Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00069 006366 11244822 na godz. na dobę w sumie
Zarządzanie kompetencjami kobiet w Policji - ebook/pdf
Zarządzanie kompetencjami kobiet w Policji - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron:
Wydawca: Wyższa Szkoła Policji w Szczytnie Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7462-479-4 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> inne
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Dobrze się stało, że problematyka udziału miejsca kobiet w Policji stała się przedmiotem szeroko zakrojonej debaty naukowej. Należy również podkreślić na wstępie, że podejmowana w niniejszych opracowaniach tematyka jest w niedostatecznym stopniu eksponowana w dotychczasowej literaturze naukowej. Problematyka udziału kobiet w sektorze zawodowym Policji, zwłaszcza w gremiach decyzyjnych czy zarządczych, wymaga dalszych ustaleń szczegółowych. Wskazano we wstępie, że kobiety w polskiej Policji stanowią około 15% pracowników, w tym bardzo niewielki odsetek przypada na stanowiska kierownicze. Tego rodzaju dyskurs naukowy dotyczący kompetencji kobiet w Policji z pewnością pozytywnie wpływa na proces związany z „szybszym wejściem” kobiet w kręgi decyzyjne w strukturach mundurowych, upowszechnia tematykę równości szans, a także przyczynia się do budowania nowoczesnego, zgodnego ze standardami europejskimi, pozytywnego wizerunku polskiej Policji.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Zarządzanie kompetencjami kobiet w Policji pod redakcją Izabeli Nowickiej Dominika Hryszkiewicza Szczytno 2015 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 2 Recenzja: dr hab. Małgorzata Dajnowicz, prof. UWB Redakcja wydawcy: Agnieszka Kamińska Aleksandra Kiełczykowska Małgorzata Popiało Adam Rogala Projekt okładki: Grzegorz Adamiak Agnieszka Kamińska © Wszelkie prawa zastrzeżone — Wyższa Szkoła Policji w Szczytnie 2015 ISBN 978-83-7462-478-7 e-ISBN 978-83-7462-479-4 Skład, druk i oprawa: Dział Wydawnictw i Poligrafi i Wyższej Szkoły Policji w Szczytnie 12-100 Szczytno, ul. Marszałka Józefa Piłsudskiego 111 tel. 89 621 51 02, fax 89 621 54 48, e-mail: wwip@wspol.edu.pl Objętość: 23,07 ark. wyd. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 3 Spis treści Wstęp Introduction ........................................................................................................... 7 Macierzyństwo — zaleta czy wada kobiet służących/pracujących w służbach mundurowych Motherhood — an advantage or disadvantage women servants/workers in the uniformed services (Aleksandra Skrabacz) ........................................................................................ 13 Kobiety w policji — wybrane rozwiązania krajowe i międzynarodowe Women in Police service — selected national and international solutions (Kornela Oblińska) .............................................................................................. 25 Gender w policji jako wyzwanie dla nowoczesnego zarządzania potencjałem kobiet i mężczyzn na rzecz wspólnego bezpieczeństwa Gender in the police as a challenge for modern management potential of women and men for the benefi t of common security (Kamila Zimoń) .................................................................................................. 41 Wykorzystanie kompetencji kobiet w misjach poza granicami kraju Use of the competence of women in mission abroad (Bożena Szubińska) ............................................................................................. 67 Nowoczesne narzędzia zarządzania a płeć w Policji Modern management tools versus gender in the Police (Dominik Hryszkiewicz) ...................................................................................... 93 Kobiety na stanowiskach kierowniczych w Policji Women on managerial positions in the Police (Izabela Wiciak) ................................................................................................ 105 Kobiety w policji — promocja czy dyskryminacja? Women in the police forces: affi rmative action or discrimination? (Ferdynand Skiba) ............................................................................................. 119 Kobiety w policji — zarys historyczny Women in police service — historical outline (Walentyna Trzcińska) ...................................................................................... 135 Feminizacja przestępczości Feminization of crime (Magdalena Baranowska) ................................................................................. 157 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Zarządzanie kompetencjami kobiet w Policji 4 Narzędzia szacowania ryzyka zagrożenia życia i zdrowia osób dotkniętych przemocą w rodzinie Th reat risk assessment tool life and health of people aff ected domestic violence (Marzena Kordaczuk-Wąs) ............................................................................... 171 Rola przełożonego w kształtowaniu polityki równościowej w jednostkach Policji Th e role of the supervisor in shaping gender mainstreaming in units of the Police (Gerard Bah) ..................................................................................................... 183 Zarządzanie kompetencjami w organizacjach. Czy płeć ma znaczenie? Competence management in organizations. Does sex matter? (Magdalena Trzepiota) ...................................................................................... 191 Kobieta — jednostka rynku pracy, a kiedy zakłada mundur…? Female — unit labor market, and when she assumes uniform...? (Monika Skiepko) .............................................................................................. 207 Diagnoza i rozwój kompetencji zawodowych Diagnosis and development of professional competence (Agnieszka Bonus-Dzięgo) ................................................................................. 223 Stres jako źródło uzależnienia u kobiet Stress as a source of women’s addiction (Janusz Wiśniewski) .......................................................................................... 235 Interwent czy interwentka? Pierwsza pomoc emocjonalna — kompetencja komunikacyjna w sytuacji kryzysu psychologicznego Interventionist: man or woman? First emotional aid: communicative competence in case of emotional crisis (Krzysztof Zenon Górniak, Renata Pijarowska) ................................................ 247 Specyfi ka uzależnienia kobiet od alkoholu Specifi city of making conditional women on alcohol (Kornelia Stępień) ............................................................................................. 263 Postawy policjantów/policjantek wobec kobiet doznających przemocy w rodzinie Atitudes of police offi cers towards women suff ering domestic violence (Katarzyna Bodzioch, Monika Kocjan) ............................................................. 275 Identyfi kacja szans i zagrożeń rozwoju zawodowego kobiet w policji Identifi cation of opportunities and threats of professional development of women in the police (Monika Hejduk) ............................................................................................... 287 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Spis treści 5 Miejsce kobiet w Policji w opinii policjantek i policjantów Position of women in the police force in the view of male and female police offi cers (Anna Królikowska, Katarzyna Sklepkowska) ................................................... 299 Historia kobiecego munduru. O kobietach pilotach z Wyższej Szkoły Ofi cerskiej Sił Powietrznych w Dęblinie Th e story of the female uniform. Women-pilots from the Polishair Force Academy (Natalia Saletra) ................................................................................................ 319 Kompetencje miękkie w policji Soft competencies in the police (Monika Nosko, Ewa Pietruczuk) ...................................................................... 329 Zarządzanie kompetencjami funkcjonariuszek Policji w zakresie przygotowania fi zycznego do udziału w interwencjach policyjnych Managing competence of policewomen constable in the fi eld physical preparing for the participation in police intervention (Agnieszka Jóźwiak) .......................................................................................... 355 Sytuacja policjantek okiem praktyka Th e situation of policewomen — practice (Natalia Flisiak-Górecka) .................................................................................. 367 Postrzeganie kobiet w policji Perception of woman in the police (Katarzyna Garus) ............................................................................................ 373 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Wstęp W dniach 16–17 kwietnia 2014 r. w Wyższej Szkole Policji w Szczytnie odbyła się konferencja naukowa pt. „Zarządzanie kompetencjami kobiet w Policji” pod honorowym patronatem komendanta głównego Policji. Misją planowanej konferencji była integracja kobiet pełniących służbę lub pra- cujących w Policji, mogąca przyczynić się do efektywniejszego wykorzystywania ich kompetencji zawodowych. Celami głównymi przedsięwzięcia były zaś: aktywi- zacja policjantek i pracownic cywilnych — stworzenie platformy umożliwiającej wymianę poglądów i doświadczeń; określenie tendencji rozwojowych w Polsce i na świecie w dziedzinie zarządzania kompetencjami zawodowymi z uwzględnieniem płci jako zmiennej; identyfikacja rzeczywistych potrzeb związanych z rozwojem za- wodowym kobiet w Policji; analiza możliwości zarządzania kompetencjami funk- cjonariuszek w celu lepszego dopasowania do wymagań zawodowych; szkolenie i doskonalenie kobiet w Policji; dyskusja nad wybranymi formami patologii spo- łecznych związanych z zawodowym i pozazawodowym życiem kobiet: dyskrymi- nacją, przemocą domową, uzależnieniami; nawiązanie współpracy przez kobiety z różnych jednostek i komórek organizacyjnych Policji, mającej na celu wzajemne wsparcie oraz podniesienie jakości realizowanych zadań służbowych. Przedsięwzięcie było pierwszą zorganizowaną przez Policję konferencją, pod- czas której zostały poruszone kwestie dotyczące kompetencji kobiet w  służbach mundurowych, głównie w Policji, z punktu widzenia zarówno kobiet, jak i męż- czyzn; kadry kierowniczej, a także osób na stanowiskach wykonawczych; przedsta- wicieli środowisk naukowych oraz biznesowych. Tak wszechstronna analiza zagad- nienia umożliwiła poruszenie wielu kwestii związanych z aktywnością zawodową funkcjonariuszek i pracownic cywilnych. Udział środowiska policyjnego w osobach komendanta głównego Policji, ko- mendantów wojewódzkich, komendantów szkół Policji oraz kadry kierowniczej WSPol wyraźnie wskazuje na zmianę spojrzenia na problem równego traktowania kompetencji kobiet i mężczyzn w Policji. Zamiarem organizatorów było zorganizowanie konferencji naukowej umożli- wiającej wymianę doświadczeń i poglądów wśród kobiet pracujących w służbach mundurowych. Zagadnienia poruszane podczas obrad z jednej strony ściśle doty- czyły kobiecych kompetencji i ich wykorzystania w służbie, z drugiej zaś uwzględ- niono także głosy środowisk „cywilnych”, branżowych, co pozwoliło na twórczą wymianę wypracowanych dotąd wzorców. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 8 Zarządzanie kompetencjami kobiet w Policji Kobiety stanowią bezcenny zasób każdej organizacji, dlatego tak ważna jest ich aktywizacja oraz właściwe zidentyfikowanie potrzeb związanych z rozwojem zawodowym, szkoleniem i doskonaleniem umiejętności. Istotnym zagadnieniem poruszonym podczas sesji było także określenie rozwojowych tendencji w Polsce i na świecie w dziedzinie zarządzania zawodowymi kompetencjami w odniesieniu do płci jako zmiennej. Konferencja miała być również punktem wyjścia do publicz- nej dyskusji nad formami społecznych patologii związanych z zawodowym i poza- zawodowym życiem kobiet — stereotypami, dyskryminacją, przemocą domową i uzależnieniami. W spotkaniu uczestniczyły pracownice oraz funkcjonariuszki przede wszystkim Policji (z różnych jednostek i komórek organizacyjnych), służby więziennej, wojska, Biura Ochrony Rządu, Straży Granicznej oraz z innych uczelni, takich jak Szkoła Wyższa Psychologii Społecznej, Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Uniwersytet Gdański, Akademia Marynarki Wojennej w  Gdyni, Wyższa Szkoła Oficerska Sił Powietrznych w Dęblinie. W konferencji udział brały również oso- by spoza środowiska służb mundurowych i stricte naukowych: prezeska Pomorskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej, dyrektorka Biura Pełnomocnika Rządu ds. Równego Traktowania, dyrektorka Wojskowego Centrum Edukacji Obywatelskiej. W podsumowaniu opisywanego przedsięwzięcia należy zwrócić uwagę na kil- ka kwestii: 1. Zarówno w środowiskach naukowym, jak i związanym ze służbami mun- durowymi przeprowadzane są różne badania, których tematyka oscyluje wokół problemów kobiet w służbach mundurowych. Wniosek nasuwa się sam — koniecz- ne jest skanalizowanie oraz uporządkowanie tych badań, a także przeprowadzanie cyklicznych analiz porównawczych we wszystkich służbach mundurowych. Wyższa Szkoła Policji w Szczytnie z racji swojego statusu mogłaby być uczelnią koordynu- jącą badania w tym zakresie. Jednym z pomysłów była koncepcja stworzenia cen- trum zarządzania potencjałem kobiet w służbach podległych MSW, którego celem miałoby być zorganizowanie interaktywnej platformy informatycznej. 2. Głosy funkcjonariuszek z jednostek terenowych, dotyczące różnych proble- mów w życiu zawodowym czy osobistym, sugerowały potrzebę stworzenia wspól- nego dla wszystkich służb tzw. forum dobrych praktyk, dostępnego dla wszystkich funkcjonariuszek czy pracownic cywilnych. Tego typu platforma wymiany do- świadczeń i wzajemnego wspierania się wydaje się zasadną inicjatywą, zwłaszcza że nie wszystkie zainteresowane mogą pojawiać się osobiście na spotkaniach, a ich głos nie jest z tego względu mniej ważny. 3. Uczestnicy konferencji zgłaszali potrzebę zorganizowania cyklicznych spotkań, podczas których koncentrowano by się wokół wybranych zagadnień szczegółowych. Kolejne konferencje lub seminaria szkoleniowe mogłyby dotyczyć następujących tematów: • przeciwdziałanie patologiom społecznym w środowiskach mundurowych, • płaszczyzny współpracy kobiet z różnych służb i z różnych krajów, • unifi kacja analogicznych rozwiązań prawnych w służbach mundurowych, ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Wstęp 9 • kształtowanie pozytywnego wizerunku służb mundurowych w społeczeństwie, • kształtowanie systemowych rozwiązań dotyczących podnoszenia sprawności fi zycznej funkcjonariuszy (np. rozważenie wprowadzenia do systemu szkolenia policyjnego elementów krav magi). 4. Niezbędne wydaje się przeprowadzanie szkoleń w zakresie tolerancji, rów- nego traktowania, zarówno wśród kadry kierowniczej, jak i funkcjonariuszy, którzy rozpoczynają karierę policyjną. Ważnym elementem w edukacji na rzecz tolerancji byłyby także praktyczne poradniki opracowane wspólnie przez służby mundurowe. Wydaje się, że potencjał kobiet w zarządzaniu w służbach mundurowych nie jest w pełni wykorzystywany. Pomijając stereotypy, nie ma istotnych różnic między kobietami i mężczyznami, które uzasadniałyby ich dyskryminację w organizacji. Kobiety mają równe prawa i kompetencje, ale nie zawsze równe szanse. Rozpoczynając spotkanie komendant główny zwrócił się do uczestników mó- wiąc, że to wielka przyjemność móc otwierać konferencję poświęconą tematyce kobiet w Policji. Wyraził nadzieję, że sesja przyniesienie wiele ciekawych wniosków i propozycji, a także otworzy bramy do wspólnego urzeczywistniania zasady rów- nego traktowania oraz budowania perspektyw równych szans dla kadr policyjnych, z uwzględnieniem perspektywy płci, aby z odmiennych dla płci cech czynić atuty i traktować je jako kolejne wyzwania. Dlaczego warto dyskutować o kwestiach płci w formacji policyjnej? Rozwój społeczny, ekonomiczny, naukowo-techniczny końca XX w. spowodował liczne przemiany w społeczeństwie, które wymogły konieczność stworzenia nowego zasobu kompetencji niezbędnych w życiu społeczno-zawodowym, tak aby odpowia- dały potrzebom całej społeczności, niezależnie od płci, pozycji społecznej, rasy, kultu- ry, pochodzenia czy języka. Fundamentalną zasadą powinno być działanie w zgodzie z przyjętymi przez społeczeństwo wartościami, zasadami prawa, etyki oraz kultury. Odpowiednie przygotowanie policjantek i policjantów do radzenia sobie z wy- zwaniami społeczeństwa informacyjnego, wielokulturowego i tolerancyjnego zade- cyduje o sukcesie w zapewnianiu bezpieczeństwa społecznego Kompetencja, rozumiana jako wiedza i umiejętność praktyczna, powinna wy- różniać daną osobę pod względem poziomu sprawności, a także skuteczności, od- powiadającej oczekiwaniom jakościowym podczas realizacji zadań służbowych. Człowiek kompetentny jest odpowiednio przygotowany do określonych działań. Kompetencja jest złożoną, praktyczną i ważną umiejętnością, która dotyczy nie tyl- ko samego działania (systemu czynności), lecz przede wszystkim zdolności danej osoby. Czy można zatem dzielić kompetencje ze względu na płeć, czy też warto zacząć odróżniać cechy od kompetencji? Strategia Unii Europejskiej — gender mainstreaming — mająca na celu wpro- wadzenie równości szans dla kobiet i  mężczyzn w  instytucjach, organizacjach i  polityce, ujęta zgodnie z  rozporządzeniem Komisji Europejskiej w  Traktacie Amsterdamskim z 1997 r. i wiążąca dla wszystkich państw członkowskich, uwzględ- nia fakt, że sytuacje życiowe mężczyzn i kobiet są zróżnicowane. Przyczyną tego stanu rzeczy są m.in. uwarunkowania społeczne i kulturowe, które są szczególnie ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Zarządzanie kompetencjami kobiet w Policji 10 wyraziste w Polsce. Charakterystyczne dla społeczeństwa i organizacji interakcje płciowe można jednak modyfikować. Te zmiany mogą z kolei pozytywnie wpłynąć na strukturę społeczną czy działania organizacji. Policja wpisuje się w  realizację strategii równości szans, z  uwzględnieniem zróżnicowanych sytuacji życiowych obu płci. Wskaźnik zatrudnienia kobiet w for- macji jest bliski 15 i z każdym rokiem wzrasta. Z drugiej strony, pokolenia kobiet, które dopiero kilka lat temu zaczęły dynamizować procesy kadrowe, już pokazują swój profesjonalizm — zarówno w codziennej służbie patrolowej, plutonach bojo- wych kontyngentów policyjnych, jak też zarządzając lub współzarządzając garnizo- nami szczebla wojewódzkiego, szkołami Policji czy komórkami organizacyjnymi Komendy Głównej Policji. Kariery policyjne kobiet, kiedyś wyjątkowe i przykuwa- jące uwagę mediów, dziś coraz wyraźniej wpisują się w naturalny krajobraz struk- tury zatrudnienia w Policji. Komendant główny Policji wyraził dumę z faktu, że w swoich kadrach mia- nował pierwszą panią komendant wojewódzką oraz po raz pierwszy zastępczynię komendanta stołecznego Policji. Obecnie nie jest wyzwaniem likwidacja tzw. szklanych sufitów, ale większy na- cisk na aktywizowanie kobiet do zajmowania wyższych stanowisk służbowych, za- chęcanie do stawania w szranki podczas konkursów. Ubiegły rok pokazał, że liczba kobiet startujących w konkursach nie przekroczyła 10 przy transparentnym pro- cesie rekrutacji i procedury konkursowej, co wyraźnie wskazuje, że należy zinten- syfikować działania na rzecz zachęcania kobiet do udziału w nich. Komendant główny Policji jako szef formacji, lecz także osoba blisko związana ze światem nauki, zwrócił uwagę na kilka istotnych kwestii. W badaniach prowa- dzonych nad działalnością zawodową kobiet niewiele miejsca poświęca się na opis cech, które ułatwiają im funkcjonowanie w tzw. otwartej przestrzeni społecznej. Zarówno dotychczasowe doświadczenie życiowe i zawodowe, jak i badania na- ukowe wskazują, że kobiety są ambitne i wiedzą, że osiągnięcie widocznych efek- tów w sferze zawodowej wymaga od nich większego wysiłku niż w przypadku męż- czyzn. Ponadto: • • są obowiązkowe, skrupulatne i bardzo zaangażowane w pracę, są dobrze zorganizowane i charakteryzują się podzielnością uwagi — dzięki umiejętności łączenia wielu ról kobiecych i społecznych, • mają silne poczucie odpowiedzialności materialnej za rodzinę, a ich wkład fi - nansowy stanowi istotny fi lar w utrzymaniu najbliższych. Kobiety rzadziej walczą o stanowiska, tym samym są mniej konfliktowe, dążą do osiągnięcia kompromisu, co sprawia, że są dobrymi współpracownikami. Z wielu badań wynika, że kobiety szybko adaptują się do nowych sytuacji i za- sad panujących na rynku pracy. Mają silniejsze postawy prospołeczne, są nastawio- ne na kontakty międzyludzkie, szybciej odczytują stany emocjonalne innych osób i są bardziej komunikatywne. Niewątpliwie są  to  cechy predestynujące do  bycia dobrą funkcjonariusz- ką. Kolejna istotna zaleta, nie zawsze stanowiąca przedmiot analizy, to łatwiejsze ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 11 dostosowywanie się do zmiennych warunków pracy, kobiety coraz chętniej podej- mują się nowych zadań. Cechy te są nie tylko atutami w pracy zawodowej, lecz także podczas pełnienia innych funkcji o charakterze publicznym. Biorąc pod uwagę krajowe oraz międzynarodowe uregulowania prawne, mające na celu wprowadzanie równości szans dla kobiet i mężczyzn w różnych aspektach życia społeczno-zawodowego, komendant główny Policji podjął decyzję o powoła- niu w strukturze Komendy Głównej Zespołu ds. Strategii Równych Szans w Policji, aby móc w sposób systemowy analizować kwestie i zagadnienia równościowe w na- szej formacji. Celem Zespołu ma być ustanowienie grupy analityczno-wdrożeniowej ds. wyrównywania szans w Policji oraz równego traktowania bez względu na płeć, reprezentowanie Policji w  gremiach zewnętrznych (w  tym międzynarodowych) w  przedmiotowym zakresie oraz prowadzenie Banku Dobrych Praktyk. Istotną rolę odgrywa także zapewnienie spójnej komunikacji oraz profesjonalnego PR, m.in. w zakresie prowadzenia kampanii informacyjnych. Wstęp Komendant główny wyraził nadzieję, że podczas konferencji poruszone zosta- ną istotne kwestie, które stanowią rzeczywiste wyzwanie, i problemy, w tym cho- ciażby zagadnienia stereotypów i mylnych wyobrażeń, godzenie przyjęć dużej licz- by młodych kobiet do jednostek niższego szczebla z macierzyństwem, zapewnianie godnych i bezpiecznych warunków służby kobietom w ciąży, a także ich powrotów do pracy bez stygmatyzowania i narastających uprzedzeń. Stwierdził także, iż ko- niecznością jest, aby zatrudnianie kobiet w Policji stało się praktyką powszechną. Kobiety bowiem są  potrzebne na  wszystkich szczeblach i  stanowiskach służbo- wych, jeśli posiadają do tego zarówno odpowiednie cechy, jak i kompetencje. Istotne jest dostrzeżenie przez prelegentów w normach prawa policyjnego du- żych możliwości obiektywizowania szans zawodowych oraz pełnej realizacji zasady równego traktowania w naszej formacji. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Aleksandra Skrabacz* Macierzyństwo — zaleta czy wada kobiet służących/pracujących w służbach mundurowych Słowa kluczowe macierzyństwo, demografia, bezpieczeństwo narodowe Macierzyństwo było, jest i  będzie podsta- wowym atrybutem kobiety. I  choć liczba dzieci i  czas ich urodzenia jest indywidu- alną sprawą każdej z nas, to jednak istnieją okoliczności, które w sposób pozytywny lub negatywny wpływają na decyzję o posiada- niu potomstwa. Im więcej czynników nega- tywnych, tym większe konsekwencje spadku liczby urodzeń ponosi całe społeczeństwo. W  takiej sytuacji macierzyństwo przestaje być już tylko intymną sprawą kobiet, ale na- biera znaczenia w  wymiarze państwowym. Decyzja o  posiadaniu dzieci przez kobiety aktywne zawodowo wydaje się szczególnie trudna, zwłaszcza że  stawiane są im coraz wyższe wymagania, na przykład w zakresie dyspozycyjności, niezbędnej przede wszyst- kim w służbach mundurowych. Czy zatem macierzyństwo to wada czy zaleta? Jak po- godzić naturę z  aspiracjami zawodowymi kobiet pracujących czy służących w Policji, Straży Pożarnej, wojsku? Czy zawsze tego typu decyzjom będą towarzyszyć dylematy macierzyństwo–praca zawodowa? W niniej- szym artykule podjęto próbę odpowiedzi na powyższe pytania. Keywords maternity, demography, national security Motherhood was, is  and will be a  basic woman’s attribute. Although the number of children and time of  their birth is an individual case, there are still various fac- tors that affects the decision to have a child, either positively or  negatively. The more negative factors, the bigger impact it has on society and its safety. In this situation moth- erhood is not a problem for an individual women but for the whole society. Making decision to have a child is a very difficult one, especially for a working women. It is more difficult, the bigger need for woman’s availability is. Is motherhood a good or bad thing for woman working in uniformed services? How to reconcile woman’s nature with career aspirations? Will this decisions be always accompanied by maternity and professional dilemmas? These are the basic questions that are answered in this article. * A. Skrabacz — Wojskowe Centrum Edukacji Obywatelskiej, Akademia Obrony Narodowej. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 14 Zarządzanie kompetencjami kobiet w Policji Wpływ czynników demografi cznych na bezpieczeństwo narodowe W opinii wielkich strategów1 istnieje kilka zasadniczych czynników, które decydują o  potędze i  prestiżu państwa, zarówno w  obszarze narodowym, jak i międzynarodowym. Jedno z głównych miejsc zajmuje wśród nich czynnik de- mograficzny, czyli liczba obywateli, którymi dysponuje dane państwo. Dlaczego czynnik ludzki jest jednym z decydujących argumentów w tworzeniu bezpie- czeństwa? Zwięzłą odpowiedź na to pytanie znajdujemy w cyklu odczytów wygłoszonych w  roku akademickim 1936/37  na  Uniwersytecie Jagiellońskim, zatytułowanym Nauka a obrona państwa. Jeden z wykładów poświęcony został zagadnieniom de- mograficznym i ich znaczeniu dla państwa, możemy w nim przeczytać: „Od cza- su, jak w większości państw Europy wprowadzono powszechną służbę wojskową i odkąd wojna stawia pod bronią całe narody, liczba ludności stała się elementarną podstawą i poniekąd miernikiem obronnej i zaczepnej siły państwa”2. Wtedy właśnie, w okresie II RP, kiedy Polska uważana była jeszcze za kraj prze- ludniony (ponad 400 000 osób rocznego przyrostu naturalnego), gen. Władysław Sikorski w swojej książce pt. Przyszła wojna (1934) już przestrzegał: „zbyt lekko- myślna pogarda dla potęgi liczby wydać by mogła dzisiaj jak najgorsze rezultaty”3. Politycy i wojskowi zgodnie uważali, że dla Polski, ze względu na jej geopo- lityczne i geostrategiczne położenie, kwestie ludnościowe winny mieć wyjątkowe znaczenie, ponieważ „od nich w znacznym stopniu zawisła nie tylko obronność Rzeczypospolitej w sensie militarnym, lecz i jej spójność wewnętrzna, a tym sa- mym odporność w stosunku do tendencji mających zagrażać jej całości”4. 1 1. Admirał Stanów Zjednoczonych A.T. Mahan wśród wyznaczników bezpieczeń- stwa wyróżnił: fizyczne ukształtowanie państwa, rozciągłość terytorialną, liczbę ludności, charakter narodowy oraz sposób rządzenia. Zob. J. Skrzyp, Geostrategiczne położenie Polski, Warszawa 1998, s. 6. 2. H. Morgenthau, twórca szkoły realistycznej, wymienił osiem składników potęgi pań- stwa: geografię, zasoby naturalne, zdolności wytwórcze, stan przygotowania wojskowego, ludność, charakter narodowy, duch bojowy narodu oraz jakość dyplomacji. H. Morgenthau, Politics among Nations: The Struggle for Power and Peace, New York 1965, s. 33 [za:] J. Ste- fanowicz, Anatomia polityki międzynarodowej, Toruń 1999, s. 95.  3. C. von Clausewitz twierdził: „Zarówno w taktyce, jak i w strategii jest ona [przewaga 2 liczebna] najpowszechniejszą zasadą zwycięstwa”. Tegoż, O wojnie, Lublin 1995, s. 188. J. Smoleński, Zagadnienia demograficzne i ich znaczenie dla państwa [w:] W. Szafer (red.), Nauka a obrona państwa (cykl odczytów wygłoszonych w roku akad. 1936/37), Kra- ków 1937, s. 145. W. Sikorski, Przyszła wojna: jej możliwości i charakter oraz związane z nimi zagad- nienia obrony kraju, Warszawa 1984, s. 136. J. Smoleński, Zagadnienia demograficzne… wyd. cyt., s. 145. 3 4 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== A. Skrabacz, Macierzyństwo — zaleta czy wada kobiet służących/pracujących... 15 Upływ lat potwierdził, iż czynnik ludzki decyduje nie tylko o sile państwa, ale przede wszystkim o biologicznym przeżyciu danego narodu oraz możliwości swo- bodnego rozwoju cywilizacyjnego. Zwłaszcza Polacy powinni o tym pamiętać, zważywszy na nasze wyjątkowe po- łożenie pomiędzy dwoma potężnymi sąsiadami (Rosją i Niemcami), którzy, w opi- nii ekspertów, dysponują nie tylko przewagą potencjałów ofensywnych (wojsk ope- racyjnych) szacowanych na 20:15, lecz także ponad sześciokrotną przewagą ludno- ściową. I chociaż szacuje się, że liczba ludności Rosji zmniejsza się w tempie około 750 tys. osób rocznie (obecnie 146 mln), a Niemcy w ciągu najbliższych 20 lat stra- cą w wymiarze demograficznym to, co zyskały w czasie przyłączenia NRD (obecnie 80 mln), Polska i tak znajduje się w niekorzystnej sytuacji demograficznej6, zwłasz- cza po wejściu do Unii Europejskiej. W związku z tym M. Godot w tzw. złotych regułach kultury strategicznej zaleca koncentrację uwagi na czynniku ludzkim: „klucz do sukcesu organizacji spoczywa co najmniej w takim samym stopniu w czynniku ludzkim, jak w czynnikach tech- nologicznych lub finansowych”7. Warto również dodać, iż ubytek ludności o 11 mln, prognozowany w Polsce do 2050 r., jest porównywalny do strat poniesionych w czasie II wojny światowej. Przypomnijmy, iż w 1938 r. Polska liczyła około 35 mln obywateli, a bezpośrednio po zakończeniu wojny w 1946 r. — około 24 mln. Wincenty Lutosławski w  Pracy narodowej pisał: „Naród mający największą, świadomą odwagę płodności, przez to jedno zapewnia sobie w przyszłości przewa- gę i ekonomiczną, i polityczną nad ościennymi narodami”8. Jednym słowem, młode pokolenia Polaków — przechodzące przeszkolenie obronne w szkołach, na studiach i w służbie wojskowej — stanowią ciągle odna- wialne i podstawowe źródło siły obronnej Polski, a liczba przeszkolonych wojsko- wo obywateli jest jednym z głównych wyznaczników potencjału obronnego pań- stwa. Aby tak jednak było, musi zostać spełniony warunek sine qua non — musimy posiadać nowe pokolenia! Kryzys rodziny i rodzicielstwa Od końca lat 90. XX w. obserwujemy w Polsce stały spadek liczby urodzeń, co w konsekwencji prowadzi do groźnego niżu demograficznego, który wpływa zasadniczo na możliwość przetrwania i rozwoju państwa. W 1999 r. po raz pierwszy od zakończenia drugiej wojny światowej liczba zgo- nów w Polsce zrównała się z liczbą urodzeń, a współczynnik przyrostu naturalnego A. Targowski, S. Dronicz (red.), Wizja Polski, Warszawa 2000, s. 189. Zob. A. Skrabacz, Kobiety w obronie narodowej Polski u progu XXI wieku, Warszawa 2001, s. 57 i nast. A. Klasik (red.), Planowanie strategiczne, Warszawa 1993, s. 73. W. Lutosławski, Praca narodowa, Warszawa 1998, s. 164. 5 6 7 8 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Zarządzanie kompetencjami kobiet w Policji 16 osiągnął poziom 0.  Od  2002  r.  odnotowujemy już ujemny przyrost naturalny, co przy ujemnym saldzie migracji zagranicznych (z Polski wyemigrowało prawie 14 tys. osób więcej niż przyjechało do niej na stałe) jest wielce niekorzystnym zja- wiskiem, rzutującym zarówno na stabilność rodziny, jak i na bezpieczeństwo ca- łego państwa. Podobnego zjawiska doświadczają również państwa demokracji za- chodnich, które w 2000 r. odnotowały więcej zgonów niż narodzin, jednak w ich przypadku, dzięki migracji, liczba ludności utrzymuje się na stałym poziomie. Z  historycznego i  geostrategicznego punktu widzenia Polska po  raz kolejny stanęła przed groźbą wyludnienia i napływu obcej ludności (prawdopodobnie od- miennej kulturowo i religijnie). Tym razem jednak przyczyny problemu nie stano- wią zabory, wojny czy inne zewnętrzne okoliczności, lecz sami Polacy oraz zanie- dbanie przez państwo dalekosiężnej polityki prorodzinnej. A przecież rodzina w każdym społeczeństwie odgrywa szczególną rolę, uważa- na jest bowiem za podstawową komórkę społeczną. Istnienie rodziny oraz wypeł- nianie przez nią licznych funkcji warunkuje prawidłowy i naturalny rozwój społe- czeństwa, a tradycyjna rodzina, składająca się z kobiety, mężczyzny i dzieci, jest gwarancją stabilności, bezpieczeństwa i trwałego wzrostu państwa. Rodzina pełni w  społeczeństwie wiele różnych funkcji, które najogólniej można podzielić na  cztery grupy. Pierwszą i  podstawową funkcją rodziny jest prokreacja i podtrzymywanie ciągłości rodu. Druga funkcja dotyczy socjaliza- cji dzieci, czyli nauczania ich reguł zachowania, uznanych prawideł postępowa- nia w danym społeczeństwie i przekazania przyjętego systemu wartości. Trzecia funkcja — usługowo-opiekuńcza — polega na  zaspokajaniu podstawowych potrzeb członków rodziny, zwłaszcza w relacjach małe dzieci–rodzice i dorosłe dzieci–starzy rodzice. Funkcja czwarta to funkcja produkcyjna, czyli wytwarza- nie dóbr i pomnażanie wartości materialnych i niematerialnych rodziny i pań- stwa9. Rodzina, traktowana jako podstawowa komórka społeczna, pełni zatem szereg istotnych funkcji na rzecz społeczeństwa, zaspokajając potrzeby psychicz- ne, emocjonalne i społeczne swych członków. Innymi słowy, rodzina wypełnia zadania zarówno wobec społeczeństwa, jak i wobec jednostek wchodzących w jej skład (rodzice, dzieci). W Polsce zakładanie rodziny jeszcze do niedawna było powszechnie przyję- tym sposobem życia. W latach 70. ubiegłego stulecia w związku małżeńskim po- zostawało około 90 kobiet i 85 mężczyzn w wieku 30–39 lat10. Według danych Głównego Urzędu Statystycznego w 1970 r. zawarto ponad 280 tys. małżeństw, spo- śród których 34,5 tys. zakończyło się rozwodem. W 2003 r. zawarto ponad 195 tys. małżeństw, z których rozpadło się ponad 48 tys., a w 2009 r. liczba małżeństwa wynosiła 256 tys., z czego rozwodem zakończyło się 65 tys. z nich11 (wykres 1). 9 Zob. J. Piotrowski, Rodzina w społeczeństwie współczesnym, „Problemy Rodziny” 1975, nr 3 [za:] M. Ziemska (red.), Rodzina i dziecko, Warszawa 1979, s. 234. 10 Tamże. H. Dmochowska (red.), Rocznik Demograficzny 2010, Warszawa 2010, s. 234. 11 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== A. Skrabacz, Macierzyństwo — zaleta czy wada kobiet służących/pracujących... 17 Wykres 1. Liczba zawartych małżeństw i przeprowadzonych rozwodów w Polsce w latach 1970–2010 (w tys.) małżeństwa rozwody 1970 1980 1990 2000 2010 2020 350 300 250 200 150 100 50 0 1960 Źródło: opr. własne na podst. Rocznika Statystycznego RP 2010, Warszawa 2010 Nie dziwi zatem fakt, że zmienia się model rodziny, już nie tylko z wielodziet- nego na małodzietny. Coraz więcej jest osób żyjących samotnie bądź samodzielnie wychowujących potomstwo. Według GUS w 1970 r. w małżeństwie urodziło się 520 tys. dzieci, a poza nim — 27 tys. W 2003 r. dzieci urodzonych w małżeństwie było 295 tys., a poza nim — 55 tys., natomiast w ostatnich latach ok. 20 dzieci rodzi się ze związków pozamałżeńskich, z czego w miastach prawie 23 , a na wsi — prawie 16 12. Kryzysowi rodziny towarzyszy również kryzys rodzicielstwa, czego wymier- nym efektem jest narastająca katastrofa demograficzna. Jak alarmują demogra- fowie, proste zastępowanie pokoleń jest możliwe, jeśli na kobietę przypada przy- najmniej dwoje dzieci (dokładnie 2,11)13. Tymczasem w Polsce wskaźnik ten już od kilku lat jest niższy, co przez demografów bywa określane mianem przerwanego zjawiska reprodukcji prostej. I choć od 2004 r. obserwujemy wzrost liczby uro- dzeń, nie oznacza to jednak boomu urodzeniowego. Odnotowana w 2009 r. liczba urodzeń jest w dalszym ciągu mniejsza — o ok. 40 — w stosunku do wielko- ści rejestrowanych podczas ostatniego wyżu demograficznego przypadającego na połowę lat 80. Jak uzasadnia GUS, rosnąca obecnie liczba urodzeń jest składową wspomnianego wyżu demograficznego oraz realizacją planów rodzicielskich osób urodzonych w latach 70. ubiegłego stulecia14. Średnio na kobietę w wieku rozrodczym w 2008 r. przypadało 1,39 dziecka, co  oznaczało wzrost o  0,17  pkt w  stosunku do  2003  r., kiedy wskaźnik ten był najniższy od ponad 50 lat. Mimo to jest on wciąż niższy od wielkości optymalnej 12 Główny Urząd Statystyczny, Departament Badań Demograficznych, Podstawowe in- formacje o rozwoju demograficznym Polski w latach 2000–2009, materiał na konferencję pra- sową, 28 stycznia 2010 r., s. 5.  P. Eberhardt, Mało nas, „Rzeczpospolita” 21 grudnia 1999 r. Główny Urząd Statystyczny, Departament Badań Demograficznych, Podstawowe in- 13 14 formacje o rozwoju…, wyd. cyt., s. 3. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Zarządzanie kompetencjami kobiet w Policji 18 (gwarantującej stabilny rozwój demograficzny) o około 0,75 pkt. Przypomnijmy, iż najkorzystniejszą sytuacją jest stan, gdy w danym roku na 10 kobiet w wieku 15–49 lat przypada średnio 21 urodzonych dzieci. Obecnie przelicznik ten kształ- tuje się na poziomie 14 dzieci15. Sytuacja państw demokracji zachodnich jest porównywalna, np. w Niemczech wskaźnik ten wynosi 1,5, w Danii — 1,8, ale już w Stanach Zjednoczonych — 2,1.  Przejście od średniego poziomu dzietności do małodzietności wiąże się z wie- loma czynnikami; według socjologa Bronisława Misztala istotne są zwłaszcza dwa spośród nich: po pierwsze, warunki wewnętrzne, na które składają się bezrobocie oraz słaby poziom świadczeń socjalnych, co sprawia, że decyzja o prokreacji jest odkładana na później; po drugie, perspektywa migracji zarobkowych, co również ma negatywny wpływ na rodzinę16. Wypada także wspomnieć o zwiększonej aktywności zawodowej kobiet, do- stępności środków antykoncepcyjnych oraz, co  trzeba podkreślić, preferowaniu wygodnego stylu życia, w którym nie ma miejsca na poświęcenie się dla małego dziecka, wraz z przyjęciem całej gamy obowiązków wynikających z jego wychowa- nia. Wiele osób decyduje się na życie bez zobowiązań, a gros młodych małżeństw pozostaje bezdzietnych, z różnych przyczyn nie decydując się na posiadanie dziec- ka biologicznego lub adopcję. Natura (rozmnażanie się) przegrywa z egoistycznym podejściem do  życia (zaspokojenie własnych potrzeb) i  kulturowym modelem spełnienia się (zawodowego, konsumpcyjnego i towarzyskiego)17. Dlatego też demografowie przewidują, iż w latach 2002–2052, przy tak niskim wskaźniku dzietności, nastąpi stopniowy spadek ludności Polski z  38,4  mln do około 27,3 mln (wykres 2). 45 40 35 30 25 20 15 10 5 0 2002 Wykres 2. Szacunkowa liczba Polaków w latach 2002–2052 (w mln) scen. optym. scen. umiark. scen. pesym. 2012 2022 2032 2042 2052 2062 Źródło: opr. własne na podst.: M. Terlikowska, Ł. Bąk, Nasze drogie dzieci, „Ozon” 7 grud- nia 2005 r. 15 16 Tamże, s. 5. B. Misztal, Pusta kołyska to pusty koszyk i puste gniazdo, „Rzeczpospolita” 13–14 lu- tego 2005 r.  17 M. Jacques, Pokolenie egorynkowe, „Forum” 2005, nr 49.  ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== A. Skrabacz, Macierzyństwo — zaleta czy wada kobiet służących/pracujących... 19 Następstwem spadku liczby urodzonych dzieci będzie niewątpliwie szybki pro- ces starzenia się polskiego społeczeństwa. Konsekwencje zmniejszającego się przy- rostu naturalnego są widoczne już teraz — likwidacja szkół podstawowych, zwal- nianie nauczycieli. Stopniowo niż demograficzny dotyka szkół średnich i wyższych uczelni, niedługo wpłynie także na rynek pracy. Początkowo będzie to zjawisko pozytywne. Ale po piętnastu czy dwudziestu latach zaczną się kłopoty. Lawinowo wzrośnie liczba emerytów, co grozi całkowitym załamaniem systemu emerytalne- go, w którym obecnie na pięć pracujących osób przypada jeden emeryt. Za 50 lat na jednego emeryta może pracować już tylko jedna osoba. Współcześnie stanowi to największe i najbardziej realne zagrożenie dla obec- nego i przyszłych pokoleń, które rzutować będzie na stan i perspektywy rozwoju całego państwa i narodu. Podobnego zjawiska (tzw. proces starzenia się społeczeństwa) doświadczają już teraz kraje Europy Zachodniej — państwa o ujemnym przyroście naturalnym (np. Szwecja, Niemcy, Irlandia). Oferują one obcokrajowcom korzystne warunki do osiedlania się18, aby w ten sposób zahamować negatywne zjawisko demogra- ficzne. Przykłady państw borykających się z problemami spowodowanymi rosnącą migracją cudzoziemców (Niemcy, Holandia, Francja), wynikającymi według eks- pertów z podłoża kulturowego, a nie ekonomicznego19, są wystarczającym dowo- dem na to, iż demografia jest jednym z istotnych czynników wpływających na siłę narodową państwa20. Dylemat: macierzyństwo — praca zawodowa W rozważaniach na temat demografii nie można pominąć tak ważnego wąt- ku, jakim jest kwestia macierzyństwa i  rozwoju zawodowego matek, co  wobec zaistniałego kryzysu demograficznego przestaje być wyłącznie sprawą kobiet. Już Wincenty Lutosławski zauważył: „Macierzyństwo kobiety nie jest jej sprawą pry- watną — obchodzi ono cały naród i naród ma obowiązki wobec matki, jeśli przy- szłe pokolenie ma być silniejsze i dzielniejsze od obecnego”21. Macierzyństwo polega nie tylko na powołaniu i wydaniu na świat nowego po- kolenia. Kobieta matka staje się odpowiedzialna za  zaspokojenie potrzeb biolo- gicznych i egzystencjalnych potomka, ale przede wszystkim za jego wychowanie: „Macierzyństwo jest samo w sobie wychowaniem”22. Odpowiedzialność za prawidłowy rozwój emocjonalny, umysłowy oraz fizycz- ny spoczywa zatem przede wszystkim na kobiecie. Chociaż racjonalny wydaje się Zob. J. Haszczyński, Dyplom niekonieczny, „Rzeczpospolita” 4 maja 2000 r. J. Burke, Miarka się przebrała, „Forum” 15–21 listopada 2004 r.  J. Świniarski, L. Kanarski, B. Rokicki (red.), Bezpieczeństwo personalne i strukturalne wobec wyzwań współczesnego świata, Warszawa 2000, s. 113. W. Lutosławski, Praca narodowa…, wyd. cyt., s. 164. G.B. Shaw, Cashel Byron’s Profession [za:] W. Kopaliński, Encyklopedia „drugiej płci”, 21 18 19 20 22 Warszawa 2001, s. 421. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Zarządzanie kompetencjami kobiet w Policji 20 pogląd, że miłość macierzyńska i ojcowska są sobie równe, należy jednak pamię- tać o pewnych istotnych różnicach. Pierwsza z nich jest miłością bezwarunkową: matka kocha swoje dziecko jeszcze go nie widząc, ale już czując je w swoim orga- nizmie: „Matka patrzy z radością na dziecko, wie bowiem, że je stworzyła cieleśnie i duchowo”23. Uczucia ojca kształtują się nieco inaczej. Trudno mu wyobrazić so- bie swojego potomka przed urodzeniem, a pełne uczucie miłości „rodzi się” wraz z przyjściem dziecka na świat. Oczywiście nie należy zapominać, że miłość ojcow- ska, stanowiąca niejako dopełnienie pierwotnej miłości matczynej, jest niezbędna w prawidłowym rozwoju społecznym i emocjonalnym dziecka. O wielkim znaczeniu opieki macierzyńskiej w życiu każdego dziecka świadczą najlepiej przypadki tych dzieci, które z różnych przyczyn zostały jej pozbawione. Brak miłości macierzyńskiej powodować może m.in. powolniejszy rozwój inte- lektualny, trudności z myśleniem abstrakcyjnym, wolniejszy rozwój sprawności motorycznej, zaburzenia mowy, nieumiejętność właściwego nawiązywania kon- taktów interpersonalnych, lęk przed osobami dorosłymi, zaburzenia kontaktów emocjonalnych w  życiu dorosłym (trudności w  wyborze partnera życiowego), utrwalenie psychopatycznych rysów osobowości (np. lęk przed kobietami, agresja w stosunku do kobiet)24. Równie zgubne ślady w  psychice dziecka może wywołać brak ojca, aczkol- wiek badania wskazują, że osobą, której brak wywołuje u dziecka opisane wyżej konsekwencje, jest przede wszystkim matka lub inna kobieta pełniąca jej funkcję. Dlatego też „dwudziestu sprzymierzonych mężczyzn nie dźwignęłoby tego trudu i nie powinno [mowa o trudach wychowania dzieci, ponoszonych przez matki]; ale powinni go rozumieć i być wdzięczni”25. Porównywalny jest wpływ miłości matczynej na dziecko z wpływem posiada- nia dziecka na rozwój osobowości kobiety26. Miłość dziecka dostarcza matce szere- gu pozytywnych doznań, zwłaszcza wtedy, gdy przeżywa ona silne napięcia lękowe. Teza ta znajduje potwierdzenie w fakcie, że eksplozja demograficzna zaznacza się najwyraźniej po różnego rodzaju działaniach wojennych (w czasie których postawy lękowe rozwijają się w maksymalnym stopniu). Kobiety bowiem, poprzez posia- danie dzieci, chcą przezwyciężyć poczucie zagrożenia i niepewności własnej eg- zystencji. Potwierdzają to wyże demograficzne, jakie wystąpiły po ostatniej wojnie w Europie i Ameryce w latach 1950–1960 oraz w Polsce, po okresie stanu wojen- nego w latach 1982–1986. Również liczba samobójstw wśród kobiet jest niższa. Profesor Maria Jarosz podaje, iż samobójcy to w zdecydowanej większości męż- czyźni. Samobójstwa kobiet, szczególnie tych posiadających dzieci, to najwyższy H. Bergson, L’energie spirituelle [za:] W. Kopaliński, Encyklopedia..., wyd. cyt., s. 429. Zob. K. Pospiszyl, Psychopatia, Warszawa 2005, s. 133. J.W. Goethe, Hermann und Dorothea [za:] W. Kopaliński, Encyklopedia..., wyd. 25 23 26 75 respondentów w Polsce zdecydowanie zgadza się ze stwierdzeniem, że kobieta powinna mieć dzieci, aby czuć się pełnowartościową kobietą — dane za: J. Bator, Wizerunek kobiety w polskiej debacie politycznej, Warszawa 1999, s. 9. 24 cyt., s. 428. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== dowej, A. Skrabacz, Macierzyństwo — zaleta czy wada kobiet służących/pracujących... 21 objaw rozpaczy. Przed tym ostatecznym krokiem powstrzymuje je właśnie macie- rzyństwo oraz obawa o los osieroconego potomstwa27. Jednocześnie prawie każda kobieta w pewnym momencie swojego życia staje przed trudnym wyborem między potrzebą własnego rozwoju zawodowego a obo- wiązkami wynikającymi z tego, co nazywane bywa „naturalnym powołaniem ko- biety”: macierzyństwa, wychowania dzieci i odpowiedzialności za rodzinę28. W życiu kobiety około 30. roku życia rodzi się konflikt między motywacjami o charakterze zawodowym (praca zawodowa) a społecznymi (macierzyństwo)29. Rozwiązaniem dylematu: „praca — dom” jest najczęściej decyzja o: — braku dzieci i podjęciu pracy zawodowej, — zatrudnieniu do momentu zajścia w ciążę, a potem przerwie w pracy zawo- — godzeniu pracy zawodowej z rodzicielstwem. Po  II  wojnie światowej w  Polsce oraz w  innych krajach Europy Środkowej i Wschodniej wysoka aktywność zawodowa kobiet stanowiła pewien model ko- biecości, którego kształt uzależniony był zarówno od wymogów komunistycznej ideologii (w odpowiedzi na ruchy emancypacyjne na Zachodzie), jak i od sytuacji ekonomicznej. Kobiety mające wyższe wykształcenie oraz młodsze, wobec braku korzystnej alternatywy niejednokrotnie odsuwały decyzję o macierzyństwie, co często koń- czyło się niepodjęciem obowiązku macierzyństwa w ogóle. Lata 90.  minionego stulecia, a  zwłaszcza ustabilizowanie się sytuacji ekono- micznej i gospodarczej oraz rynku pracy, zmieniły nastawienie kobiet do zagad- nień pracy i rodzicielstwa. Przede wszystkim w prasie kobiecej coraz częściej pro- pagowany był wzór żony, matki i pracownicy, która godziła obowiązki małżeńskie i rodzinne z zawodowymi ambicjami30. Przykładem wyboru takiej drogi życiowej może być wypowiedź pewnej kobiety biznesu: „W rodzinie głową i siłą moralną jest kobieta. Od jej kondycji psychicznej i fizycznej zależy obraz rodziny. Jeżeli ko- bieta da się pokonać przeciwnościom losu, wyrzeknie się samej siebie, swych am- bicji i potrzeb, źle się to odbija na całej rodzinie. (...) Nie można popaść w lenistwo usprawiedliwione poświęceniem dla domu i dzieci”31. Decyzja o wyborze własnej drogi życiowej powinna być osobistą decyzją każdej kobiety. Potwierdza to wypowiedź sekretarza Komitetu Wiodącego ds. Równości Kobiet i Mężczyzn Rady Europy: „Wszystkie kobiety, które chcą wychowywać dzie- ci, powinny mieć taką możliwość. Jeżeli jednak są takie, które czują się bardziej 27 28 29 M. Jarosz, Brak perspektyw w małych miasteczkach, „Rzeczpospolita” 10 maja 2000 r. Por. A. Skrabacz, Kobiety w obronie …, wyd. cyt., s. 51. Zob. A. Kurzynowski, Wpływ macierzyństwa na pracę kobiet zamężnych [w:] W. Mrozek (red.), Rodzina a zawód, Katowice 1963, s. 33. 30 Zob. B. Łaciak, Wzór osobowy współczesnej Polki [w:] A. Titkow, H. Domański (red.), Co to znaczy być kobietą w Polsce, Warszawa 1995, s. 233 i nast. 31 Tamże, s. 236. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Zarządzanie kompetencjami kobiet w Policji 22 potrzebne społeczeństwu, nie należy zamykać ich w domu. Należy pomagać także tym, które nie chcą zrezygnować ani z rodziny, ani z szerszego udziału w życiu społecznym”32. Duża aktywność zawodowa kobiet oraz wysoki poziom ich kwalifikacji (na etapie średniego wykształcenia wyższy niż w przypadku mężczyzn) sprawiają, że aspiracje zawodowe kobiet stale rosną. Kobiety podejmują pracę zawodową nie tylko z powodów ekonomicznych, coraz częściej kierują się potrzebą samorealiza- cji i wykorzystania zdobytych kwalifikacji33. Rozstrzygnięcie towarzyszącego ko- bietom od lat dylematu: „rodzina — praca zawodowa” nie jest więc łatwe i jedno- znaczne. Jednym z właściwych rozwiązań wydaje się pogodzenie pracy zawodowej z posiadaniem dzieci. Jest ono korzystne zarówno dla kobiet, jak i ze względu na interes państwa. Macierzyństwo — wada czy zaleta kobiety? Obecna sytuacja na rynku pracy nie zachęca do podjęcia decyzji o czasowym wyłączeniu się z aktywności zawodowej i poświęceniu się macierzyństwu. Zdarzają się pracodawcy, którzy patrzą niechętnie na pracownicę mającą małe dziecko. Jest ona dla nich niepełnowartościowym pracownikiem, ponieważ przestaje być dyspo- zycyjna34. Zwolnienia lekarskie w czasie ciąży, urlopy wykorzystywane w przypad- ku choroby dziecka, skrócenie czasu pracy związane z karmieniem — to najczęst- sze sytuacje, które zniechęcają do współpracy z matkami, jednocześnie zmuszają do poszukiwania tymczasowych rozwiązań i zastępstw. Ze szczególnymi oczekiwaniami spotykają się kobiety służące i pracujące w tzw. służbach mundurowych — Policji, Straży Pożarnej, Straży Granicznej czy wojsku. Oprócz wykształcenia, kompetencji zawodowych i doświadczenia, niejednokrotnie wyższych od tych, którymi dysponują mężczyźni, od pań oczekuje się również dys- pozycyjności, a ta uwarunkowana jest zajęciami domowymi, a zwłaszcza potrzebą sprawowania opieki nad małymi dziećmi. Jeszcze trudniej jest pogodzić obowiązki zawodowe i domowe w małżeństwach lub związkach, w których oboje rodzice pra- cują w służbach dyspozycyjnych. Takie rodziny często są przenoszone z garnizonu do garnizonu, co pozbawia ich wsparcia bliższej i dalszej rodziny. Co za tym idzie, z punktu widzenia pracodawcy najlepiej, jeżeli kobieta nie ma i nie zamierza mieć dzieci. Takie podejście do zagadnienia jest jednak krótkowzroczne, a konsekwencje — daleko idące. Z drugiej strony, biorąc pod uwagę badania psychologów i doradców perso- nalnych, firmy powinny być szczerze zainteresowane powrotem młodych matek 33 Zob. D. Czerwińska, Matka to ważny pracownik, „Gazeta Wyborcza” 2 maja 2000 r.  Tamże. 32 Ż. Sempich, Godzenie obowiązków zawodowych i rodzinnych, „Rzeczpospolita” 14 marca 1996 r. 34 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== A. Skrabacz, Macierzyństwo — zaleta czy wada kobiet służących/pracujących... 23 do pracy, ponieważ matka „jest (...) doświadczonym i kompetentnym pracowni- kiem. Matki są obowiązkowe, zwykle nie zawalają terminów zadań, które mają do wykonania”35. Mając na względzie obowiązki domowe, a tym samym niemoż- ność przyjmowania nadgodzin, kobiety starają się efektywnie wykorzystać czas pracy, tak aby zrealizować sumiennie i na właściwym poziomie merytorycznym wszystkie polecone zadania. Pewne predyspozycje, którymi kobiety są naturalnie obdarzone, powinny wręcz być traktowane jako atuty w formacjach munduro- wych, zwłaszcza tam, gdzie położony jest nacisk na kontakt z drugim człowie- kiem. I choć tzw. kompetencje miękkie można wykształcić na takim samym po- ziomie zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn, to jednak w przypadku naturalnych predyspozycji np. kobiet policjantek do pracy z dziećmi wystarczy je tylko rozwi- jać i doskonalić. Podsumowanie Trudno polemizować z poglądem, iż dobro dzieci i szczęście rodzinne nale- żą do  najwyższych wartości ludzkich. Naturalnie, stawianie dobra dziecka nad sprawami zawodowymi nie musi wynikać wyłącznie z  tradycjonalizmu, ale jest świadomym wyborem każdego rodzica. Kobiety coraz częściej starają się łączyć pracę zawodową z macierzyństwem, czemu powinna towarzyszyć wydatna pomoc państwa (regulacje prawne umożliwiające takie postępowanie) oraz społeczeń- stwa, akceptujących taki model życia. W szeroko pojętym interesie państwa leży zatem ułatwianie kobietom podjęcia decyzji o macierzyństwie, tak aby nie oba- wiały się, iż taki wybór pozbawi je możliwości kontynuowania pracy zawodowej. Wprowadzenie rocznych płatnych urlopów macierzyńskich spotkało się z  dość dużym zainteresowaniem ze strony młodych matek, z tego świadczenia od czasu jego wprowadzenia skorzystało prawie 100 tys. kobiet. Nieco inaczej przedstawia się sprawa urlopów ojcowskich, które nie są tak popularne jak urlopy macierzyń- skie. Należy jednak pamiętać, że urlopy to tylko jedno ogniwo długiego procesu warunkującego posiadanie dzieci. Kolejne z nich to problemy z miejscem w żłobku i przedszkolu, elastyczny czas pracy, ulgi podatkowe, karty dużej rodziny oraz wiele innych, wynikających z samej istoty wychowania. Zwiększenie i ustabilizowanie poziomu urodzeń jest zatem procesem długofa- lowym, który wymaga od państwa prowadzenia wyjątkowo ostrożnej polityki pro- rodzinnej, tak aby osoby decydujące się na rodzicielstwo nie pozostały na pewnym etapie życia same, czego skutki w największym stopniu odczują ich dzieci. Z drugiej strony, posiadania potomstwa nie można nakazać drogą administracyjną. Można tylko zachęcać, przekonywać, budować pozytywny obraz rodziny wielodzietnej, która nie tylko nie jest dysfunkcyjna, lecz wręcz przeciwnie: realizuje wszystkie właściwe dla niej funkcje. 35 Tamże. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 24 Zarządzanie kompetencjami kobiet w Policji Bibliografi a Bator J., Wizerunek kobiety w polskiej debacie politycznej, Warszawa 1999. Burke J., Miarka się przebrała, „Forum” 15–21 listopada 2004 r. Clausewitz C., O wojnie, Lublin 1995. Czerwiska D., Matka to ważny pracownik, „Gazeta Wyborcza” 2 maja 2000 r. Dmochowska H. (red.), Rocznik Demograficzny 2010, Warszawa 2010. Eberhardt P., Mało nas, „Rzeczpospolita” 21 grudnia 1999 r. Główny Urząd Statystyczny, Departament Badań Demograficznych, Podstawowe informacje o  rozwoju demograficznym Polski w  latach 2000–2009, materiał na konferencję prasową, 28 stycznia 2010 r. Haszczyński J., Dyplom niekonieczny, „Rzeczpospolita” 4 maja 2000 r. Jacques M., Pokolenie egorynkowe, „Forum” nr 49, 2005 r. Jarosz M., Brak perspektyw w  małych miasteczkach, „Rzeczpospolita” 10  maja Klasik A. (red.), Planowanie strategiczne, Warszawa 1993. Kopaliński W., Encyklopedia „drugiej płci”, Warszawa 2001. Lutosławski W., Praca narodowa, Warszawa 1998. Misztal B., Pusta kołyska to pusty koszyk i puste gniazdo, „Rzeczpospolita” 13–14 lute- 2000 r. go 2005 r.  Mrozek W. (red.), Rodzina a zawód, Katowice 1963. Pospiszyl K., Psychopatia, Warszawa 2005. Sempich Ż., Godzenie obowiązków zawodowych i  rodzinnych, „Rzeczpospolita” 14 marca 1996 r. Sikorski W., Przyszła wojna: jej możliwości i charakter oraz związane z nimi zagadnie- nia obrony kraju, Warszawa 1984. Skrabacz A., Kobiety w obronie narodowej Polski u progu XXI wieku, Warszawa 2001. Smoleński J., Zagadnienia demograficzne i ich znaczenie dla państwa [w:] Nauka a obro- na państwa (cykl odczytów wygłoszonych w roku akad. 1936/37), Kraków 1937. Stefanowicz J., Anatomia polityki międzynarodowej, Toruń 1999. Świniarski J., Bezpieczeństwo personalne i strukturalne wobec wyzwań współczesno- ści, Warszawa 1999. Targowski A., Dronicz S. (red.), Wizja Polski, Warszawa 2000. Titkow A., Domański H. (red.), Co to znaczy być kobietą w Polsce, Warszawa 1995. Ziemska M. (red.), Rodzina i dziecko, Warszawa 1979. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Kornela Oblińska* Kobiety w policji — wybrane rozwiązania krajowe i międzynarodowe Słowa kluczowe policja, kobiety, równouprawnienie, płeć, stereotypy W  Polsce podejmuje się liczne działania zmierzające do  przełamywania stereo- typów, podniesienia standardów prowa- dzenia polityki antydyskryminacyjnej czy przygotowania strategii równych szans. W  celu dokonania kompleksowej oceny i  analizy bieżącej sytuacji dotyczącej rów- nego traktowania powołano w Komendzie Głównej Policji Zespół Komendanta Głównego Policji ds.  Strategii Równych Szans, pełniący funkcję wewnętrznej poli- cyjnej platformy, której zadaniem jest wy- pracowywanie rekomendacji w  zakresie wyrównywania szans w formacji policyjnej, ze  szczególnym uwzględnieniem perspek- tywy płci. W skład zespołu wchodzą zarów- no funkcjonariuszki, jak i funkcjonariusze Policji, pracownicy korpusu służby cywil- nej, przedstawiciele szkół Policji oraz peł- nomocnik komendanta głównego Policji ds.  ochrony praw człowieka wraz z  siecią pełnomocników. Do  głównych zadań ze- społu należą m.in.  ustanowienie grupy analityczno-wdrożeniowej w  zakresie wy- równywania szans w Policji oraz równego Keywords police, women, equal rights, sex, stereotypes In  Poland, there are undertaken a  num- ber of  actions aimed at overcom- ing stereotypes, raise the standards of anti-discrimination policy, or  strategy preparation in field of equal opportunities. In order to make a comprehensive evalu- ation and analysis of  present situation in terms of the principle of equal treatment, in Police Headquarters was established The Commander in Chief’s Team for the equal opportunities strategy. The inten- tion is fulfilling the role of internal police platform, it’s task is to develop recommen- dations in the field of equal opportunities in the police formation with particular emphasis on the perspective of sex. The team consists of both — woman and man officers, civil service corps, representatives from Police Training Centres as well as the Commander in Chief’s assignees for the protection of human rights. The main tasks for the team should be among other — group establishment for analytical and implementation in  the field of equal opportunities in  the Police service and * K. Oblińska — Komenda Główna Policji. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Zarządzanie kompetencjami kobiet w Policji 26 traktowania bez względu na płeć, wiek itp., a także reprezentowanie Policji w gremiach zewnętrznych (krajowych i  międzynaro- dowych) w  przedmiotowym zakresie oraz zapewnianie spójnej komunikacji i  profe- sjonalnego public relations. equal treatment regardless of sex, age etc. Moreover, representing the Police in exter- nal bodies (national and international) in this respect, as well as ensuring consistent communication and professional public relations. Wstęp Pierwsze polskie policjantki rozpoczęły służbę w Policji Państwowej 26 lutego 1925 r. Początkowo pracowały bez mundurów w służbie kryminalnej. Były bar- dzo dobrze wykształcone i przygotowane do pełnienia obowiązków służbowych. W swojej codziennej pracy zajmowały się głównie zwalczaniem przestępstw skie- rowanych przeciwko kobietom, w tym handlu ludźmi, stręczycielstwa, sutenerstwa, zgwałceń, a także opieką nad małoletnimi i nieletnimi. W 1939 r. na ogólną liczbę 30 774 funkcjonariuszy Policji Państwowej zatrudnio- nych było 170 policjantek. Przez cały czas funkcjonowania policji kobiecej komen- dantką Policji Państwowej była kom. Stanisława Filipina Paleolog, która ze względu na swoją niezłomną postawę i konsekwentne działania zmierzające do zwalczania tzw. przestępczości obyczajowej nazwana została przez londyński dziennik ”Daily Express” „polską Joanną d’Arc w  wojnie z  białym niewolnictwem”. Istotne jest, że od 11 października 1955 r. była ministrem w Rządzie Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie. W tym czasie napisała książkę The Women Police in Poland 1925–1939. Polska jest trzecim z  krajów unijnych, które najwcześniej przyjęły kobie- ty do służby w policji. Wyprzedziły nas Finlandia i Wielka Brytania, najpóźniej (po 1990 r.) wykonały ten krok Łotwa i Austria (wykres 1). Współcześnie policjantki wykonują różnorodne zadania we wszystkich rodza- ochroną życia i zdrowia ludzi, jach służb: prewencyjnej, kryminalnej, wspomagającej. Zajmują się m.in.: • • ochroną bezpieczeństwa i porządku publicznego, • organizowaniem działań mających na celu zapobieganie zjawiskom krymino- gennym, • wykrywaniem przestępstw i wykroczeń, • • współdziałaniem z policjami innych państw. ściganiem ich sprawców, Według danych z 3 marca 2014 r., kobiety w polskiej Policji stanowią obec- nie 14,86 (na 97 762 zatrudnionych funkcjonariuszy Policji 14 529 to kobiety). Kobiety w Policji pracują na wszystkich stanowiskach — od szeregowych do kie- rowniczych. Połowa z  nich jest w  wieku między 31.  a  40.  rokiem życia i  służy w Policji od 3 do 10 lat, ponadto 69,4 policjantek ma wyższe wykształcenie, zaś pozostałe 30,6 — wykształcenie średnie. W praktyce funkcjonariuszki wspólnie z policjantami patrolują ulice, czuwają nad bezpieczeństwem w ruchu drogowym, pracują w  laboratoriach kryminalistycznych, są  przewodniczkami psów służbo- ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== K. Oblińska, Kobiety w Policji — wybrane rozwiązania krajowe i międzynarodowe 27 wych. Ponadto wykładają w szkołach policyjnych, prowadzą prelekcje w szkołach, zajmują się nieletnimi oraz są  dzielnicowymi. Wykonują szereg różnorodnych czynności w  ramach pracy dochodzeniowo-śledczej, kryminalnej, operacyjnej, prewencyjnej i wspierającej. Policja zatrudnia także na etatach cywilnych kilkana- ście tysięcy kobiet odpowiedzialnych m.in. za kwestie informatyczne, kadrowe, fi- nansowe, logistyczne, które realizują zadania na stanowiskach wykonawczych oraz kierowniczych, m.in. kobieta jest dyrektorem Biura Finansów Komendy Głównej Policji i nadzoruje finanse całej Policji. Wykres 1.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Zarządzanie kompetencjami kobiet w Policji
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: