Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00215 005514 15339004 na godz. na dobę w sumie
Zarządzanie produktywnością w przedsiębiorstwie - ebook/pdf
Zarządzanie produktywnością w przedsiębiorstwie - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 226
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-4396-9 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> zarządzanie
Porównaj ceny (książka, ebook (-5%), audiobook).

Książka powstała jako rezultat wieloletnich doświadczeń autorki wyniesionych z prowadzenia zajęć dydaktycznych z obszaru zarządzania produkcją oraz udziału w projektach poprawy produktywności w różnych przedsiębiorstwach.

Praca stanowi pierwszą próbę kompleksowego ujęcia problematyki produktywności przedsiębiorstw. Obejmuje następujące zagadnienia:

Do najważniejszych zalet pracy należą:

Opracowanie jest adresowane do szerokiego grona odbiorców, zarówno do studentów (przede wszystkim uczelni technicznych), słuchaczy studiów podyplomowych, doktorantów, jak i menedżerów oraz praktyków zarządzania, którzy chcą doskonalić swoje kompetencje.

Podstawą zarządzania produktywnością są obliczane wskaźniki produktywności, przy pomocy których określić można skuteczność działania nie tylko przedsiębiorstw produkcyjnych i usługowych, ale także działań jednostek administracyjnych na różnych poziomach. () Uważam, że w wielu pracach związanych z nauką o zarządzaniu wskaźniki produktywności nie zajmują należnego im miejsca. Z tego względu podjęcie przez autorkę problemu zarządzania produktywnością jest słuszne i uzasadnione nie tylko względami badawczymi, ale przede wszystkim praktycznymi.

Dr hab. inż. Edward Pająk

prof. Politechniki Poznańskiej

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Zarządzanie produktywnością w przedsiębiorstwie Anna Kosieradzka E N Z C I N H C E T E I N L E Z C U C.H. Beck Zarządzanie produktywnością w przedsiębiorstwie Autorzy: Jarosław Domański Maria Gasińska Lech Gąsiorkiewicz Paweł Gołąb Bogusław Hadyniak Ewa Komajda Paweł Krasiński Jan Monkiewicz Nemezjusz Pazio Wanda Pazio Wanda Ronka-Chmielowiec Tadeusz Waściński Janusz Zawiła-Niedźwiecki E N Z C I N H C E T E I N L E Z C U Zarządzanie produktywnością w przedsiębiorstwie Anna Kosieradzka Wydawnictwo C.H. Beck Warszawa 2012 Wydawca: Dorota Ostrowska-Furmanek Redaktor merytoryczny: Joanna Perzyńska Projekt okładki i stron tytułowych: Ireneusz Gawliński Ilustracja na okładce: Ireneusz Gawliński Recenzent: dr hab. inż. Edward Pająk, prof. PP Publikacja powstała dzięki wsparciu firmy LOTTE Wedel Sp. z o.o. © Wydawnictwo C.H. Beck 2012 Wydawnictwo C.H. Beck Sp. z o.o. ul. Bonifraterska 17, 00– 203 Warszawa, tel. 22 33 77 600 Skład i łamanie: GRAFOS Druk i oprawa: Elpil, Siedlce ISBN 978-83-255-4395-2 ISBN e-book 978-83-255-4396-9 Spis treści Wstęp. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział 1. Pojęcie produktywności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.1. Definicje produktywności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.2. Znaczenie i miejsce produktywności wśród innych mierników oceny przedsiębiorstwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.3. Produktywność a pojęcia pokrewne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.4. Czynniki wpływające na produktywność . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.4.1. Czynniki wewnętrzne. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.4.2. Czynniki zewnętrzne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.5. Produktywność a jakość . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.6. Wdrażanie programów poprawy produktywności – przegląd podejść . . . 1.7. Metody, techniki i koncepcje wykorzystywane do poprawy produktywności. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Pytania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Literatura zalecana . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział 2. Produktywność w ujęciu makroekonomicznym. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.1. Międzynarodowy kontekst produktywności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2. Produktywność pracy według statystyk międzynarodowych. . . . . . . . . . . 2.3. Produktywność działów podsekcji „Przetwórstwo przemysłowe” . . . . . . Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Pytania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Literatura zalecana . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział 3. Ocena produktywności w przedsiębiorstwie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.1. Istota oceny produktywności. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.2. Cele oceny produktywności w przedsiębiorstwie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.3. Mierniki produktywności. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.4. System mierników produktywności dla przedsiębiorstwa. . . . . . . . . . . . . . 3.5. Metody analizy wskaźników. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.5.1. Porównania między przedsiębiorstwami − benchmarking . . . . . . . . . 3.5.2. Analiza trendów produktywności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.5.3. Porównanie z wartościami wzorcowymi. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.5.4. Analiza wrażliwości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.6. Wybrane modele oceny produktywności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.6.1. Produktywność maszyn i urządzeń – wskaźnik OEE. . . . . . . . . . . . . . . 3.6.2. Produktywność w zarządzaniu ograniczeniami . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.6.3. Wielokryterialna ocena produktywności. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 17 17 26 31 32 34 37 38 41 49 53 54 54 55 55 55 61 65 66 66 67 67 67 69 71 75 75 77 78 78 79 79 83 84 6 Spis.treści Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Pytania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Literatura zalecana . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział 4. Zintegrowany wskaźnik produktywności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.1. Koncepcja zintegrowanego wskaźnika produktywności dla grupy przedsiębiorstw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.1.1. Cele stworzenia zintegrowanego wskaźnika produktywności . . . . . 4.1.2. Założenia dla zintegrowanego wskaźnika produktywności . . . . . . . 4.1.3. Budowa zintegrowanego wskaźnika produktywności IPI . . . . . . . . . 4.1.4. Opis wskaźników cząstkowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.1.5. Normalizacja wskaźników. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.2. Weryfikacja wskaźnika IPI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.3. Wykorzystanie zintegrowanego wskaźnika produktywności – rekomendacje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Pytania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Literatura zalecana . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział 5. Koncepcje, metody i techniki ukierunkowane na wzrost produktywności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.1. Współczesne koncepcje zarządzania ukierunkowane na poprawę produktywności. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.1.1. Praktyki 5S . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.1.2. Lean.Manufacturing – „szczupłe” wytwarzanie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.1.3. Teoria ograniczeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.1.4. Kompleksowe zarządzanie jakością . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.1.5. Six.Sigma . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.1.6. Kompleksowe produktywne utrzymanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.1.7. Reinżynieria procesów biznesowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.1.8. Kaizen – ciągłe doskonalenie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.1.9. Inne koncepcje wykorzystywane w zarządzaniu produkcją . . . . . . . 5.2. Wzajemne interakcje koncepcji wykorzystywanych w poprawie produktywności. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.3. Metody twórczego myślenia i rozwiązywania problemów . . . . . . . . . . . . . 5.3.1. „5 × dlaczego?” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.3.2. Burza mózgów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.3.3. Diagram przyczynowo-skutkowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.3.4. Metoda sześciu kapeluszy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.3.5. Diagram konfliktu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Pytania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Literatura zalecana . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział 6. Model Zarządzania Produktywnością w przedsiębiorstwie produkcyjnym. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.1. Założenia do Modelu Zarządzania Produktywnością. . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.1.1. Potrzeba stworzenia Modelu Zarządzania Produktywnością . . . . . . 6.1.2. Podejście procesowe i dojrzałość organizacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.2. Model Zarządzania Produktywnością w przedsiębiorstwach produkcyjnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 86 87 87 88 88 88 89 89 90 92 92 100 100 101 101 102 102 103 105 108 111 112 115 117 118 121 121 124 124 125 127 130 131 133 134 134 135 135 135 136 140 Spis.treści 6.2.1. Cel i komponenty Modelu Zarządzania Produktywnością . . . . . . . . 6.2.2. Struktura Modelu Zarządzania Produktywnością. . . . . . . . . . . . . . . . 6.2.3. Charakterystyka poziomów dojrzałości produkcyjnej organizacji w Modelu Zarządzania Produktywnością . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.2.4. Obszary przedmiotowe w Modelu Zarządzania Produktywnością . 6.3. Wykorzystanie Modelu Zarządzania Produktywnością . . . . . . . . . . . . . . . . Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Pytania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Literatura zalecana . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział 7. Organizacja poprawy produktywności w przedsiębiorstwie. . . . . . . . 7.1. Ramy organizacyjne systemu ciągłego doskonalenia w przedsiębiorstwie 7.2. Przewodnia rola kierownictwa i kształtowanie mentalności pracowników . 7.3. Struktura organizacyjna systemu ciągłego doskonalenia . . . . . . . . . . . . . . . 7.4. System składania i oceny wniosków . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7.4.1. System sugestii indywidualnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7.4.2. System sugestii zespołowych. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7.5. Proces przygotowania i wdrażania usprawnień. Standaryzacja pracy jako narzędzie stabilizacji i utrwalenia zmiany . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7.6. Motywowanie pracowników do poprawy produktywności . . . . . . . . . . . . 7.7. System szkoleń. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7.8. Dokumentowanie i prezentowanie rozwiązanych problemów . . . . . . . . . Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Pytania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Literatura zalecana . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 140 143 145 150 164 169 170 171 172 172 173 176 179 179 182 187 188 190 192 194 195 195 Podsumowanie i wnioski końcowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 196 Załącznik. Kwestionariusz diagnostyczny przedsiębiorstwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . Część I. Ogólna ocena poziomu dojrzałości procesów produkcyjnych . . . . . . . Część II. Ocena szczegółowa stopnia wdrożenia współczesnych koncepcji i metod wykorzystywanych w zarządzaniu produkcją. . . . . . . . . . . . . . . . . Część III. Formularz wyników . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Wyniki części I. Poziom dojrzałości procesów produkcyjnych . . . . . . . . . . Wyniki części II. Stopień wdrożenia współczesnych metod i technik wykorzystywanych w zarządzaniu produkcją . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 201 202 204 214 214 214 Bibliografia. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 215 Indeks . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 221 Wstęp Wraz z transformacją polskiej gospodarki, zapoczątkowaną w 1989 r., wzrosło znaczenie produktywności gospodarki narodowej oraz produktywności podmio- tów uczestniczących w tworzeniu produktu krajowego brutto (PKB). Przejście do gospodarki rynkowej oznaczało dla Polski konieczność otwarcia własnego rynku dla zagranicznych producentów, a co za tym idzie − konkurowania polskich pro- ducentów na rynku globalnym – światowym. Rezerwy konkurencyjności polskich przedsiębiorstw, w postaci względnie taniej siły roboczej, okazały się niestety pozorne i krótkotrwałe, nie były więc w stanie skompensować luki technologicznej oraz niskiej produktywności, będących konsekwencją ponad 50. lat funkcjono- wania w warunkach zamkniętej gospodarki socjalistycznej. W tej sytuacji naj- ważniejszym kierunkiem rozwoju polskiej gospodarki stał się znaczący wzrost produktywności przedsiębiorstw produkcyjnych i usługowych. Problematyka produktywności w zarządzaniu przedsiębiorstwem Wzrost produktywności jest postrzegany jako główne źródło wzrostu ekono- micznego, postępu społecznego i poprawy poziomu życia już od czasów Adama Smitha, który w roku 1776 w An.Inquiry.into.the.Nature.and.Causes.of.the.Wealth.of. Nations zauważył, że „roczny.produkt.każdego.narodu.nie.może.wzrosnąć.w.swojej. wartości.w.inny.sposób,.niż.tylko.przez.wzrost.liczby.produktywnych.pracowników.lub. przez.wzrost.ich.siły.produkcyjnej”, czyli produktywności pracy [wyd. polskie: Smith, 1954]. W literaturze polskiej pojęcie produktywności, a właściwie „pro- dukcyjności”, pojawia się w okresie międzywojennym w pracy prof. E. Hauswalda pt. Przemysł [Hauswald, 1926]. Po drugiej wojnie światowej jednak produktyw- ność nie znajdowała się już w spektrum zainteresowania naukowców i praktyków. Do wyjątków należą prace J. Zieleniewskiego [1959, 1972]. Wzrost zainteresowania problematyką produktywności nastąpił po transfor- macji gospodarczej w 1989 r., w dużej mierze za sprawą działającej w latach 1992−1999 fundacji − Polskiego Centrum Produktywności − finansowanej ze środków pomo- cowych wyasygnowanych przez rząd Japonii. Dzięki niej ponad 800 osób z Polski miało okazję uczestniczyć w szkoleniach z różnych dziedzin, odbywających się w Japonii, a organizowanych przez Japońską Agencję Współpracy Międzynaro- dowej JICA (Japan.International.Cooperation.Agency). Tysiące osób z przedsiębiorstw, 10 Wstęp uczelni, administracji rządowej i terenowej uczestniczyło też w szkoleniach pro- wadzonych przez ekspertów japońskich na terenie całej Polski. Mimo że w roku 1999 fundacja ta została bezterminowo zawieszona z powodów finansowych, w ofercie firm konsultingowych, w programach studiów polskich uczelni oraz w praktyce produkcyjnej wielu przedsiębiorstw pojawiły się takie metody, jak: kaizen, 5S, Just-in-Time, SMED, Poka-Yoke, kanban itp. Presja na poprawę produktywności pojawiła się także ze strony zagranicznych właścicieli udziałów w polskich firmach, którzy oprócz kapitału i nowoczesnych technologii wprowadzali również nowoczesne metody zarządzania produkcją, ukierunkowane na wzrost produktywności. Wśród czynników zewnętrznych, wymuszających na przedsiębiorstwach nowe podejście do zarządzania, a zwłaszcza kompleksowe spojrzenie na produk- tywność, można wymienić takie, jak: • globalizacja gospodarki, przekształcenie się rynków krajowych w rynek globalny, co oznacza dla przedsiębiorstw konieczność konkurowania na tym rynku; • pojawienie się na globalnym rynku nowych krajów, znacząco wpływają- cych na układ gospodarczy na świecie, takich jak Chiny i Indie, wyznaczających nowe standardy zwłaszcza w obszarze produktywności pracy (ze względu na tanią siłę roboczą) i przyciągających międzynarodowy kapitał; • zmiany systemowe w gospodarce – tworzenie ugrupowań, obejmujących duże regiony geograficzne; • wirtualizacja gospodarki; • zmiany otoczenia, nowe wyroby, rynki, technologie oraz szybki i trudny do przewidzenia rozwój innowacji; • zmiany wymagań odbiorców, indywidualizacja wyrobów, poszerzanie asortymentu i skracanie cykli życia wyrobów; • zmiany społeczne, zmiana systemu wartości, zmiana poziomu wykształcenia społeczeństwa, rosnące wymagania i aspiracje pracowników – inne postrzeganie roli pracowników; • wzrost znaczenia ekologii i ochrony środowiska, nacisk na zrównoważony rozwój, satysfakcjonujący wszystkie grupy interesariuszy przedsiębiorstw (wła- ścicieli, pracowników, menedżerów, klientów, dostawców, lokalne społeczności oraz całe społeczeństwo). Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej w 2004 r. uwidoczniło znaczącą lukę w produktywności polskiej gospodarki w stosunku do państw tzw. „starej” Unii (2−5-krotnie niższa produktywność pracy), ale stało się także szansą na przyspie- szenie rozwoju. Statystki potwierdzają, że tempo wzrostu polskiej gospodarki przewyższało w ostatnich latach tempo wzrostu większości państw Unii Euro- pejskiej, niemniej jednak, przy tak dużej różnicy w poziomie produktywności, dorównanie czołowym państwom Unii Europejskiej będzie możliwe najwcześniej za kilkadziesiąt lat. W tej sytuacji przedsiębiorstwa powinny wykorzystywać usystematyzowane podejście do zarządzania produktywnością, które opiera się na kontrolowaniu Wstęp 11 produktywności za pomocą obiektywnych mierników i podejmowaniu spójnych działań w kierunku jej poprawy, żeby móc prowadzić długofalową strategię po- prawy własnej konkurencyjności w sposób umożliwiający osiągnięcie zrówno- ważonej satysfakcji zainteresowanych grup – tzw. interesariuszy. Problematyka produktywności w literaturze W chwili obecnej mało jest publikacji na temat produktywności w języku pol- skim (autorką lub współautorką sporej części publikacji jest autorka niniejszego opracowania). O ile pojawiają się artykuły w czasopismach i referaty na konfe- rencjach, dotyczące różnych aspektów poprawy produktywności, a zwłaszcza metod i technik stosowanych do poprawy produktywności, o tyle brak jest pozycji książkowej, kompleksowo ujmującej problematykę produktywności. Również w literaturze zagranicznej zarządzanie produktywnością jest kom- pleksowo ujęte zaledwie w kilku pozycjach. Książki takich autorów, jak A. Lawlor [1985] z Wielkiej Brytanii oraz S.D. Sink [1985], W.F. Christopher i C.G. Thor [(red.), 1993] ze Stanów Zjednoczonych, w niedostatecznym stopniu uwzględniają japoński wkład w rozwój metod poprawy produktywności. Ważną pozycją jest dwutomowe wydawnictwo o charakterze poradnikowym, autorstwa J. Prokopenki i K. Northa, [1996], wydane przez Międzynarodową Organizację Pracy (International.Labour. Office − ILO). Doświadczenia z międzynarodowych programów poprawy produktyw- ności, prowadzonych w ramach Międzynarodowej Organizacji Pracy, są ukazane w pracach R. Abramsona i D. Halseta [1981], E. Avedillo-Cruz [1984], J. Prokopenki [1984 i 1987] i R.A. Vasqueza [1989]. Istotnym problemem, któremu poświęcono wiele publikacji, jest pomiar pro- duktywności [Christopher, 1985; Christopher, Thor (red.), 1993; Fukuda, Sase, 1994; Morse, 1994; Shimizu, Wainai, Nagai, 1991; Sink, 1985] i benchmarkingu [Camp, 1993; Karlöff, Ôstblom, 1995; Sprow 1995; Thor, 1991, 1993a, 1993b, 1993c]. Wskaźniki produktywności stanowią także ważną grupę w systemach wskaźni- ków oceny wyników przedsiębiorstwa (Performance.Measurement) [Armstrong, 2006; Kaydos, 1999; Nelly (red.), 2002; Rummler, Brache, 2000]. Poprawie produktywności na gruncie filozofii ciągłego doskonalenia kaizen są poświęcone m.in. pozycje takich autorów, jak M. Imai [2006, 2007], W. Lareau [2009], D. Petersen i J. Hillkirk [1993], a zagadnieniom radykalnej poprawy pro- duktywności na gruncie reinżynierii procesów – M. Hammer i J. Champy [1996], M. Hammer [1999], H.J. Harrington [1991]. Dużą grupę pozycji literaturowych stanowią praktyczne poradniki, opisujące metody i techniki usprawniania procesów produkcyjnych w kierunku poprawy ich produktywności, dostępne także w języku polskim [m.in. Harris, Harris, Wil- son, 2005; Jones, Womack, 2007; Roter, Shock, 2003; Rother, Harris, 2004; PPDT, 2008a, 2008b, 2008c, 2009a, 2009b, 2010; Matsuda, 1993]. Dość bogata jest także literatura przeglądowa na temat współczesnych kompleksowych systemów za- rządzania, ukierunkowanych na poprawę produktywności, takich jak: „szczupłe” 12 Wstęp wytwarzanie (Lean.Manufacturing.−.LM), kompleksowe zarządzanie jakością (Total. Quality.Management – TQM), Six.Sigma, teoria ograniczeń (Theory.of.Constraints – TOC), kaizen, reinżynieria (Business.Process.Re-engineering – BPR). Wśród pozycji anglojęzycznych warto wymienić prace J. ReVelle’a [(red.), 2002], a wśród pozycji polskojęzycznych − J. Brillmana [2002], M. Bednarka [2007], W. Grudzewskiego i I. Hejduk [2004] oraz K. Zimniewicza [2009]. Mimo tak dużej liczby publikacji poruszających różne aspekty produktywności brak jest kompleksowego i syntetycznego ujęcia problematyki zarządzania pro- duktywnością w przedsiębiorstwie. Tę lukę ma wypełnić niniejsza książka. Cele opracowania Produktywność jest pojęciem złożonym i wieloaspektowym. Występuje za- równo w opracowaniach dla ekonomistów, jak i inżynierów; odnosi się do sys- temów makroekonomicznych, takich jak gospodarka światowa i gospodarki poszczególnych krajów, oraz do systemów mikroekonomicznych, za jakie można uważać nie tylko pojedyncze przedsiębiorstwa, lecz także poszczególne stano- wiska pracy. W odniesieniu do przedsiębiorstw produkcyjnych produktywność jest rozu- miana, z jednej strony, jako miara efektywności działania organizacji, wyrażana stosunkiem osiągniętych wyników produkcyjnych do nakładów wykorzystanych do ich uzyskania (ujęcie techniczne). Z drugiej strony, jest utożsamiana z mental- nością postępu, wyrażającą się w organizowaniu i wspieraniu wszelkiego rodzaju przedsięwzięć mających na celu ciągłe podnoszenie efektywności działania organi- zacji, poprawianie jej pozycji rynkowej oraz zwiększanie zadowolenia pracowników z warunków pracy i poziomu życia (ujęcie społeczno-ekonomiczne). Celem niniejszego opracowania jest kompleksowe ujęcie problematyki za- rządzania produktywnością w przedsiębiorstwie produkcyjnym, obejmujące następujące zagadnienia: • definicję pojęcia produktywność oraz procesowe ujęcie problematyki pro- duktywności przedsiębiorstwa, z uwzględnieniem poziomu całej organizacji, poziomu głównych procesów produkcyjnych oraz poziomu stanowiska roboczego; • czynniki wpływające na produktywność przedsiębiorstw, z podziałem na czynniki zewnętrzne − niekontrolowane oraz wewnętrzne, na które można wpły- wać i kształtować je w kierunku podnoszenia efektywności organizacji; • mierniki produktywności, umożliwiające mierzalne formułowanie celów strategicznych i operacyjnych, kontrolę ich realizacji, ocenę stanu obecnego oraz ocenę efektów wdrożonych przedsięwzięć poprawy produktywności; • koncepcje, metody i techniki, ukierunkowane na poprawę produktywności, połączone w logiczny i spójny system, stanowiący model dojrzałości organizacji w obszarze zarządzania produkcją; • organizowanie i motywowanie pracowników dla poprawy produktywności na gruncie filozofii kaizen. Wstęp 13 Zakres opracowania Niniejsze opracowanie składa się ze wstępu, siedmiu rozdziałów i podsumo- wania. Wstęp zawiera wprowadzenie do problematyki produktywności. Na pod- stawie literatury oraz własnych doświadczeń przedstawiono w nim znaczenie produktywności dla rozwoju społeczno-gospodarczego kraju i wzmocnienia pozycji konkurencyjnej przedsiębiorstw oraz zaprezentowano strukturę pracy i zakres poszczególnych rozdziałów. Rozdział pierwszy koncentruje się na pojęciu produktywności. Przedstawiono w nim istotę tego pojęcia oraz jego znaczenie. Pokazano miejsce produktywności wśród innych mierników oceny w różnych modelach oceny wyników przedsię- biorstwa, w tym w koncepcjach tworzenia zestawów KPI (Key.Performance.Indi- cators – podstawowych mierników wyników), w strategicznej karcie wyników, w modelu SCOR, w teorii ograniczeń itp. Zaprezentowano także własną klasyfi- kację czynników wpływających na produktywność oraz typowe podejścia do planowania i realizacji programów poprawy produktywności. Zwrócono także uwagę na mnogość metod i technik wykorzystywanych do poprawy produk- tywności oraz współczesne koncepcje zarządzania ukierunkowane na poprawę produktywności. W rozdziale drugim pokazano makroekonomiczne znaczenie produktywności. Przedstawiono wybrane międzynarodowe statystyki produktywności pracy oraz średnie wskaźniki produktywności pracy i środków trwałych dla działów w ra- mach sekcji „Przemysł”, podsekcji „Przetwórstwo przemysłowe”. Z analiz tych wynika potrzeba poprawy produktywności polskiej gospodarki przez poprawę produktywności przedsiębiorstw produkcyjnych i usługowych. Rozdział trzeci został poświęcony problematyce oceny produktywności przed- siębiorstw. Zawiera on omówienie takich zagadnień, jak cele oceny produktyw- ności, wskaźniki produktywności i metody analizy wskaźników. W dalszej części rozdziału przedstawiono modułowy system wskaźników oceny produktywności oraz sformułowano ogólne zasady doboru mierników produktywności do prak- tycznych zastosowań, na podstawie których można zbudować system wskaźników dedykowany dla konkretnego przedsiębiorstwa. Omówiono także sposób two- rzenia i obszary zastosowań zintegrowanych wskaźników produktywności, które mogą stanowić alternatywę dla złożonych wielowskaźnikowych systemów oceny. Rozdział ten zawiera również omówienie wskaźnika całkowitej efektywności wy- posażenia (Overall. Equipment. Effectiveness – OEE), uznawanego za dogodny wskaźnik produktywności wyposażenia produkcyjnego. W rozdziale czwartym zaprezentowano przykład zintegrowanego wskaźnika produktywności, zaprojektowanego na potrzeby oceny produktywności grupy przedsiębiorstw, który umożliwia porównanie przedsiębiorstw między sobą, stwarza podstawy do formułowania celów strategicznych i programów poprawy produktywności dla poszczególnych firm wchodzących w skład grupy oraz do przejmowania najlepszych praktyk i uczenia się jednych przedsiębiorstw od dru- 14 Wstęp gich. Model został zweryfikowany za pomocą danych rzeczywistych dla grupy przedsiębiorstw przemysłu spożywczego. Rozdział piąty zawiera charakterystykę współczesnych koncepcji, wykorzy- stywanych do poprawy produktywności, a wśród nich: „szczupłe” wytwarzanie (Lean.Manufacturing), kompleksowe zarządzanie jakością (TQM), Six.Sigma, kom- pleksowe produktywne utrzymanie maszyn i urządzeń (Total.Productive.Mainte- nance – TPM), zarządzanie ograniczeniami (Theory.of.Constraints − TOC), metodę 5S, filozofię kaizen oraz reinżynierię procesów (Business.Process.Re-engineering – BPR). Zwrócono także uwagę na metody i techniki wypracowane w ramach poszcze- gólnych koncepcji oraz metody i techniki uniwersalne. W rozdziale szóstym przedstawiono model zarządzania produktywnością w przedsiębiorstwach produkcyjnych i usługowych, który został pomyślany jako model dojrzałości organizacji w obszarze zarządzania produkcją (opracowany na podstawie podejścia Capability.Maturity.Modell.Integration – CMMI), ukazujący wzajemne powiązania i kolejność wdrażania poszczególnych koncepcji, metod i technik poprawy produktywności. Zaproponowano również kwestionariusz diagnostyczny przedsiębiorstwa, pozwalający na ocenę dojrzałości dowolnego przedsiębiorstwa w obszarze zarządzania produkcją i programowanie działań mających na celu wzrost produktywności. Rozdział siódmy jest poświęcony zagadnieniom motywacji pracowników do udziału w programach poprawy produktywności na gruncie filozofii kaizen. Pod- jęto także próbę stworzenia ram organizacyjnych systemu ciągłego doskonalenia dla dowolnego przedsiębiorstwa. Zaprezentowano strukturę systemu ciągłego doskonalenia i zaproponowano rozwiązania w zakresie: organizacji zespołów usprawniających, systemu składania i oceny wniosków, systemu wynagradzania i motywacji pracowników, systemu szkolenia pracowników oraz form rozpo- wszechniania informacji o osiągnięciach i dokumentowania wdrożonych projek- tów poprawy produktywności. W podsumowaniu pracy podkreślono znaczenie opracowania dla doskonalenia praktyk zarządzania, ukierunkowanych na wzrost produktywności. Wskazano także na możliwe kierunki dalszych prac w tym obszarze. Dla kogo jest ta książka? Niniejsza praca stanowi pierwszą próbę naukowego i kompleksowego ujęcia problematyki produktywności. Opracowanie jest adresowane do szerokiego grona odbiorców, zarówno do studentów, przede wszystkim uczelni technicznych, jak i menedżerów oraz praktyków zarządzania, którzy chcą doskonalić swoje kom- petencje. Studenci studiów technicznych, a zwłaszcza studenci studiów pierwszego stopnia na kierunku „Zarządzanie i Inżynieria Produkcji” znajdą w książce przed- stawienie podstawowych pojęć, czynników, metod i zasad zarządzania produk- Wstęp 15 tywnością w przedsiębiorstwach produkcyjnych (rozdz. 1). Będą mogli poznać miejsce Polski w międzynarodowych statystykach produktywności pracy oraz zapoznać się z produktywnością pracy oraz produktywnością środków trwałych poszczególnych działów podsekcji „Przetwórstwo przemysłowe” (rozdz. 2). Poznają także znaczenie oceny produktywności oraz zasady tworzenia mierników produktywności, które mogą wykorzystać w projektach dyplomowych (rozdz. 3). W rozdziale 5. znajdą kompendium wiedzy na temat podstawowych koncepcji wykorzystywanych w zarządzaniu produkcją. Studenci studiów drugiego stopnia na kierunku „Zarządzanie i Inżynieria Produkcji” oraz słuchacze studiów podyplomowych powinni docenić komplek- sowość opracowania, uwzględniającego logikę powiązań między różnymi narzę- dziami poprawy produktywności: miernikami produktywności, współczesnymi koncepcjami, metodami i technikami poprawy produktywności oraz instrumen- tami motywacji pracowników (rozdz. 5). Mogą także poznać zasady tworzenia wielokryterialnych ocen efektywności na przykładzie, zaprezentowanego w roz- dziale 4., zintegrowanego wskaźnika produktywności. Praktycy przemysłowi, którzy chcą się doskonalić, znajdą w tej książce prze- kaz, że ciągła poprawa produktywności może być realizowana przez konsekwentne wdrożenie modelu zarządzania produktywnością w przedsiębiorstwie (rozdz. 6), co ma zapobiec uleganiu chwilowym modom na stosowanie różnych, czasem przypadkowych, metod i technik, które „gdzieś” się sprawdziły, oraz potwier- dzenie, że poprawa produktywności nie może być realizowana na drodze wymu- szania większego wysiłku pracowników, lecz dzięki wykorzystaniu ich wiedzy, doświadczenia i kreatywności oraz dopuszczeniu ich do udziału w podejmowa- niu decyzji (rozdz. 7). Do praktycznego wykorzystania, szczególnie w sytuacji przedsiębiorstw wielozakładowych, nadaje się także wielokryterialny wskaźnik produktywności (rozdz. 4) oraz projekt ram organizacyjnych dla specyficznego systemu motywacji pracowników na gruncie filozofii kaizen (rozdz. 7). Menedże- rowie mogą także skorzystać z różnych rozwiązań i doświadczeń przy wdrażaniu programów poprawy produktywności (rozdz. 1.6). Wprawdzie przedmiotem pracy jest produktywność przedsiębiorstw, czyli systemów produkcyjnych, należy jednak podkreślić, że pojęcie produktywności odnosi się do wszelkich rodzajów działalności: produkcji dóbr, działalności usłu- gowej (np. szkolnictwo, służba zdrowia, usługi rzemieślnicze, usługi przemysłowe), administracji, przetwarzania informacji itp. Przedstawione w pracy modele i roz- wiązania mogą zatem zostać zaadaptowane również do zarządzania działalnością organizacji nieprodukcyjnych. Rozdział 1 Pojęcie produktywności 1.1. Definicje produktywności Pojęcie „produktywność” jest odpowiednikiem angielskiego słowa productivity, nie występuje ono jednak w wielu słownikach i encyklopediach, m.in. w cztero- tomowej Encyklopedii.Powszechnej PWN [1985], a nawet w polskiej wersji językowej popularnej Wikipedii. Dosyć ogólnie, aczkolwiek w sposób zbliżony do współczesnego pojmowania produktywności, definiuje to pojęcie Leksykon.PWN [1972]: „Produktywność.−.wiel- kość.efektu.produkcyjnego.uzyskanego.z.danych.nakładów,.wyrażona.za.pomocą.wartości. ułamka,.w.którym.licznik.zawiera.wielkość.produkcji,.a.mianownik.−.wielkość.poniesio- nych.na.nią.nakładów”. Natomiast w większości słowników angielsko-polskich oraz publikacji z ostatnich dziesięcioleci termin productivity jest tłumaczony jako wydajność i występuje tylko w odniesieniu do pracy żywej, jako wydajność.pracy. W obecnych warunkach jest to niewystarczające. Na przestrzeni ostatnich lat na- stąpił bowiem szybki rozwój technologii oraz automatyzacja i robotyzacja proce- sów produkcyjnych, co spowodowało wzrost technicznego uzbrojenia pracy oraz pociągnęło za sobą zmianę roli pracowników, tzn. ograniczenie bezpośredniej obsługi maszyn i urządzeń na rzecz kontroli procesów oraz realizacji procesów pomocniczych i usługowych. Także ograniczoność zasobów naturalnych, w tym surowców, oraz źródeł energii wymaga poszukiwania sposobów ich efektywne- go wykorzystania. W tej sytuacji zachodzi konieczność nowoczesnego pojmowania produktyw- ności, nie tylko w aspekcie wydajności pracy żywej, lecz także w aspekcie efek- tywności wykorzystania materiałów i energii oraz zaangażowanego kapitału trwałego i obrotowego, zarówno własnego, jak i pożyczonego. Chociaż przedmiotem niniejszego opracowania jest produktywność przedsię- biorstw, należy podkreślić, że produktywność odnosi się do wszelkich rodzajów działalności − zarówno produkcyjnej i usługowej, jak i nieprodukcyjnej. Można zatem mówić o produktywności różnych systemów, przy czym przez system rozumiany jest wyodrębniony z otoczenia zbiór elementów materialnych lub abs- trakcyjnych, mających wzajemne powiązania wewnętrzne i rozważanych z okre- ślonego punktu widzenia jako całość [Encyklopedia.organizacji…,.1981, s. 508]. 18 Rozdział.1 ..Pojęcie.produktywności Oczywiście dotyczy to systemów sztucznych, zorganizowanych i sterowanych przez człowieka [Chajtman, 1986, s. 33], wśród których wyróżniamy systemy gospodarcze (produkcyjne i usługowe) oraz niegospodarcze (np. wojskowe, kul- turalne, oświatowe, służby zdrowia itp.). Produktywność może być odnoszona do systemów różnych stopni, np.: go- spodarki narodowej, gałęzi, sektora, regionu gospodarczego, przedsiębiorstwa, wydziałów, oddziałów, gniazd, a nawet do pojedynczych stanowisk pracy. Sys- temy, a zwłaszcza systemy produkcyjne, mogą być wyodrębniane z otoczenia i definiowane w różny sposób. Do celów praktycznej analizy efektywności sys- temu produkcyjnego wystarczy jego model, przedstawiony na rysunku 1.1, wykorzystywany w pracach wielu autorów [m.in. Christopher, 1985; Durlik, 1996; Marciniak, 1989; Rummler, Brache, 2000; Sink, 1985]. Rysunek 1.1. Model systemu produkcyjnego Wejście • Kapitał • Wyposażenie produkcyjne • Ludzie (praca) • Materiały • Energia • Wiedza • Informacje • … Procesy produkcyjne • Proces produkcyjny podstawowy • Procesy produkcyjne pomocnicze Wyjście • Wyroby • Usługi • Odpady produkcyjne • Informacje • … Zarządzanie • Planowanie • Organizowanie • Przewodzenie i motywowanie • Kontrola Objaśnienia: przepływy  zyczne; decyzje; informacje. Źródło: na podstawie: Durlik [1996, s. 33]. Wyjścia systemu – to produkty: wyroby lub usługi wytworzone w systemie i sprzedawane odbiorcom. Do wyjść należy zaliczyć także produkty uboczne pro- cesów produkcyjnych, takie jak odpady produkcyjne, ścieki, gazy (np. dwutlenek węgla) i zanieczyszczenia emitowane do otoczenia. Jedne z nich, odpady użyteczne, 1 .1 ..Definicje.produktywności 19 mogą być odsprzedane do dalszej utylizacji (np. złom), pozostałe zaś − odpady szkodliwe − wymagają ponoszenia dodatkowych kosztów na ich unieszkodliwie- nie lub wnoszenia opłat za korzystanie ze środowiska naturalnego. Wejścia systemu – to wszystkie materialne i niematerialne czynniki produkcji, które są niezbędne do wytworzenia wyjść, czyli produktów systemu. Określa się je mianem zasobów. Można je podzielić na zasoby ludzkie, rzeczowe, finansowe i informacyjne [Griffin, 2002, s. 36]: • zasoby ludzkie – umiejętności, wiedza, zdolności oraz predyspozycje wszyst- kich osób zatrudnionych w przedsiębiorstwie; • zasoby rzeczowe – m.in. surowce, półprodukty, produkcja w toku, po- mieszczenia produkcyjne i biurowe oraz wszelkiego rodzaju sprzęt (maszyny, urządzenia, narzędzia); • zasoby pieniężne − kapitał finansowy, który organizacja wykorzystuje do finansowania działań zarówno bieżących, jak i długoterminowych; • zasoby informacyjne − wszelkiego rodzaju użyteczne dane potrzebne do skutecznego podejmowania decyzji. Przez procesy produkcyjne należy rozumieć ogół działań, mających na celu przetworzenie wejść systemu w produkty, czyli wyjścia systemu. Wyróżnia się dwie kategorie procesów produkcyjnych: procesy podstawowe, stanowiące se- kwencję działań, w wyniku których są wytwarzane produkty systemu prze- znaczone na sprzedaż (dla klienta zewnętrznego), oraz procesy pomocnicze, dostarczające produktów (wyrobów lub usług) na potrzeby wewnętrzne systemu produkcyjnego (dla klientów wewnętrznych) [Lis, 1984, s. 66]. I. Durlik [1996, s. 55] i E. Pająk [2006, s. 85] tak zdefiniowane procesy nazywają procesami wy- twórczymi, zaliczając do procesów produkcyjnych także procesy badań i rozwoju produktów oraz dystrybucji produktów. Procesy zarządcze – obejmujące funkcje zarządzania: planowanie, organizo- wanie, przewodzenie i kontrolę, są skierowane na zasoby systemu produkcyjnego i realizowane z zamiarem osiągania celów systemu w sposób sprawny i skuteczny [Griffin, 2002, s. 37−38]. Dla tak zdefiniowanego systemu produkcyjnego można sformułować definicję produktywności w ujęciu technicznym (rys. 1.2). Produktywność jest to stosunek wielkości produkcji wytworzonej i sprzedanej (dostarczonej do klienta) w rozpatrywanym okresie do ilości wykorzystywanych i/lub zużytych w tym okresie zasobów wejściowych. Z powyższej definicji wynika, że produktywność może być interpretowana jako efektywność wykorzystania zasobów wejściowych systemu: energii, mate- riałów, pracy ludzkiej, kapitału, informacji, powierzchni, czasu itp. − w produkcji dóbr i usług, stanowiących jego wyjście.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Zarządzanie produktywnością w przedsiębiorstwie
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: