Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00375 009678 10453570 na godz. na dobę w sumie
Zarządzanie pracą - ebook/pdf
Zarządzanie pracą - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 308
Wydawca: Placet Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7488-004-6 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> ekonomia, biznes, finanse
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Zarządzanie pracą ma stworzyć warunki do realizacji zadań (zachowań) na oczekiwanym poziomie i w określonym czasie (cele wytwórcze), stworzyć właściwe proporcje w procesie pracy, dobrać, rozmieścić i zespolić w nim ludzi, tak zaplanować ich działania, aby realizacja tego procesu była możliwa przy najmniejszych nakładach środków rzeczowych i pracy żywej (cele ekonomiczne) oraz zaspokoiła oczekiwania pracowników (cele społeczne).
Tym zagadnieniom poświęcone jest niniejsze opracowanie. Prezentuje ono przedsiębiorstwo jako system pracy, jako środowisko dla samego procesu pracy. Określa zadania i funkcje ludzi w systemie pracy, stawiane im wymagania. Podkreśla szczególną rolę kierowników w osiąganiu sukcesów w pracy. Rozważania są zaadresowane do osób zajmujących kierownicze stanowiska, zarządzających pracą (kierujących zespołami ludzkimi). Może też być wykorzystana jako pomoc dydaktyczna dla studentów kierunków organizacji i zarządzania.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

SPIS TRE/CI WSTCP____________________________________________________________ 9 Rozdzia* 1. Przedsi#biorstwo jako system pracy _________________ 11 1.1. Poj,cie, struktura i cechy przedsi,biorstwa _________________________ 11 1.2. Cele i zadania _________________________________________________ 14 1.3. Przep(cid:23)ywy informacji ___________________________________________ 15 1.4. Otoczenie ____________________________________________________ 21 Rozdzia* 2. Zadania, funkcje i wymagania kwalifikacyjne w systemie pracy _______________________________ 23 Rozdzia* 3. Formy organizacji pracy __________________________ 29 3.1. Poj,cie formy organizacji pracy ___________________________________ 29 3.2. Cechy i odmiany pracy indywidualnej ______________________________ 29 3.3. Istota zespo(cid:23)owego dzia(cid:23)ania _____________________________________ 32 3.4. Formy zespo(cid:23)owego dzia(cid:23)ania ____________________________________ 33 3.5. Mocne i s(cid:23)abe strony pracy zespo(cid:23)owej _____________________________ 41 Rozdzia* 4. Organizacja pracy indywidualnej ___________________ 45 4.1.Organizacja stanowiska pracy_____________________________________ 45 4.1.1.Stanowisko pracy: podstawowe poj,cia, klasyfikacja _____________ 47 4.1.2.Zasady organizacji indywidualnego stanowiska pracy_____________ 51 4.1.2.1.Pozycja przy pracy __________________________________ 52 4.1.2.2.Przestrzenna organizacja stanowiska pracy ______________ 53 4.1.2.3.Rozmieszczenie elementów rzeczowych na stanowisku pracy ___________________________________ 58 4.2.Materialne Hrodowisko pracy______________________________________ 60 4.2.1.Powietrze, zanieczyszczenia powietrza_________________________ 61 4.2.2.Temperatura, wilgotnoHI, ruch powietrza ______________________ 62 4.2.3.OHwietlenie, barwy ________________________________________ 63 4.2.4.Ha(cid:23)as na stanowisku pracy __________________________________ 64 4.2.5.Drgania i wstrzJsy _________________________________________ 64 4.2.6.Promieniowanie elektromagnetyczne __________________________ 65 4.3.Kszta(cid:23)towanie treHci pracy________________________________________ 65 4.3.1.TreHI pracy jako efekt podzia(cid:23)u pracy _________________________ 65 4.3.2.Wspó(cid:23)czesne koncepcje podzia(cid:23)u pracy ________________________ 69 Rozdzia* 5.Zasady organizacji pracy zespo*owej _________________ 71 5.1.Zasada minimalnej liczby cz(cid:23)onków w zespole________________________ 72 5.2.Zasada rezerwy kwalifikacyjnej ___________________________________ 75 5 5.3.Zasada perspektywy dzia(cid:23)ania ____________________________________ 78 5.4.Zasada elastycznej bazy technicznej _______________________________ 80 Rozdzia* 6.Normowanie procesów pracy _______________________ 85 6.1.Poj,ciowe i klasyfikacyjne zagadnienia norm pracy ___________________ 85 6.2.Podstawowe funkcje norm pracy __________________________________ 91 6.2.1.Charakterystyka funkcji norm pracy___________________________ 93 6.2.2.Zmiany w technice wytwarzania a funkcje norm pracy____________ 94 6.2.3.Dziedziny wykorzystania norm pracy __________________________ 96 6.3.Obliczanie norm pracy___________________________________________ 97 6.3.1.Zasady i metody normowania pracy___________________________ 97 6.3.2.Proces ustalania norm czasu pracy i jego struktura ______________ 99 6.4.Mierzenie czasu pracy __________________________________________ 104 6.4.1.ChronometraK ___________________________________________ 104 6.4.2.Fotografia dnia roboczego __________________________________ 109 6.4.3.Obserwacje migawkowe ___________________________________ 110 6.4.4.Analiza ruchów elementarnych ______________________________ 113 6.5.Mierzenie pracy na stanowiskach nierobotniczych____________________ 114 6.6.WskaLniki oceny stosowania norm pracy ___________________________ 116 Rozdzia* 7.Warto$ciowanie pracy ___________________________ 119 7.1.Poj,cie, przedmiot i zakres wartoHciowania pracy____________________ 119 7.2.Funkcje wartoHciowania pracy ___________________________________ 123 7.3.Metody wartoHciowania pracy ____________________________________ 128 7.3.1.Rodzaje metod wartoHciowania pracy ________________________ 128 7.3.2.Wybór metody i jej weryfikacja _____________________________ 131 7.3.3.Zasady doboru kryteriów wartoHciowania pracy. Kwantyfikacja kryteriów ___________________________________ 133 7.4.Etapy procesu wartoHciowania pracy ______________________________ 135 Rozdzia* 8.Organizacja przebiegu procesu kadrowego ___________ 141 8.1.Dobór pracowników na stanowiska pracy __________________________ 141 8.1.1.Ustalenie zapotrzebowania na pracowników ___________________ 142 8.1.2.Rekrutacja pracowników ___________________________________ 144 8.1.3.Selekcja pracowników _____________________________________ 147 8.1.4.Wprowadzenie pracownika do pracy__________________________ 150 8.2.Planowanie karier pracowniczych _________________________________ 151 8.2.1.Istota planowania karier ___________________________________ 151 8.2.2.Etapy kariery ____________________________________________ 151 8.2.3.Sposoby oddzia(cid:23)ywania na kariery pracownicze ________________ 159 8.3.Szkolenie pracowników _________________________________________ 163 8.3.1.Wprowadzenie ___________________________________________ 163 8.3.2.Polityka szkolenia ________________________________________ 166 8.3.3.Identyfikacja potrzeb szkoleniowych _________________________ 167 8.3.4.Metody i techniki szkolenia ________________________________ 169 8.3.5.Ocena efektywnoHci dzia(cid:23)alnoHci szkoleniowej __________________174 8.4.System ocen pracowniczych ____________________________________ 175 8.4.1.Cele ocen pracowniczych __________________________________ 176 8.4.2.Procedura opracowania systemu ocen ________________________ 178 8.4.3.Uwarunkowania jakoHci ocen _______________________________ 196 Rozdzia* 9.Czas pracy i jego organizacja _____________________ 201 9.1.Czas pracy jako kategoria prawna _______________________________ 201 9.2.Tradycyjny i elastyczny model czasu pracy ________________________ 203 9.3.Elastyczne formy organizacji czasu pracy __________________________ 205 9.4.Innowacje w zakresie pracy biurowej _____________________________ 211 Rozdzia* 10.Planowanie przebiegu pracy _____________________ 213 10.1.Cel i zakres planowania pracy___________________________________ 213 10.2.Podzia(cid:23) zada( _______________________________________________ 214 10.3.KolejnoHI realizacji zada( _____________________________________ 217 10.4.Harmonogramy pracy ________________________________________ 219 Rozdzia* 11.Kontrola przebiegu pracy _______________________ 223 11.1.Poj,cie i znaczenie kontroli przebiegu pracy _______________________ 224 11.2.Projektowanie systemu kontroli ________________________________ 232 11.3.Czynniki utrudniajJce kontrol, przebiegu pracy ____________________ 239 Rozdzia* 12.Wynagrodzenie za prac# ________________________ 243 12.1.P(cid:23)aca i jej funkcje ____________________________________________ 243 12.2.System p(cid:23)ac ________________________________________________ 246 12.2.1.Sk(cid:23)adniki wynagrodzenia ________________________________ 247 12.2.2.Zasady kszta(cid:23)towania sk(cid:23)adników wynagrodzenia ____________ 248 12.2.3.Taryfikatory i tabele p(cid:23)ac _______________________________ 250 12.3.Polityka p(cid:23)acowa _____________________________________________ 253 12.3.1.Kszta(cid:23)towanie Hrodków na wynagrodzenia __________________ 253 12.3.2.Podzia(cid:23) Hrodków na wynagrodzenia _______________________ 255 12.4.Formy p(cid:23)ac _________________________________________________ 260 12.5.Premia jako instrument motywowania ___________________________ 268 12.5.1.Systemy premiowania i ich charakterystyka ________________ 268 12.5.2.Warunki skutecznego premiowania _______________________ 274 Rozdzia* 13.Badania i ocena efektywno$ci pracy _______________ 275 13.1.Poj,cie efektywnoHci pracy i czynniki determinujJce jej poziom _______ 275 13.2.Zasady oceny efektywnoHci pracy _______________________________ 282 7 13.3.Kryteria i mierniki oceny efektywnoHci pracy w przedsi,biorstwie _____ 288 13.3.1.Ocena efektywnoHci pracy przedsi,biorstwa jako ca(cid:23)oHci ______ 288 13.3.2.Ocena efektywnoHci pracy podmiotów wewn,trznych _________ 290 13.3.3.Koszty pracy jako podstawowy miernik nak(cid:23)adów pracy ______ 292 13.4.SporzJdzanie oceny efektywnoHci pracy w przedsi,biorstwie _________ 296 Literatura _______________________________________________________ 301 Spis rysunków i tabel _____________________________________________ 305 WSTĘP Praca jest pojęciem nierozerwalnie związanym z działalnością człowieka. Towarzyszy mu od zarania działalności wytwórczej i we wszystkich obsza- rach jego aktywności, jest źródłem zaspokajania jego potrzeb. Wiąże się jed- nak z wysiłkiem fizycznym i z zaangażowaniem umysłowym. Wymaga także środków rzeczowych. Człowiek zawsze dążył do minimalizacji nakładów na pracę. Stąd naj- pierw tworzył sobie odpowiednie do niej warunki, zabiegał o poprawę tech- nicznej strony pracy. Później w miarę rozwoju mechanizacji i automatyzacji wraz z postępującym podziałem pracy i czynienia jej procesem bardziej zło- żonym pojawiła się potrzeba organizowania, planowania, motywowania i kontroli pracy, czyli zarządzania nią. Odkryto, że decyzje podjęte w tych obszarach wyznaczają wyniki pracy w co najmniej takim samym stopniu jak technika i technologia wytwarzania. Zarządzanie pracą jest to działalność kierownicza odniesiona do proce- sów pracy. Ma ona z jednej strony stworzyć warunki do realizacji zadań (za- chowań) na oczekiwanym poziomie i w określonym czasie (cele wytwórcze), stworzyć właściwe proporcje w procesie pracy, dobrać, rozmieścić i zespolić w nim ludzi, tak zaplanować ich działania, aby realizacja tego procesu była możliwa przy najmniejszych nakładach środków rzeczowych i pracy żywej (cele ekonomiczne), z drugiej strony zaspokoić oczekiwania pracowników (cele społeczne). Tym zagadnieniom poświęcone jest niniejsze opracowanie. Prezentuje ono przedsiębiorstwo jako system pracy, jako środowisko dla samego procesu pracy. Określa zadania i funkcje ludzi w systemie pracy, stawiane im wyma- gania. Podkreśla szczególną rolę kierowników w osiąganiu sukcesów w pracy. Wskazuje na formy i odmiany organizacji pracy, omawia ich cechy charakte- rystyczne. Formułuje podstawowe zasady organizacji pracy indywidualnej i zespołowej oraz wyjaśnia ich sens i znaczenie dla efektywności pracy. Pre- zentuje zagadnienia normowania i wartościowania pracy traktując je jako podstawę trafnych rozwiązań z obszaru organizacji i zarządzania pracą. Opi- suje znaczenie, formy i sposób realizacji procesu kadrowego w systemie pra- 9 ZARZ?DZANIE PRAC? cy. Omawia problemy organizacji czasu pracy, planowania i kontroli jej przebiegu. Przedstawia system wynagradzania za pracę, jego elementy struk- turalne, politykę płac, zasady kształtowania składników wynagradzania, pre- zentuje ich aspekty motywacyjne. Wyjaśnia pojęcie oraz określa zasady, kry- teria i mierniki oceny efektywności pracy. Książka powstała w Katedrze Zarządzania Produkcją i Pracą Akademii Ekonomicznej we Wrocławiu. Jest ona rezultatem studiów literatury oraz prac badawczych Autorów. Wykorzystano w niej bogate doświadczenia ze współ- pracy z praktyką gospodarczą. Rozważania zawarte w książce są zaadresowane do osób zajmujących kierownicze stanowiska, zarządzających pracą (kierujących zespołami ludz- kimi). Może też być wykorzystana jako pomoc dydaktyczna dla studentów kierunków organizacji i zarządzania. 10 1 PRZEDSIĘBIORSTWO JAKO SYSTEM PRACY 1.1. Pojęcie, struktura i cechy przedsiębiorstwa W literaturze przedsiębiorstwo określa się różnie, kładąc nacisk na rozma- ite aspekty działalności i wyznaczając im nie zawsze te same cele i zadania. Najczęściej określa się przedsiębiorstwo jako „... gospodarstwo prowa- dzące działalność zarobkową” [137, s. 16]. Bardziej rozwinięte określenia podają, że jest „... jednostką gospodarczą działającą na własny rachunek w celu osiągnięcia korzyści materialnych (zysku) i ponoszącą ryzyko i odpo- wiedzialność zgodnie z przepisami prawa i stosunkami rynkowymi” [196, s. 91]. T. Gruszecki [45, s. 125] uważa natomiast, że przedsiębiorstwo jest podmiotem gospodarczym działającym w sferze produkcji i wytwarzającym w sposób zorganizowany dobra i usługi na potrzeby odbiorców, przyjmują- cym formę organizacyjną określoną przepisami prawa, posiadającym ekono- miczną i prawną podmiotowość, działającym w obszarze zjawisk gospodar- czych profesjonalnie w celu maksymalizacji korzyści materialnych. Niezależnie jednak jak określi się przedsiębiorstwo (firmę) jakie wyzna- czy mu się cele i zadania, to dla ich realizacji musi ono zawsze posiadać od- powiednią przestrzeń działania, zgromadzić odpowiednią załogę i właściwe środki techniczne, zużywać właściwe surowce, materiały, energię, korzystać z niezbędnych i ułatwiających realizację zadań informacji. Oznacza to, że przedsiębiorstwo można potraktować jako zespolenie (pewną kombinację) zasobów ludzkich i rzeczowych, dzięki którym następuje przetwarzanie zasi- 11 ZARZ?DZANIE PRAC? leń wejściowych (surowce, materiały, energia, informacje) w stany wyjściowe (produkty, półprodukty, usługi, informacje), a więc potraktować jako system pracy, na którego sprawne działanie wpływają zarówno czynniki techniczne jak i społeczne. Przedsiębiorstwo stanowi skomplikowany konglomerat wzajemnie po- wiązanych systemów elementarnych, a mianowicie: (cid:1) systemu technicznego, stanowiącego zbiór wzajemnie powiązanych ze sobą środków produkcji przeznaczonych do realizacji określonych procesów, (cid:1) systemu technologicznego, będącego zbiorem procedur, instrukcji opisujących sposób realizacji określonych procesów, (cid:1) systemu organizacyjnego, obejmującego stany działań określających i identyfikujących struktury wszystkich systemów elementarnych i składników oraz przebiegających w nich procesów, (cid:1) systemu ekonomicznego, będącego zbiorem procesów kształtujących w ramach danego przedsiębiorstwa jego oblicze wartościowo-finansowe, (cid:1) systemu zarządzania, obejmującego działania ludzi (procesy) w ra- mach przedsiębiorstwa, związane z realizacją jego funkcji strategicz- nych, taktycznych i operacyjnych [130, s. 21]. Graficzny obraz ilustrujący uproszczoną strukturę i zasady funkcjonowa- nia przedsiębiorstwa przedstawia rysunek 1.1 (por. [31]). Przedsiębiorstwo ujęte jako system pracy posiada wiele cech charaktery- stycznych: 1. Należy do systemów społeczno-technicznych opartych na ludzkich dzia- łaniach, systemów o określonych możliwościach zmiennego działania. 2. Jest systemem otwartym. Mimo, że wyodrębnione z otoczenia pozostaje w ścisłym związku z nim. 3. Stanowi system aktywny (tj. taki, w którym podczas realizacji określonego zadania lub osiągania ustalonego celu ich elementy współdziałają ze so- bą) o działaniu planowym (wówczas, gdy współdziałanie elementów jest 12 PRZEDSIABIORSTWO JAKO SYSTEM PRACY przygotowane wcześniej i obowiązuje na pewien okres), bądź o działaniu sytuacyjnym (gdy współdziałanie elementów określają zasady działania stosowane w zależności od chwilowego stanu systemu i otoczenia). 4. Zaliczają się do systemów hierarchicznych tj. takich, w których między jego elementami lub częścią jego elementów zachodzą relacje podrzęd- ności i nadrzędności. Najczęściej mają strukturę wieloszczeblową. Rysunek 1.1. Schemat strukturalno-funkcjonalny przedsi(cid:24)biorstwa Nród(cid:23)o: opracowanie w(cid:23)asne 13 ZARZ?DZANIE PRAC? 1.2. Cele i zadania Przedsiębiorstwo jako system pracy musi posiadać swoje cele. Wyznacza- ją one jego główny kierunek działania [167, s. 96]. Stanowią wskazówkę i porządkują działania ludzi pracujących w przedsiębiorstwie. Ustalane cele pozwalają wszystkim pracownikom zrozumieć dokąd przedsiębiorstwo zmie- rza i dlaczego jest to takie ważne. Dobrze wytyczone cele sprzyjają dobremu planowaniu. Mogą być źródłem motywacji dla pracowników. Dają skuteczny mechanizm oceny i kontroli [42, s. 201]. W rozważaniach o celach przedsiębiorstwa często prezentuje się pojęcie misji i jego zadań. Misję określa się jako trwałe określenie celu, które odróż- nia jedno przedsiębiorstwo od drugiego, jako szczególny powód jego istnie- nia. Misja przedsiębiorstwa jest przedmiotem jego aspiracji, wyznaczającym obszar jego działalności [91, s. 180; 181, s. 45]. Dla sieci lokali szybkiego żywienia misją może być, na przykład, prowadzenie lokali, które będą przy- gotowywać i serwować wysokiej jakości posiłki, szybko i po rozsądnych ce- nach [42, s. 204]. Wybrana przez przedsiębiorstwo misja przekłada się na zadania, które należy wykonać aby zrealizować cel (cele) opisane w misji. Wśród ogółu za- dań realizowanych przez przedsiębiorstwo można wyróżnić: (cid:2) zadania produkcyjne (usługowe), (cid:2) zadania ekonomiczne, (cid:2) zadania społeczne. Zadania produkcyjne (usługowe) przedsiębiorstwa są zależne od ich ilościowo-asortymentowego możliwości wykonawczych, od programu produkcji (usług) wyznaczonych potrzebami rynku, od założonego pozio- mu jakościowego, itp. Stanowią one podstawowy cel działalności przed- siębiorstwa. Zadania ekonomiczne mają zapewnić osiąganie jak najkorzystniej- szych wyników, a ich realizację gwarantują zwykle odpowiednie systemy bodźców. 14 PRZEDSIABIORSTWO JAKO SYSTEM PRACY Zadania społeczne mają odpowiadać potrzebom i oczekiwaniom pra- cowników. Oznaczają tworzenie w pracy warunków do wykorzystania ich możliwości, do zaspokojenia ich potrzeb zwłaszcza tych ze szczytu „pirami- dy potrzeb” Maslowa, czy też – jak ujął to F. Herzberg – do osiągnięcia za- dowolenia z pracy. 1.3. Przepływy informacji Przedsiębiorstwo jako system pracy nie mogłoby osiągnąć zamierzonych celów, ani zrealizować wyznaczonych mu zadań, gdyby nie został zapew- niony dopływ odpowiednich informacji, dostosowanych do jego potrzeb i nie stworzono by odpowiednich warunków do ich przekazywania, przekształca- nia i wykorzystywania. Bez przebiegu procesów informacyjnych, bez wymia- ny informacji wewnątrz przedsiębiorstwa (między jego elementami) oraz między przedsiębiorstwem a otaczającym je środowiskiem niemożliwe było- by prawidłowe jego funkcjonowanie. Informacja wiąże się z porządkiem w przedsiębiorstwie. Pozwala zapewnić w nim ład organizacyjny. Właściwa informacja jest czynnikiem ułatwiającym identyfikację zmian zachodzących w zachowaniu pracowników będących ele- mentami systemu, w stanie tych obiektów, na które oni oddziałują, a także zmian zachodzących w otaczającym przedsiębiorstwo środowisku. Stwarza przez to warunki do przygotowania i podjęcia trafnych decyzji (dokonania właściwych wyborów). Umożliwia zarządzanie przedsiębiorstwem. Brak zaś informacji, nie- dokładne i niezgodne z czasem jej przetwarzanie i wykorzystanie są źródłem – jak stwierdza W. G. Afanasjew [1, s. 138] – subiektywizmu, woluntaryzmu, utra- ty przez człowieka orientacji i wątku w zarządzaniu. Przebieg procesów informacyjnych (przekazywanie i wymiana informacji) między poszczególnymi elementami przedsiębiorstwa jest możliwy dzięki powiązaniom informacyjnym istniejącym między nimi. Każdorazowy prze- bieg informacji między sprzężonymi elementami odbywa się według schema- tu znanego i od dawna prezentowanego w literaturze dotyczącej teorii infor- macji (patrz rys. 1.2). 15 ZARZ?DZANIE PRAC? Rysunek 1.2.Ogólny schemat linii (cid:31) czno!ci Nród(cid:23)o: Gutsztejn A. J.: Zarz dzanie przedsi(cid:24)biorstwem przemys(cid:31)owym a cybernetyka, PWE, Warszawa 1972, s. 48. Do przekazania informacji, do rozchodzenia się jej – jak wynika z rysun- ku 1.2 – niezbędne są: (cid:1) źródło (nadawca) informacji, którym może być człowiek lub urządzenie, (cid:1) adresat (odbiorca) informacji, którym również może być człowiek lub urządzenie, (cid:1) nadajnik, przetwarzający wiadomości na sygnały właściwe wybrane- mu sposobowi przekazywania informacji np. przycisk włącznika lampki sygnalizującej awarię na stanowisku pracy, mikrofon w telefo- nie, membrana w ciśnieniomierzu mechanicznym, itp., (cid:1) odbiornik przekształcający docierające do niego sygnały w wiadomości i nadający im formę użyteczną dla odbiorcy np. żaróweczka zamienia- jąca energię elektryczną w promienie świetlne, oznaczające dla kon- serwatora wiadomość o konieczności udania się na właściwe stanowi- sko pracy, słuchawka w telefonie, tarcza manometru lub termometru, (cid:1) kanał sygnałów, stanowiący środowisko, przez które przechodzą od nadajnika do odbiornika właściwe temu środowisku sygnały np. kabel telefoniczny. 16 PRZEDSIABIORSTWO JAKO SYSTEM PRACY Przedstawiona łączność informacyjna między dwoma obiektami w syste- mie niekoniecznie musi się odbywać z udziałem wszystkich wymienionych elementów. Zdarza się, że niektóre z nich odgrywają rolę szczątkową lub znikają. Tak bywa gdy przekazywanie większości informacji między osobami odbywa się bez urządzeń kodujących i dekodujących sygnały. Elementy przedsiębiorstwa pełniące rolę nadawców lub odbiorców oraz istniejące powiązania między nimi tworzą jego sieć informacyjną, której fragment odniesiony do jednego z najmniejszych podsystemów przedsiębior- stwa jakim jest zespół pracowniczy przedstawia rysunek 1.3. Z przedstawionego na rysunku 1.3 modelu sieci informacyjnej wynika, że każdy pracownik i każde urządzenie może wystąpić w roli zarówno nadawcy, jak i odbiorcy informacji. Powiązania informacyjne między dwoma elementami mają charakter sprzężenia dwukierunkowego umożliwiającego wielokrotne ich wykorzystanie. Każda osoba występująca w roli nadawcy może sprzęgać się in- formacyjnie z jedną lub kilkoma osobami występującymi w roli odbiorcy. Od- wrotnie zaś – odbiorca może otrzymywać informacje z jednego lub kilku źródeł. Źródła użytecznej informacji mogą być zlokalizowane w przedsiębiorstwie i poza nim (w bliższym lub dalszym jego otoczeniu). Podobnie informacje roz- chodzące się ze źródeł umiejscowionych w przedsiębiorstwie mogą być adreso- wane (docierać) do odbiorców w jego wnętrzu oraz poza nim. W sieci informacyjnej przedsiębiorstwa można wyodrębnić dwa rodzaje układów: 1. Układy informacyjne pracowników – realizujących funkcje wykonawcze. 2. Układy informacyjne kierowników – zarządzających przedsiębiorstwem lub jego podsystemem. Układ informacyjny każdego pracownika (wykonawcy) ma kilka odrębnych wejść i wyjść umożliwiających wymianę informacji między nim a otoczeniem. Przez wejście B wykonawca otrzymuje od kierownika informacje doty- czące zadań. Ich treść zawiera dane określające liczbę, zakres, jakość, termin oraz warunki realizacji zadań. Informacje te mogą przyjąć postać dokumen- tów lub poleceń ustnych. W odwrotną stronę przez wyjście A wykonawca przesyła informacje do- tyczące wykonania zleconych zadań. Przesyła także informacje o chwilowej 17 ZARZ?DZANIE PRAC? A B C DE F G H M W1 K L U1 K W2 U2 W3 U3 W4 U4 K W1 U1 - kierownik zespołu - wykonawca - urządzenie wykonawcy - sprzężenie informacyjne Rysunek 1.3. Sie$ informacyjna zespo(cid:31)u roboczego Nród(cid:23)o: opracowanie w(cid:23)asne 18 PRZEDSIABIORSTWO JAKO SYSTEM PRACY informacje niedyspozycji i konieczności opuszczenia stanowiska pracy, o materiałach (zgłaszanie braku materiałów, surowców, niewłaściwej ich jako- ści, konieczności zmian materiałowych, wielkości ich zużycia), o uszkodze- niach maszyn lub urządzeń lub o grożącym niebezpieczeństwie, itp. Przez wyjście A przepływają wszelkie informacje o charakterze zapytań i wątpliwo- ści, np. dotyczących spraw pracy, płacowych, socjalno-bytowych i innych. Innym rodzajem wejść i wyjść w układzie informacyjnym wykonawcy w systemie pracy są te, przez które przepływają informacje od i do pozostałych wykonawców (wejścia C, E, G oraz wyjścia D, F i H). Najczęściej są to informa- cje dotyczące wymiany doświadczeń, poglądów na temat realizacji zadań. Są wśród nich także informacje o charakterze towarzyskim oraz takie, które kształtu- ją postawy i zachowania pracowników. Mogą one przyjmować formę polecenia, instrukcji, wyjaśnienia, uwagi, opinii, rady, niekiedy przekonywania, wymiany wrażeń na temat wspólnych zainteresowań, itp. Zwykle są to informacje słowne, bez jakiejkolwiek formy zapisu ich treści. Informacje te mogą usunąć potrzebę kontaktu z kierownikiem (np. wówczas gdy porada koleżeńska pozwala rozwią- zać w sposób nie pozostawiający żadnych wątpliwości problem pojawiający się na stanowisku pracy). Mogą więc wpływać na zmniejszenie liczby kontaktów między pracownikiem a kierownikiem. Niekiedy jednak informacje otrzymywa- ne od współpartnera (zwłaszcza te, które mają charakter konfliktogenny, np. na temat wielkości uposażeń, premii, nagród, itp.) mogą generować dodatkowy przepływ informacji między wykonawcą a kierownikiem. Przepływ informacji między współpartnerami wzmaga się szczególnie wtedy, gdy występuje zdarzenie o charakterze społeczno-politycznym, czy też w sytuacji, gdy powstaje problem lub zachodzi zdarzenie mające istotne znaczenie w skali środowiskowej. Podobny charakter mają informacje przepływające wejściem I i wyjściem J. Przez ten kanał informacyjny odbywa się wymiana informacji między pra- cownikiem a osobami spoza systemu, miedzy pracownikiem a jego środowi- skiem rodzinnym, członkami kół wspólnego zainteresowania. Przez ten kanał informacyjny płyną też informacje ze środków masowego przekazu (prasy, radia, telewizji). Mają one charakter nieformalny. Informacje te, chociaż ich wymiana odbywa się najczęściej poza przedsiębiorstwem, mogą wzbogacać zasób wiedzy pracownika na temat realizowanych przez niego zadań w sys- temie, ale przede wszystkim kształtują jego charakter, światopogląd, ideały, 19 ZARZ?DZANIE PRAC? gusty, postawę społeczną, które przeniesione na grunt przedsiębiorstwa nie są bez znaczenia dla jego funkcjonowania. Istotnym elementem układu informacyjnego pracownika jest sprzężenie informacyjne między nim a urządzeniem lub maszyną, którą obsługuje on na stanowisku pracy (wejście K wyjście L). Przez wejście K pracownik odbiera informacje od urządzenia. Mogą je stanowić np. kolejne obrazy obserwowa- nego urządzenia, jego pracujących części, zasłyszane dźwięki, odczuwane lub odczytywane ze wskaźników wartości temperatury i ciśnienia itp. Odebrane informacje stanowią podstawę do podjęcia przez pracownika właściwej reakcji. W tym momencie ujawnia się dodatkowe sprzężenie in- formacyjne pracownika samego z sobą – M, w którym rozważa się i ocenia różne projekty reakcji na otrzymaną informację. Przebieg informacji w tym sprzężeniu oznacza szukanie odpowiedzi na pytania w rodzaju: jak postąpić? jakie są możliwe warianty reakcji? który wa- riant jest najlepszy? itd. Proces ten może trwać kilka, kilkanaście sekund, a w sytuacjach trudnych znacznie dłużej. Pracownik realizując proces infor- macyjny w sprzężeniu M korzysta z własnego doświadczenia, pamięci, wie- dzy lub w trudnych przypadkach z wcześniej przygotowanych instrukcji. Gdyby jednak dla podjęcia decyzji o sposobie reakcji na otrzymaną informa- cję z urządzenia chciał dodatkowo korzystać z rady współpartnerów lub kie- rownika, to koniecznie musi uruchomić odpowiednie – wcześniej już omó- wione – sprzężenia informacyjne. Przez wyjście L pracownik przekazuje do urządzenia informacje będące rezultatem reakcji na informacje wcześniej odebrane wejściem K. Pod ich wpływem urządzenie reaguje w odpowiedni sposób. Reakcje urządzenia są z kolei obserwowane przez pracownika, co rozpoczyna kolejny cykl obiegu informacji między nim a urządzeniem. Ten rodzaj sprzężenia informacyjnego jest eksploatowany najsilniej. Układy informacyjne kierowników – są także złożone. Ich wejścia i wyjścia grupują przepływy informacji w dwa podstawowe strumienie: w informacje ze- wnętrzne, pochodzące spoza przedsiębiorstwa, lub spoza podsystemów którymi kierują, a dotyczące wiadomości otrzymywanych przez nich z otoczenia oraz wiadomości, które są doń przez kierowników przekazywane oraz informacje wewnętrzne otrzymywane od i przekazywane do pracowników (podwładnych). 20 PRZEDSIABIORSTWO JAKO SYSTEM PRACY Informacje odbierane i przekazywane przez kierownika – związane z re- alizacją zadań – mogą być codziennie, okresowo lub w miarę potrzeb. Część z nich ma formę słowną (bezpośrednią lub telefoniczną), pozostałe są zawarte w odpowiednich dokumentach. Liczba sprzężeń informacyjnych, przez które przepływają informacje od i do kierownika może być różna. O liczbie sprzężeń wewnętrznych decyduje liczba zatrudnionych podwładnych pracowników. Co się zaś tyczy sprzężeń zewnętrznych, to nie ma właściwie żadnej reguły. Można tylko stwierdzić, że ważnym czynnikiem warunkującym ich liczebność są specyfika i charakter realizowanych przez system zadań. Sieć informacyjna (znajomość jej struktury, drożność kanałów informacyj- nych) ma istotne znaczenie dla porozumiewania się w przedsiębiorstwie. Nale- ży jednak zaznaczyć, że nie jest to wystarczające. Wzajemne porozumiewanie się między ludźmi zależy też od czynnika natury psychospołecznej. Trudniej jest się porozumiewać – mimo stworzenia warunków do utrzymania bliskich kontaktów w sensie fizycznym, mimo zapewnienia właściwej bazy technicznej łączności – gdy pracownicy reprezentują odmienne orientacje życiowe, gdy są zwolennikami odmiennych wartości społecznych, gdy nie ma zgodności celów działania, gdy sfera wartości wspólnych jest zbyt wąska. Aby stworzyć dogodne warunki do wymiany informacyjnej w systemie pracy należy oprócz proble- mów natury techniczno-organizatorskiej rozwiązywać jednocześnie problemy natury psychospołecznej. 1.4. Otoczenie Otoczenie dowolnego systemu to zbiór wszystkich obiektów nie należą- cych do systemu, których własności oddziałują na system i zarazem ulegają zmianie pod wpływem działania tego systemu. Otoczenie jest istotne dla systemu. Odgrywa rolę jego dopełnienia. Z jednej strony jest źródłem jego zasileń, dostarcza tworzywa i informacji do procesów transformacyjnych systemu, z drugiej zaś jest odbiorcą rezultatów jego działania. 21 ZARZ?DZANIE PRAC? Ma więc znaczny wpływ na to, co się dzieje w systemie. Oddziałując na system, inspiruje jego zachowanie się. Określa w pewnym stopniu jego cele i zadania, warunkuje ich realizację. Trudno zatem dać obraz systemu bez uwzględnienia jego otoczenia, bez przedstawienia podstawowych elementów tego otoczenia i wskazania jego roli w związkach z systemem. Otoczenie przedsiębiorstwa nie jest obszarem jednolitym (patrz rys. 1.4). Jest ono zróżnicowane. Tworzą go elementy często o zupełnie odmiennym charakterze (otoczenie ekonomiczne, społeczne, techniczne, polityczne, ry- nek czynników, produktów, itd.) o różnej sile i częstości oddziaływania na przedsiębiorstwo. Część z nich oddziałuje bezpośrednio, indywidualnie na przedsiębiorstwo, część zaś pośrednio tworząc określone warunki jego funk- cjonowania. Rysunek 1.4. Otoczenie przedsi(cid:24)biorstwa Nród(cid:23)o: opracowanie na podstawie: Podstawy nauki o przedsi(cid:24)biorstwie. Praca zb. pod red. J. Lichtarskiego. Wyd. AE, Wroc(cid:23)aw 1995, s. 137. 22
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Zarządzanie pracą
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: