Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00142 007301 11238936 na godz. na dobę w sumie
Zarządzanie progresywne zdrowiem. Kierunki, strategie, metody - ebook/pdf
Zarządzanie progresywne zdrowiem. Kierunki, strategie, metody - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-8359-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> biznes >> zarządzanie i marketing
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
W publikacji omówiono zagadnienia niezbędne do nowoczesnego, progresywnego zarządzania w ochronie zdrowia, którego istota polega na łączeniu licznych dyscyplin wiedzy (ekonomii, prawa, psychologii, socjologii) przy jednoczesnym uwzględnieniu perspektywy mikro i makrospołecznej oraz społecznych uwarunkowań dotyczących procesu decyzyjnego. Autorzy podjęli próbę rozpoznania problemów niezbędnych do zrozumienia procesów zachodzących w sferze zdrowia, które wymuszają nowe, dogłębne podejście do zarządzania. Dodatkowo omówili metody wykorzystywane w zarządzaniu progresywnym podmiotem leczniczym.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

ZARZĄDZANIE PROGRESYWNE ZDROWIEM KIERUNKI, STRATEGIE, METODY redakcja naukowa Violetta Korporowicz Warszawa 2015 Stan prawny na 1 stycznia 2015 r. Recenzent Prof. dr hab. Marian Cieślarczyk Wydawca Izabella Małecka Redaktor prowadzący Agnieszka Dymkowska Opracowanie redakcyjne Ewa Adamska Łamanie Violet Design Wiole(cid:425) a Kowalska Projekt grafi czny okładki i stron tytułowych Maciej Sadowski Ta książka jest wspólnym dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, byś przestrzegał przysługujących im praw. Książkę możesz udostępnić osobom bliskim lub osobiście znanym, ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A jeśli musisz skopiować część, rób to jedynie na użytek osobisty. SZANUJMY PRAWO I WŁASNOŚĆ Więcej na www.legalnakultura.pl P(cid:202)(cid:189)(cid:221)(cid:187)(cid:131) I(cid:254)(cid:144)(cid:131) K(cid:221)(cid:174)(cid:141)(cid:257)(cid:187)(cid:174) © Copyright by Wolters Kluwer SA, 2015 ISBN: 978-83-264-8110-9 Wydane przez: Wolters Kluwer SA Dział Praw Autorskich 01-208 Warszawa, ul. Przyokopowa 33 tel. 22 535 82 00, fax 22 535 81 35 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl księgarnia internetowa www.profinfo.pl spIs treśCI Wstęp (Violetta Korporowicz) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 Część I O kIerunkaCh W zarządzanIu prOgresyWnym zdrOWIem rozdział 1 zarządzanie progresywne – idea i pojęcia podstawowe (Violetta Korporowicz) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21 1 . Wokół zdrowia i jego ochrony . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23 2 . Charakter zarządzania progresywnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26 3 . Zarządzanie progresywne w ochronie zdrowia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46 rozdział 2 diagnoza potrzeb zdrowotnych (Adam Kurzynowski) . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48 1 . Diagnoza potrzeb zdrowotnych jako podstawa zarządzania . . . . . . . . . . 51 2 . Źródła danych o potrzebach zdrowotnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54 3 . Diagnozy społeczne krajowe, regionalne i lokalne . . . . . . . . . . . . . . . . . 56 4 . Diagnozy potrzeb zdrowotnych a strategie rozwoju . . . . . . . . . . . . . . . . 61 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 64 rozdział 3 zarządzanie systemem zabezpieczenia zdrowotnego – podejście progresywne (Tadeusz Szumlicz) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 65 1 . Zarządzanie systemem zabezpieczenia zdrowotnego – zakres podmiotowy i przedmiotowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67 2 . System zabezpieczenia zdrowotnego – zakres uspołecznienia i solidaryzmu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 72 3 . System zabezpieczenia zdrowotnego – aspekt instrumentalny . . . . . . . . 79 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 89 rozdział 4 proces starzenia się ludności a progresywne zarządzanie zdrowiem (Piotr Błędowski) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 91 1 . Proces demograficznego starzenia się ludności w Polsce – podstawowe cechy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 92 6 SPiS TreśCi 2 . Specyficzne cechy sytuacji zdrowotnej ludzi starych . . . . . . . . . . . . . . . . 98 3 . Najważniejsze zadania dla progresywnego zarządzania zdrowiem wobec procesu starzenia się ludności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 102 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108 rozdział 5 demedykalizacja procesu leczenia jako kierunek zarządzania progresywnego ryzykiem choroby (Jolanta Gładys-Jakóbik) . . . . . . . . . . . 110 1 . Społeczne podstawy choroby . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 111 2 . Model biomedyczny choroby . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 115 3 . Społeczna konstrukcja choroby . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 118 4 . Medykalizacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 119 5 . Profilaktyka jako zsekularyzowana forma zbawienia . . . . . . . . . . . . . . . 125 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 128 Część II strategIe zarządzanIa prOgresyWnegO W sektOrze OChrOny zdrOWIa rozdział 6 koordynowana opieka zdrowotna – strategia wykorzystywana w nowoczesnym zarządzaniu opieką zdrowotną (Adam Kozierkiewicz) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 131 1 . Tworzenie wartości dodanej w ochronie zdrowia . . . . . . . . . . . . . . . . . . 132 2 . rozwój koncepcji opieki kierowanej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 136 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 145 rozdział 7 promocja zdrowia jako przykład demokratycznej i nastawionej na rozwój strategii w zarządzaniu progresywnym (Violetta Korporowicz) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 146 1 . rozumienie promocji zdrowia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 147 2 . Demokratyczne podejście w promocji zdrowia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 151 3 . Nastawione na rozwój podejście w promocji zdrowia . . . . . . . . . . . . . . 155 4 . ruch i założenia wybranych programów promocji zdrowia jako przejaw aktywności na szczeblu lokalnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 158 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 165 rozdział 8 profilaktyka chorób w kontekście idei społecznej odpowiedzialności biznesu (Violetta Korporowicz, Anna Kozłowska) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 167 1 . interesariusze podmiotu leczniczego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 170 2 . rozumienie profilaktyki chorób . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 176 SPiS TreśCi 7 3 . Podstawowe obszary zainteresowania profilaktyką chorób w kontekście społecznej odpowiedzialności biznesu . . . . . . . . . . . . . . . 179 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 185 rozdział 9 Jakość usług zdrowotnych, tQm oraz zewnętrzne systemy oceny jakości – strategia zarządzania progresywnego (Tomasz Karkowski) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 187 1 . Potrzeby pacjenta . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 188 2 . Jakość usług zdrowotnych postrzegana przez pacjenta . . . . . . . . . . . . . 189 3 . Zakażenia szpitalne a jakość usług zdrowotnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . 190 4 . Modele oceny jakości usług zdrowotnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 192 5 . Certyfikaty jakości jako jedno z kryteriów branych pod uwagę przy ocenie ofert w postępowaniu w sprawie zawarcia umowy o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 206 6 . Satysfakcja pacjenta . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 207 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 209 rozdział 10 przekształcenia własnościowe w opiece zdrowotnej w polsce jako podstawa w kształtowaniu strategii zarządzania progresywnego (Violetta Korporowicz) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 211 1 . rola państwa w procesie przekształceń własnościowych w opiece zdrowotnej w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 212 2 . Samorządy w procesie przekształceń własnościowych w opiece zdrowotnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 216 3 . rola podmiotów leczniczych w procesie przekształceń własnościowych w opiece zdrowotnej w Polsce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 222 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 226 Część III metOdy WykOrzystyWane W zarządzanIu prOgresyWnym pOdmIOtem leCznICzym rozdział 11 stan zdrowia oraz koszty leczenia mężczyzn i kobiet w świetle zachowań autodestrukcyjnych jako metoda badania potrzeb zdrowotnych (Violetta Korporowicz) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 229 1 . różnice w zdrowiu kobiet i mężczyzn . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 229 2 . Zachowania autodestrukcyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 234 3 . Społeczne koszty leczenia jako badanie potrzeb zdrowotnych kobiet i mężczyzn . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 241 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 253 8 SPiS TreśCi rozdział 12 system raFaela™ – oparte na badaniach naukowych narzędzie służące do planowania zatrudnienia pielęgniarek. przypadek Finlandii (Lisbeth Fagerström) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 254 1 . Definicje podstawowych pojęć . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 256 2 . Dlaczego potrzebny jest system służący do klasyfikacji i pomiaru intensywności pielęgnacji? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 259 3 . Podstawy teoretyczne systemu rAFAeLA™ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 261 4 . Struktura i wdrożenie systemu rAFAeLA™ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 263 5 . Korzyści płynące z systematycznego codziennego pomiaru intensywności pielęgnacji za pomocą systemu rAFAeLA™ . . . . . . . . 270 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 279 rozdział 13 rachunkowość zarządcza w realizacji kontroli zarządczej w zarządzaniu progresywnym w podmiotach leczniczych (Wioletta Baran) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 283 1 . rachunkowość zarządcza w podmiotach leczniczych . . . . . . . . . . . . . . 285 2 . istota kontroli zarządczej w podmiocie leczniczym . . . . . . . . . . . . . . . . 292 3 . Projektowanie środowiska kontroli zarządczej w podmiotach leczniczych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 303 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 311 rozdział 14 Odpowiedzialność podmiotu leczniczego strategią ograniczenia nieprawidłowości zarządczych (iwona Wrześniewska-Wal) . . . . . . . . . . . . 314 1 . Błędy medyczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 316 2 . Prawa pacjenta . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 319 3 . Zakażenia szpitalne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 324 4 . Zdarzenia medyczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 327 5 . Odpowiedzialność cywilna i karna członków zarządów spółek z ograniczoną odpowiedzialnością i spółek akcyjnych . . . . . . . . . . . . . . 332 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 338 rozdział 15 Wpływ zmian przepisów prawnych na konsumpcję narkotyków z wyszczególnieniem środków zastępczych – metoda badania potrzeb w zarządzaniu progresywnym (Adrianna Filimonowicz) . . . . . . . 341 1 . Narkomania – pojęcia wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 342 2 . rozwój zjawiska narkomanii w Polsce i możliwości jego ograniczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 343 3 . ekonomiczne ujęcie problemu narkotyków . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 347 4 . Wpływ wprowadzenia przepisów ograniczających handel środkami zastępczymi na ceny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 350 SPiS TreśCi 9 5 . efektywność i skutki likwidacji sklepów stacjonarnych oferujących środki zastępcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 354 6 . Korzyści i zagrożenia płynące z delegalizacji substancji będących środkami zastępczymi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 356 7 . Wpływ zaostrzenia przepisów antynarkotykowych na politykę informacyjną dotyczącą środków zastępczych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 360 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 363 rozdział 16 komunikacja progresywna na poziomie organizacji ochrony zdrowia w perspektywie rozwiązywania problemów kompetencyjnych (Grzegorz Myśliwiec) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 365 1 . informowanie interesariuszy o własnych zamierzeniach i działaniach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 367 2 . Konsultowanie interesariuszy jako wyraz uwzględniania ich interesów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 368 3 . Negocjowanie i elastyczność w przełamywaniu luki kompetencyjnej – model czeski i szkocki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 373 4 . Negocjowanie kontraktów z pracownikami kluczowymi z wykorzystaniem strategii progresywnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 377 5 . Negocjowanie z pracownikiem szeregowym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 381 6 . Negocjowanie wewnętrzne z grupą pracowników . . . . . . . . . . . . . . . . . 383 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 387 Violetta Korporowicz Wstęp Fenomen zdrowia jest przedmiotem zainteresowania nie tylko medycyny, ale też nauk społecznych . Z perspektywy nauk społecznych zdrowie oznacza zdolność uczestniczenia jednostki w życiu społecznym z uwzględnieniem stosunków międzyludzkich i związków jednostki z otoczeniem . Dlatego w tym oglądzie zdrowie uzależnione jest również od sprawnego funkcjonowania jednostki w państwie . Zdrowie jako konstrukcja społeczna oznacza, że podlega ono zmianom w czasie i przestrzeni . Jest to podejście zrelatywizowane do konkretnych warunków społeczno-ekonomicznych, w którym silnie akcentuje się różnorodność czynników determinujących stan zdrowia . Są to aspekty: śro- dowiskowe, ekonomiczne, genetyczne, psychospołeczne, kulturowe, a nawet polityczne . Można jednocześnie powiedzieć, że takie podejście do zdrowia jest dyspozycyjne, gdyż rozpatruje je jako zasób podlegający ciągłym prze- obrażeniom, które następują w wyniku rozwoju społeczno-ekonomicznego oraz ciągłego postępu wiedzy w zakresie licznych nauk, w tym: medycznych, technicznych czy przyrodniczych . Między innymi za sprawą społecznej kon- cepcji zdrowia człowieka w ubiegłym wieku nastąpił ogromny wzrost wiedzy na ten temat oraz gwałtowny rozwój świadomości i potrzeb związanych z utrzymaniem dobrego stanu zdrowia . Potrzeby zgłoszone przez pacjentów lub stwierdzone przez lekarzy wskazują zadania i wielkość niezbędnych środków w postaci oczekiwanych metod leczenia . Do tego niezbędna jest diagnoza potrzeb zdrowotnych, będąca podstawą zmian w ilości i jakości oraz sposobów dostarczania usług zdrowotnych . Zarządzanie zdrowiem dotyczy zarówno samego zjawiska zdrowia, jak i zdrowia w relacji czy odniesieniu do grup społecznych, a także do zarządzania sektorem ochrony zdrowia, w tym do podmiotów leczniczych . Przez zarządzanie zdrowiem należy rozumieć zarządzanie zasobami zdro- wotnymi, które wynika z potrzeby działań na rzecz poprawy stanu zdrowia 12 WSTęP społeczeństwa . Działania te są niewątpliwie wyzwaniem obecnych czasów, tj . czasów chorób cywilizacyjnych . Choroby te mogą zostać ograniczone w wyniku – z jednej strony – rozwoju racjonalnego stosunku do własnego zdrowia, z drugiej zaś – odpowiedniego dostępu i jakości usług medycznych, co jest związane właśnie z funkcjonowaniem systemu ochrony zdrowia i zarządzaniem nim . Zadaniem tego systemu jest zmniejszanie różnic w poziomie i dysproporcji w stanie zdrowia oraz zapewnienie równych szans w umacnianiu potencjałów zdrowotnych . Celem ochrony zdrowia jako systemu jest taka organizacja procesu leczenia, która ma zapewnić warunki medyczne do wszechstronnej opieki nad pacjentem/klientem . Ma to swoje odbicie w metodach świadczenia usług zdrowotnych . Wymagana jest ciągłość opieki z orientacją na utrzymanie zdrowia, a to pociąga za sobą spójność zarządzania zarówno całym sektorem, jak i organizacjami ochrony zdrowia . Takim podejściem jest model zarządzania określany jako „zarządzanie pro- gresywne” . Cechą progresywności są nowatorskie rozwiązania postawionych do realizacji zadań . Jednocześnie istotne jest badanie zjawisk na szczeblu lokalnym z uwzględnieniem diagnozy potrzeb społecznych określonych przy partycypacji społecznej . element łączący wymienione cechy to demokra- tyczne i nastawione na rozwój podejście do zarządzania w ochronie zdrowia . W zarządzaniu progresywnym w ochronie zdrowia przywiązuje się ponadto szczególną uwagę do kreatywnego rozstrzygania o kluczowych problemach organizacji, między innymi przez stałe podnoszenie kwalifikacji całego per- sonelu . W tym przypadku mówi się nawet o zarządzaniu ponad barierami . W zarządzaniu progresywnym w odniesieniu do ochrony zdrowia – z uwagi na tok postępowania i rozumienia organizacji oraz specyfikę świadczonych usług – występują różnice w stosunku do zarządzania innymi sektorami . różnice te wynikają z tego, że pacjenci nie postępują tak samo jak typowi konsumenci . Wśród przyczyn tych różnic można wymienić to, że pacjenci: a) nie mają pełnej informacji, jaki rodzaj świadczeń byłby dla nich odpowiedni, przez co muszą zaufać profesjonalistom medycznym, tzn . występuje asymetria informacji; b) nie mogą poznać cech usługi czy produktu przed skonsumowaniem go, tzn . nie mają możliwości sprawdzenia jakości przed ich uzyskaniem ani po ich uzyskaniu; c) mają w dalszym ciągu trudność zrzeszania się w przypadku nieodpo- wiedniego leczenia i walki o swoje prawa; d) mają trudność w rozpoznaniu dróg dochodzenia do zdrowia . WSTęP 13 również dostarczyciele usług medycznych nie zachowują się tak samo jak inni przedsiębiorcy . Wśród powodów można wymienić to, że: a) inwestycje w sferze medycznej są ograniczane wysokimi barierami wejścia i wyjścia; b) reklama i jawna konkurencja są zakazane w branży medycznej; c) kodeks etyki lekarskiej nakazuje służyć życiu i zdrowiu ludzkiemu, przeciwdziałać cierpieniu i zapobiegać chorobom; d) świadczeniodawcy powinni nieść pomoc chorym bez żadnych różnic majątkowych, co powoduje, że zysk nie powinien być głównym celem pracy lekarzy; e) rośnie świadomość pacjentów . Wymienione cechy, które charakteryzują świadczeniobiorców i świad- czeniodawców, wskazują, że całemu sektorowi ochrony zdrowia, w tym podmiotom leczniczym, trudno jest funkcjonować, szczególnie w warunkach gospodarki rynkowej . Organizacje medyczne istnieją w dynamicznym oto- czeniu podatnym na zmiany technologii i dużą konkurencyjność . Mają też różne zadania i cele do zrealizowania, co wpływa na zróżnicowane profile działalności i zróżnicowane zasoby ludzkie, dzięki którym można realizować te zadania . Podmioty te są też zróżnicowane pod względem zadań i celów związanych z otoczeniem zewnętrznym oraz wewnętrzną organizacją pracy i metod zarządzania . Otoczenie zewnętrzne dotyczy rozwoju nowych tech- nologii, regulacji prawnych, zmieniającej się liczby i struktury ludności, oczekiwań klientów . Na otoczenie wewnętrzne składają się koszty lecze- nia i sposoby ich rozliczania, marketing usług zdrowotnych czy reklama . Ponieważ podmioty te kładą duży nacisk na zaspokajanie potrzeb klientów, wybierają różne strategie walki z konkurencją . Celem opracowania jest wskazanie na złożoność zagadnień i problemów społeczno-ekonomicznych występujących w obszarze ochrony zdrowia, a wymagających kompleksowego podejścia, które mogą być rozstrzygane przez zarządzanie progresywne . Wielowątkowość problematyki pociąga za sobą konieczność interdyscyplinarnego ujęcia problemu, niezbędnego do rozumienia przemian i efektywnego kierowania sektorem i placówkami ochrony zdrowia . Książka składa się z szesnastu artykułów, które tworzą odrębne całości . Każdy z rozdziałów posiada bibliografię, która może stanowić przewodnik po literaturze przedmiotu . Jest uzupełnieniem treści, które zostały uwzględ- nione w tekście w postaci przypisów bibliograficznych . 14 WSTęP Książka składa się z trzech części zawierających odrębne grupy tema- tyczne . Pierwsza z części dotyczy kierunków w zarządzaniu progresywnym zdrowiem . Część ta grupuje problemy ogólne związane ze specyfiką zarzą- dzania progresywnego w sektorze ochrony zdrowia . W rozdziale pierwszym zatytułowanym „Zarządzanie progresywne – idea i pojęcia podstawowe” zostały ujęte teoretyczne problemy dotyczące istoty zarządzania progresyw- nego, w którym ważne jest kreatywne rozstrzyganie o kluczowych problemach występujących w sektorze ochrony zdrowia, między innymi przez badanie zjawisk na szczeblu lokalnym, w odniesieniu do faktycznych, rzeczywistych potrzeb społecznych z uwzględnieniem partycypacji społecznej . Tym, co łączy te cechy, tzn . kreatywność i uwzględnienie szczebla lokalnego, jest demokratyczne podejście do zarządzania . „Diagnoza potrzeb zdrowotnych” jest drugim w kolejności rozdziałem o charakterze teoretycznym dotyczącym zdrowia i zarządzania nim . Celem tego rozdziału jest wskazanie na wagę szacowania potrzeb zdrowotnych dla prawidłowego funkcjonowania sektora ochrony zdrowia, przez przeprowa- dzenie diagnozy społecznej rozumianej jako określenie zjawisk społecznych i ich charakterystyk na podstawie badań empirycznych . Badanie takie dotyczy stanu zdrowia społeczeństwa i przebiegających w nim procesów, a odbywa się przez obserwację, opis i sklasyfikowanie zjawisk oraz procesów ludno- ściowych . Poprawnie przeprowadzona diagnoza jest niezbędnym warunkiem zarządzania progresywnego . Z punktu widzenia funkcjonowania systemu zdrowotnego fundamen- talne wydaje się stworzenie podstaw ideologicznych i instytucjonalnych zabezpieczenia zdrowotnego jako integralnej części systemu zabezpieczenia społecznego, na który składają się tworzone z inicjatywy państwa rozwią- zania służące zapewnieniu określonym podmiotom ustalonego standardu bezpieczeństwa socjalnego . Z zabezpieczeniem tym łączy się zagadnienie ryzyka społecznego jako zagrożenie zdarzeniem, którego zaistnienie spo- woduje stratę (w posiadanych lub spodziewanych) zasobach gospodarstwa domowego . Tematyka ta rozwinięta jest w rozdziale „Zarządzanie ryzykiem choroby – podejście progresywne” . Kolejny rozdział zatytułowany „Proces starzenia się ludności a progre- sywne zarządzanie zdrowiem” dotyczy identyfikacji najważniejszych wyzwań dla systemu ochrony zdrowia w związku z demograficznym starzeniem się ludności . Ponadto jest próbą wskazania nowych zadań dla progresywnego zarządzania zdrowiem w związku ze wzrostem odsetka ludzi starszych WSTęP 15 w społeczeństwie . To efekt między innymi poprawy warunków życia, w tym poprawy opieki medycznej . Szybko zmieniające się i dynamicznie wzrasta- jące zapotrzebowanie na świadczenia zdrowotne zgłaszane przez seniorów sprawia, że należy doskonalić metody zarządzania również w tym zakresie . „Demedykalizacja procesu leczenia jako kierunek zarządzania progre- sywnego ryzykiem choroby” to kolejny rozdział, który podejmuje problem rozprzestrzeniania się opinii i założeń charakterystycznych dla medycyny na inne obszary działań społecznych, w wyniku czego następuje coraz większe uzależnienie części życia od wpływów i nadzoru medycyny . Jest to w pewnym wymiarze proces negatywny, związany np . z nadmierną troską o wygląd . Przemiany te są następstwem wzrostu poziomu dobrobytu społeczeństwa . Zaczęło ono traktować zdrowie jako wyjątkowy zasób i bogactwo, któremu powinny być podporządkowane liczne działania nie tylko życia codziennego, ale także publicznego . W części drugiej monografii znajdują się treści związane ze strategiami zarządzania progresywnego w zdrowiu . W strategiach tych istotne jest zarówno zarządzanie całym sektorem usług zdrowotnych, jak i organiza- cjami ochrony zdrowia . W rozdziale „Koordynowana opieka zdrowotna – strategia wykorzystywana w nowoczesnym zarządzaniu opieką zdrowotną” omawiany jest problem dotyczący funkcjonowania całego sektora w celu poszukiwania rozwiązań systemowych . Odpowiedzią jest właśnie propozycja tzw . opieki koordynowanej (manager care – MC) . Dotyczy ona zintegrowa- nych działań w zakresie zarówno dostarczania świadczeń zdrowotnych przez świadczeniodawców, jak i pozyskiwania źródeł finansowania i dysponowania nimi przez firmy ubezpieczeniowe . Działania te mają na celu osiągnięcie wysokiego poziomu ochrony zdrowia przy ograniczaniu zbędnych kosztów opieki zdrowotnej przez uruchamianie wielu mechanizmów, w tym: zachęt ekonomicznych dla lekarzy i pacjentów motywujących do wyboru optymal- nych form opieki . Są to jednocześnie zadania wynikające z progresywnego podejścia do zarządzania opieką zdrowotną . Nie mniej istotnym problemem związanym z zarządzaniem progre- sywnym w sektorze ochrony zdrowia jest wdrażanie w życie idei promocji zdrowia . Obejmuje ona racjonalne, demokratyczne i nastawione na rozwój podejście do kształtowania potencjałów zdrowotnych . Kształt ten związany jest ze współdecydowaniem i samodzielnymi decyzjami społeczeństwa co do zachowań, które przejawiają się dbaniem o zdrowie swoje i swo- jego otoczenia . Kolejny aspekt promocji zdrowia to aktywny współudział 16 WSTęP w kształtowaniu potencjałów zdrowotnych przez zachęcanie społeczeń- stwa do działań na rzecz zdrowia, rozwijanie indywidualnych umiejętności i reorientację służby zdrowia na rzecz poprawy zdrowia . Obie cechy, tzn . demokratyczne i partycypacyjne podejście w promocji zdrowia, są rów- nież cechami charakterystycznymi zarządzania progresywnego w sektorze ochrony zdrowia . Problemy te omawiane są w rozdziale „Promocja zdrowia jako przykład demokratycznej i nastawionej na rozwój strategii w zarządza- niu progresywnym” . Społeczna odpowiedzialność biznesu (corporate social responsibility – CSr), w połączeniu z potrzebą wdrażania zasad profilaktyki, jest kolej- nym problemem w ramach strategii zarządzania progresywnego . Dotyczy działań długofalowych, połączonych z diagnozą problemu społecznego, konkretnymi pracami na rzecz jego rozwiązania . Dzięki CSr można stworzyć platformę w budowaniu pozytywnych relacji jednostki usług medycznych z otoczeniem społecznym . Stąd związek pomiędzy ideą społecznej odpo- wiedzialności biznesu a zasadami zarządzania progresywnego w jednostkach medycznych . Podobne relacje jak przy CSr, związane ze strategiami zarządzania progresywnego, widoczne są w zagadnieniu kompleksowego zarządzania jakością . Problem ten został podjęty w rozdziale zatytułowanym „Jakość usług zdrowotnych, TQM oraz zewnętrzne systemy oceny jakości jako stra- tegia zarządzania progresywnego” . Punktem wyjścia do uzyskania wysokiej oceny jakości usług zdrowotnych jest prawidłowe określenie i zaspokojenie potrzeb klientów . Ponadto w rozdziale poruszono kwestię zarówno obiek- tywnych, jak i subiektywnych mierników oceny jakości usług zdrowotnych . Kolejnym problemem dotyczącym rozwiązań systemowych w sektorze ochrony zdrowia są przemiany strukturalne w Polsce, związane z przecho- dzeniem z systemu scentralizowanego do opartego na zasadach gospodarki rynkowej . Przemiany własnościowe, jako ważny aspekt zarządzania w tym sektorze, dokonują się w Polsce od lat 90 . ubiegłego wieku . Bez tych rozwiązań trudno mówić o budowaniu zdrowego społeczeństwa przez stworzenie systemu bezpieczeństwa zdrowotnego . Problem ten omówiony został w rozdziale zatytułowanym „Przekształcenia własnościowe w opiece zdrowotnej w Polsce jako podstawa w kształtowaniu strategii zarządzania progresywnego” . W trzeciej części książki, dotyczącej metod wykorzystywanych w zarzą- dzaniu progresywnym, pierwszy rozdział dotyczy porównania wybranych WSTęP 17 aspektów zdrowia kobiet i mężczyzn w Polsce oraz zwrócenia uwagi na różnice między płciami w tym zakresie, które przejawiają się np . wyższą umieralnością mężczyzn . Ponadto została tu dokonana próba oceny społecz- nych przyczyn różnic w zdrowiu w odniesieniu do płci i ich ekonomicznych konsekwencji . Poznanie tych różnic powinno ułatwić rozpoznanie, a następ- nie diagnozę potrzeb zdrowotnych jako niezbędnego elementu zarządzania progresywnego . W ramach trzeciej części monografii przedstawiony został rozdział zaty- tułowany „System rAFAeLA™ – oparte na badaniach naukowych narzędzie służące do planowania zatrudnienia pielęgniarek . Przypadek Finlandii” . System ten jest to metoda „oddolna” w alokacji zasobów ludzkich, w opiece pielęgniarskiej . Dzięki codziennemu i systematycznemu stosowaniu systemu rAFAeLA™ kierownicy na różnych poziomach podmiotów leczniczych uzyskują klarowny obraz potrzeb kadrowych, co stanowi istotny aspekt zarządzania progresywnego . W rozdziale pod tytułem „rachunkowość zarządcza metodą realizacji kontroli zarządczej w zarządzaniu progresywnym w podmiotach leczniczych” przedstawiona została ważna rola rachunkowości zarządczej . Jej istota polega na dostarczaniu informacji wspomagających menedżerów w procesach: podejmowania decyzji, planowania ekonomicznego i kontroli realizacji pla- nów . Polega ona jednocześnie na dostosowaniu środowiska wewnętrznego danej organizacji do przyjętych do realizacji celów, jak również uwarunko- wań zewnętrznych, z uwzględnieniem konieczności zarządzania ryzykiem z wykorzystaniem mechanizmów kontroli . Celem kolejnego rozdziału zatytułowanego „Odpowiedzialność prawna podmiotu leczniczego – metodą ograniczania nieprawidłowości zarządczych” jest zwrócenie uwagi na wymogi prawne bezpiecznego wykonywania zawodu lekarza i menedżera podmiotu leczniczego, tak aby w przypadku ewentu- alnego procesu sądowego skutecznie bronić się przed nieuzasadnionymi roszczeniami ze strony pacjentów . Problem związany z ograniczaniem uzależnienia od narkotyków oraz środków zastępczych istnieje przede wszystkim na dwóch płaszczyznach – na poziomie dostarczania usług zdrowotnych oraz na poziomie prawnym . Problem ten podjęty został w rozdziale „Wpływ zmian przepisów prawnych na konsumpcję narkotyków z wyszczególnieniem środków zastępczych – jako metoda badania potrzeb w zarządzaniu progresywnym” . Z punktu widzenia efektywności przeciwdziałania przyjmowaniu narkotyków ważne jest, by 18 WSTęP przepisy prawne skutecznie współdziałały z podejmowanymi działaniami terapeutycznymi, medycznymi oraz by ich efekty były spójne z programami zdrowotnymi . Do tego potrzebna jest dogłębna diagnoza szerzącej się narkomanii, która daje możliwość włączenia do procesu zarządzania tą sferą ochrony zdrowia zarówno osoby zainteresowane pomocą ludziom uzależnionym, jak i samych użytkowników substancji psychoaktywnych oraz samorządy lokalne . To istotny element partycypacji społecznej, który charakteryzuje zarządzanie progresywne . Kontynuacją tematu w zakresie sprawnego zarządzania w podmiotach leczniczych jest rozdział poświęcony komunikacji progresywnej na poziomie organizacji ochrony zdrowia w perspektywie rozwiązywania problemów kompetencyjnych . Ten typ komunikacji został uznany za metodę rozwią- zywania konfliktów, tworzenia wielostronnych porozumień, pokonywania wspólnych przeszkód . Komunikacja progresywna w ochronie zdrowia jest silnie zorientowana na przyszłość i cechuje się: • tendencją do akceptacji odroczonej nagrody, • postrzeganiem długookresowych zysków jako korzystniejszych niż krótkookresowe, co wzmacnia wytrwałość w działaniu, nawet w obliczu trudności zarządczych . Monografia ta nie ma charakteru kompendium wiedzy w zakresie zdrowia i zarządzania nim . Jest próbą rozpoznania licznych problemów niezbędnych do zrozumienia procesów zachodzących w sferze zdrowia, które wymagają nowego, dogłębnego, efektywnego podejścia do zarządzania ochroną zdrowia . Książka jest przeznaczona dla praktyków związanych z ochroną zdro- wia na różnych poziomach organizacji: od całego sektora do podmiotów leczniczych, w tym firm farmaceutycznych, a także pracowników towa- rzystw ubezpieczeniowych, jednostek samorządu terytorialnego, studentów nauk społecznych i medycznych, słuchaczy studiów podyplomowych oraz wszystkich osób, którzy chcą poszerzyć swoją wiedzę w zakresie szeroko rozumianego sektora ochrony zdrowia przez poznanie mechanizmów rzą- dzących jego funkcjonowaniem . Część I O kIerunkaCh W zarządzanIu prOgresyWnym zdrOWIem Violetta Korporowicz1 rozdział 1 zarządzanIe prOgresyWne – Idea I pOJęCIa pOdstaWOWe Głównym zadaniem zarządzania sektorem ochrony zdrowia jest pod- niesienie jakości opieki zdrowotnej, co w konsekwencji powinno skutkować poprawą stanu zdrowia społeczeństwa . Chociaż odpowiedzialność za zdrowie spoczywa na każdym z nas z osobna, to sprawne funkcjonowanie systemu zdrowotnego sprzyja podniesieniu kondycji zdrowotnej społeczeństwa, między innymi przez ułatwienie dostępu do usług zdrowotnych . Panuje błędne przekonanie, że sama troska o pacjentów i dbanie o dobrą kondycję finansową podmiotów leczniczych wystarczą, aby realizować zało- żony cel, jakim jest poprawa stanu zdrowia społeczeństwa . Jednak nie są to wszystkie komponenty zgodne z nowoczesnymi trendami zarządzania . Wynika to z faktu, że obecnie zmienia się model ochrony zdrowia z opieki naprawczej, tzn . leczenia ostrych przypadków chorobowych, na medycynę zapobiegawczą2 . Nie stanowi ona żadnej dyscypliny, lecz jest raczej punk- tem widzenia przyjętym przez różne specjalizacje, nie tylko medyczne, jako swego rodzaju „narzędzie” stosowane w celu ograniczania chorób przez leczenie nieinwazyjne lub mało inwazyjne, niewymagające pobytu pacjenta w szpitalu3 . Za podejściem zapobiegawczym przemawia fakt, 1 Doktor hab . prof ., zatrudniona w instytucie Gospodarstwa Społecznego, Kolegium ekonomiczno-Społeczne SGH w Warszawie; e-mail: violetta .korporowicz@sgh .waw .pl . 2 Uważa się, że w opiece zdrowotnej medycyna naprawcza jest nieporównanie mniej skuteczna i bardziej kosztowna niż zapobiegawcza, a mimo to państwa nadal kładą nacisk przede wszystkim na nią i jednocześnie nie doceniają profilaktyki . 3 Obejmuje między innymi farmakoterapię, fizjoterapię, terapię zajęciową oraz programy edukacyjne dla pacjentów (dieta, odpowiedni tryb życia) . Przeciwieństwem leczenia zacho- wawczego jest np . leczenie chirurgiczne . 22 rOZDZiAł 1 . ZArZąDZANie PrOGreSyWNe – iDeA i POJęCiA PODSTAWOWe że społeczeństwa w miarę swojego rozwoju nie uwalniają się od chorób . Pojawiają się nowe, a stare mogą zmieniać swoją formę, co powiązane jest z jednej strony z wydłużeniem trwania życia ludności, z drugiej zaś z postę- pem technicznym i technologicznym, który poprawia możliwość diagnozy chorób oraz wpływa na nowe, skuteczniejsze metody ich leczenia . Jednak często generuje wysokie koszty . Zmiany te mają swoje odbicie w metodach świadczenia usług zdro- wotnych, które proponują ciągłość opieki z orientacją na utrzymanie i promowanie zdrowia . Takie podejście wymaga nowego typu zarządzania zarówno całym sektorem, jak i organizacjami ochrony zdrowia, gdyż zdrowie oraz opieka medyczna są nie tylko towarem, lecz stały się także prawem każ- dego człowieka . Jednym z takich podejść jest model zarządzania określany jako „zarządzanie progresywne”. Celem niniejszego rozdziału jest wskazanie złożoności zagadnień i pro- blemów społecznych i ekonomicznych występujących w obszarze ochrony zdrowia wymagających kompleksowego podejścia, które mogą być rozstrzy- gane przez zarządzanie progresywne . Podnosi się w nim wagę kreatywnego rozwiązywania kluczowych problemów organizacji, między innymi przez stałe podnoszenie kwalifikacji całego personelu, przy jednoczesnym badaniu zjawisk na szczeblu lokalnym, w odniesienu do rzeczywistych potrzeb społecznych z uwzględnieniem partycypacji społecznej . elementem łączącym te cechy, tzn . kreatywności, uwzględnienia szczebla lokalnego i partycypacji społecznej, jest z jednej strony demokratyczne podejście do zarządzania, z drugiej zaś nastawienie na rozwój rozumiany jako proces pozytywnych zmian ilościowo-jakościowych, w wyniku których powstaje i rozwija się nowa jakość . Wielowątkowość problematyki pociąga za sobą konieczność sięgnięcia do interdyscyplinarnej wiedzy niezbędnej do rozu- mienia przemian i efektywnego kierowania zarówno sektorem ochrony zdrowia, jak i placówkami ochrony zdrowia . Aby zrealizować tak postawione zadanie, należy zdefiniować, po pierw- sze, fenomen zdrowia w wymiarze indywidualnym i społecznym oraz sektor ochrony zdrowia, kolejno odnieść się do rozumienia pojęcia zarządzania progresywnego, a ostatecznie do zarządzania progresywnego w ochronie zdrowia . 1 . WOKół ZDrOWiA i JeGO OCHrONy 23 1. Wokół zdrowia i jego ochrony Podejmując temat zdrowia i zarządzania nim, należy zwrócić uwagę, że w niniejszym opracowaniu będzie mowa o zdrowiu jako kategorii, która ma charakter ponadindywidualny . Jest to pojęcie abstrakcyjne . Stanowi je nie tyle suma poszczególnych stanów zdrowia członków danej społeczności, ile raczej wypadkowa tych stanów . Upraszczając wywód, będzie tu często mowa o zdrowiu społeczności . Nauka, mimo niezaprzeczalnych osiągnięć w zakresie ratowania ludz- kiego życia, do chwili obecnej nie potrafiła odpowiedzieć jednoznacznie na pytanie, czym jest zdrowie . Powoduje to, że istnieje wiele poglądów na temat zdrowia, które są często bardzo odmienne, wręcz nieporównywalne między sobą . Możemy mówić o obiektywnych i subiektywnych opisach zdrowia . W obiektywnym rozumieniu zdrowia opisy dokonywane są przez specja- listów za pomocą różnego typu badań i analiz medycznych . Ogólnie można powiedzieć, że w ramach obiektywnego podejścia do zdrowia rozróżniane są następujące jego opisy: • somatyczne, • funkcjonalne (społeczne), • somatyczno-funkcjonalne, • humanistyczne4 . Z punktu widzenia tego opracowania i postawionego celu szczególnie istotne są opisy zdrowia funkcjonalne i somatyczno-funkcjonalne . Zdrowie w perspektywie funkcjonalnej oznacza zdolność uczestniczenia w życiu społecznym na różnym poziomie jego integracji (Parsons)5 . Podnosi się tu wagę stosunków międzyludzkich i związków jednostki ze społeczeństwem, wskazując zależność stanu jej zdrowia od sprawnego funkcjonowania w społeczeństwie . Dlatego o tej teorii mówi się jako o funkcjonalnej teorii zdrowia . W rezultacie badania w nurcie funkcjonalnym koncentrują się na zjawisku zdrowia nie tylko w relacji czy w odniesieniu do grup społecznych, lecz także do instytucji ochrony zdrowia . We współczesnym sposobie postrzegania zdrowia widoczny jest wzrost rangi tych opisów, które rozumieją zdrowie nie tylko jako przeciwieństwo choroby . W takim podejściu somatyczno-funkcjonalnym, które jest 4 V . Korporowicz, Ekologiczne uwarunkowania zdrowia, Warszawa 2000, s . 50 . 5 T . Parsons, Struktura społeczna a osobowość, Warszawa 1969, s . 326 . 24 rOZDZiAł 1 . ZArZąDZANie PrOGreSyWNe – iDeA i POJęCiA PODSTAWOWe jednocześnie jednym z najczęściej cytowanych i przywoływanych, obowiązuje rozumienie zdrowia zaproponowane w 1948 r . przez światową Organizację Zdrowia (World Health Organization – WHO), zgodnie z którym zdrowie stanowi pełnię fizycznego, psychicznego i społecznego dobrostanu człowieka, a nie tylko brak choroby lub kalectwa . Definicja ta: • potwierdziła wielopoziomowe traktowanie zdrowia, nie tylko badanego obiektywnie, np . za pomocą pomiarów i testów laboratoryjnych; • wskazała na społeczny kontekst życia, umożliwiając tym samym badanie zdrowia w kategoriach jakościowych; • podniosła konieczność interdyscyplinarnego pojmowania i badania uwarunkowań zdrowia; • zaaprobowała możliwość kształtowania zdrowia przez samego człowieka; • wskazała na pozytywny charakter zdrowia6 . Zdrowie w takim rozumieniu jest zasobem sił, dzięki któremu można podnosić nie tylko indywidualną, lecz także społeczną jakość życia . Można też z niego korzystać, i to w różnych wymiarach, i należy je traktować jako potencjał wszelkiej obecnej i przyszłej aktywności społecznej człowieka7 . Jest ono zatem motorem wszelkich działań i podstawą dobrobytu społecz- nego i ekonomicznego8 . świadczy o odpowiednim zapleczu materialnym i światopoglądowym danego społeczeństwa oraz wskazuje na jego pozycję międzynarodową . Zdrowie powinno być podstawowym zasobem jednostki, społeczności lokalnej i społeczeństwa jako całości i musi być wspierane przez inwestowanie w warunki życia9 . Natomiast chore, zubożałe społeczeństwo nie daje gwarancji ani bezpieczeństwa rozwoju politycznego, ekonomicznego czy intelektualnego10 . Między innymi za sprawą społecznej koncepcji zdrowia człowieka w ubiegłym wieku nastąpił ogromny wzrost wiedzy na temat zdrowia oraz 6 V . Korporowicz, Zdrowie w teorii ekonomii (w:) Zarządzanie systemem ochrony zdrowia. Aspekty ekonomiczno-społeczne, red . nauk . V . Korporowicz, Warszawa 2011, s . 21 . 7 i . Heszen-Niejodek, Promocja zdrowia – próba systematyzacji, Promocja Zdrowia . Nauki Społeczne i Medycyna 1995, nr 5–6 . 8 Zdrowie jako zasób znalazło też swe miejsce w strategii WHO „Zdrowie dla wszystkich w roku 2000”, gdzie podkreślono, że jest to zasób, dzięki któremu jednostka lub grupa może realizować swoje aspiracje i potrzebę osiągania satysfakcji, zmieniać środowisko, oraz to, że jest bogactwem dla społeczeństwa i środkiem do osiągnięcia lepszej jakości życia . 9 S . Folland, The economics of health andhealth care, New york 2001, s . 120 . 10 V . Korporowicz, Zdrowie jako kategoria społeczno-ekonomiczna, Gospodarka Narodowa 2011, nr 7–8 . 1 . WOKół ZDrOWiA i JeGO OCHrONy 25 gwałtowny rozwój świadomości w zakresie potrzeb zdrowotnych, co jest związane z postrzeganiem zdrowia jako dobra najwyższego rzędu . A to – w połączeniu z rosnącą świadomością zdrowotną – powoduje wysokie oczekiwania społeczeństwa co do sposobów leczenia i jego efektów . Jed- nocześnie obserwowany jest rozwój kosztownych technologii medycznych i presji społecznej na korzystanie z niestandardowych sposobów leczenia . Wszystko razem wpływa na wzrost kosztów leczenia . Jednocześnie wysokie oczekiwania społeczne oraz wysokie koszty pociągają za sobą potrzebę racjonalizacji wydatkowania środków publicznych . Do tego niezbędny jest sprawnie funkcjonujący system opieki zdrowotnej (system zdrowotny), definiowany jako spójna całość, której liczne, powiązane między sobą części, wspólnie oddziaływając, wpływają pozytywnie na stan zdrowia populacji11 . Wyliczyć można różne kryteria jego podziału . Jednym z nich jest kryterium instytucjonalne . Biorąc pod uwagę to kryterium, można powiedzieć, że „[…] system zdrowotny rozumiany jest jako zorganizowany i skoordynowany zespół działań, którego celem jest realizacja świadczeń i usług profilaktyczno- -leczniczych i rehabilitacyjnych mających na celu zabezpieczenie i poprawę stanu zdrowia jednostki i zbiorowości”12 . Z perspektywy zarządzania progresywnego w systemie zdrowotnym istotne są elementy składowe, które tożsame są z trzema szczeblami opieki: pierwszym, drugim i trzecim, czyli opieką podstawową, specjalistyczną i wąskospecjalistyczną . Na pierwszym poziomie następuje podstawowy kontakt między klientami a systemem . Pozostałe poziomy są wsparciem i dostarczają świadczeń specjalistycznych, stając się jednocześnie coraz bar- dziej złożonymi systemami leczenia . Ponadto system ten jest wyodrębnioną całością złożoną z wielu różnorodnych elementów, powiązanych licznymi więziami (czyli między którymi zachodzą różnorodne relacje), który realizuje cele związane z poprawą zdrowia13 . 11 W .C . Włodarczyk, Wprowadzenie do polityki zdrowotnej, Warszawa 2010, s . 34 . 12 W .C . Włodarczyk, Polityka zdrowotna w społeczeństwie demokratycznym, Warszawa– łódź–Kraków 1996, s . 289 . 13 Obecnie najbardziej rozpowszechnionym podejściem do problemu jest koncepcja tzw . trójkąta . Wyróżnia się tu trzech uczestników systemu: pacjentów (jako podmioty korzy- stające ze świadczeń), lekarzy wraz z pozostałymi wytwórcami usług zdrowotnych oraz płatnika publicznego, nazywanego również „płatnikiem trzeciej strony” (dysponującego środkami publicznymi) . 26 rOZDZiAł 1 . ZArZąDZANie PrOGreSyWNe – iDeA i POJęCiA PODSTAWOWe 2. Charakter zarządzania progresywnego Progresywność stanowi przeciwieństwo schematyzmu, konserwatyzmu, zachowawczości, stagnacji czy tradycjonalizmu . Jest to podejście „rozwo- jowe”, „wyłaniające” (emerging), inaczej „wyzwalające” (liberating) czy właśnie „postępowe” (progressive)14 . Cechą progresywności są rozwojowe, kreatywne i dynamiczne rozwiązania postawionych do realizacji zadań oraz formułowanie pytań precyzyjnie wskazujących zaistniały problem . Z poję- ciem tym wiążą się nie tylko pytania, lecz także próbne rozwiązania problemu . Mamy tu przenikające się problemy związane z kierunkami niezbędnymi w zarządzaniu progresywnym oraz ze strategiami i metodami wykorzysty- wanymi w tym typie zarządzania dla sprawnego funkcjonowania systemu . Zarządzanie progresywne można zdefiniować jako filozofię kierowania, której celem jest ustawiczne, nastawione na rozwój, kreatywne i nowatorskie rozstrzyganie o kluczowych problemach organizacji na różnych poziomach jej integracji przez między innymi stałe podnoszenie kwalifikacji całego perso- nelu . Jest to zarazem proces, w którym szczególnie ważne jest uwzględnienie oddziaływań poziomu lokalnego i precyzyjna diagnoza potrzeb właśnie na szczeblu lokalnym . Jest to podejście partycypacyjne, które przejawia się arty- kułowaniem w sposób demokratyczny potrzeb i wspólnym rozwiązywaniem problemów . Jego celem jest osiągnięcie długotrwałego sukcesu poprzez ustawiczne działania na rzecz poprawy jakości produktu czy usług z uwzględ- nieniem założeń koncepcji społecznej odpowiedzialności biznesu (CSr)15 . świadomość elementów składowych zarządzania progresywnego ma wyjątkowe znaczenie dla każdej organizacji . Chodzi tu o jego istotę, którą jest bez wątpienia ustawiczne, nastawione na rozwój, kreatywne i nowatorskie rozstrzyganie o kluczowych problemach organizacji, czyli poszukiwanie nowoczesnych, innowacyjnych dróg postępowania, które przejawiają się często niestandardowym myśleniem, przez szukanie nowych, nietypowych rozwiązań, mimo że podnoszony może być sam problem używa- nia pojęcia „rozwój” w stosunku do zarządzania w sektorze ochrony zdrowia . Pojęcie rozwoju – w takim rozumieniu – nie posiada w swojej wartości semantycznej konotacji wartościującej . Stąd propozycja, aby używać pojęcia 14 M . Hammer, J . Michael, The agenda, what every business must do to dominate the decade, New york 2001, s . 1–2 . 15 Zob . Wstęp, s . 18 . 2 . CHArAKTer ZArZąDZANiA PrOGreSyWNeGO 27 „postęp”, które oznacza doskonalenie, a nie regres jako jego przeciwieństwo . Jednak trzeba mieć na uwadze również fakt, że nie każdy postęp w relacjach społecznych jest pozytywny (np . postęp choroby) . W tym opracowaniu jednak „postęp” i analogicznie „rozwój” rozumiane są pozytywnie . Przez rozwój należy rozumieć tendencję do głoszenia idei postępu oraz zdolności wprowadzania ich w życie . Ważna jest tu wielowymiarowość działań . Przez wielowymiarowość należy rozumieć przenikające się per- spektywy, tzn . statyczną i dynamiczną . Przez perspektywę statyczną należy rozumieć sekwencyjne ujęcie problemu, gdzie brana jest pod uwagę logiczna kolejność zdarzeń i posunięć planistycznych . Perspektywa dynamiczna, czyli nowatorska, nastawiona na rozwój, a co za tym idzie – kreatywna metoda postępowania, nazywana też „wyłaniającą się”, jest rozwojowa, przez co jest zmienna i oparta na wiedzy, ale też uwzględnia dotychczasowe doświadcze- nia zarządzających . Perspektywy te się uzupełniają . Dzięki nim określa się całą strategię działania, w wyniku czego powstaje plan działań aktualnych, dopasowanych do zmieniającego się otoczenia16 . Nastawienie na rozwój to typ postępowania związany z ciągłymi zmia- nami, które wynikają ze skomplikowanego, niespokojnego środowiska i wiążą się zarówno z analizą zjawisk i procesów, jak i z ustawicznym definiowaniem tych procesów od nowa . Zmiany te dotyczą: przeobrażeń politycznych, gospodarczych, technologicznych, demograficznych, stylu życia, a przede wszystkim rosnącej świadomości społecznej, która wynika z uwzględnienia powszechnych praw obywatelskich w decydowaniu o realizacji potrzeb, szczególnie na szczeblu lokalnym . Zarządzanie progresywne w sposób szczególny jest eksponowane, a jednocześnie odróżniane od innych typów zarządzania przez uwzględ- nienie oddziaływań poziomu lokalnego, czyli zapewnienie aktywnego współdziałania i współudziału środowisk lokalnych w rozstrzyganiu o moż- liwości zaspokajania potrzeb społecznych . Jest to narzędzie kształtowania oczekiwanego stanu przede wszystkim z uwzględnieniem opinii społecznej na poziomie lokalnym . Tym samym problemy do rozwiązania nie są odgórnie narzucane, co w efekcie powoduje, że całe społeczności mają realną szansę na zaangażowanie się w proces zarządzania17 . Przyjęcie poziomu lokalnego 16 C . Fleisher, B . Bensensson, Business and competitive analysis. Effective application of new and classic methods, New Jersey 2008, s . 57 . 17 e . Ostrom, Governing the commons. The evolution of institutions for collective action, Princeton–Oxford 2010, s . 127 . 28 rOZDZiAł 1 . ZArZąDZANie PrOGreSyWNe – iDeA i POJęCiA PODSTAWOWe jako podstawowego planistycznego i aplikacyjnego wymiaru dotyczy wszyst- kich społeczności, tzn . miejskich i wiejskich . Błędem jest przekonanie, że w społecznościach miejskich częściej niż wiejskich łatwiej jest o współudział w podejmowaniu kluczowych dla danego środowiska decyzji, gdyż działają liczne stowarzyszenia, organizacje pozarządowe czy aktywne grupy społeczne będące wyrazicielami wspólnych interesów . Dzieje się tak przede wszystkim dlatego, że władze są bliżej problemów i potrzeb obywateli . W ujęciu modelowym zarządzania progresywnego wraz ze współ- działaniem środowisk lokalnych idzie w parze rozpoznawanie potrzeb, tzw . diagnoza potrzeb, z uwzględnieniem uwarunkowań terytorialnych, któ- rej najpełniej dokonują podmioty lokalne, gdyż występują tu silniejsze więzi wynikające ze wspólnoty interesów i potrzeb, a także z poczucia zakorzenie- nia i przynależności do grupy . Znajomość tych potrzeb powinna przekładać się na rozwiązywanie licznych spraw społecznych . Należy podkreślić, że chodzi o te potrzeby i ich zaspokajanie, które są typowe i specyficzne dla danej społeczności18 . Dotyczą one licznych problemów, np . stanu środowiska, edukacji czy kształtowania opieki zdrowotnej na danym terenie19 . Z problemem lokalnego rozstrzygania co do prawidłowości zaspokajania potrzeb łączy się też zagadnienie partycypacji społecznej . Jest ona jednym z kluczowych pojęć porterowskiej dyskursywnej analizy „wspólnej wartości”, która jest częścią rzeczywistości społecznej20 . Zakłada ona, że tylko demo- kratyczne, a zarazem partycypacyjne podejście, czyli takie, w którym dwie lub więcej stron współdziała w przygotowaniu planów, zapewnia prawidłową realizację określonej lokalnej, ale też regionalnej polityki21 . Podejście to ma, co warto podkreślić, bezpośredni związek z poziomem lokalnym przez współudział licznych środowisk w rozwiązywaniu ich istotnych problemów . Współudział w decyzjach zwiększa odpowiedzialność za przyszły kształt 18 A . Kurzynowski, Polityka społeczna globalna i lokalna. Pożądane relacje (w:) Polityka społeczna . Globalna i lokalna, red . A . Kurzynowski, Warszawa 1999, s . 29 . 19 Ogólnie ujmując, potrzeby społeczne są to odczuwane przez jednostkę stany braku czegoś, co w związku ze strukturą organizmu, indywidualnym doświadczeniem oraz miejscem jednostki w społeczeństwie jest niezbędne do utrzymania jej przy życiu, umożliwienia jej roz- woju, utrzymania określonej roli społecznej, zachowania równowagi psychicznej . Powyższa definicja dotyczy potrzeb jako takich, eksponuje je jako stan szczególny w powiązaniu z brakiem ich zaspokojenia czy niedostatkiem na różnych poziomach percepcji . 20 M .e . Porter, M .r . Kramer, The big idea. Creating shared value, Harvard Business review 2011, January–February . 21 e . Ostrom, Dysponowanie wspólnymi zasobami, Warszawa 2013, s . 128 . 2 . CHArAKTer ZArZąDZANiA PrOGreSyWNeGO 29 zachowań i bezpieczeństwo społeczno-ekonomiczne regionu . Jest to stan oczekiwany w odniesieniu do wszystkich członków społeczności i oznacza tworzenie mechanizmów ułatwiających zaspokojenie rzeczywistych, a nie narzuconych odgórnie, nieistniejących potrzeb . Partycypacja społeczna polega na komunikowaniu się z licznymi podmiotami i władzami gminy oraz na ich obustronnej współpracy w celu określania i rozwiązywania pro- blemów22 . Skutkuje to sprawnym i efektywnym funkcjonowaniem z reguły więcej niż jednej społeczności lokalnej, gdyż jednocześnie powoduje peł- niejszą integrację ponadlokalnych środowisk . integracja ta przekłada się na tworzenie i umacnianie więzi społecznych . Za przewagą zarządzania progresywnego w stosunku do innych typów zarządzania przemawia fakt, że po pierwsze wykorzystywane są siły wspie- rające oddolną inicjatywę, po drugie zapewnia ono najskuteczniejsze wykorzystanie środków finansowych, gdyż przeznaczane są na prawidłowo zdiagnozowane potrzeby . W zarządzaniu progresywnym wykorzystuje się sprawdzone metody kierowania organizacją, które zostały wypracowane na gruncie zarządzania strategicznego, rozumianego jako proces informacyjno-decyzyjny (wspoma- gany funkcjami planowania, organizacji i kontroli)23 . istotnym elementem zarządzania strategicznego jest planowanie i ustalanie programu, celów oraz wybieranie środków i sposobów ich osiągnięcia . Plany te definiują ogólne cele organizacji24 . W ujęciu modelowym w zarządzaniu strategicznym, które można stosować w zarządzaniu progresywnym, istotne jest też rozstrzyganie o klu- czowych problemach działalności organizacji i o jej rozwoju ze szczególnym uwzględnieniem oddziaływań otoczenia i czynników własnego potencjału wytwórczego25 . Jest to rozumowanie proste i powszechnie występujące 22 Podstawą partycypacji jest uznanie legalności wybranej demokratycznie władzy i part- nerstwo władz z grupami i organizacjami mieszkańców . Opiera się ona również na założeniu, że udział obywateli w zarządzaniu demokratycznym państwem nie powinien być ograniczony wyłącznie do głosowania w wyborach . 23 M . Hammer, J . Michael, The agenda…, s . 129 . 24 L .e . Swayne, W .J . Duncan, P .M . Ginter, Zarządzanie w ochronie zdrowia, red . J . Klich, Warszawa 2012, s . 22 . 25 Termin „zarządzanie strategiczne” został zaproponowany przez Alfreda D . Chandlera w 1962 r . jako: „Ustalenie podstawowych, długoterminowych celów przedsiębiorstwa oraz przyję- cie kierunków działania i przydział zasobów do osiągnięcia tych celów” (A .D . Chandler, Strategy and chapters in the history of the Americans industrial enterprises, Massachusetts 1962, s . 326) . 30 rOZDZiAł 1 . ZArZąDZANie PrOGreSyWNe – iDeA i POJęCiA PODSTAWOWe z uwagi na jego wymiar aplikacyjny26 . Na tym gruncie wykorzystywane jest założenie, że jest to taki proces, który uwzględnia zmiany o charakterze poli- tycznym, ekonomicznym, demograficznym, cywilizacyjnym, technologicznym oraz społecznym, w tym kulturowym . Proces ten obejmuje trzy wzajemnie współzależne fazy, a mianowicie: przeprowadzenie analizy strategicznej oraz sformułowanie strategii, a następnie implementację strategii27 . W zarządzaniu strategicznym w postępowaniu progresywnym przyj- muje się, że każda z faz zarządzania strategicznego ma swoją przydatność pragmatyczną i wytycza kierunki postępowania28 . W pierwszej fazie, tzn . przeprowadzenia analizy, następuje określenie celów działania wraz z oszacowaniem czynników zewnętrznych, w tym szans i zagrożeń . Kolejno badane są czynniki wewnętrzne przez słabe i mocne strony organizacji, co daje podstawę do sformułowania strategii oraz pozycjo- nowania organizacji w ramach zmieniającego się otoczenia zewnętrznego i wewnętrznego29 . Można dzięki temu przewidywać sytuacje kryzysowe . Organizacje, które potrafią przewidywać i oceniać czynniki zewnętrzne, są przez to w stanie rozpoznać potrzeby rynku i zastosować odpowiednie nowe technologie czy nowoczesne systemy realizacji usług, a to daje im możliwość rozwoju i przewagi konkurencyjnej30 . istotnym wyzwaniem dla organizacji jest rozpoznanie najbardziej prawdopodobnych zmian oraz planowanie przyszłości w kontekście tych zmian . W kolejnej fazie, istotnej też dla zarządzania progresywnego, następuje sformułowanie strategii . etap ten jest ważny, ponieważ w zarządzaniu organizacją w gospodarce rynkowej bardzo istotna jest prawidłowa strategia, którą można traktować jako koncepcję wzajemnego oddziaływania w dłuższym okresie oraz jako kierunek rozwoju danej organizacji . Dzięki prawidłowo opracowanej, a następnie wdrożonej strategii możliwy jest napływ kapitału do tych sfer, które przynoszą ponadprzeciętne zyski z jego zainwestowania31 . W celu doboru strategii istotne jest jej opracowanie, wariantowanie, a następnie 26 M . Hammer, J . Champy, Reengineering w przedsiębiorstwie, Warszawa 1996, s . 120 . 27 D . Walters, Operation management. Producing goods and services, essex 2002, s . 60–61 . 28 S . Kobejko, Zarządzanie strategiczne w warunk
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Zarządzanie progresywne zdrowiem. Kierunki, strategie, metody
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: