Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00126 006527 15380498 na godz. na dobę w sumie
Zarządzanie finansami projektu europejskiego - ebook/pdf
Zarządzanie finansami projektu europejskiego - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron: 266
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-0511-0 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> zarządzanie
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Projekty europejskie, czyli projekty współfinansowane ze środków Unii Europejskiej, stają się trwałym elementem wspomagającym rozwój gospodarczy i społeczny w Polsce. Jednym z najważniejszych problemów jest kwestia właściwego przygotowania przedsięwzięć do realizacji, w tym skutecznego i efektywnego ich finansowania.

Autorzy książki stworzyli swoiste kompendium niezbędnej wiedzy potrzebnej do zrozumienia tego obszaru problemowego, jego roli i znaczenia, instrumentów oraz procedur nań składających się w procesie przygotowania i realizacji projektu (...). Położyli nacisk na takie zagadnienia, jak: ogólne informacje o finansowaniu przedsięwzięć w nowej perspektywie czasowej, przygotowanie projektu, rola i znaczenie finansów w projekcie, budżetowanie, planowanie finansowe, analiza, monitoring i ewaluacja oraz audyt i kontrola.

Prof. zw. dr hab. Bogdan Nogalski - Uniwersytet Gdański

Podręcznik Zarządzanie finansami projektu europejskiego stanowić będzie podstawową pomoc dydaktyczną dla studentów szkół wyższych, kształcących się na kierunkach ekonomicznych w zakresie ekonomii, zarządzania, europeistyki, finansów i rachunkowości.

Autorzy to osoby z dużym doświadczeniem w zakresie realizacji projektów europejskich, zarówno w kraju, jak i za granicą. Reprezentując różne środowiska naukowe oraz różne dyscypliny, dzięki łączącej ich współpracy na gruncie badawczym i praktyki gospodarczej, tworzą zespół, działający zgodnie z zasadami konsorcjum naukowo-projektowego.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Zarzàdzanie finansami projektu europejskiego E S N A N I F Marek Dylewski Beata Filipiak Adrian Guranowski Joanna Ho∏ub-Iwan Zarzàdzanie finansami projektu europejskiego Wydawnictwo C.H. Beck Warszawa 2009 Wydawca: Dorota Ostrowska-Furmanek Redakcja merytoryczna: Ewa Szczepańska Recenzent: prof. zw. dr hab. Bogdan Nogalski Projekt okładki i stron tytułowych: GRAFOS Ilustracja na okładce: © ooyoo/iStockphoto.com Seria: Finanse Tytuł dofinansowany przez Wydział Zarządzania i Ekonomiki Usług Uniwersytetu Szczecińskiego © Wydawnictwo C.H. Beck 2009 Wydawnictwo C.H. Beck Sp. z o.o., ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa Skład i łamanie: GRAFOS Druk i oprawa: Studio Spartan, Gdynia ISBN 978-83-255-0511-0 Spis treści Od autorów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 1. Nowa perspektywa finansowa w okresie programowania 2007–2013 (Joanna Hołub-Iwan) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 1.1. Cele polityki spójności i system programowania funduszy na lata 2007–2013 11 1.2. Strategiczne wytyczne Wspólnoty w latach 2007–2013 . . . . . . . . . . . 16 1.3. Przeznaczenie funduszy w nowym okresie programowania. Strategiczne wytyczne dla Polski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 1.4. Fundusze Unii Europejskiej i europejskie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22 1.5. Fundusze strukturalne w nowym okresie programowania . . . . . . . . . 24 1.6. Fundusz Spójności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28 1.7. Zasady udzielania pomocy w okresie programowania 2007–2013 . . 30 1.8. Instrumenty polityki strukturalnej Unii Europejskiej . . . . . . . . . . . . . 32 1.9. Programy operacyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36 1.10. Fundusze europejskie (poza funduszami Unii Europejskiej) . . . . . . . 49 1.11. Programy wspólnotowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52 1.12. Beneficjenci projektów europejskich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54 2. Planowanie i przygotowanie projektu (Adrian Guranowski) . . . . . . . . . . . . 55 2.1. Charakterystyka projektu pod względem jego unikalnych cech . . . . . 55 2.2. Parametry projektów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 58 2.3. Główne procesy w ramach zarządzania projektami – wykorzystanie metody PCM . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60 2.4. Analiza problemów i celów projektu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 64 2.5. Analiza interesariuszy (stakeholders analysis) . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67 2.6. Matryca logiczna i studium wykonalności projektu . . . . . . . . . . . . . . 70 2.7. Tworzenie harmonogramów i programowanie zadań w czasie . . . . . 74 2.8. Organizacja zespołu (Joanna Hołub-Iwan) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 79 2.9. Budżetowanie zadań projektowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 91 3. Instrumenty i formy zarządzania finansami wspomagające realizację projektu europejskiego (Beata Filipiak) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94 3.1. Istota i zakres zrządzania finansami . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94 3.2. Źródła i sposoby finansowania projektu europejskiego . . . . . . . . . . . 98 5 Spis treści 3.3. Proces realizacji projektu a zarządzanie jego finansami . . . . . . . . . . 107 3.4. Struktura finansowania a koszt kapitału w projektach europejskich . 117 3.4.1. Koszt kapitału własnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 118 3.4.2. Koszt kapitału obcego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120 3.5. Konsorcja projektowe i finansowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 126 3.6. Znaczenie ryzyka w finansowaniu projektów europejskich . . . . . . . . 128 3.7. Pomoc publiczna w projektach europejskich jako szczególny instrument finansowy – zasady stosowania a ryzyko wykorzystania . . . . . . . . . . 130 4. Budżetowanie kosztów i podatków w projekcie europejskim jako instrument zarządzania finansami (Beata Filipiak) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 141 4.1. Rodzaje wydatków w projekcie i ich kwalifikowalność . . . . . . . . . . . 141 4.2. Procedura budżetowania kosztów projektu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 149 4.3. Podatki a budżetowanie kosztów projektu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 159 5. Planowanie finansowe projektu europejskiego (Marek Dylewski) . . . . . . . 168 5.1. Istota i elementy planu finansowego projektu . . . . . . . . . . . . . . . . . . 168 5.2. Planowanie rachunku wyników . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 172 5.3. Konstrukcja bilansu pro forma projektu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 180 5.4. Przepływy finansowe projektu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 181 5.5. Planowanie finansowe a budżetowanie projektu . . . . . . . . . . . . . . . . 188 6. Analiza ekonomiczna i finansowa projektu europejskiego (Marek Dylewski) 191 6.1. Zakres i metody analizy ekonomicznej stosowane w projektach . . . . 191 6.2. Analiza finansowa jako narzędzie oceny i weryfikacji planowanych zamierzeń w projektach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 197 6.3. Rachunek efektywności projektów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 204 6.4. Znaczenie analizy CBA i innych analiz jakościowych w ocenie i weryfikacji planowanych zamierzeń w projektach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 209 7. Monitoring i ewaluacja projektów finansowanych z funduszy Unii Europejskiej (Joanna Hołub-Iwan) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 215 7.1. Istota i definicja monitoringu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 215 7.2. Metody przeprowadzania monitoringu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 216 7.3. Podmioty i zasady prowadzenia monitoringu . . . . . . . . . . . . . . . . . . 217 7.4. Wskaźniki monitorowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 219 7.5. Istota i definicja ewaluacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 222 7.6. Kryteria ewaluacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 223 7.7. Metody ewaluacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 225 7.8. Proces przeprowadzania ewaluacji ex ante, midterm i ex post . . . . . . 227 7.8.1. Ewaluacja ex ante . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 227 7.8.2. Ewaluacja midterm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 231 7.8.3. Ewaluacja ex post . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 233 8. Audyt i kontrola finansowa projektu europejskiego (Beata Filipiak) . . . . . 236 8.1. Znaczenie i procedura kontroli finansowej projektu . . . . . . . . . . . . . 236 8.2. Audyt projektu – przebieg i skutki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 242 8.3. Zalecenia pokontrolne i poaudytowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 253 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 255 Indeks . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 260 6 Od autorów Projekty są wyrazem szczególnej aktywności ludzkiej. Wyrazem dążenia do planowania i realizacji przedsięwzięć, często dużych, zmieniających rzeczywis- tość. Skojarzenie projektów z aktywnością i przedsiębiorczością wynika rów- nież z czasu, w jakim pojawiły się w Polsce. W okresie przedtransformacyjnym mówiono raczej o planach i działaniach. Obecnie, począwszy od studentów po przedsiębiorstwa i instytucje publiczne, wszyscy realizują projekty. Pierwsze lata wdrażania projektów europejskich w Polsce pokazały, że tylko nieliczne osoby czy instytucje zaangażowały się w aplikowanie o fundusze europejskie. Z pewnością było to grono osób aktywnych, przedsiębiorczych, elastycznych w działaniu, pomysłowych. Dlatego też coraz częściej mówi się, że planowanie i realizacja projektów jest ściśle skorelowana z aktywnością i przedsiębiorczością ludzi. Im więcej takich osób, tym więcej projektów będzie realizowanych i tym bardziej będą one zmieniały naszą rzeczywistość. Rozmaitość programów i projektów europejskich oraz skala zaangażo- wanych w nie środków powodują, że jednym z ważniejszych problemów staje się kwestia właściwego sposobu przygotowania przedsięwzięć do realizacji, w tym skutecznego i efektywnego ich finansowania. A to oznacza konieczność specyficznego sposobu myślenia i działania. Określona metodyka działania i postępowania od pomysłu do rozliczenia projektu i jego ewaluacji, nawet w okresie kilku lat po realizacji, zmusza do poszerzania wiedzy, logicznego myślenia, odpowiedzialności za pomysły i ich skuteczność. Choć Unia Euro- pejska nie narzuca projektodawcom konkretnej metodyki postępowania, to stosowanie wypracowanych wzorców zawsze jest lepiej oceniane. Trzeba również podkreślić, że niezależnie od narzuconych wzorów projektodawcy 7 Od autorów chętnie stosują się do wypracowanych metod działania, bo w praktyce okazują się one bardzo dobre. Unia Europejska oceniając problemy wdrażania projektów w krajach człon- kowskich, najwięcej mankamentów dostrzega w obszarze: (cid:23)analizy szeroko pojmowanego otoczenia, w tym otoczenia społecznego, ekonomicznego, gospodarczego, (cid:23)planowania i przygotowania projektu, (cid:23)krótkoterminowej wizji działania i nastawienia na działanie, a nie na cel, (cid:23)weryfikowalności efektów projektu. Celem autorów jest stworzenie kompendium wiedzy potrzebnej do zro- zumienia obszaru, jakim jest zarządzanie finansami projektu europejskiego – a w szczególności jego roli i znaczenia, instrumentów oraz procedur składających się nań w procesie przygotowania i realizacji projektu – nie tylko potencjalnemu beneficjentowi, ale także każdemu interesariuszowi związanemu z projektem. W książce położono nacisk na takie zagadnienia, jak: ogólne informacje o fi- nansowaniu przedsięwzięć w nowej perspektywie czasowej, przygotowanie projektu, rola i narzędzia zarządzania finansami projektu, budżetowanie kosz- tów, planowanie finansowe, analiza, monitoring i ewaluacja, audyt i kontrola. Występują tu problemy i dylematy zarządzania finansami oraz ryzyka w obliczu procesów decyzyjnych. Układ książki pozwala Czytelnikowi na zapoznanie się najpierw z zagadnie- niami natury ogólnej, a następnie z zagadnieniami szczegółowymi, dotyczącymi specyficznych aspektów, roli i znaczenia zarządzania finansami w projekcie. W pierwszej kolejności Czytelnik poznaje założenia nowej perspektywy finansowej oraz cele postawione przed wsparciem unijnym. Przedmiotem dru- giego rozdziału są zagadnienia dotyczące kształtowania się procesu przygoto- wania projektu europejskiego, ze szczególnym uwzględnieniem parametrów projektu, głównych procesów związanych z zarządzaniem projektem oraz analizy celów projektu. Obejmuje szczegółowo zaprezentowaną metodykę po- stępowania z projektem, logiczną i spójną, widzianą okiem doświadczonego praktyka, wraz ze wskazaniem newralgicznych punktów planowania, „sła- bych ogniw” czy „wąskich gardeł” procesu. Nie ma projektów bez ludzi, ich wiedzy i zaangażowania, pomysłów i pracy przy ich realizacji. Bardzo waż- nym zagadnieniem w procesie zarządzania projektami jest więc właściwy dobór kadr, tworzenie efektywnie działających zespołów projektowych, motywowanie ludzi, gdyż czas realizacji projektu jest często bardzo długi. Te same kadry zaangażowane są często w różne projekty, czasem dwa, a nawet trzy. Umiejęt- ność tworzenia zespołu, wyodrębnionego z tradycyjnej struktury organizacyjnej, 8 Od autorów oraz zarządzania nim jest prawdziwym wyzwaniem dla menadżerów, a pra- widłowa konstrukcja zespołów realizujących projekt daje podstawę do osiąg- nięcia zamierzonych efektów. W trzecim rozdziale odniesiono się do procesu zarządzania finansami, wskazano na źródła i sposoby dokonywania montażu finansowego oraz pro- wadzenia konsorcjów finansowych. Szczególną uwagę zwrócono na efektywność realizacji projektu europejskiego z finansowego punktu widzenia. Nie bez znaczenia pozostają zagadnienia udzielania pomocy publicznej, którą objęta jest znaczna część projektów i która jest bardzo silnie skorelowana z procesem zarządzania finansami oraz z decyzjami finansowymi. Skoro każdy podmiot realizuje projekty, a pokaźna ich część jest współfinan- sowana ze środków Unii Europejskiej, konieczne jest prawidłowe oszacowanie kosztów ich realizacji, ocena oczekiwanych efektów, umiejętność zaplanowania wydatków, określenia zapotrzebowania na kapitał, odzwierciedlającego pla- nowane wydatki. Podstawą tych działań jest planowanie i budżetowanie pro- jektu. Biorąc pod uwagę prawidłowość realizacji projektu, plan i budżet stają się istotnym narzędziem jego realizacji i wzmacniania konkurencyjności. Ta problematyka jest poruszana w rozdziale czwartym. W rozdziale piątym odniesiono się do zagadnień planowania finansowego, prezentując istotę planowania projektów europejskich, miejsce i rolę instru- mentów planistycznych w zarządzaniu finansami projektu europejskiego. Pro- jekty mają swój cykl życia, nastawione są na kreowanie wartości dodanej, często są innowacyjne, ale aby przynosić efekty, muszą podlegać procesom planowania, następnie są przygotowywane, realizowane i analizowane z punk- tu widzenia przynoszonych efektów lub ich braku. Dlatego też przedmiotem rozdziału szóstego jest analiza finansowa i ekonomiczna, stanowiąca podstawę prawidłowych decyzji finansowych, związanych z planowaniem, realizacją i za- kończeniem projektu. Czytelnik zgłębiając te aspekty, poznaje nie tylko instru- menty, ale też uzyskuje wiedzę, jak podejmować decyzje. Rozdziały siódmy i ósmy odnoszą się do oceny projektu, w szczególności do oceny ewaluacyjnej, kontroli wewnętrznej, finansowej i kontroli zewnętrznej projektu oraz do audytu. Te zagadnienia przedstawiono z punktu widzenia praktyki, tak aby można było uniknąć niepowodzeń w realizacji projektu. Książka została napisana przez zespół pracowników naukowych, repre- zentujących różne dyscypliny naukowe, ale będących jednocześnie praktykami (konsultantami, wdrażającymi projekty). Zdobyta wiedza praktyczna pozwo- liła na połączenie sił i zawarcie w książce informacji praktycznych o zagroże- niach i sposobach ich eliminowania w procesie zarządzania finansami. 9 Od autorów Do nadania ostatecznego kształtu książki przyczynił się Pan Profesor Bogdan Nogalski. Autorzy pragną podziękować za cenne uwagi zawarte w recenzji, które pozwoliły udoskonalić pierwotny tekst książki. Szczególne podzięko- wania kierujemy do osoby, która współpracowała z gronem autorskim przy opracowaniu technicznym. Jest nią Pan Paweł Szeremet. Dziękujemy również wszystkim osobom, z którymi mogliśmy pracować przy realizacji projektów europejskich, a których doświadczenia wpłynęły na nasze postrzeganie rze- czywistości projektowej. To dzięki nim mogliśmy się z Państwem podzielić praktycznymi doświadczeniami. Zachęcając Czytelnika do lektury tej książki, chcemy podkreślić, że jest ona nie tylko rozszerzeniem wiedzy w zakresie obowiązującego podejścia do zarządzania projektem europejskim, lecz także pozwala poznać meandry zarzą- dzania finansami, a w szczególności procesy budżetowania, costingu, audytu, analizy finansowej (o jakże innej naturze niż powszechnie obowiązująca w praktyce). W książce przedstawione zostały ważne i skomplikowane kwestie natury finansowej, często ujęte w nietypowy i dyskusyjny sposób. Finanse nie są trudne, są ważne dla prawidłowej realizacji projektu, dlatego też zespół autorski zdecydował się napisać tę książkę, by ułatwić Czytelnikowi poznanie zjawisk, procesów i instrumentów, które często przesłaniane są przez samo pozyskanie środków UE, a w trakcie realizacji projektu nastręczają dużo trud- ności. Mamy nadzieję, że książka stanie się lekturą ułatwiającą realizację projektu europejskiego oraz umożliwi dobre przygotowanie wniosków pro jek towych. Mamy nadzieję, że wywoła refleksje nad potrzebą dokonywania zmian w podejściu do planowania i realizacji projektu europejskiego. Dedykujemy ją nie tylko studentom kierunków „Finanse i rachunkowość”, „Ekonomia”, „In- formatyka i ekonometria”, „Europeistyka”, ale adresujemy również do prakty- ków gospodarczych zajmujących się zarządzaniem i podejmowaniem decyzji finansowych w fazie przygotowania i realizacji projektu, jak również do od- biorców chcących zapoznać się z tą trudną, ale jakże przydatną i pasjonującą problematyką. Życzymy owocnej lektury i dobrych decyzji finansowych podejmowanych w praktyce. W imieniu zespołu autorskiego dr hab. prof. US Beata Filipiak 10 1 Nowa perspektywa finansowa w okresie programowania 2007–2013 Joanna Hołub-Iwan 1.1. Cele polityki spójności i system programowania funduszy na lata 2007–2013 Tworzenie programów i projektów jest efektem dążenia do osiągnięcia pewnych celów nadrzędnych, a cele te zawsze są związane z określoną polityką. Polityka jest rozumiana jako zbiór strategicznych – ogólnych, długookresowych zasad, celów i wytycznych postępowania w określonych dziedzinach. W takim rozu- mieniu można przyjąć, że polityka jest swoistą strategią funkcjonalną [Trocki, Grucza, 2007, s. 16], np. w obszarze środowiska, społeczeństwa, transportu. Relacje między polityką a projektami przedstawia rysunek 1.1. Polityka narodowa i sektorowa Programy rządowe Polityka rozwoju Unii Europejskiej i strategie krajowe Priorytety i programy instytucji pozarządowych Projekt Projekt Projekt Rysunek 1.1. Polityka, programy i projekty Źródło: [Aid..., 2004, s. 9]. 11 Joanna Hołub-Iwan Przejawem realizacji programów i instrumentów wsparcia są prowadzone w ramach nich projekty. Programy i projekty służą zatem osiągnięciu celów Unii Europejskiej, nakreślonych w polityce wspólnotowej. Efektem wdro żenia projektów jest długofalowe oddziaływanie w obszarze społecznym i gospodar- czym w danym kraju, a tym samym w całej Unii. Długofalowe efekty stanowią główny przedmiot oceny skuteczności przedsięwzięć współfinansowanych przez Unię Europejską. Dokumentem programowym odzwierciedlającym cele oraz zawierającym wytyczne Unii Europejskiej w zakresie polityki spójności jest dokument: Stra- tegiczne Wy tyczne Wspólnoty (Community Strategie Guidelines). Przygoto- wuje go Komisja Europejska, a zatwierdza Parlament Europejski, tym samym staje się on podstawą działań rozwojowych podejmowanych w państwach-be- neficjentach w ramach funduszy strukturalnych i Funduszu Spójności. Każdy z krajów członkowskich Unii Europejskiej przygotowuje następnie dokumenty strategiczne wyznaczające wytyczne realizacji polityki spójności oraz wyko- rzystania funduszy unijnych na własnym terenie. W nowym okresie programo- wania dokumenty te nazywają się: Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia (National Strategie Reference Fra mework); w Polsce nazywane również Naro- dową Strategią Spójności [Szymańska, 2007, s. 17–18]. Narodowe strategiczne ramy odniesienia stanowią wytyczne projektowania programów operacyjnych, a programy operacyjne zawierają wytyczne poten- cjalnych projektów. Schematyczny obraz tej procedury przedstawia rysunek 1.2. KOMISJA EUROPEJSKA STRATEGICZNE WYTYCZNE Kraj członkowski NARODOWE STRATEGICZNE RAMY ODNIESIENIA PROGRAM PROGRAM Projekt Projekt Projekt Projekt Rysunek 1.2. System programowania funduszy na lata 2007–2013 Źródło: [Szymańska, 2007, s. 17]. 12 1.Nowa perspektywa finansowa w okresie programowania 2007–2013 Cele Unii Europejskiej realizowane są w ramach osiemnastu dziedzin dzia- łalności, w ramach których są formułowane różne rodzaje polityki wspól no- towej Unii Europejskiej. Najważniejszymi, bo pochłaniającymi łącznie około 80 wydatków budżetu Unii Europejskiej, są: Wspólna Polityka Rolna (Common Agriculture Policy) i polityka spójności (Cohesion Policy), nazywana również polityką regionalną. Ta ostatnia w ciągu 20 lat wyraźnie zyskała na znaczeniu, głównie kosztem Wspólnej Polityki Rolnej, co potwierdzają kolejne wieloletnie budżety Unii Europejskiej, począwszy od 1984 r. Następną znaczącą pozycją w nowym unijnym budżecie będą wydatki związane z pomocą rozwojową dla krajów Trzeciego Świata, wsparciem dla najbliższych krajów sąsiedzkich Unii (m.in. dla Ukrainy), a także nakłady na wspólną politykę zagraniczną i obronną (trzykrotny wzrost wydatków) [Trocki, Grucza, 2007, s. 24]. Polityka spójności ma pomagać centralnym i regionalnym władzom słabiej rozwiniętych regionów w rozwiązywaniu najważniejszych problemów gospodar- czych. Opiera się ona na przekonaniu, że Unia Europejska jest społeczeństwem solidar nym, wyrażającym wspólne zainteresowanie dobrobytem wszystkich jej członków. Interwencje w zakresie spójności stymulują konkurencyjność oraz zapewniają społeczne i ekonomiczne korzyści płynące z inwestycji publicznych, przyczyniając się do osiągania zrównoważonego rozwoju na szczeblu unijnym. Tworzenie strategii rozwojowych i działania w zakresie ich wdrażania należą do władz regionalnych i krajowych poszczególnych państw członkowskich. Rolą Unii Euro pejskiej jest uzupełnianie tych działań tak, aby uzyskać efekt dźwigni, zapew niający wysoką efektywność wydatków, zwłaszcza w obszarach działalności, które mają najsilniejszy wpływ na zrównoważony rozwój, a więc: konkurencyjność, polityka zatrudnienia i ochrona środowiska naturalnego. Do podstawowych założeń zaproponowanej reformy polityki spójności na lata 2007–2013 należy zaliczyć [www.mrr.gov.pl]: 1. Utrzymanie dotychczasowej wagi i budżetu polityki spójności (utrzymanie ukierunkowania polityki na wszystkie państwa członkowskie oraz utrzymanie budżetu polityki na wysokim poziomie, wynoszącym ponad 1/3 budżetu UE). 2. Skoncentrowanie działań na trzech nowych celach: (cid:23)Cel „Konwergencja”, wspierający wzrost i tworzenie nowych miejsc pracy w regionach najbiedniejszych (o PKB na głowę mieszkańca poniżej 75 śred- niej dla UE oraz w regionach tzw. efektu statystycznego). Na cel „Konwergencja” przeznaczone zostanie ponad 81 środków na politykę spójności. (cid:23)Cel „Konkurencyjność regionalna i zatrudnienie”, wspierający zmiany struk- turalne w regionach niekwalifikujących się do celu „Konwergencja” oraz zmiany na rynku pracy. Środki przeznaczone na cel „Konkurencyjność regionalna i za- trudnienie” wyniosą blisko 16 środków polityki spójności. 13 Joanna Hołub-Iwan (cid:23)Cel „Europejska współpraca terytorialna” (kontynuacja inicjatywy wspól- notowej INTERREG), wspierający terytorialną konkurencyjność oraz promujący harmonijny i zrównoważony rozwój terytorium UE w ramach trzech kompo- nentów: transgranicznego, transnarodowego oraz międzyregionalnego. Na cel „Europejska współpraca terytorialna” przeznaczono około 2,5 środków poli- tyki spójności. Beneficjentami będą także zewnętrzne regiony graniczne UE. 3. Ograniczenie liczby funduszy strukturalnych do dwóch, tj. Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR) i Europejskiego Funduszu Społecz- nego (EFS). Nadal funkcjonuje niebędący funduszem strukturalnym Fundusz Spójności. Z polityki spójności wyłączono fundusze wspierające rolnictwo oraz ry- bołówstwo i przeniesiono je, odpowiednio, do Wspólnej Polityki Rolnej oraz Wspólnej Polityki Rybackiej, natomiast Fundusz Spójności został włączony do głównego nurtu programowania i będzie podlegał podobnym zasadom, jak fundusze strukturalne. 4. Rezygnację z inicjatyw wspólnotowych (EQUAL, INTERREG, LEADER, URBAN) i włączenie ich specyficznych dziedzin wsparcia do trzech nowych celów. 5. Uproszczenie systemu wdrażania poprzez nowe dokumenty programowe, rezygnację z uzupełnień programów operacyjnych, jednofunduszowe programo- wanie, zarządzanie oraz alokowanie środków na poziomie priorytetów, a nie działań, bardziej elastyczne reguły kwalifikowalności kosztów. 6. Zachowanie podstawowych zasad: wieloletniego programowania, do- datkowości, partnerstwa, współfinansowania i ewaluacji. Istotnym elementem reformy polityki spójności w obecnym okresie progra- mowania jest jej bezpośrednie powiązanie z założeniami odnowionej Strategii Lizbońskiej, tj. podporządkowanie jej celów wymogowi zwiększenia konku- ren cyjności poprzez zapewnienie wysokiego tempa wzrostu gospodarczego oraz tworzenie miejsc pracy. W latach 2007–2013 polityka spójności ma być filarem realizacji odnowionej Strategii Lizbońskiej. W tym celu państwa człon- kowskie zostały zobowiązane do przeznaczenia na realizację działań bezpośred- nio przy czyniających się do osiągania celów Strategii Lizbońskiej, odpowiednio, 60 środków polityki spójności w ramach celu „Konwergencja” oraz 75 – w ra mach celu „Konkurencyjność regionalna i zatrudnienie” (tzw. earmarking) [www.funduszeonline.pl]. Podobnie jak dotychczas, większość środków będzie przeznaczona na rea- lizację celu pierwszego (78 ), ale dostęp do tego obszaru finansowania będą miały również kraje tzw. byłej piętnastki, które ze względu na wysoki poziom dochodów, według poprzednich zasad nie kwalifikowały się do objęcia celem pierwszym. 14 1.Nowa perspektywa finansowa w okresie programowania 2007–2013 Do strategicznych dokumentów wspólnotowych, charakteryzujących politykę spójności, jak również określających cele i wytyczne Wspólnoty Europejskiej, należą: (cid:23)Strategicz ne Wytyczne Wspólnoty, (cid:23)Zintegrowany Pakiet Wytycznych dla Wzrostu Gospodarczego i Zatrudnie nia, (cid:23)Strategiczne Wytyczne dla Polityki Rozwoju Obszarów Wiejskich, (cid:23)Strategiczne Wytyczne dla Zrównoważonego Rozwoju Sektora Rybołów- stwa i Nad brzeżnych Obszarów Rybackich. Przedsięwzięcia realizowane w latach 2007–2013 mają bowiem sprzyjać nie tylko wdrażaniu polityki spójności, ale również polityki konkurencyjności, Wspólnej Polityki Rolnej oraz Wspólnej Polityki Rybackiej. Układ i zarys pro- gramów operacyjnych ma nawiązywać do priorytetów proponowanych przez Komisję Europejską w powyższych dokumentach, jak również do propozycji regulacji prawnych dotyczących funduszy europejskich. Uzupełnieniem tych dokumentów na poziomie krajowym w okresie progra- mowania 2007–2013 są: (cid:23)Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia (NSRO) – dawniej Podstawy Wsparcia Wspólnoty (PWW), (cid:23)Narodowa Strategia Rozwoju Obszarów Wiejskich, (cid:23)Narodowy Strategicz ny Plan dla Rybołówstwa, (cid:23)Krajowy Program Reform, (cid:23)inne programy europejskie1. W latach 2007–2013 podstawę prawną instrumentów wsparcia stanowi pakiet pięciu rozporządzeń, przyjętych przez Radę Europejską i Parlament Euro pej ski w lipcu 2006 r.: 1. Rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006 z 11 lipca 2006 r. ustanawia- jące przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regio nal- nego, Europejskiego Funduszu Społecznego i uchylające roz porządzenie Rady (WE) nr 1260/1999 z 21 czerwca 1999 r., określające m.in. wspólne zasady, przepisy i normy wdrażania trzech narzędzi spójności, jakimi są: Eu ropejski Fun- dusz Rozwoju Regionalnego (EFRR), Europejski Fun dusz Społeczny (EFS) oraz Fundusz Spójności. 2. Rozporządzenie Rady (WE) nr 1080/2006 z 5 lipca 2006 r. w sprawie Europejskiego Funduszu Rozwoju Regio nalnego i uchylające rozporządzenie (WE) nr 1783/1999 określające m.in. działania służące zmniejszaniu dyspro- porcji rozwoju poprzez wspiera nie prywatnych i publicznych inwestycji. 1 Na temat innych programów europejskich piszemy w dalszej części książki. 15 Joanna Hołub-Iwan 3. Rozporządzenie Rady (WE) nr 1081/2006 z 5 lipca 2006 r. w spra- wie Europejskiego Funduszu Społecznego i uchy lające rozporządzenie (WE) nr 1784/1999 definiujące priorytetowe obszary wsparcia zatrudnienia, w tym m.in. zwiększenie zdolności dostosowawczych pracowników i przedsiębiorstw. 4. Rozporządzenie Rady (WE) nr 1084/2006 z 11 lipca 2006 r. ustanawia- jące Fundusz Spójności i uchylające rozporządzenie (WE) nr 1164/1994 usta- na wiające zasady, na podstawie których wspierane będą działania w zakresie ochrony środowiska i transeuropejskich sieci transpor towych; fundusz ten nadal będzie skierowany do najuboższych państw członkowskich, o dochodzie naro- dowym brutto poniżej 90 średniej UE; do grona tych państw należy Polska. 5. Rozporządzenie Rady (WE) nr 1082/2006 z 5 lipca 2006 r. w spra- wie Europejskiego Ugrupowania Współpracy Tery torialnej (EUWT) [Burnat- -Mikosz, 2007, s. 11]. 1.2. Strategicz ne Wytyczne Wspólnoty w latach 2007–2013 W dokumencie Strategiczne Wytyczne Wspólnoty Komisja Europejska wskazuje priorytety, które powinny być osiągnięte przez wszystkie kraje członkowskie łącznie, za pomocą środków krajowych oraz funduszy strukturalnych i Fundu- szu Spójności. Zgodnie ze zintegrowanymi wytycznymi dla wzrostu i zatrud- nienia w ramach odnowionej Strategii Lizbońskiej programy otrzymujące wsparcie w ramach polityki spójności powinny dążyć do skoncentrowania za- sobów na trzech następujących priorytetach [Szymańska, 2007, s. 17–18]: 1. Poprawa atrakcyjności państw członkowskich, regionów i miast przez zwiększenie dostępności, zapewnienie odpowiedniej jako ści i poziomu usług oraz zachowanie ich potencjału środowi skowego. 2. Wsparcie innowacyjności, przedsiębiorczości i wzrostu gospo darki opar- tej na wiedzy przez wspieranie badań i innowacyjności, łącznie z nowymi tech- nikami infor macyjno-komunikacyjnymi. 3. Tworzenie większej liczby lepszych miejsc pracy przez zachę canie więk- szej liczby osób do podjęcia zatrudnienia lub roz poczęcia działalności gospo- darczej, poprawę adaptacyjności pracowników i przedsiębiorstw oraz zwięk- szenie inwestowania w kapitał ludzki. Nowa, bo oparta na założeniach odnowionej Strategii Lizbońskiej, polityka spójności zwraca uwagę na następujecie zasady: (cid:23)Po pierwsze, zgodnie z założeniami procesu wznowienia samej Strategii Lizbońskiej, polityka spójności powinna w większym stopniu skoncentrować 16 1.Nowa perspektywa finansowa w okresie programowania 2007–2013 się na wiedzy, badaniach i innowacjach oraz kapitale ludzkim. Państwa człon- kowskie i regiony powinny wzorować się na tych dobrych praktykach, które przyniosły wyraźne pozytywne skutki dla wzrostu i zatrudnienia. (cid:23)Po drugie, państwa członkowskie i regiony powinny realizować cel zrów- noważonego rozwoju i wzmagać synergię między wymiarami: gospodarczym, społecznym i środowiskowym. Przy opracowywaniu programów i projektów mających na celu promowanie zrównoważonego rozwoju musi być brana pod uwagę ochrona środowiska. (cid:23)Po trzecie, państwa członkowskie i regiony powinny realizować cel wspiera- nia równości mężczyzn i kobiet na wszystkich etapach opracowywania i realizacji programów i projektów. (cid:23)Po czwarte, państwa członkowskie powinny podejmować odpowiednie kroki w celu zapobiegania wszelkiej dyskryminacji ze względu na płeć, rasę, pocho- dzenie etniczne, religię lub światopogląd, niepełnosprawność, wiek, orien tację seksualną na poszczególnych etapach wykorzystywania funduszy. Dla sektorów rolnictwa i rybołówstwa Komisja stworzyła nowe instru- menty, funkcjonujące poza polityką spójności, zastępujące dotychczasowe fundu- sze strukturalne; są to: Europejski Fundusz Orien tacji i Gwarancji Rolnej – Sekcja Orientacji (EAGGF) oraz Finansowy Instrument Orientacji Rybołówstwa (FIFG). Nowe instrumenty wspierające rolnictwo i rybołówstwo od 2007 r. to: Europejski Fundusz Rolny Rozwoju Obszarów Wiejskich i Euro pejski Fundusz Rybacki. W nowym okresie budżetowym nie będzie inicjatyw wspólnoto wych; dzia- łania podejmowane w ich ramach zostały włączone do zaproponowanych trzech celów i będą finansowane z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego [Szymańska, 2007, s. 17–21]. 1.3. Przeznaczenie funduszy w nowym okresie programowania. Strategiczne wytyczne dla Polski Strategiczne Wytyczne Wspólnoty (SWW) stanowią podstawę przygotowania przez państwa członkowskie krajowych dokumentów, tj. Narodowych Strategicznych Ram Odniesienia (NSRO) oraz programów operacyjnych. Na podstawie wyty cz- nych UE określających główne cele polityki spój ności oraz uwzględniając uwa run- kowania społeczno-gospodarcze Pol ski przygotowano Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia na lata 2007–2013 (NSRO), wspierające wzrost go spo darczy i zatrudnienie. NSRO jest instrumentem odniesienia przy przygotowywaniu programów operacyjnych, uwzględniając jednocześnie zapisy Strategii Rozwo- ju Kraju na lata 2007–2015 (SRK) oraz Krajowego Programu Reform na lata 17 Joanna Hołub-Iwan 2005–2008 (KPR), odpowiadającego na wyzwania zawarte w Stra tegii Lizbońskiej. Narodowa Strategia Spójności (NSS) to dokument określający priorytety i obszary wykorzystania oraz system wdrażania funduszy unijnych, dostępnych w latach 2007–2013 dla Polski [www.mrr.gov.pl]. Celem strategicznym zapisanym w NSS jest: „tworzenie warunków dla wzrostu konkurencyjności gospodarki polskiej opartej na wiedzy i przedsię- biorczości, zapewniającej wzrost zatrudnienia oraz wzrost poziomu spójności społecznej, gospodarczej i przestrzennej”. Cel strategiczny osiągany będzie poprzez realizację horyzontalnych celów szczegółowych. Celami horyzontalnymi NSS są: 1. Poprawa jakości funkcjonowania instytucji publicznych oraz rozbudowa mechanizmów partnerstwa. 2. Poprawa jakości kapitału ludzkiego i zwiększenie spójności społecznej. 3. Budowa i modernizacja infrastruktury technicznej i społecznej mającej podstawowe znaczenie dla wzrostu konkurencyjności Polski. 4. Podniesienie konkurencyjności i innowacyjności przedsiębiorstw, w tym szczególnie sektora wytwórczego o wysokiej wartości dodanej oraz rozwój sektora usług. 5. Wzrost konkurencyjności regionów i przeciwdziałanie ich marginalizacji społecznej, gospodarczej i przestrzennej. 6. Wyrównywanie szans rozwojowych i wspomaganie zmian strukturalnych na obszarach wiejskich [Narodowe…, 2007a]. Pierwszy cel horyzontalny dotyczy wzmocnienia sfery zarządzania oraz partnerstwa i bezpośrednio odpowiada na sformułowane wyzwania związane z funkcjonowaniem państwa i jego instytucji publicznych na poziomie krajo- wym, regionalnym oraz lokalnym. Realizacja celu ma też podstawowy związek z możliwościami pełnego i efektywnego wykorzystania wszystkich środków dostępnych dla Polski w ramach europejskiej polityki spójności 2007– 2013. Trzy kolejne cele horyzontalne, odnoszące się do zasobów ludzkich, infra- struk tury oraz sfery produkcyjnej i usług, mają bezpośredni związek z celami Strategii Lizbońskiej realizowanymi w Polsce (zgodnie z KPR); ich realizacja w ramach polityki spójności pozwoli na wzrost konkurencyjności polskiej gospo- darki i będzie miała decydujący wpływ na tworzenie nowych miejsc pracy. Ostatnie dwa cele horyzontalne odnoszą się do wymiaru przestrzennego polityki spójności. Wszystkie działania podejmowane w ramach NSRO będą służyć, ale w różny sposób, ich realizacji. Pokrycie celów SWW przez cele NSRO prezentuje tabela 1.1. 18 1.Nowa perspektywa finansowa w okresie programowania 2007–2013 Tabela 1.1. Strategiczne Wytyczne Wspólnoty na lata 2007–2013 oraz ich relacja z horyzontalnymi celami szczegółowymi NSRO STRATEGICZNE WYTYCZNE WSPÓLNOTY NARODOWE STRATEGICZNE RAMY ODNIESIENIA Zwiększenie atrakcyjno(cid:258)ci Europy i jej regionów pod względem inwestycji i zatrudnienia 1.1.1 Rozszerzenie i poprawa infrastruktury transpor towej Wzmacnianie synergii między ochroną (cid:258)rodowiska a wzrostem Podjęcie kwestii intensywnego wykorzystywania trady- cyjnych (cid:283)ródeł energii w Europie Cel 3: Budowa i modernizacja infrastruktury tech nicz nej i społecznej mającej podstawowe znaczenie dla wzrostu konkurencyjno(cid:258)ci Polski 1.1.2 1.1.3 1.2.1 1.2.2 1.2.3 1.2.4 1.3.1 1.3.2 1.3.3 Poprawa poziomu wiedzy i innowacyjno(cid:258)ci na rzecz wzrostu Zwiększenie i lepsze ukierunkowanie inwestycji na B+R Ułatwianie innowacji i promowanie przedsiębior czo(cid:258)ci Promowanie społeczeństwa informacyjnego Poprawa dostępu do fi nansowania Cel 4: Podniesienie konkurencyjno(cid:258)ci i in nowa cyj no(cid:258)ci przedsiębiorstw, w tym szcze gólnie sektora wytwórczego o wyso kiej warto(cid:258)ci dodanej oraz rozwój sektora usług Zwiększenie liczby miejsc pracy i poprawa ich jako(cid:258)ci Przyciągnięcie na rynek pracy większej liczby osób i prze- dłu(cid:285)enie ich ak tywno(cid:258)ci zawodowej oraz moder nizacja sys temów zabezpieczenia społecznego Cel 2: Poprawa jako(cid:258)ci kapitału ludzkiego i zwię ksze- nie spójno(cid:258)ci społecznej Zwiększenie zdolno(cid:258)ci adaptacyjnej pracow ni ków i przed- siębiorstw oraz elastyczno(cid:258)ci rynków pracy Zwiększenie inwestycji w kapitał ludzki poprzez lepszą edukację i podniesienie kwalifi kacji 1.3.4 Zdolno(cid:258)ci administracyjne 1.3.5 Wspieranie utrzymania dobrego poziomu zdrowia pra- co wników Cel 1: Poprawa jako(cid:258)ci funkcjonowania in sty tucji publi- cznych oraz rozbudowa mecha niz mów partner stwa Cel 2: Poprawa jako(cid:258)ci kapitału ludzkiego i zwię ksze- nie spójno(cid:258)ci społecznej Terytorialny wymiar polityki spójno(cid:258)ci 2.1 Wkład miast we wzrost i zatrudnienie Cel 5: Wzrost konkurencyjno(cid:258)ci regionów i przeciw- działanie ich marginalizacji społecznej, gospo- darczej i przestrzennej Wspieranie zró(cid:285)nicowania gospodarczego obszarów wiej skich, obszarów rybołówstwa oraz obszarów o nie korzystnym poło(cid:285)eniu ze względu na warunki przyrodnicze Cel 6: Wyrównywanie szans rozwojowych i wspo- ma ganie zmian strukturalnych na obszarach wiejskich Współpraca transgraniczna Warunki ponadnarodowe Współpraca międzyregionalna Cel 5: Wzrost konkurencyjno(cid:258)ci regionów i przeciw- działanie ich marginalizacji społecznej, gospo- darczej i przestrzennej 2.2 2.3 2.4 2.5 Źródło: [Narodowe..., 2007a]. 19
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Zarządzanie finansami projektu europejskiego
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: