Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00251 004138 12917606 na godz. na dobę w sumie
Zarządzanie wiedzą w ochronie zdrowia z wykorzystaniem wybranych rozwiązań ICT - ebook/pdf
Zarządzanie wiedzą w ochronie zdrowia z wykorzystaniem wybranych rozwiązań ICT - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron:
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8092-544-1 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> biznes >> zarządzanie i marketing
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
W publikacji omówiono problematykę zarządzania wiedzą w ochronie zdrowia ze szczególnym uwzględnieniem kontekstu zastosowań technologii informacyjno-komunikacyjnych (ang. Information and Communication Technologies - ICT). Rozwiązania ICT są bardzo ważnym elementem współczesnych koncepcji zarządzania wiedzą, ułatwiają dostęp do informacji, pozwalają na sprawniejsze ich przetwarzanie, a w konsekwencji na podejmowanie trafniejszych decyzji.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

ZARZĄDZANIE WIEDZĄ W OCHRONIE ZDROWIA Z WYKORZYSTANIEM WYBRANYCH ROZWIĄZAŃ ICT Tomasz Adam Karkowski Karol Korczak Warszawa 2016 Stan prawny na 1 maja 2016 r. Recenzent Prof. zw. dr hab. Józef Penc Wydawca Izabella Małecka Redaktorzy prowadzący Ewa Fonkowicz Opracowanie redakcyjne Dagmara Wachna Łamanie Wolters Kluwer Projekt grafi czny okładki i stron tytułowych Maciej Sadowski Poszczególne części książki napisali: wstęp i zakończenie – Tomasz Adam Karkowski, Karol Korczak część pierwszą – Tomasz Adam Karkowski część drugą – Karol Korczak Ta książka jest wspólnym dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, byś przestrzegał przysługujących im praw. Książkę możesz udostępnić osobom bliskim lub osobiście znanym, ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A jeśli musisz skopiować część, rób to jedynie na użytek osobisty. SZANUJMY PRAWO I WŁASNOŚĆ Więcej na www.legalnakultura.pl P(cid:202)(cid:189)(cid:221)(cid:187)(cid:131) I(cid:254)(cid:144)(cid:131) K(cid:221)(cid:174)(cid:141)(cid:257)(cid:187)(cid:174) © Copyright by Wolters Kluwer SA, 2016 ISBN: 978-83-264-8669-2 Dział Praw Autorskich 01-208 Warszawa, ul. Przyokopowa 33 tel. 22 535 82 19 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl księgarnia internetowa www.profinfo.pl Spis treści Wykaz skrótów / 9 Wstęp / 19 Część pierwsza Teoretyczne i formalnoprawne aspekty zarządzania wiedzą w ochronie zdrowia / 23 Rozdział 1 Zarządzanie wiedzą – podstawowe definicje i pojęcia / 25 1.1. 1.2. 1.3. 1.4. 1.5. 1.6. Piramida wiedzy / 25 Zarządzanie wiedzą / 29 Podział wiedzy / 33 Rodzaje wiedzy / 38 Gospodarka oparta na wiedzy / 39 Organizacje uczące się / 45 Rozdział 2 Specyfika wiedzy w ochronie zdrowia / 50 2.1. 2.2. 2.3. 2.4. 2.5. Opieka zdrowotna jako usługi wiedzochłonne / 50 Specyfika wiedzy w ochronie zdrowia / 52 Rodzaje wiedzy / 56 Wiedza kierownika i zarządu podmiotu leczniczego / 62 Organizacje uczące się w ochronie zdrowia / 65 Rozdział 3 Aspekty formalnoprawne aktualnej wiedzy medycznej / 67 3.1. Metody postępowania zgodnie z aktualną wiedzą medyczną / 67 5 Spis treści 3.2. 3.3. 3.4. 3.5. 3.6. 3.7. Wyrażanie zgody przez pacjenta na zastosowanie określonej metody leczniczej / 72 Aktualna wiedza medyczna (art. 6 u.p.p.) / 74 Aktualna wiedza medyczna w zawodach medycznych / 79 3.4.1. Aktualna wiedza medyczna w zawodach lekarza, lekarza dentysty, pielęgniarki i położnej / 79 Aktualna wiedza medyczna w innych zawodach medycznych / 80 3.4.2. Obowiązek doskonalenia zawodowego personelu medycznego / 81 3.5.1. 3.5.2. Doskonalenie zawodowe – lekarze i lekarze dentyści / 81 Doskonalenie zawodowe – pielęgniarki i położne / 88 3.5.2.1. Rozszerzenie kompetencji pielęgniarek i położnych – recepty / 92 Staż pielęgniarek i położnych / 100 3.5.2.2. Doskonalenie zawodowe – inne zawody medyczne / 101 3.5.3. Obowiązek udzielania świadczeń zdrowotnych zgodnie z aktualną wiedzą medyczną / 105 Prawo do dodatkowej opinii / 109 Rozdział 4 Potrzeba oraz wybrane sposoby dzielenia się wiedzą / 117 Coaching / 117 Współpraca na odległość / 128 Platforma e-learningowa jako element zarządzania wiedzą / 132 Studium przypadku / 136 Studia pomostowe dla pielęgniarek / 141 Akademia NFZ / 142 4.1. 4.2. 4.3. 4.4. 4.5. 4.6. Część druga Rola ICT w zarządzaniu wiedzą w ochronie zdrowia / 145 Rozdział 5 Technologiczne aspekty zarządzania wiedzą w ochronie zdrowia / 147 5.1. Od danych, poprzez informacje, do wiedzy i mądrości / 147 6 Spis treści Zasoby elektroniczne / 153 5.2.1. Bazy danych / 153 Bazy wiedzy / 156 Hurtownie danych / 157 Inne bazy / 162 Bazy i hurtownie danych / 153 5.2.1.1. 5.2.1.2. 5.2.1.3. 5.2.1.4. Operacje wykonywane na danych / 163 5.2.2.1. 5.2.2.2. 5.2.2.3. Elektroniczna dokumentacja medyczna / 168 5.2.3.1. 5.2.3.2. 5.2.3.3. 5.2.3.4. 5.2.3.5. Definicja i pojęcia pokrewne / 169 Ramy prawne i standardy / 172 Rejestracja zbiorów danych / 175 Ochrona oraz bezpieczeństwo danych / 175 Uprawnieni do dokumentacji medycznej / 178 Przetwarzanie danych / 163 Wielowymiarowa analiza danych / 164 Eksploracja danych / 165 5.2. 5.3. 5.2.2. 5.2.3. ICT jako ogniwo procesu zarządzania wiedzą / 181 5.3.1. 5.3.2. 5.3.3. 5.3.4. Rozpiętość definicyjna ICT / 182 Infrastruktura teleinformatyczna / 185 Systemy wspierające procesy zarządzania / 187 Narzędzia i systemy zarządzania wiedzą / 191 Rozdział 6 Wybrane rozwiązania ICT wspomagające zarządzanie wiedzą w ochronie zdrowia / 194 6.1. 6.2. 6.3. 6.4. Rozwiązania kompleksowe / 194 Część administracyjna / 195 6.1.1. Część medyczna / 198 6.1.2. Wyższy poziom integracji / 200 6.1.3. Systemy doradcze / 203 6.2.1. 6.2.2. 6.2.3. Informacja dla kierownictwa / 214 Przykładowe obszary zastosowań / 215 6.3.1. Wizualizacja / 217 6.3.2. Relacje z pacjentami / 220 Systemy wspomagania decyzji / 203 Systemy ekspertowe / 208 Business Intelligence / 211 7 Spis treści 6.5. 6.6. 6.7. 6.8. 6.9. 6.10. PRM / 220 6.4.1. Monitoring / 223 6.4.2. Zarządzanie treścią / 225 E-nauczanie / 227 6.6.1. 6.6.2. Wspólnoty wiedzy / 230 Gry dla zdrowia / 231 Inne rozwiązania / 236 Kierunki rozwoju / 238 Internetowe platformy edukacyjne / 227 Wirtualni pacjenci / 228 Rozdział 7 Wyzwania i nierozwiązane kwestie / 241 Regulacje formalnoprawne / 242 Finansowanie ICT / 243 Integracja oraz interoperacyjność / 246 Bezpieczeństwo oraz niezawodność / 247 Nadmiar informacji oraz nasycenie ICT / 249 Dzielenie się wiedzą / 250 7.1. 7.2. 7.3. 7.4. 7.5. 7.6. Zakończenie / 253 Akty prawne / 257 Bibliografia / 259 Spis tabel / 275 Spis rysunków / 277 8 Wykaz skrótów KEA KEL KEPP u.d.l. u.p.p. u.z.p.p. u.z.l. Akty prawne Kodeks Etyki Aptekarza Rzeczypospolitej Polskiej uchwalony na Nadzwyczajnym Krajowym Zjeździe Aptekarzy w Lublinie w dniu 25 kwietnia 1993 r. Kodeks Etyki Lekarskiej, załącznik do obwieszczenia Prezesa Naczelnej Rady Lekarskiej nr 1/04/IV z dnia 2 stycznia 2004 r. Kodeks Etyki Zawodowej Pielęgniarki i Położnej, załącznik do uchwały nr 9 IV Krajowego Zjazdu Pielęgniarek i Położnych z dnia 9 grudnia 2003 r. ustawa z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 618 z późn. zm.) ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 186 z późn. zm.) ustawa z dnia 15 lipca 2011 r. o zawodach pielęgniar- ki i położnej (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 1435 z późn. zm.) ustawa z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 464 z późn. zm.) 9 Wykaz skrótów Czasopisma i wydawnictwa promulgacyjne OSNC OSNKW OSNwSK OSPiKA OTK-A Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Cywilna Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Izba Karna i Wojskowa Orzecznictwo Sądu Najwyższego w Sprawach Kar- nych Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażo- wych Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Zbiór Urzędowy, seria A ADL AI ANN AVES-N B2B B2C BAN BD BI BPM BSN BW CAD CAM Inne Activity of Daily Living sztuczna inteligencja (ang. Artificial Intelligence) sztuczna sieć neuronowa (ang. artificial neural net- work) Artificial Ventilation Expert System for Neonates Business to Business Business to Consumer Body Area Network baza danych (ang. Database – DB) Business Intelligence zarządzanie procesami biznesowymi (ang. Business Process Management) Body Sensor Network baza wiedzy (ang. Knowledge Base – KB) komputerowe wspomaganie projektowania (ang. Computer Aided Design) komputerowe wspomaganie wytwarzania (ang. Computer Aided Manufacturing) 10 CAP CAQ CDSS CIM CMS CP CRM CSIOZ DDoS DICOM DICOM SR DIKW DMS DSA DSS DW e-BI EBM Wykaz skrótów Informacyjnych Ochrony komputerowe wspomaganie planowania (ang. Computer Aided Planning) komputerowe zarządzanie jakością (ang. Computer Aided Quality) system wspomagania decyzji klinicznych (ang. Clini- cal Decision Support System) Zintegrowany System Wspomagania Wytwarzania (ang. Computer Integrated Manufacturing) system zarządzania treścią (ang. Content Manage- ment System) ścieżka kliniczna (ang. Clinical Pathway) zarządzanie relacjami z klientami (ang. Customer Relationship Management) Centrum Systemów Zdrowia rozproszona odmowa usługi (ang. Distributed Denial of Service) obrazowanie cyfrowe i wymiana obrazów w medycy- nie (ang. digital imaging and communications in medicine) DICOM Structured Reporting tzw. piramida wiedzy (ang. Data-to-Informa- tion-to-Knowledge-to-Wisdom – DIKW Pyramid) system zarządzania dokumentami (ang. Document Management System) Data Staging Area system wspomagania decyzji (ang. Decision Support System) hurtownia danych (ang. Data Warehouse) e-Business Intelligence medycyna oparta na dowodach (ang. evidence-based medicine) 11 Wykaz skrótów ECMS eCRM EDI EDIFACT EDM EDW EHR EIS EKG EKP EMR EPN EPR EPWZOZ ERMS ERP ESIT ESS system zarządzania treścią w przedsiębiorstwie (ang. Enterprise Content Management System) Electronic Customer Relationship Management elektroniczna wymiana danych (ang. Electronic Data Interchange) Electronic Data Interchange for Administration Commerce and Transport elektroniczna dokumentacja medyczna Korporacyjna Hurtownia Danych (ang. Enterprise Data Warehouse) elektroniczny rekord zdrowotny (ang. Electronic Health Record) system informacyjny wspomagający najwyższe kie- rownictwo (ang. Executive Information System) Elektrokardiografia Elektroniczna Kartoteka Pacjenta elektroniczny rekord medyczny (ang. Electronic Medical Record) Elektroniczna Platforma Nadzoru elektroniczny rekord pacjenta (ang. Electronic Patient Record) Elektroniczna Platforma Współpracy ZOZ system zarządzania rekordami (ang. Electronic Re- cords Management System) planowanie zasobów przedsiębiorstwa (ang. Enter- prise Resource Planning), niekiedy stosuje się także podział na systemy ERP I (bądź po prostu ERP) oraz ERP II (umożliwiające m. in. pracę w sieci Internet) Europejska Szkoła Informatycznych Technologii (ang. European School of Information Technologies) system informacyjny wspomagający najwyższe kie- rownictwo (ang. Executive Support System) 12 ETL eWUŚ GA GIODO GOW GPS GUS HIS HIS ERP HL7 HL7 CDA HOLAP ICD-9-CM ICD-10 ICMS ICT IKP IRDS IHE Wykaz skrótów Extract, Transform and Load Elektroniczna Weryfikacja Uprawnień Świadczenio- biorców algorytm genetyczny (ang. genetic algorithm) Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych Gospodarka Oparta na Wiedzy system nawigacji satelitarnej (ang. Global Positioning System) Główny Urząd Statystyczny szpitalny system informacyjny (ang. Hospital Infor- mation System) lub system informacji zdrowotnej (ang. Health Information System) Hospital ERP Software Health Level Seven HL7 Clinical Document Architecture hybrydowy OLAP (ang. hybrid OLAP) Międzynarodowa Klasyfikacja Procedur Medycznych (ang. An international classification system for surgi- cal, diagnostic and therapeutic procedures) Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych (ang. International Stati- stical Classification of Diseases and Related Health Problems) zintegrowany CMS (ang. Integrated Content Mana- gement System) technologie informacyjno-komunikacyjne (ang. In- formation and Communication Technologies) Indywidualne Konto Zdrowotne lub Internetowe Konto Zdrowotne zespół zaburzeń oddychania noworodka (ang. infant respiratory distress syndrome) Integrating the Healthcare Enterprise 13 Wykaz skrótów IT IW JGP KCRM KDD KPI KPM LAN LCMS LEK LIS MAN MAS MCA MDM MIS MML MOLAP MRP MRP II technologia informacyjna (ang. Information Techno- logy) ale także technologia lub technika informatycz- na inżynier wiedzy – (ang. Knowledge Engineer – KE) Jednorodne Grupy Pacjentów zarządzanie relacjami z klientem na bazie wiedzy (ang. Knowledge-Enabled Customer Relationship Management) odkrywanie wiedzy w bazach danych (ang. knowledge discovery in databases) kluczowe wskaźniki efektywności (ang. Key Perfor- mance Indicators) Krajowa Polityka Miejska sieć lokalna komputerowa (ang. Local Area Network) system zarządzania treścią szkoleń (ang. Learning Content Management System) Lekarski Egzamin Końcowy laboratory information system miejska sieć komputerowa (ang. Metropolitan Area Network) system wieloagentowy (ang. Multi-Agent System) Mobile Clinical Assistant Master Data Management system informacyjny zarządzania (ang. Management Information System) Medical Markup Language wielowymiarowy OLAP (ang. multidimensional OLAP) planowanie zapotrzebowania materiałowego (ang. Material Requirements Planning) planowanie zasobów produkcyjnych (ang. Manufac- turing Resource Planning) 14 MRP III (MRP II+) NFZ ODS OLAP OLTP OSOZ P1 P2 P2P PACS PCMS PPG PSIM POEMS POZ RCIM RFID RID RIS ROLAP RRDR Wykaz skrótów planowanie zasobów finansowych (ang. Money Reso- urce Planning) Narodowy Fundusz Zdrowia operacyjny magazyn danych (ang. Operational Data Store) dot. baz, systemów, narzędzi i technik przetwarzania analitycznego (ang. OnLine Analytical Processing) przetwarzanie transakcji on-line (ang. Online Transaction Processing) Ogólnopolski System Ochrony Zdrowia projekt pt. „Elektroniczna Platforma Gromadzenia, Analizy i Udostępniania zasobów cyfrowych o Zda- rzeniach Medycznych” projekt pt. „Platforma udostępniania on-line przed- siębiorcom usług i zasobów cyfrowych rejestrów medycznych” równorzędna sieć komputerowa (ang. peer to peer) system przesyłania i archiwizacji obrazów (ang. Pic- ture Archiving and Communication System) Publication Content Management System Fotopletyzmografia Podkarpacki System Informacji Medycznej Post-Operative Expert Medical System Podstawowa Opieka Zdrowotna Regionalne Centrum Informacji Medycznej Radio-frequency identification IHE Retrieve Information for Display radiology information system relacyjny OLAP (ang. relational OLAP) Regionalny Rejestr Danych Ratunkowych 15 Wykaz skrótów RUM SCS SCM SE SIK SIM SINFZ SMoK SNA SNOMED SRM ST SWD SWDK SWI SWPB SZBD SZW TCMS NFZ – System Rejestru Usług Medycznych Narodo- wego Funduszu Zdrowia system sterowania zapasami (ang. Stock Control Systems) zarządzanie łańcuchem dostaw (ang. Supply Chain Management) system ekspertowy (ang. Expert System – ES) System Informowania Kierownictwa lub System In- formacji Kierowniczej System Informacji Medycznej System Informatyczny Narodowego Funduszu Zdrowia Systemy Monitorowania Kierownictwa analiza sieci społecznych (ang. Social Network Ana- lysis) usystematyzowana nomenklatura medyczna (ang. Systematized Nomenclature Of Medicine Clinical Terms) skomputeryzowany rekord medyczny system transakcyjny (ang. transaction-oriented sys- tem) system wspomagania decyzji (ang. Decision Support System – DSS) system wspomagania decyzji klinicznych (ang. Clini- cal Decision Support System – CDSS) System Wyszukiwania Informacji System Wspomagania Pracy Biurowej System Zarządzania Bazami Danych (ang. Database Management Systems – DBMS) System Zarządzania Wiedzą Transactional Content Management System 16 Wykaz skrótów technologia informacyjna (ang. Information Techno- logy) ale także technologia lub technika informatycz- na technologie informacyjno-komunikacyjne (ang. In- formation and Communication Technologies – ICT) system przetwarzania transakcji (ang. Transaction Processing System) Translational Research And Patient Safety In Europe Vienna Expert System for Parenteral Nutrition of Neonates Web Access to DICOM Persistent Objects rozległa sieć komputerowa (ang. Wide Area Network) Wireless Body Area Network system zarządzania treścią witryny internetowej (ang. Web Content Management System) Workforce Management lub rzadziej Workflow Ma- nagement Światowa Organizacja Zdrowia (ang. World Health Organization) IHE Cross-Enterprise Document Sharing rozszerzalny język znaczników (ang. Extensible Markup Language) Zintegrowany Informator Pacjenta Zakład Opieki Zdrowotnej TI TIK TPS TRANSFoRm VIE-PNN WADO WAN WBAN WCMS WFM WHO XDS XML ZIP ZOZ 17 Wstęp Sektor ochrony zdrowia jest przykładem dziedziny gospodarki, w której strategicznym czynnikiem rozwoju każdej organizacji, a zwłaszcza podmio- tów wykonujących działalność leczniczą, jest wiedza. Odpowiednie wyko- rzystanie potencjału wiedzy ma istotny wpływ na przebieg procesów diagno- styczno-terapeutycznych, ale także na zarządzanie organizacją oraz tworzenie przewagi konkurencyjnej. Jak podkreśla J. Penc, rozwijanie i eksploatacja wiedzy stanowi fundament funkcjonowania nowoczesnych organizacji, które stają się systemami uczącymi się, inteligentnymi, zdolnymi do reago- wania na wyzwania otoczenia1. Obecnie wartość wiedzy w organizacji stale rośnie kosztem posiadanych przez nią zasobów materialnych. Należy pamię- tać o tym, że cechą, która odróżnia wiedzę od pozostałych czynników pro- dukcji, jest jej nieograniczoność. Funkcjonowanie organizacji, w której kluczową rolę odgrywają zasoby wiedzy, wiąże się z kształtowaniem odpo- wiedniej kultury organizacyjnej ukierunkowanej na tworzenie społecznych warunków uczenia się i kreatywności pracowników oraz wymiany doświad- czeń, wartości i ocen. Każda z grup personelu medycznego, administracyjnego czy też zarządzają- cego wykorzystuje specjalistyczną wiedzę z różnych dziedzin, przy czym rodzaj, zakres i zasięg wykorzystania tej wiedzy mogą różnić się w zależności od profilu organizacji. Ponadto nieodzowna staje się aktualizacja zasobów wiedzy, zdobywanie nowych umiejętności i podnoszenie kwalifikacji perso- nelu. Pewien kierunek zmian w tym zakresie dostrzegła już dwie dekady 1 J. Penc, Zachowania organizacyjne w przedsiębiorstwie. Kreowanie twórczego nastawienia i aspiracji, Warszawa 2011, s. 12. 19 Wstęp temu A. Wyke. Zgodnie z jej wizją „osoby odgrywające najważniejszą rolę w opiece medycznej, owi PM (praktycy medyczni), w 2050 roku pełnią je- dnocześnie funkcję pielęgniarki, lekarza i technika medycznego. Takie po- stacie już istnieją. Wiele obowiązków przypisanych niegdyś wyłącznie leka- rzom wykonują dziś ci, którzy przez lata uważani byli za medycznych po- mocników. Pielęgniarki przeprowadzają proste zabiegi i przepisują pacjentom niektóre leki. Technicy medyczni stawiają rozpoznanie na podstawie skomplikowanych badań – na przykład ultrasonograficznego obrazu płodu”2. Do czynników determinujących rozwój różnych koncepcji zarządzania wiedzą w ochronie zdrowia zaliczyć można m.in. szybkie tempo rozwoju medycyny, niebywały postęp technologiczny, rozwój gospodarki elektronicz- nej oraz społeczeństwa informacyjnego czy też uwarunkowania formalno- prawne. Stosowanie różnych metod i technik zarządzania wiedzą wymaga odróżnienia wiedzy jawnej (tzw. formalnej – wyartykułowanej, wyraźnej) oraz niejawnej (tzw. ukrytej – niewyartykułowanej, niewyraźnej). Wiedza jawna jest na ogół łatwo dostępna. Można ją pozyskiwać oraz przedstawiać, wykorzystując m.in. przekaz werbalny, różnego rodzaju dokumenty, podręczniki, materiały szkoleniowe, instrukcje, które mogą być gromadzone w wersji papierowej bądź elektronicznej. Z drugiej strony istnieje wiedza ukryta w ludzkim umyśle, będąca wynikiem doświadczenia, szczególnych umiejętności i pre- dyspozycji człowieka. Wiedzę taką trudniej jest pozyskać, formalizować oraz przekazywać innym osobom. Jedną z głównych funkcji systemu informacyjnego zarządzania wiedzą jest dostarczanie użytkownikowi informacji, które po przetworzeniu umożliwiają podejmowanie skuteczniejszych decyzji. Dlatego bardzo ważnym elementem współczesnych koncepcji zarządzania wiedzą są technologie informacyj- no-komunikacyjne (ang. Information and Communication Technologies – ICT; rozumiane jako oprogramowanie oraz infrastruktura teleinformatyczna wykorzystywane w celu gromadzenia, przetwarzania oraz przesyłania danych i informacji; definicję ICT szerzej omówiono w rozdziale 5 pkt 5.3.1). Dzięki rozwiązaniom z zakresu ICT (tu rozumianym jako zastosowanie technologii informacyjno-komunikacyjnych będące wynikiem realizacji 2 A. Wyke, Medycyna przyszłości. Telemedycyna, cyberchirurgia i nasze szanse na nieśmiertelność, Warszawa 2003, s. 169. 20 Wstęp przedsięwzięcia informatycznego) użytkownicy mogą m.in. uzyskiwać szerszy dostęp do gromadzonych w postaci elektronicznej danych, które po odpowiednim zinterpretowaniu stają się informacjami wzbogacającymi stan ich wiedzy. W polskim systemie ochrony zdrowia realizowanych jest coraz więcej przedsięwzięć, których celem jest wdrożenie rozwiązań ICT wspomagających zarządzanie wiedzą. Można je spotkać praktycznie na wszystkich poziomach zarządzania, począwszy od indywidualnego, przez lokalny i regionalny, na centralnym kończąc. Ponadto pojawia się także coraz więcej inicjatyw tego typu o zasięgu transgranicznym. Warto podkreślić, że rozwojowi wykorzy- stania ICT w ochronie zdrowia zaczynają sprzyjać coraz lepiej doprecyzowa- ne regulacje prawne, regionalne i krajowe plany oraz strategie e-zdrowia, a także regulacje i wytyczne Komisji Europejskiej. Jak podkreśla P. Krasucki, „jedynym skutecznym lekarstwem dla jakiegokolwiek systemu ochrony zdrowia nie jest zwiększenie nakładów na opiekę zdrowotną, ale podniesienie jego skuteczności zarówno w aspekcie stricte medycznym, jak i efektywności kosztowej”3. Zdaniem autorów przedstawione w publikacji rozwiązania ICT wspomagające zarządzanie wiedzą mogą odegrać istotną rolę w realizacji tak postawionych celów. O tym, że rozwój technologii informacyjno-komu- nikacyjnych należy traktować jako fundament dla zarządzania wiedzą w ochronie zdrowia, mówi się co najmniej od dekady4. Jest to temat, z którym wiąże się obecnie coraz więcej oczekiwań, ale który niesie też ze sobą sporo wyzwań. Biorąc pod uwagę przedstawione powyżej spostrzeżenia, można stwierdzić, że jest to zagadnienie aktualne i pilne zarówno z praktycznego, jak i społeczno-zdrowotnego punktu widzenia. Celem niniejszej publikacji jest omówienie problematyki zarządzania wiedzą w ochronie zdrowia ze szczególnym uwzględnieniem kontekstu zastosowań technologii informacyjno-komunikacyjnych. Z przyczyn merytorycznych 3 P. Krasucki, Optymalizacja systemu ochrony zdrowia. Koszty i korzyści, Warszawa 2005, s. 127. 4 Zob. np. A. Frączkiewicz-Wronka, A. Austen: Zarządzanie wiedzą w systemie ochrony zdrowia – wykorzystanie technologii informacyjnych (w:) J. Gołuchowski, A. Frączkiewicz-Wronka (red.), Technologie wiedzy w zarządzaniu publicznym 07, Katowice 2008 lub Od zarządzania informacją do tworzenia wiedzy – zastosowanie ICT w organizacjach sektora zdrowotnego (w:) Z. Wróbel (red.), Zarządzanie i technologie informacyjne, t. III, Technologie informacyjne w medycynie, Ka- towice 2008. 21 Wstęp oraz logicznych jej zawartość podzielona została na dwie zasadnicze części. W pierwszej części omówiono teoretyczne i formalnoprawne aspekty zarzą- dzania wiedzą w ochronie zdrowia. Zwrócono uwagę na definicje podstawo- wych pojęć z zakresu zarządzania wiedzą oraz specyfikę wiedzy w ochronie zdrowia. Podkreślono znaczenie regulacji formalnoprawnych w odniesieniu do aktualnej wiedzy medycznej, a także potrzebę i sposoby dzielenia się wiedzą. Część druga koncentruje się na określeniu roli ICT w zarządzaniu wiedzą w ochronie zdrowia. W kolejnych rozdziałach omówiono technolo- giczne aspekty zarządzania wiedzą w ochronie zdrowia, przedstawiono wy- brane rozwiązania ICT wspomagające zarządzanie wiedzą w tym obszarze, a także kilka refleksji na temat istotnych z tego punktu widzenia wyzwań i nierozwiązanych kwestii. Monografia jest adresowana do menedżerów podmiotów wykonujących działalność leczniczą, zastępców dyrektorów (wiceprezesów zarządu) ds. leczniczych lub ekonomicznych, zarządów spółek kapitałowych, kierowników klinik, ordynatorów, kierowników działów zamówień publicznych, studen- tów wydziałów ekonomicznych, wydziałów organizacji i zarządzania, uczelni medycznych, a także słuchaczy studiów podyplomowych z zakresu zarządzania podmiotami wykonującymi działalność leczniczą. Autorzy mają świadomość, że niniejsza monografia nie wyczerpuje tak ob- szernego i złożonego zagadnienia, jakim jest zarządzanie wiedzą w ochronie zdrowia z wykorzystaniem ICT. Dlatego też pozostają otwarci na wszelkie uwagi i sugestie, które mogłyby stać się dla nich źródłem nowych inspiracji. Szczególne podziękowania za cenne uwagi i wskazówki składamy recenzen- towi tej monografii, Panu prof. zw. dr. hab. Józefowi Pencowi. Autorzy5 5 Dr n. med. Tomasz Adam Karkowski, adiunkt w Katedrze Pracy i Polityki Społecznej, Instytut Ekonomik Stosowanych i Informatyki, Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny, Uniwersytet Łódzki, 90-214 Łódź, ul. Rewolucji 1905 r. nr 39, e-mail: tkarkowski@uni. lodz. pl; dr Karol Korczak, adiunkt w Katedrze Informatyki Ekonomicznej, Instytut Ekonomik Stosowanych i Informatyki, Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny, Uniwersytet Łódzki, 90-255 Łódź, ul. POW 3/5, e-mail: karolk@uni. lodz. pl. 22 Część pierwsza Teoretyczne i formalnoprawne aspekty zarządzania wiedzą w ochronie zdrowia Rozdział 1 Zarządzanie wiedzą – podstawowe definicje i pojęcia 1.1. Piramida wiedzy Każda organizacja działa w sposób niepowtarzalny, posiada również własną specyfikę wyróżniających ją zasobów, dzięki czemu stanowi pewien rodzaj oryginalnej „przechowalni wiedzy”. Aby móc w prawidłowy sposób zarządzać wiedzą, należy odróżnić dane, informacje, wiedzę i mądrość oraz znaleźć powiązania między nimi6, co prezentuje poniższy rysunek, do którego opis znajduje się poniżej. Rysunek 1.1. Piramida wiedzy Źródło: J. Fazlagić, Zarządzanie wiedzą w zakładach opieki zdrowotnej (w:) M. Dobska, K. Rogoziński (red.), Podstawy zarządzania zakładem opieki zdrowotnej, Warszawa 2008, s. 300. 6 A. Hauke-Lopes, Rola transferu wiedzy w procesie wejścia przedsiębiorstwa na rynek zagraniczny – podejście sieciowe, rozprawa doktorska, Poznań 2010, s. 23. 25 Rozdział 1. Zarządzanie wiedzą – podstawowe definicje i pojęcia Dane Ludzie za pośrednictwem zmysłów pobierają dane ze świata zewnętrznego, a następnie w oparciu o swoje doświadczenie próbują nadać im jakiś sens. W taki sposób dane stają się przyswojonymi faktami, które z założenia są prawdziwe. Czasem ich prawdziwość bywa podważana, ponieważ zmysły mogą nas oszukać. Ludzie potrafią także eliminować dane określonego ro- dzaju w procesie rozumowania czy czystej kalkulacji. Należy też pamiętać o tym, że dane pozbawione kontekstu nie mają żadnego sensu, zatem chcąc je zinterpretować, potrzebujemy jakiegoś punktu odniesienia. Informacje Informację można określić jako usystematyzowane dane. Usystematyzowanie danych według jakiegoś klucza oznacza, że na ich podstawie można formu- łować wnioski lub przewidywania. Dane, aby spełniały funkcję informującą, muszą być uporządkowane, np. poprzez ich klasyfikację według określonego kryterium, a co się z tym wiąże – stworzenie punktu odniesienia. Z kolei według innej koncepcji informacja to dane, które są wzbogacone o znaczenie, wagę i cel. Ponadto dane często nabierają znaczenia dopiero w stosunku do określonych doświadczeń czy innych danych. Wiedza W ujęciu praktycznym wiedzę można określić jako „użytkową informację”, która przyczynia się do podejmowania trafniejszych decyzji oraz pozwala wnosić istotny wkład w procesy twórczego myślenia i dialogu, które zachodzą w organizacji. Z sytuacją taką mamy do czynienia wówczas, gdy informacja dociera we właściwe miejsce o właściwej porze i we właściwej formie. Wiedza daje gwarancję większej skuteczności działań i zdolności przewidywania skutków niż dane czy informacje. Jednym z głównych problemów zarządza- nia wiedzą jest poszukiwanie twórczych sposobów na przekształcenie orga- nizacyjnych zasobów wiedzy ukrytej w wiedzę jawną. Na wiedzę ukrytą składają się również machinalne, rutynowe zachowania, mechanizmy dzia- łania i normy charakterystyczne dla danej organizacji. 26 1.1. Piramida wiedzy Mądrość Mądrość to zdolność do podejmowania w określonej sytuacji dojrzałych i stosownych działań. Opiera się na etycznym rozstrzyganiu problemów zgodnie z wyznawanym systemem przekonań. Mądrość często przyjmuje postać cytatów, przysłów, powiedzeń. Natomiast zdefiniowanie prawdy sprawia duży problem, ponieważ panuje coraz mocniejsze przekonanie, że zjawiska społeczne są w dużej mierze za- leżne od teorii rzeczywistości. Nie można ustalić absolutnej prawdy o danym zjawisku społecznym, ponieważ zawsze będzie wiele prawd równorzędnych7. Jedynie zasoby niematerialne posiadają unikatowy charakter, co znajduje potwierdzenie w specyfice ich eksploatacji, ponieważ mogą być wykorzysty- wane w wielu miejscach, czego przykładem jest marka. W trakcie rozsądnej eksploatacji zasoby tego rodzaju (np. wiedza, kompetencje) nie ulegają de- precjacji, ale ich wartość wzrasta. Zasoby niematerialne tworzą w organizacji niepowtarzalną konfigurację, ukształtowaną dzięki specyficznemu doborowi członków tej organizacji i interakcjom, jakie zachodzą między nimi. Z kolei A.P. De Geus uznaje, że jedynym trwałym źródłem przewagi konkurencyjnej jest umiejętność uczenia się organizacji w tempie szybszym, niż czynią to podmioty konkurencyjne8. Wiedza – kategorie Wiedza razem z procesem jej gromadzenia i uaktualniania stanowi funda- mentalny czynnik sukcesu organizacji w bezustannie zmieniającym się otoczeniu. Umiejętność korzystania z posiadanej już wiedzy, ale również tworzenie nowej i dokonywanie przekładu jej na sukces rynkowy stwarza większe możliwości organizacji na bardzo konkurencyjnym rynku. Wiedza określana jest jako niematerialne zasoby organizacji, nieodłącznie powiązane z ludzkim działaniem, których zastosowanie może być podstawą 7 A. Jashapara, Zarządzanie wiedzą, Warszawa 2014, s. 32–36. 8 M. Plebańska, Platforma e-learningowa jako trzon systemu zarządzania wiedzą pracowników, Kraków–Warszawa 2013, s. 21. 27 Rozdział 1. Zarządzanie wiedzą – podstawowe definicje i pojęcia przewagi konkurencyjnej organizacji. Jest ona ściśle powiązana z posiadany- mi przez organizację zasobami w postaci informacji, danych, procedur, ale również z wykształceniem i doświadczeniem osób. Wiedza postrzegana jest jako jeden z najważniejszych elementów potencjału strategicznego organi- zacji. Jej znaczenie w tworzeniu przewagi konkurencyjnej organizacji stale rośnie kosztem materialnych zasobów, którymi dysponuje organizacja. Najbardziej charakterystyczną cechą na poziomie makroekonomicznym, która odróżnia ją od pozostałych czynników produkcji, jest jej nieograniczo- ność. Ponadto użytkowanie istniejących zasobów wiedzy powoduje zarówno potęgowanie, jak i podnoszenie jakości tego potencjału9. W dzisiejszych czasach wiedza i informacja jest dla organizacji istotnym czynnikiem konkurencyjności. Narastająca lawinowo ilość wiedzy i infor- macji może powodować kłopoty menedżerów w podejmowaniu odpowied- nich decyzji. Ponadto można zaobserwować szybkie dezaktualizowanie się wiedzy, zwłaszcza w dziedzinach, w których postęp naukowo-techniczny jest ogromny (medycyna). Obecnie organizacje ochrony zdrowia w celu utrzymania się na rynku powinny nie tylko dysponować aktualną informacją i najnowszą wiedzą, ale także odpowiednio je wykorzystać. Należy w tym miejscu zdefiniować organizację uczącą się, rozumianą jako organizacja wdrażająca koncepcję zarządzania bazującą na pewnej sumie wiedzy, którą dysponują poszczególni pracownicy – wiedzy, która jest nieustannie wzbo- gacana i rozwijana, a następnie udostępniana organizacji10. Analizując zmiany zachodzące we współczesnej rzeczywistości społeczno-go- spodarczej, trudno jednak nie zauważyć istotnego wzrostu znaczenia wiedzy, która staje się siłą napędową wszelkich zmian w gospodarce. Globalizacja rynków oznacza zarówno poszerzenie potencjalnego zakresu oddziaływania, jak i wzrost liczby konkurentów. Obecnie granice geograficzne nie stanowią już kluczowej bariery w rozwijaniu biznesu, a pacjent oczekuje usług o wy- sokiej jakości. Wymaga to od organizacji umiejętności szybkiego reagowania na zmiany, dokładnej wiedzy o potrzebach klienta, nie tylko masowego, ale 9 M. Jedynak, Wiedza i umiejętności jako elementy składowe kompetencji menedżerskich (w:) Z. Nęcki, M. Kęsy (red.), Postawy personelu medycznego wobec zarządzania szpitalem, Kraków 2013, s. 53. 10 K. Zimniewicz, Współczesne koncepcje i metody zarządzania, Warszawa 1999, s. 81–83. 28
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Zarządzanie wiedzą w ochronie zdrowia z wykorzystaniem wybranych rozwiązań ICT
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: