Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00520 010875 7466211 na godz. na dobę w sumie
Zarządzanie międzynarodowe i internacjonalizacja przedsiębiorstw. Teoria i praktyka - ebook/pdf
Zarządzanie międzynarodowe i internacjonalizacja przedsiębiorstw. Teoria i praktyka - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 290
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3796-9960-5 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki >> zasoby ludzkie (hr)
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Książka oparta jest na analizie teoretycznej i badaniach praktycznych. Zasadniczą jej treścią są opis i analiza zarządzania międzynarodowego w kontekście internacjonalizacji organizacji i gospodarki. Autorzy wychodzą poza konwencjonalny opis, dodając nowe zagadnienia i wątki, podkreślając zwłaszcza rosnącą rolę kapitału ludzkiego w zarządzaniu organizacjami.
Analiza teoretyczna dotyczy problemów zarządzania przedsiębiorstwem międzynarodowym; głównie obszarów zarzadzania finansowego, kadrowego, zarządzania kulturą i społeczną odpowiedzialnością przedsiębiorstw.
Analiza praktyczna oparta jest na badaniach przeprowadzonych w polskich mikro, małych i średnich przedsiębiorstwach, dotyczących ich skłonności do internacjonalizacji, strategii i dróg internacjonalizacji, także motywów i barier w analizowanym procesie. Oparcie książki na wynikach przeprowadzonych badań, także zamieszczenie studiów przypadków, daje możliwość konfrontacji dróg internacjonalizacji polskich mikro, małych i średnich przedsiębiorstw ze znanymi w świecie modelami.
 
Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

Beata Glinkowska, Bogusław Kaczmarek – Uniwersytet Łódzki, Wydział Zarządzania Katedra Zarządzania, 90-237 Łódź, ul. Jana Matejki 22/26 RECENZENCI Henryk Babis, Witold Kasperkiewicz REDAKTOR INICJUJĄCY Monika Borowczyk REDAKTOR WYDAWNICTWA UŁ Bogusław Pielat SKŁAD I ŁAMANIE AGENT PR PROJEKT OKŁADKI Katarzyna Turkowska Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Depositphotos.com/pressmaster © Depositphotos.com/ml12nan © Copyright by Authors, Łódź 2016 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2016 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.07128.15.0.K Ark. wyd. 13,0; ark. druk. 18,125 ISBN 978-83-7969-766-3 e-ISBN 978-83-7969-960-5 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 SpiS treści Wstęp 1.1. Geneza i rys historyczny 1.2. Teoretyczne aspekty procesu internacjonalizacji 1 Beata Glinkowska Procesy internacjonalizacji przedsiębiorstw 1.3. Definicje i istota procesu internacjonalizacji 1.4. Modele internacjonalizacji przedsiębiorstw 1.5. Motywy i bariery w procesie internacjonalizacji przedsiębiorstw przedsiębiorstw 1.6. Reasumpcja 2 Beata Glinkowska Przedsiębiorstwo międzynarodowe w procesie internacjonalizacji 2.1. Definicje i istota 2.2. Formy i aspekty organizacyjno-prawne przedsiębiorstw międzynarodowych 2.3. Reasumpcja 9 11 11 15 20 25 50 58 61 61 67 86 5 3 Bogusław Kaczmarek Podstawy zarządzania międzynarodowego 3.1. Zarządzanie międzynarodowe – zagadnienia ogólne 3.2. Teoretyczne podstawy i problemy zarządzania międzynarodowego 3.3. Wymiary zarządzania międzynarodowego 3.3.1. Wymiar kulturowy zarzadzania międzynarodowego 3.3.2. Zarzadzanie międzykulturowe 3.3.3. Etyka w przedsiębiorstwach międzynarodowych 3.4. Zarządzanie zasobami ludzkimi w przedsiębiorstwach międzynarodowych – wybrane elementy 3.5. Zarządzanie finansami w przedsiębiorstwach międzynarodowych – istota i elementy składowe rynku finansowego 3.5.1. Specyfika zarządzania finansowego w przedsiębiorstwach międzynarodowych 3.6. Wybrane elementy nadzoru właścicielskiego w przedsiębiorstwach międzynarodowych (corporate governance) 3.7. Społeczna odpowiedzialność przedsiębiorstw międzynarodowych 3.8. Reasumpcja 4 Beata Glinkowska Procesy internacjonalizacji polskich przedsiębiorstw na strukturę organizacyjną przedsiębiorstw 4.1. Wpływ internacjonalizacji 4.2. Strategie i formy internacjonalizacji polskich przedsiębiorstw 89 89 98 111 113 121 135 139 164 164 173 178 185 187 187 198 6 Spis treści 4.3. Studia przypadków internacjonalizacji polskich przedsiębiorstw 4.3.1. Motywy i bariery internacjonalizacji przedsiębiorstw 4.3.2. Przykłady firm – analiza 4.4. Modele internacjonalizacji polskich przedsiębiorstw w praktyce 4.5. Budowanie relacji polskich przedsiębiorstw z partnerami zagranicznymi 4.6. Internacjonalizacja przedsiębiorstw z sektora MSP – kierunki rozwoju 4.7. Reasumpcja Zakończenie Bibliografia International Management and Internationalization of Enterprises. Theory and Practice (Summary) Spis tabel Spis rysunków i wykresów Informacja o autorach 212 212 222 243 247 255 262 265 267 285 286 288 289 WStęp Książka poświęcona jest zagadnieniom szczególnie ważnym we współczesnej gospodarce: internacjonalizacji, wyzwaniom wy- nikającym z globalizacji gospodarki, formom organizacyjno- -prawnym, a szczególnie przedsiębiorstwom międzynarodowym oraz zarządzaniu nimi. Gospodarka i funkcjonujące w niej przed- siębiorstwa podlegają ciągłym procesom przeobrażeń. Część tych przeobrażeń wynika z wewnętrznych potrzeb przedsiębiorstw, część zaś z nacisków zewnętrznych: rynkowych, prawnych, po- litycznych, koniunkturalnych, podatkowych, kulturowych i in- nych. Nasilająca się konkurencja na rynku krajowym i wzra- stająca złożoność warunków funkcjonowania przedsiębiorstw i powiązań gospodarczych, stawiają przed przedsiębiorstwami wyzwania dotyczące zwiększenia zdolności dostosowania się or- ganizacji, jej metod i zasad działania do zmieniających się i coraz trudniejszych warunków. Jednym z głównych celów autorów książki jest wyjaśnienie istoty zarządzania międzynarodowego, wynikającego z perspek- tyw, które procesy internacjonalizacji gospodarki wyznaczają. Przedstawione analizy i badania pozwoliły na: – zbadanie istoty internacjonalizacji oraz szans i barier, które niesie ona ze sobą; – wskazanie pozytywnych i negatywnych skutków tworzenia różnych form organizacyjnych, a zwłaszcza przedsiębiorstw mię- dzynarodowych; 9 – rozpoznanie sposobów „wchodzenia” polskich przedsię- biorstw na rynki zagraniczne; – identyfikację barier związanych z podejmowaniem współ- pracy i/lub działalności poza granicami kraju macierzystego. Drugim celem jest rozszerzenie i uporządkowanie wiedzy na temat procesów internacjonalizacji przedsiębiorstw i zarzą- dzania przedsiębiorstwem międzynarodowym. Wspomnianym celom została podporządkowana treść książki i jej układ, który zawarto w czterech powiązanych ze sobą roz- działach. W rozdziale pierwszym przedstawiono merytoryczne prze- słanki procesu internacjonalizacji przedsiębiorstw, jej genezę, teoretyczne podstawy, istotę, także bariery i motywy podejmo- wania działań „internacjonalnych”. W rozdziale drugim, kontynuując tematykę książki, przedsta- wiono formy organizacyjno-prawne przedsiębiorstw międzyna- rodowych oraz istotę i przegląd definicji. Rozdział trzeci w całości poświęcony jest procesom zarządza- nia w przedsiębiorstwach międzynarodowych. Szczególną uwa- gę skupiono na istocie zarządzania, jego wymiarach i społecznej odpowiedzialności. Rozdział czwarty omawia przede wszystkim praktyczne aspekty internacjonalizacji polskich przedsiębiorstw. Zamierzeniem autorów jest dostarczenie Czytelnikom kom- pleksowej wiedzy o internacjonalizacji przedsiębiorstw oraz o te- oretycznych i praktycznych aspektach zarządzania międzynaro- dowego. Z uwagi na ograniczenia wynikające z objętości książki, pominięto wiele szczegółowych zagadnień, ale braki te zniwe- lowano poprzez zamieszczenie na końcu opracowania bogatej i specjalistycznej literatury. Autorzy kontynuują badania zwią- zane z procesami internacjonalizacji przedsiębiorstw i specyfiką zarządzania przedsiębiorstwami międzynarodowymi. 1 proceSy internacjonalizacji przedSiębiorStW 1.1. Geneza i rys historyczny W literaturze poświęconej historii gospodarczej świata odnoto- wano, że już w czasach starożytnych odbywała się wymiana to- warowa (barter) dokonywana przez indywidualne osoby. Następ- nie, w latach 1500–1850 (I faza globalizacji), określanych jako era wypraw handlowych, zaczęły rozwijać się kompanie handlowe1, jednak to zdobycie prywatnego bogactwa było dominującym mo- tywem kooperacji pomiędzy narodami. W tych latach kompa- nie często oznaczały wykorzystywanie pozycji monopolu z racji dominującego wpływu władcy na opanowanym terytorium2. Po tym okresie, do roku 1914, podstawowym celem internacjo- nalizacji stało się poszukiwanie tańszych i prostszych źródeł surowców. Jest to czas, na który przypada ustanowienie rządów kolonialnych oraz budowa wielkich firm przemysłowych (impe- riów). Okres 1850–1914 nazwany został erą eksploracji, zależność od obcych rządów znacząco zmieniła bowiem wartości kulturo- we: tradycyjne wartości kulturowe zostały osłabione, natomiast zaczęły dominować systemy i wartości kulturowe3. W latach 1914–1945 kraje kolonialne przyznawały kon- cesje spółkom, które cieszyły się dużymi prerogatywami. 1 Np. brytyjskie, holenderskie, francuskie. 2 J. Czupiał, Przedsiębiorstwo międzynarodowe, Wyd. UE we Wroc- ławiu, Wrocław 2011, s. 30. 3 Ibidem, s. 31. 11 Po tym okresie nastąpiła era rewolucji narodowej (era narodo- wa – 1945–1970), która w krajach postkolonialnych była cza- sem ważnych przemian i rozwoju rynków krajowych. Siła tego okresu tkwiła w mocnej pozycji przywódców powiązanych z polityką, a także w większych możliwościach znalezienia źró- deł wiedzy technicznej i kapitału. Dominującą pozycję zajęły międzynarodowe przedsiębiorstwa amerykańskie, czego po- wodem była głównie nienaruszona siła Stanów Zjednoczonych po II wojnie światowej w stosunku do Europy czy krajów po- zaeuropejskich. Nierówny układ sił gospodarczych, który był wtedy szczególnie silnie widoczny, stał się dobrym podłożem, z którego wywodzi się geneza współczesnych korporacji wie- lonarodowych. A. Moraczewska jest zdania, że druga połowa wieku XX była okresem szczególnego nasilenia rozwoju przed- siębiorstw działających w co najmniej dwóch krajach4. Lata 60. ubiegłego wieku charakteryzowały się radykalną zmianą w po- strzeganiu firm międzynarodowych. Do tego okresu wszelkie inwestycje zagraniczne prowadzone przez firmy były postrze- gane jako przemieszczanie kapitału narodowego. Zjawisko to analizowano na poziomie makro5 i nie zastanawiano się nad przyczynami przepływu kapitału między różnymi krajami6. Po tym czasie firmy, które zakładały swoje filie poza granicami kraju, zaczęto traktować jako bezpośrednie inwestycje zagra- niczne (BIZ), które powinny być objęte szczególnym nadzorem, chociażby z powodu przepływów kapitałów finansowych i ludz- kich. Od lat 70. stopniowo zmieniała się struktura inwestowa- nia. Zniszczone wojną kraje europejskie zaczęły się intensywnie 4 A. Moraczewska, Korporacje transnarodowe w  procesach globa- lizacji, [w:] M. Pietraś (red.), Oblicza procesów globalizacji, Wyd. UMCS, Lublin 2002, s. 88. 5 Kwestię tę wyjaśnia szczegółowo ekonomista kanadyjski S. Hymer w swojej opublikowanej w roku 1976 rozprawie doktorskiej, któ- ra stała się przełomem w postrzeganiu zagranicznych inwestycji. Zob. S. Hymer, The International Operations of National Firms: a Study of Direct Foreign Investment, MTT Press, Cambridge, MA. 1976. 6 Zob.: J. Czupiał, Przedsiębiorstwo…, s. 35–41. 12 Procesy internacjonalizacji przedsiębiorstw rozwijać. Firmy europejskie i japońskie zapoczątkowały silną ekspansję, dając początek „firmom wielonarodowym krajów rozwijających się”7, zajmującym pozycję na rynkach o niezbyt zaawansowanych technologiach (statystycznie problem ujmu- jąc). Zmieniały się kierunki rozwoju przedsiębiorstw i wciąż narastała konkurencja między nimi, co skutkowało wzmoże- niem działań związanych z poszukiwaniem szans na rynkach zagranicznych, zwłaszcza amerykańskich. W latach 80., 90. i z początków wieku XXI, określanych jako II faza (fala) globalizacji, poprzedzona wieloma przełomowymi wydarzeniami polityczno-gospodarczymi, takimi jak trans- formacja systemowa w Polsce (1989), transformacja systemowa w krajach Europy Środkowowschodniej czy upadek muru ber- lińskiego (1991), stworzono kolejne możliwości rozwoju firm, związane z urynkowieniem gospodarki i wychodzeniem poza granice własnego kraju. Według J. Czupiała rok 2001 związany jest z upadkiem komunizmu i symbolicznie rozdziela II fazę glo- balizacji od fazy III8. Nastąpiło wtedy dynamiczne przyspieszenie procesów internacjonalizacji przedsiębiorstw. W połowie lat 80. udział przedsiębiorstw transnarodowych9 w tworzeniu świato- wej wartości dodanej sięgał około 30 PKB wszystkich uryn- kowionych gospodarek na świecie, przy czym przedsiębiorstwa te uczestniczyły w 75 obrotów handlowych tych gospodarek, a ich udział w wymianie technologii dokonywanej przez gospo- darki rynkowe sięgał 80 10. W literaturze przedmiotu można znaleźć także dane dotyczące liczby przedsiębiorstw międzyna- rodowych w roku 1990 funkcjonujących ze 170 tysiącami swych 7 Ibidem, s. 31. 8 Ibidem, s. 32. 9 Przedsiębiorstwo transnarodowe według P. Dickensa to „organi- zacja, która koordynuje działalność produkcyjno-handlową (róż- nych jednostek, w różnych krajach) z jednego ośrodka podejmują- cego strategiczne decyzje”. 10 E. Czarny, J. Kleinert, Firmy wielonarodowe w  gospodarce świa- towej, [w:] E. Czarny (red.), Globalizacja od A do Z, Wyd. NBP, Warszawa 2004, s. 236. Geneza i rys historyczny 13 zagranicznych filii – było ich wówczas na świecie około 37 tys.11 Trzecia fala, związana z globalizacją gospodarki trwa do chwili obecnej. Wiąże się ona z postępującymi procesami liberalizacji, demonopolizacji, deregulacji i globalizacji gospodarki światowej, ale także niestety z nawracającymi falami kryzysu, którego po- czątek datuje się na rok 2000. Pomimo kryzysów, w roku 2004 odnotowano około 70 tys. przedsiębiorstw wielonarodowych działających za pośrednictwem blisko 690 tys. zagranicznych filii. Kapitał pozostający w posiadaniu tych przedsiębiorstw, to 9 trylionów dolarów12. Aktualnie, wraz z ww. procesami zwią- zanymi z globalizacją i liberalizacją rynków, rozwija się zjawi- sko tzw. ekonomii społecznej, kładącej nacisk na rozwój kapitału ludzkiego. G. Kołodko trafnie określa globalizację jako „grę ekono- miczną, w której pojawiają się dodatkowe szanse i dodatkowe zagrożenia”, wynikające z tego, że „otwieramy się coraz szerzej na handlowe, finansowe, inwestycyjne, kooperacyjne, polityczne i kulturowe związki z zagranicą”13. Analizując proces globalizacji z ekonomicznego punktu widzenia zauważa, że proces ten jest po- przedzony liberalizacją rynków, a następnie ich integracją (rynku kapitałowego, towarowego, siły roboczej) w jeden wspólny rynek światowy14. Niektórzy autorzy są zdania, że globalizacja jest pro- cesem daleko posuniętym (czasami nawet zbyt daleko), gdyż „za- częła ingerować we wszystkie dziedziny życia ludzkiego”15. 11 Ibidem, s. 14. 12 Ibidem. 13 G.W. Kołodko, Blaski i cienie globalizacji. Autoryzowany stenogram. Artykuł opracowany został na podstawie specjalnego wykładu wy- głoszonego na  Kolegium Myśli Otwartej Ogólnopolskiej Komisji Historycznej ZSP w dniu 17 marca 2005 r., http://www.tiger.edu.pl/ kolodko/artykuly/blaski.pdf [odczyt: 20 VII 2015]. 14 Ibidem. 15 Zob.: D. Rodrik, Has Globalization Gone Too Far?, Institute for In- ternational Economics, Washington, D.C. 1997. 14 Procesy internacjonalizacji przedsiębiorstw 1.2. teoretyczne aspekty procesu internacjonalizacji przedsiębiorstw Powszechnie wiadomo, że globalizacja jest procesem kojarzonym z większością (jeśli nie ze wszystkimi) zmian gospodarczych i cy- wilizacyjnych. W różnych źródłach można odnaleźć odniesienie do pozytywów, jak i do negatywów globalizacji. Proces ten wią- że się przede wszystkim z przenikaniem się rynków, łamaniem barier i ich zacieraniem, zatem musi przynosić ze sobą zarówno pozytywy, jak i negatywy. Proces internacjonalizacji polskich organizacji nabiera nie tyl- ko prędkości, ale i znaczenia. J. Rymarczyk jest zdania, że szybko rozwijający się proces internacjonalizacji (umiędzynarodowienia) jest jedną z charakterystycznych cech współczesnej gospodarki16. Pierwotną jego przesłanką był handel zagraniczny traktowa- ny jako tradycyjna forma kooperacji z zagranicą17. Organizacje w obliczu licznej konkurencji muszą, aby przetrwać, nie tylko bezustannie monitorować otoczenie, ale także szukać nowych rynków zbytu, pomysłów i innowacji. Bezustanne eliminowanie różnych barier między gospodarkami, zanikanie wielu krajowych nisz, rosnąca konkurencja na macierzystych rynkach, sprzyjają ekspansji firm na rynki zagraniczne18. Również wpływ jedno- litego rynku europejskiego, zwłaszcza w branżach związanych z nowymi technologiami i innowacjami, powoduje konieczność szybkiego przystosowywania się przedsiębiorstw do nowych 16 J. Rymarczyk, Internacjonalizacja i globalizacja przedsiębiorstwa, Wyd. PWE, Warszawa 1996, s. 17. 17 J. Lichtarski (red.), Podstawy nauki o  przedsiębiorstwie, Wyd. 4 zmienione i rozszerzone, Wyd. AE im. Oskara Langego we Wroc- ławiu, Wrocław 2001, s. 393. 18 N. Daszkiewicz, J. Wasilczuk, P. Dominiak, Małe i średnie przedsię- biorstwa wobec procesów integracji gospodarki światowej – teoria i metodologia badań, [w:] P. Dominiak, J. Wasilczuk, N. Daszkie- wicz (red.), Małe i średnie przedsiębiorstwa w obliczu internacjo- nalizacji i  integracji gospodarek europejskich. Przykłady Francji, Włoch, Czech i Polski, Wyd. SPG, Gdańsk 2005, s. 5–7. Teoretyczne aspekty procesu internacjonalizacji przedsiębiorstw 15 warunków i poszukiwania ponadnarodowych rozwiązań i moż- liwości19. Sprzyja temu swobodny przepływ know-how, kapitału, wzorców pracy i wzorców zarządzania. Zdaniem J. Misali, teorie internacjonalizacji firm stanowią element składowy szerzej rozu- mianej teorii międzynarodowej wymiany gospodarczej, obejmu- jącej z kolei teorie handlu międzynarodowego i teorie międzyna- rodowej migracji czynników wytwórczych20. Wyjaśnienie pobudek podejmowania przez firmy różnych form zagranicznej działalności aż do funkcjonowania przedsię- biorstwa jako międzynarodowego lub globalnego nie jest łatwe, zwłaszcza że globalizacja wydaje się procesem ciągłym i niekoń- czącym się, natomiast przedsiębiorstwa międzynarodowe i glo- balne są tworami stosunkowo młodymi. Eksport i import przez całe stulecia były i są nadal „dominującą formą zagranicznego zaangażowania przedsiębiorstwa”21. Młodą formą funkcjono- wania zagranicznego przedsiębiorstw są bezpośrednie inwesty- cje zagraniczne. Jest to forma, której geneza sięga kilkudziesięciu lat wstecz, a jej ranga wzrosła dopiero w ciągu ostatnich czter- dziestu lat. Istotą bezpośrednich inwestycji zagranicznych są po- wiązania produkcyjne, w przeciwieństwie do eksportu i impor- tu, których domeną są powiązania handlowe. Podstawą rozwoju wymiany handlowej było przekonanie, że jedynie towary mogą być poddane swobodnemu przepływowi, w przeciwieństwie do czynników produkcji (praca, ziemia, kapitał)22. Towarowa wymiana handlowa przyczyniła się także do przemieszczania czynników produkcji, jednakże w największej skali uczyniły to 19 N. Daszkiewicz, J. Wasilczuk, P. Dominiak, Europejski sektor ma- łych i średnich przedsiębiorstw wobec wyzwań gospodarki światowej, [w:] P. Dominiak, J. Wasilczuk, N. Daszkiewicz (red.), Małe i śred- nie przedsiębiorstwa w obliczu internacjonalizacji…, s. 3–4. 20 J. Misala, Teorie biznesu międzynarodowego, [w:] M.K. Nowakow- ski (red.), Biznes międzynarodowy. Od internacjonalizacji do glo- balizacji, Wyd. SGH, Warszawa 2005, s. 43. 21 J. Rymarczyk, Internacjonalizacja…, s. 33. 22 Jest to opisane w klasycznej teorii handlu zagranicznego opartej na kosztach absolutnych A. Smitha i kosztach komparatywnych D. Ricardo. 16 Procesy internacjonalizacji przedsiębiorstw procesy globalizacji i liberalizacji rynków. Pomimo dość swo- bodnego przemieszczania się wszystkich czynników produkcji między krajami, można było zaobserwować polaryzację podaży danego czynnika w poszczególnych krajach. Polaryzacja taka sprzyjała i nadal sprzyja specjalizacji krajów, co jest zachętą dla kolejnych krajów, wyspecjalizowanych w czymś innym23. Istotnym krokiem naprzód w kierunku wyjaśnienia procesu internacjonalizacji była teoria W. Leontiefa, zwana „Paradok- sem Leontiefa”24, na bazie której powstawały kolejne kierunki badawcze: pierwszy uwzględniający czynnik ludzki i czynniki naturalne w procesie przepływu czynników produkcji pomię- dzy różnymi krajami; drugi – uwzględniający różnice w pozio- mie zaawansowania technologii25. Dzięki tym teoriom można znaleźć uzasadnienie do prowadzenia inwestycji zagranicznych, jednakże dopiero teoria monopolistycznej przewagi S. Hymera i Ch. Kindlebergera daje podstawę do wyjaśnienia istoty bez- pośrednich inwestycji zagranicznych26. Według tej teorii firma podejmuje inwestycje zagraniczne, gdy rynki krajów są niedosko- nałe i mają monopol na konkretną przewagę oraz wtedy, gdy: – jest możliwe wykorzystanie przewagi w taki sposób, że kosz- ty nie przekroczą przychodów; niż przekazanie licencji; eksport27. – podejmowanie bezpośredniej produkcji jest korzystniejsze – produkcja na terenie danego kraju jest korzystniejsza niż 23 Teoria międzynarodowego ruchu kapitału oparta na  różnicach w  jego oprocentowaniu stanowi podstawę wyjaśnienia dokony- wania inwestycji kapitałowych (Model Heckschera–Ohlina). W: F. Heidhues, Zur Theorie der internationalen Kapitalbewegungen, J.C.B. Mohr (P. Siebeck), Tübingen 1969. 24 W. Leontief wykazał, że Stany Zjednoczone eksportują relatywnie więcej wyrobów pracochłonnych, co przyczynia się do kształto- wania się tzw. kosztów komparatywnych, czyli dających wzajem- ne korzyści. 25 J. Rymarczyk, Internacjonalizacja…, s. 34–35. 26 Zob.: S. Hymer, The International Operations… 27 Zob.: J. Rymarczyk, Internacjonalizacja…, s. 35. Teoretyczne aspekty procesu internacjonalizacji przedsiębiorstw 17 Kolejna, oligopolistyczna, teoria F.T. Knickerbockera, zwana też „efektem naśladownictwa”, wyjaśnia, że istnieje tendencja do kon- centracji działalności w określonych gałęziach gospodarki danego kraju, atrakcyjnych np. z punktu widzenia nakładów na badania i rozwój, niewielkiej liczby konkurentów czy do chęci wykorzysta- nia już istniejących efektów w zakresie wiedzy i doświadczeń28. Teoria obszarów walutowych R.Z. Alibera, nazywana także „efektem walutowym”, wyjaśnia, że podejmowanie inwestycji za- granicznych jest często związane z pragnieniem osiągnięcia ko- rzyści skali i zmniejszenia kosztów poprzez zwiększenie obszaru obsługiwanego rynku (pierwsze ujęcie) oraz ze zróżnicowaną siłą waluty poszczególnych krajów, strumień inwestycji przepływa bowiem z krajów o walucie silnej do krajów o walucie słabszej29. Teoria ta jest dość kontrowersyjna i często krytykowana, gdyż nie uwzględnia zróżnicowania kosztu kapitału obecnego na różnych rynkach, a działalność firm traktuje jako „jednowalutową”30. Istotnym wkładem w zrozumienie przesłanek internacjona- lizacji i jej uwarunkowań oraz możliwych jej form, jest teoria lo- kalizacji, według której istnieją grupy czynników determinujące „wychodzenie” przedsiębiorstwa poza granice kraju macierzyste- go. Należą do nich czynniki o charakterze: – instytucjonalnym i politycznym (klimat inwestowania), – kosztowym (ceny czynników produkcji i dostęp do nich), – rynkowym (ilość i wielkość konkurencji, dynamika rynku), – barier handlowych (cła, licencje, normy, itp.)31. Teoria ta służy do wyjaśnienia istnienia takich form interna- cjonalizacji, jak licencja czy handel zagraniczny, które warunko- 28 F.T. Knickerborcker, Oligopolistic Reactions and the Multinational Enterprise, Boston, Mass. 1973; zob. też: J. Rymarczyk, Internacjo- nalizacja…, s. 36. 29 Zob.: J.H. Dunning (ed.), Economic Analysis and the Multination- al Enterprise, London 1974, s. 57–60; zob. też: J. Rymarczyk, Inter- nacjonalizacja…, s. 40–41. 30 J. Rymarczyk, Internacjonalizacja…, s. 40–41. 31 Ibidem, s. 41. 18 Procesy internacjonalizacji przedsiębiorstw wane są przede wszystkim korzyściami wynikającymi z dogodnej lokalizacji32. Teoria cyklu życia produktu R. Vernona jest jedną z bardziej znanych teorii wyjaśniających przesłanki takich form, jak handel zagraniczny i bezpośrednie inwestycje zagraniczne. Teoria Ver- nona oparta jest na założeniach, że: – nie ma doskonałego przepływu informacji, ma on bowiem związek z kosztami i odległością, – zdolności nabywcze konsumentów w poszczególnych kra- jach zależą przede wszystkim od wysokości ich dochodów, – funkcje produktów i ich wygląd oraz jakość zależą od tech- nologii i podlegają technologicznym zmianom, – rozmiary produkcji określone są przez ekonomię skali33. Teoria H.M. Markowitza, w odniesieniu do globalizacji i in- ternacjonalizacji zwana też „teorią portfela”, zawiera elementy poprzednich teorii. Zgodnie z nią, prowadzenie bezpośrednich inwestycji zagranicznych związane jest z możliwością redukcji ryzyka z uwagi na różnicowanie strumienia płatności34. Istotą kolejnej teorii – systemów wzajemnych powiązań – jest przekonanie, że przedsiębiorstwo uzyskuje dostęp do zasobów poprzez nawiązywanie wszelkiego typu więzi i relacji: ekono- micznych, prawnych, badawczo-rozwojowych, informacyj- nych, itp. W związku z tym rodzą się rozmaite formy kooperacji i współdziałania, takie jak: alianse strategiczne, fuzje, przejęcia, leasing, franchising, joint venture czy przedsiębiorstwo między- narodowe. Budowanie sieci powiązań zależne jest od motywów, które skłaniają przedsiębiorstwa do wejścia w różnego rodzaju 32 P. Tesch, Die Bestimmungsgründe des internationalen Handels und der Direktinvestition, Berlin 1980, s. 30. 33 R. Vernon, International Investment and International Trade in the Product Cycle, „The Quarterly Journal of Economics” 1966, vol. 80, No 2, s. 190–204; zob. też: J. Rymarczyk, Internacjonaliza- cja…, s. 43–45. 34 S.G. Schooppe, Kompendium der internationalen Betriebswirt- schaftslehre, Oldenburg Verlag, Oldenburg 1982, s. 133–135. Teoretyczne aspekty procesu internacjonalizacji przedsiębiorstw 19 interakcje35. W analizie teorii w tym podrozdziale pominię- to wiele innych teorii mikro- i makroekonomicznych. Wśród nich na uwagę zasługuje chociażby eklektyczna teoria inwestycji bezpośrednich J.M. Duninga, dość kompleksowo wyjaśniają- ca umiędzynarodowienie działalności, z którego wywodzą się różne formy organizacyjne i prawne funkcjonowania przedsię- biorstw36. 1.3. definicje i istota procesu internacjonalizacji Analizując światową literaturę przedmiotu w badanym zakresie można odnaleźć wiele definicji związanych z procesem inter- nacjonalizacji (umiędzynarodowienia)37. Warto w tym miejscu podkreślić, że w Polsce pojęcia umiędzynarodowienie i interna- cjonalizacja używane są zamiennie. Najczęściej internacjonali- zacja definiowana jest jako stopień zaangażowania firmy/sekto- ra w działalność międzynarodową38. Często także definiuje się je jako rozszerzenie działalności organizacji poprzez przejście od rynku krajowego na rynki obce39. K. Przybylska jest zdania, 35 A. Buckley, Inwestycje zagraniczne, Wyd. PWN, Warszawa 2002, s. 122–123. 36 Zob.: J.H. Dunning, Toward an Eclectic Theory International Pro- duction, „Journal of International Business Studies” 1980, vol. 11, s.  9–3; zob. też: J. Rymarczyk, Internacjonalizacja…, s.  47–49 oraz 55–56. 37 W niniejszej pracy autorzy utożsamiają pojęcia internacjonaliza- cja i umiędzynarodowienie. 38 J. Johanson, J.R. Vahlne, The Internationalization Process of the Firm –  A  Model of Knowledge Development and Increasing Commitments, „Journal of International Business Studies” 1977, No 8. 39 G. Gierszewska, B. Wawrzyniak, Globalizacja. Wyzwania dla za- rządzania strategicznego, Wyd. Poltext, Warszawa 2001, s. 18. 20 Procesy internacjonalizacji przedsiębiorstw
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Zarządzanie międzynarodowe i internacjonalizacja przedsiębiorstw. Teoria i praktyka
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: