Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00167 005308 14865861 na godz. na dobę w sumie
Zasada instancyjności w postępowaniu cywilnym - ebook/pdf
Zasada instancyjności w postępowaniu cywilnym - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 379
Wydawca: Lexis Nexis Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7806-722-1 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> cywilne
Porównaj ceny (książka, ebook (-8%), audiobook).
Stosowanie prawa obarczone jest ryzykiem błędu. System instancyjnej kontroli orzeczeń sądowych uznaje się obecnie za najlepszą historycznie ukształtowaną gwarancję prawidłowości rozstrzygnięcia w sprawie.
W polskim porządku prawnym zagadnienie instancyjności postępowań sądowych nabrało istotnego znaczenia w wyniku uchwalenia Konstytucji RP z 1997 r., w której zawarto regułę, że każde postępowanie sądowe jest co najmniej dwuinstancyjne. Ten z pozoru nieskomplikowany przepis wywołuje wiele wątpliwości, kontrowersji i nieporozumień zarówno w nauce prawa, jak i orzecznictwie co do sensu i zakresu wynikającej z niego normy prawnej.
Niniejsza publikacja stanowi pogłębioną analizę instancyjności w postępowaniu cywilnym. Omówiono w niej pojęcie instancji oraz określono cechy charakterystyczne dla instancyjności postępowania, odniesiono się także do problematyki tzw. instancji poziomej. W książce przedstawione zostały wady i zalety systemu instancyjnej kontroli orzeczeń. Przeprowadzono również analizę i ocenę orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego co do rozumienia przez niego instancyjności postępowań sądowych.
Książka jest adresowana do prawników praktyków: sędziów, adwokatów, radców prawnych oraz przedstawicieli nauki i studentów.
Dr Monika Michalska-Marciniak – adiunkt w Katedrze Postępowania Cywilnego (II) Uniwersytetu Łódzkiego, radca prawny, ukończyła aplikację sędziowską; autorka licznych opracowań z zakresu postępowania cywilnego, w szczególności dotyczących środków zaskarżenia oraz postępowania egzekucyjnego.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Zasada instancyjności w postępowaniu cywilnym Monika Michalska-Marciniak Wydanie 1 Warszawa 2013 Redaktor prowadzący: Anna Popławska Opracowanie redakcyjne: Hanna Czerniewska Opracowanie techniczne: Małgorzata Duda, Agnieszka Dymkowska Projekt okładki i stron tytułowych: Michał Piotrowski © Copyright by LexisNexis Polska Sp. z o.o. 2012 Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej książki nie może być powielana ani rozpowszechniana za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych – bez pisemnej zgody Autorki i wydawcy. ISBN 978-83-7806-722-1 LexisNexis Polska Sp. z o.o. Ochota Office Park 1, Al. Jerozolimskie 181, 02–222 Warszawa tel. 22 572 95 00, faks 22 572 95 68 Infolinia: 22 572 99 99 Redakcja: tel. 22 572 83 26, 22 572 83 28, 22 572 83 11, faks 22 572 83 92 www.lexisnexis.pl, e-mail: biuro@lexisnexis.pl Księgarnia Internetowa: dostępna ze strony www.lexisnexis.pl Spis treści Wykaz skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 ROZDZIAŁ I. Kształtowanie się instancyjności postępowania cywilnego – rys historyczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 1. Prawo rzymskie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 2. Prawo romańskie i germańskie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 3. Prawo polskie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 ROZDZIAŁ II. Uwagi prawnoporównawcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40 1. Instancyjność w konstytucjach wybranych państw europejskich . . . . 40 2. Instancyjność w prawie wspólnotowym i umowach międzynarodowych 42 2.1. Sprawy karne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44 2.2. Sprawy cywilne i handlowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46 2.3. Sprawy administracyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49 2.4. Postępowanie przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50 3. Prawo francuskie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54 4. Prawo niemieckie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55 5. Prawo włoskie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57 ROZDZIAŁ III. Istota i funkcje instancyjności postępowania cywilnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 61 1. Pojęcie „instancja” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 61 2. Instancyjność, dwuinstancyjność, tok instancji, sąd przełożony . . . . . 72 3. Instancja pozioma . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 88 4. Funkcje instancyjności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94 5. Ustrojowe i proceduralne przejawy instancyjności . . . . . . . . . . . . . . . 98 6. Wady i zalety instancyjności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 101 7. Początek i koniec postępowania przed sądem danej instancji . . . . . . . 102 7.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 102 7.2. Początek postępowania przed sądem pierwszej instancji . . . . . . 103 5 Zasada_instancyjnosci_Monografia_A5.indd 5 Zasada_instancyjnosci_Monografia_A5.indd 5 2012-10-25 10:20:27 2012-10-25 10:20:27 Spis treści 7.3. Koniec postępowania przed sądem pierwszej instancji . . . . . . . . 109 7.4. Początek postępowania odwoławczego i postępowania przed sądem drugiej instancji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 117 7.5. Koniec postępowania odwoławczego i postępowania przed sądem drugiej instancji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 118 7.6. Wnioski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 119 ROZDZIAŁ IV. Podstawy prawne instancyjności postępowania cywilnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120 1. Źródła instancyjności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120 1.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120 1.2. Źródła formalne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120 1.3. Źródła materialne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 129 2. Ocena konstytucyjnego ujęcia instancyjności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 131 3. Instancyjność – zasada czy cecha postępowania cywilnego . . . . . . . . 132 3.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 132 3.2. Zasady prawa w ogólnej teorii prawa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 133 3.3. Zasady prawa w dogmatyce prawa postępowania cywilnego . . . 134 3.4. System zasad prawa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 140 3.5. Wnioski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 141 ROZDZIAŁ V. Zasada dwuinstancyjności postępowania sądowego w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego. Analiza i ocena . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 145 1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 145 1.1. Orzeczenie sądu pierwszej instancji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 146 1.2. Orzeczenie wydane w „sprawie” w rozumieniu art. 45 Konstytucji RP . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 151 1.3. Orzeczenie wydane w wyniku sprawowania wymiaru sprawiedliwości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 155 1.4. Orzeczenie wydane w sprawie powierzonej sądom „od początku do końca” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 168 1.5. Nadzwyczajne środki prawne a zasada instancyjności . . . . . . . . 171 2. Zaskarżalność orzeczeń nieobjętych zakresem art. 176 ust. 1 Konstytucji RP . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 172 3. Ocena stanowiska Trybunału Konstytucyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . 173 ROZDZIAŁ VI. Zasada dwuinstancyjności postępowania sądowego a inne prawa i zasady wyrażone w Konstytucji RP . . 179 1. Zasada dwuinstancyjności a prawo do zaskarżenia orzeczeń wydanych w pierwszej instancji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 179 2. Zasada dwuinstancyjności a prawo do sądu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 193 6 Zasada_instancyjnosci_Monografia_A5.indd 6 Zasada_instancyjnosci_Monografia_A5.indd 6 2012-10-25 10:20:27 2012-10-25 10:20:27 Spis treści 3. Zasada dwuinstancyjności a zasada sprawiedliwości proceduralnej . . 206 4. Skarga kasacyjna a zasada dwuinstancyjności . . . . . . . . . . . . . . . . . . 215 ROZDZIAŁ VII. Elementy zasady dwuinstancyjności postępowania cywilnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 221 1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 221 2. Dostęp do sądu drugiej instancji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 224 2.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 224 2.2. Naruszenie prawa dostępu do sądu drugiej instancji . . . . . . . . . 225 2.2.1. Naruszenie bezpośrednie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 225 2.2.2. Naruszenie pośrednie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 233 2.2.2.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 233 2.2.2.2. Warunki formalne środków odwoławczych . . . . 234 2.2.2.3. Postępowanie poprzedzające wniesienie środka odwoławczego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 244 2.2.2.4. Dyskrecjonalne odrzucenie środka odwoławczego 245 2.2.2.5. Nadmierność obciążeń finansowych . . . . . . . . . 252 3. Dewolutywność . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 260 4. Odpowiedniość ukształtowania postępowania odwoławczego . . . . . . 268 5. Pozostałe elementy zasady dwuinstancyjności . . . . . . . . . . . . . . . . . . 272 ROZDZIAŁ VIII. Przejawy zasady instancyjności w postępowaniu cywilnym. Analiza i ocena . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 274 1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 274 2. Przejawy ustrojowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 275 3. Przejawy proceduralne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 280 3.1. Modele instancyjnej kontroli orzeczeń co do istoty sprawy. . . . . 280 3.1.1. Model apelacyjny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 280 3.1.2. Model rewizyjny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 283 3.1.3. Model kasacyjny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 283 3.2. Modele instancyjnej kontroli orzeczeń proceduralnych . . . . . . . 284 3.3. Środki zaskarżenia – pojęcie i klasyfikacja . . . . . . . . . . . . . . . . . 284 3.3.1. Pojęcie „środek zaskarżenia” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 284 3.3.2. Klasyfikacja środków zaskarżenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . 288 3.3.2.1. Środki odwoławcze i inne środki zaskarżenia . . 288 3.3.2.2. Pozostałe klasyfikacje środków zaskarżenia . . . 290 3.4. Pojęcie i kształt systemu środków zaskarżenia . . . . . . . . . . . . . . 299 ROZDZIAŁ IX. Analiza polskiego modelu instancyjnej kontroli orzeczeń w postępowaniu cywilnym . . . . . . . . . . . . . . 302 1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 302 2. Instancyjna kontrola orzeczeń co do istoty sprawy . . . . . . . . . . . . . . . 303 7 Zasada_instancyjnosci_Monografia_A5.indd 7 Zasada_instancyjnosci_Monografia_A5.indd 7 2012-10-25 10:20:27 2012-10-25 10:20:27 Spis treści 2.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 303 2.2. Model instancyjnej kontroli orzeczeń co do istoty sprawy . . . . . 304 2.3. Charakterystyka apelacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 308 2.3.1. Pojęcie „granice apelacji” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 310 2.3.2. Analiza art. 378 k.p.c. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 312 2.3.3. Nowości oraz zakaz nowych żądań . . . . . . . . . . . . . . . . . 325 2.3.4. Podstawa faktyczna rozstrzygnięcia . . . . . . . . . . . . . . . . . 331 2.3.5. Charakter apelacji w postępowaniu uproszczonym . . . . . . . 332 3. Instancyjna kontrola orzeczeń proceduralnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . 333 3.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 333 3.2. Pojęcie „zażalenie” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 335 3.2.1. Zażalenie jako środek odwoławczy . . . . . . . . . . . . . . . . . . 335 3.2.2. Zażalenie jako środek wszczynający postępowanie procesowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 345 3.2.3. Zażalenie jako szczególny środek zaskarżenia . . . . . . . . . 350 3.3. Kontrola postanowień w trybie art. 380 k.p.c. . . . . . . . . . . . . . . 352 3.4. Postępowanie w sprawie stwierdzenia przewlekłości postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 355 Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 359 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 365 Zasada_instancyjnosci_Monografia_A5.indd 8 Zasada_instancyjnosci_Monografia_A5.indd 8 2012-10-25 10:20:27 2012-10-25 10:20:27 Wykaz skrótów I. Źródła prawa d.k.p.c. d.pr.upad. fr. k.c. fr. k.p.c. GG k.p.a. k.p.c. KPCz – rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 29 lis- topada 1930 r. – Kodeks postępowania cywilnego (tekst jedn. Dz.U.R.P. z 1950 r. Nr 43, poz. 394 ze zm.) – uchylone – rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z  24  paź dzier- nika 1934 r. – Prawo upadłościowe (tekst jedn. Dz.U. z 1991 r. Nr 118, poz. 512 ze zm.) – uchylone – francuski kodeks cywilny – francuski kodeks postępowania cywilnego – Konstytucja Republiki Niemieckiej z 1949 r. – ustawa z  14  czerwca 1960  r. – Kodeks postępowania admi- nistracyjnego (tekst jedn. Dz.U.  z  2000  r. Nr  98, poz.  1071 ze zm.) – ustawa z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywil- nego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zm.) – Konwencja o  ochronie praw człowieka i  podstawowych wolności, sporządzona w Rzymie 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.) Konstytucja RP – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z  2  kwietnia 1997  r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze sprost. i zm.) Konstytucja RW k.p.n. – Konstytucja Republiki Włoskiej z 22 grudnia 1947 r. – dekret z 18 lipca 1945 r. – Kodeks postępowania niespornego KPPUE MPPOP o.p. p.u.s.a. p.u.s.p. (Dz.U. Nr 27, poz. 169 ze zm.) – uchylony – Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej podpisana w Ni- cei 7 grudnia 2000 r. (Dz.U. z 2009 r. Nr 203, poz. 1569) – Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i  Politycznych podpisany 16 grudnia 1966 r. w Nowym Jorku (Dz.U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167) – ustawa z  29  sierpnia 1997  r. – Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 749 ze zm.) – ustawa z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administra- cyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) – ustawa z 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszech- nych (Dz.U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.) 9 Zasada_instancyjnosci_Monografia_A5.indd 9 Zasada_instancyjnosci_Monografia_A5.indd 9 2012-10-25 10:20:27 2012-10-25 10:20:27 p.u.s.w. PDPCzO pr. not. pr.u.n. TFUE TUE u.k.s.c. u.kom.sąd. u.p.n. u.s.p.p. Wykaz skrótów – ustawa z 21 sierpnia 1997 r.– Prawo o ustroju sądów wojsko- wych (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 952) – Powszechna Deklaracja Praw Człowieka i Obywatela sporzą- dzona 10 grudnia 1948 r. w Paryżu – ustawa z 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (tekst jedn. Dz.U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 ze zm.) – ustawa z 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 1112) – Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz.U. z 2004 r. Nr  90, poz.  864/2; wersja skonsolidowana Dz.Urz. UE 2010 C 83/1) – Traktat o Unii Europejskiej (Dz.U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/30 ze zm.; wersja skonsolidowana Dz.Urz. UE 2010 C 83/1) – ustawa z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 90, poz. 594 ze zm.) – ustawa z 29 sierpnia 1997 r. komornikach sądowych i egzeku- cji (tekst jedn. Dz.U. z 2011 r. Nr 231, poz. 376 ze zm.) – ustawa z 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich (tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 33, poz. 178 ze zm.) – ustawa z  17  czerwca 2004  r. o  skardze na naruszenie pra- wa strony do rozpoznania sprawy w  postępowaniu przygo- towawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez proku- ratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz.U. Nr 179, poz. 1843 ze zm.) – włoski kodeks postępowania cywilnego – niemiecki kodeks postępowania cywilnego wł. k.p.c. ZPO II. Oficjalne wydawnictwa z orzecznictwem i czasopisma – „Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska” AUMCS – „Biuletyn Rzecznika Praw Obywatelskich” Biuletyn RPO – „Biuletyn Sądu Najwyższego” Biul. SN – „Gazetta Ufficiale” G.U. – „Głos Prawa” Gł. Pr. Gł. Sąd. – „Głos Sądownictwa” – „Gdańskie Studia Prawnicze” GSP – „Krakowskie Zeszyty Sądowe” KZS – „Monitor Prawniczy” MoP – „Nowe Prawo” NP NPC – „Nowy Proces Cywilny” – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna (od 1995 r.) OSNC OSNC-ZD – Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna – Zeszyt Do- datkowy – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna, Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (od 1963 r. do 1994 r.) – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Karna i Wojskowa – Orzecznictwo Sądów Polskich OSNCP OSNKW OSP 10 Zasada_instancyjnosci_Monografia_A5.indd 10 Zasada_instancyjnosci_Monografia_A5.indd 10 2012-10-25 10:20:27 2012-10-25 10:20:27 Wykaz skrótów OSPiKA OTK OTK-A OTK-B – Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych – Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego – Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego; Zbiór Urzędowy, Seria A – Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego; Zbiór Urzędowy, Seria B (od 2002 r.) – „Palestra” – „Państwo i Prawo” – „Przegląd Orzecznictwa Podatkowego” – „Polski Proces Cywilny” – „Przegląd Sejmowy” – „Przegląd Sądowy” – „Radca Prawny” – „Rejent” – „Rivista di diritto processuale” Pal. PiP POP PPC Przeg. Sejm. PS R.Pr. Rej. Riv.dir.proc. Riv.trim.dir.proc.civ. – „Rivista trimestrale di diritto e procedura civile” – „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” RPEiS – „Samorząd Terytorialny” Sam. Teryt. SC – „Studia Cywilistyczne” – „Zeszyty Naukowe Akademii Spraw Wewnętrznych” ZNASW – „Zeszyty Naukowe Instytutu Badania Prawa Sądowego” ZNIBPS – „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Wrocławskiego” ZNUWr. ZPUKSW – „Zeszyty Prawnicze Uniwersytetu Kardynała Stefana Wy- szyńskiego” III. Sądy i inne instytucje ETPCz ETS SN SOKiK TK UOKiK IV. Inne Dz.U. Dz.U. UE Dz.U.R.P. Lex LexPolonica spec. uchwała (7) SN – Europejski Trybunał Praw Człowieka – Europejski Trybunał Sprawiedliwości – Sąd Najwyższy – Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Trybunał Konstytucyjny – Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Dziennik Ustaw – Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej – Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej – system informacji prawniczej Wydawnictwa Wolters Kluwer – Serwis Prawniczy LexisNexis Polska sp. z o.o. – specjalny – uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego 11 Zasada_instancyjnosci_Monografia_A5.indd 11 Zasada_instancyjnosci_Monografia_A5.indd 11 2012-10-25 10:20:27 2012-10-25 10:20:27 Wstęp Działalność ludzka, w każdej jej sferze, obarczona jest ryzykiem błędu. Ta odwieczna prawda dostrzegana jest również na gruncie prawa, zwłaszcza na etapie jego stosowania. Dążąc do zminimalizowania ryzyka wprowa- dzenia do obrotu prawnego wadliwej decyzji, od dawna tworzono różnego rodzaju systemy kontroli decyzji wydawanych przez organy państwowe. Na gruncie postępowania cywilnego chodzi o  kontrolę orzeczeń wyda- wanych w jego toku oraz rozstrzygających spór poddany pod osąd sądu. Obecnie za najlepszą, historycznie ukształtowaną gwarancję prawidłowo- ści rozstrzygnięcia w sprawie uznaje się system instancyjnej kontroli orze- czeń sądowych. We współczesnych systemach prawnych powszechnie przyjęta jest instan- cyjność postępowań sądowych. Najlepszym tego wyrazem jest obowiązu- jący w każdym porządku prawnym określony system zaskarżania orzeczeń sądowych. Powszechność instancyjnych systemów weryfikacji decyzji są- dowych jest wyrazem ewolucji rozwiązań w tym zakresie, która pokazała, że nie ma pełniejszego sposobu zagwarantowania praw podmiotów w po- stępowaniu sądowym niż możliwość uruchomienia postępowania umożli- wiającego weryfikację rozstrzygnięcia przez sąd wyższej instancji1. Formuła instancyjności przyjęta w  danych systemach prawnych nie ma jednakowego charakteru. Jest ona warunkowana przyjęciem określonej koncepcji legislacyjnej, a niekiedy nawet względami politycznymi. Różne formuły instancyjności mają swoje źródło w wieloaspektowości tego zja- wiska. Wynikają one albo z odmiennej liczby instancji sądowych przewi- dzianych w danym porządku prawnym, albo z odmiennie ukształtowane- 1 R. Hauser, Konstytucyjny model polskiego sądownictwa administracyjnego, w: Polski model sądownictwa administracyjnego, red.  J.  Stelmasiak, J.  Niczyporuk, S.  Fundo- wicz, Lublin 2003, s. 143. 13 Zasada_instancyjnosci_Monografia_A5.indd 13 Zasada_instancyjnosci_Monografia_A5.indd 13 2012-10-25 10:20:27 2012-10-25 10:20:27 Wstęp go zakresu kompetencji sądu wyższej instancji. Zasadnicze znaczenie ma przy tym zakres kompetencji przyznany sądowi drugiej instancji. Niekiedy sądowi temu przypisywana jest jedynie funkcja kontrolna, ograniczająca się do sprawdzenia zasadności i legalności orzeczenia wydanego w pierw- szej instancji, innym zaś razem postępowanie przed sądem drugiej instan- cji stanowi kontynuację postępowania pierwszoinstancyjnego, gdzie sąd a quo ponownie lub w dalszym ciągu rozpoznaje sprawę, czy też „kontrol- nie rozpoznaje” sprawę. Instancyjność postępowania, oprócz wymiernych korzyści w postaci moż- liwości uzyskania prawidłowego rozstrzygnięcia, wiąże się jednak nieod- łącznie z  przedłużeniem czasu trwania postępowania. Aby pogodzić te sprzeczne interesy, poszukuje się rozwiązań kompromisowych, co daje efekt w postaci wielu modeli instancyjnej kontroli orzeczeń. Współcześnie nie spotyka się w zasadzie systemu instancyjnego przebiegającego przez więcej niż trzy instancje sądowe. Zagadnienie instancyjności postępowań sądowych w  polskim porządku prawnym nabrało w ostatnim czasie istotnego znaczenia. Jest to wynikiem wprowadzenia do Konstytucji RP zapisu, zgodnie z którym każde postę- powanie sądowe jest co najmniej dwuinstancyjne (art.  176 ust.  1). Ten z pozoru nieskomplikowany przepis wywołuje wiele wątpliwości, kontro- wersji i nieporozumień zarówno w nauce prawa, jak i orzecznictwie, co do sensu i zakresu wynikającej z niego normy prawnej. Od problemów tych nie jest również wolne orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, które od momentu wejścia w życie Konstytucji RP przeszło znaczącą ewolucję w za- kresie wykładni jej art. 176 ust. 1. Mimo to w wielu kwestiach stanowisko Trybunału Konstytucyjnego nadal jest mało precyzyjne czy wręcz niespój- ne. Brak konsekwencji w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego oraz nadawanie pewnym pojęciom zupełnie nowego znaczenia jest przedmio- tem krytyki ze strony przedstawiciel nauki różnych gałęzi prawa. Instancyjność postępowania cywilnego była przedmiotem zainteresowa- nia nauki prawa postępowania cywilnego również przed uchwaleniem Konstytucji RP. Jednakże zarówno dawniej, jak i  dziś skupiała się ona głównie na zagadnieniach związanych z  mechanizmami uruchomienia kontroli instancyjnej. Zarówno w  opracowaniach monograficznych, jak i przyczynkarskich podejmowane były szczegółowe zagadnienia związane z przebiegiem kontroli instancyjnej orzeczeń w postępowaniu cywilnym. Brak natomiast całościowego ujęcia problematyki instancyjności od strony 14 Zasada_instancyjnosci_Monografia_A5.indd 14 Zasada_instancyjnosci_Monografia_A5.indd 14 2012-10-25 10:20:27 2012-10-25 10:20:27 Wstęp teoretycznej jako modelu budowy czy struktury postępowania cywilnego. Niniejsze opracowanie stanowi próbę określenia zjawiska instancyjności oraz jego istoty w postępowaniu cywilnym. Dlatego w pierwszej kolejno- ści podjęto próbę zdefiniowania samego pojęcia instancji oraz określenia istoty i cech charakterystycznych dla zjawiska instancyjności postępowa- nia, a sformułowane wnioski stanowiły punkt wyjścia do dalszych rozwa- żań. Podjęto kontrowersyjną problematykę tzw. instancji poziomej, która wymagała odniesienia do zagadnienia, czy w aktualnym stanie prawnym uzasadnione jest utożsamianie wyższej instancji jedynie z  sądem hie- rarchicznie wyższym. Zostały omówione również funkcje, a  także zale- ty i wady systemu instancyjnej kontroli orzeczeń. Wyróżniono i opisano ustrojowe i proceduralne przejawy instancyjności postępowania. Następ- nie dokonano analizy podstaw prawnych instancyjności współczesnego polskiego cywilnego postępowania rozpoznawczego, w tym podjęto pro- blem znaczenia instancyjności dla współczesnego polskiego postępowania cywilnego (zasada czy cecha). Z  uwagi na konstytucyjne zakotwiczenie instancyjności postępowania konieczne było również przedstawienie rozumienia instancyjności postę- powań sądowych prezentowanego przez Trybunał Konstytucyjny, którego orzecznictwo w tym zakresie było i jest niejednokrotnie źródłem licznych kontrowersji. Niezbędne było także zestawienie zasady instancyjności po- stępowania sądowego z innymi zasadami wyrażonymi w Konstytucji RP. Na pierwszy plan w tym zakresie wysuwa się problematyka wzajemnego stosunku art. 176 ust. 1 i art. 78 Konstytucji RP. Ten ostatni przepis prze- widuje prawo do zaskarżenia orzeczeń i  decyzji wydanych w  pierwszej instancji. Z uwagi na to, że konstytucyjne ujęcie instancyjności postępo- wania nie odnosi się jedynie do postępowania cywilnego, a do wszystkich procedur sądowych, w części pracy poświęconej zagadnieniom konstytu- cyjnym konieczna była analiza wydawanych przez Trybunał Konstytu- cyjny orzeczeń nie tylko na gruncie postępowania cywilnego, ale także in- nych procedur sądowych. Jedynie w ten sposób zakrojone badania dawa- ły gwarancję pełnego i  prawdziwego uchwycenia stanowiska Trybunału Konstytucyjnego w przedmiocie instancyjności. Dlatego w rozdziałach V i VI pracy posługiwano się pojęciem szerszym, niż wynikałoby to z tematu pracy, a mianowicie „instancyjność postępowania sądowego”. W pracy poddano również analizie poszczególne elementy zasady instan- cyjności wyróżniane przez Trybunał Konstytucyjny. W ostatniej kolejno- 15 Zasada_instancyjnosci_Monografia_A5.indd 15 Zasada_instancyjnosci_Monografia_A5.indd 15 2012-10-25 10:20:27 2012-10-25 10:20:27 Wstęp ści omówione zostały konkretne przejawy instancyjności postępowania cywilnego zarówno od strony modelowej, jak i szczegółowych rozwiązań prawnych przyjętych w tym postępowaniu. W celu lepszego zrozumienia istoty instancyjności analizie poddano rów- nież ten problem w aspekcie prawnoporównawczym, przez odniesienie do wybranych obcych porządków prawnych, a także prześledzono, jak kształ- tował się system instancyjny na przestrzeni dziejów. W pracy skupiono się na problematyce instancyjności cywilnego postępo- wania rozpoznawczego, które według systematyki Kodeksu postępowa- nia cywilnego obejmuje proces i postępowanie nieprocesowe. Pominięte zostały zagadnienia związane z instancyjnością cywilnego postępowania egzekucyjnego oraz postępowania upadłościowego i naprawczego. Postę- powania te cechują liczne odrębności co do funkcji, celów oraz struktury. Pewne odwołania do rozwiązań przyjętych w  postępowaniu egzekucyj- nym czy upadłościowym i  naprawczym zostały zawarte w  pracy o  tyle, o ile było to niezbędne do zachowania pełności czy też wykazania popraw- ności argumentacji i udowadnianych tez. Przedmiot badań wpłynął na wybór metod badawczych. W pracy wyko- rzystano przede wszystkim metodę analityczno-prawną, w  tym analizę prawnoporównawczą i  historyczną, ale także posłużono się rozumowa- niami logicznymi, metodą argumentacji oraz hermeneutyki prawniczej. W  pierwszej kolejności określono, na czym polega instancyjność oraz wskazano charakterystyczne cechy instancyjnego systemu kontroli orze- czeń sądowych. Definicja ta posłużyła za punkt wyjścia do dalszych roz- ważań. Zasada_instancyjnosci_Monografia_A5.indd 16 Zasada_instancyjnosci_Monografia_A5.indd 16 2012-10-25 10:20:27 2012-10-25 10:20:27 Rozdział I Kształtowanie się instancyjności postępowania cywilnego – rys historyczny 1. Prawo rzymskie Kolebkę instancyjności stanowi prawo rzymskie. Jej ukształtowanie należy wiązać z pojawieniem się apelacji, która stanowi oryginalny twór tego pra- wa. Po raz pierwszy apelacja pojawia się w prawie rzymskim na początku Cesarstwa za czasów panowania cesarza Augusta. Powstała ona w  dro- dze praktyki jako samodzielna instytucja prawna w procesie kognicyjnym. Apelację uznawano w każdym stadium procesowym, a przyjęcie jej zale- żało od swobodnego uznania cesarza. W okresie pryncypatu występowała również w procesie formułkowym. Przysługiwała w sprawach cywilnych, karnych, ale również administracyjnych1. Cesarz był najwyższą instancją apelacyjną dla całego państwa2. Cel apelacji jasno sprecyzował Hermo- genianus jako iniquitas sententiae, czyli niesprawiedliwość wyroku, która mogła być wynikiem niewłaściwego zastosowania prawa czy nawet braku kwalifikacji sędziego wyrokującego w instancji niższej3. Apelację, na żąda- nie co najmniej jednej ze stron procesowych, rozpatrywał od nowa i wyda- 1 W. Litewski, Rzymskie korzenie polskiej apelacji cywilnej, w: Symbolae Vitoldo Bro- niewicz dedicatae. Księga pamiątkowa ku czci Witolda Broniewicza, red. A. Marciniak, Łódź 1998, s.  205; tenże, Wybrane zagadnienia rzymskiej apelacji w  sprawach cy- wilnych, Kraków 1967, s. 12 i n.; tenże, Słownik encyklopedyczny prawa rzymskiego, Kraków 1998, s. 24. 2 A. Akerberg, Środki odwoławcze. Komentarz do art. 393–441 Kodeksu Postępowania Cywilnego, Warszawa 1933, s. 7–8; W. Osuchowski, Zarys rzymskiego prawa prywat- nego, Warszawa 1967, s. 214; W. Siedlecki, w: J. Jodłowski, W. Siedlecki, Postępowanie cywilne. Część ogólna, Warszawa 1958, s. 178. 3 W. Rozwadowski, Prawo rzymskie. Zarys wykładu, Poznań 1992, s. 82. 17 Zasada_instancyjnosci_Monografia_A5.indd 17 Zasada_instancyjnosci_Monografia_A5.indd 17 2012-10-25 10:20:27 2012-10-25 10:20:27 I. Kształtowanie się instancyjności postępowania cywilnego – rys historyczny wał nowy wyrok sąd wyższej instancji. Do tego czasu wykonanie wyroku niższej instancji było zawieszone4. Apelacja rzymska był środkiem zaskarżenia zwyczajnym, dewolutywnym, pełnym (tzn.  nieograniczonym do pewnych tylko podstaw), suspensyw- nym i reformatoryjnym. W prawie rzymskim wykształciły się dwa rodzaje postępowania apelacyjnego. Pierwszy polegał na ponownym rozpoznaniu sprawy z  dopuszczeniem nowych twierdzeń, zarzutów i  dowodów. Dru- gi rodzaj, mający zastosowanie w  razie apelacji skierowanej do cesarza, polegał na nieograniczonej kontroli prawidłowości zaskarżonego wyroku na podstawie akt sprawy (appellatio more consultationis). Z biegiem czasu nastąpiło zbliżenie obu rodzajów postępowań apelacyjnych5. Apelację składano do sądu a  quo ustnie do protokołu w  dniu wydania wyroku lub postanowienia albo pisemnie w ciągu dwóch (suo nomie) lub trzech dni (alieno nomie). Sąd a quo decydował o przyjęciu lub odrzuce- niu apelacji z reguły ze względów formalnych, np. nieprawidłowości for- my lub złożenia po terminie. Istniał hierarchiczny tok instancji. Apelujący przedkładał sądowe litterae dimissoriae, które personel pomocniczy sądu ad quem wciągał do specjalnego rejestru. W okresie dominatu przed sądem cesarskim stosowano wyłącznie appellatio more consultationis. Nie powta- rzano całego postępowania, a przeprowadzano jedynie kontrolę opartą na merytorycznym sprawozdaniu sądu, piśmie apelującego i aktach sprawy. Proces był tajny, pisemny i pośredni, pierwotnie bez obecności stron i bez nowości. Dopiero Justynian dopuścił nowe twierdzenia, zarzuty i dowody oraz udział stron w rozprawie. Nie powtarzano jednak całego postępowa- nia od nowa6. W razie nieuwzględnienia apelacji, apelujący zobowiązany był uiścić swo- jemu przeciwnikowi czterokrotną wartość kosztów sądowych. Ponieważ w okresie dominatu strony nadużywały apelacji, kolejni władcy starali się temu przeciwdziałać. Za czasów Konstantego Wielkiego wprowadzono rozwiązania, w  myśl których przegrywający tracił połowę majątku oraz skazywany był na dwuletnie wygnanie albo prace w kopalni. Rygor ten zniósł dopiero Justynian, zobowiązując przegrywającego do zwrócenia stronie przeciwnej kosztów postępowania, z możliwością ich podwyższe- 4 K. Kolańczyk, Prawo rzymskie, Warszawa 1997, s. 166. 5 W. Litewski, Rzymskie korzenie..., s. 206. 6 W. Litewski, Słownik…, s. 24. 18 Zasada_instancyjnosci_Monografia_A5.indd 18 Zasada_instancyjnosci_Monografia_A5.indd 18 2012-10-25 10:20:27 2012-10-25 10:20:27 3. Prawo polskie nia w razie zaskarżenia wyroku w sposób nierozważny. Miało to przeciw- działać pieniactwu sądowemu7. Ponadto Justynian dopuścił jedynie dwie apelacje w tej samej sprawie i to jedynie w sprawach o znacznej wartości sporu8. Apelacja rzymska przejęta została z  niewielkimi zmianami przez pro- ces rzymskokanoniczny, z  którego przeniknęła następnie do prawa świeckiego. 2. Prawo romańskie i germańskie W  prawie frankońskim pierwszym surogatem odwołania była nagana wyroku. Polegała ona na oskarżeniu sędziego o stronniczość i wezwaniu go do obrony wydanego przez siebie wyroku przed sądem seniora hierar- chicznie wyższego. Następnie pod wpływem prawa kanonicznego proces romańsko-kanoniczny przejął z Corpus Iuris Civilis apelację hierarchiczną. Służyła ona sprawdzeniu pod względem faktycznym i prawnym początko- wo wszystkich dekretów, później jedynie dekretów w  sprawach najważ- niejszych9. Nova były dopuszczalne tylko po złożeniu przez stronę przy- sięgi, że opóźnienie nastąpiło bez jej winy. Termin do złożenia apelacji wynosił dziesięć dni10. W prawie germańskim za surogat apelacji uznawany jest środek prawny określany jako Urteilsschelte. Za jego pośrednictwem kwestionowano pro- jekt wyroku, aby zapobiec jego ogłoszeniu. W późniejszym okresie środek ten przekształcił się w apelację11. W 1815 r. w procesie germańskim wpro- wadzono trójinstancyjność postępowania. 3. Prawo polskie W  dobie przedpaństwowej oraz w  okresie formowania się pierwszych organizacji państwowych na ziemiach polskich sądy były w  rękach rzą- dzących, co było potężnym środkiem umacniania ich władzy. Sąd był pu- bliczny i zwykle odbywał się na wiecu. Wyrok ogłaszano zgromadzonym, ponieważ w  ten sposób w  świadomości społecznej utrwalały się normy 7 W. Rozwadowski, Prawo rzymskie..., s. 82; K. Kolańczyk, Prawo rzymskie, s. 167. 8 K. Kolańczyk, Prawo rzymskie, s. 167. 9 B. Bladowski, Środki odwoławcze w postępowaniu cywilnym, Warszawa 2007, s. 11. 10 A. Akerberg, Środki odwoławcze..., s. 10. 11 Tamże, s. 9; B. Bladowski, Środki odwoławcze..., s. 12. 19 Zasada_instancyjnosci_Monografia_A5.indd 19 Zasada_instancyjnosci_Monografia_A5.indd 19 2012-10-25 10:20:27 2012-10-25 10:20:27 I. Kształtowanie się instancyjności postępowania cywilnego – rys historyczny prawne dogodne dla formującej się klasy panującej. Obok postępowania sądowego dużą rolę odgrywała pomoc własna pokrzywdzonego12. W tam- tym okresie nie istniały żadne spisane reguły postępowania oraz brak jest informacji o możliwości odwołania się od wydanego wyroku. W  monarchii piastowskiej (lata 966–1370) władza sądownicza również powiązana była z  władzą wykonawczą. Kompetencje sądowe należały do księcia lub króla i jego urzędników13. W okresie monarchii wczesnofeudal- nej głównym sędzią był panujący, który sądził zazwyczaj w asyście swych urzędników. Otoczenie monarchy wypowiadało swoją opinię i na jej podsta- wie książę ogłaszał wyrok. Nieobecnego w sądzie księcia zastępował jeden z  jego dostojników, najczęściej wojewoda. Obowiązki sędziów w  okręgach grodowych pełnili, występujący w zastępstwie księcia, komesi. Wyłącznie do sądownictwa księcia należały sprawy, w których jako pozwani występowali możnowładcy piastujący urzędy. Sprawy szeregowego rycerstwa i ludności pospolitej wolnej i  zależnej rozpatrywali komesi. Spod jurysdykcji sądów państwowych wyłączeni byli niewolni. Podlegali oni całkowitej władzy swo- ich panów. W tamtym okresie nie istniało odrębne sądownictwo kościelne14. W drugiej połowie XII w. wykształciły się dwa rodzaje sądów książęcych: sądy na wiecu feudalnym (in  colloquio) oraz sądy nadworne (in  curia). W obu zasiadał sam książę. Nie istniał ścisły podział kompetencji. Przed sąd książęcy mogła zostać wywołana każda sprawa na zasadzie tzw. prawa dewolucji. Sądy na wiecu odbywały się publicznie w  asyście naj- ważniejszych urzędników (baronów), a roki sądowe były jedną z najważ- niejszych atrakcji codziennego życia. Na sądach wiecowych rozstrzygano sprawy najważniejsze, przede wszystkim dotyczące własności ziemi, spory pomiędzy księciem i panami, sprawy, w których pozwanymi byli najwyżsi dostojnicy oraz najważniejsze sprawy karne15. Sądy nadworne odbywały się w  sprawach pilnych lub bieżących. W  odbywaniu sądów księcia za- stępował komes pałacowy (comes platinus), czyli wojewoda. Sądownictwo wojewody nie usamodzielniło się jednak i  na ogół pozostał on zastępcą księcia w  odbywaniu sądów. Jego kompetencje sądowe zostały szybko 12 J. Bardach, Historia państwa i prawa Polski. Tom I do połowy XV wieku, Warszawa 1964, s. 74. 13 W.  Uruszczak, Historia państwa i  prawa polskiego. Tom I  (966–1795), Warszawa 2010, s. 96. 14 J. Bardach, Historia państwa..., s. 147. 15 Tamże, s. 271–272. 20 Zasada_instancyjnosci_Monografia_A5.indd 20 Zasada_instancyjnosci_Monografia_A5.indd 20 2012-10-25 10:20:27 2012-10-25 10:20:27 3. Prawo polskie ograniczone do spraw o  szczególnym charakterze. Samodzielną kompe- tencję wojewoda uzyskał jedynie w  sprawach, w  których jedną ze  stron był Żyd, a  drugą chrześcijanin (sądy wojewodzińskie). Niższymi sądami sądownictwa książęcego były lokalne sądy komesów grodzkich, czyli sądy kasztelańskie. W epoce wczesnopiastowskiej istniały również sądy szcze- gólne w postaci sądów targowych. Sprawowali je sędziowie targowi, a ich jurysdykcja rozciągała się na ludność zgromadzoną na targu. Sędziowie targowi rozstrzygali zarówno sprawy prywatne, jak i karne16. W okresie rozdrobnienia feudalnego obok sądów książęcych wykształciły się także sądy kościelne i sądy prawa niemieckiego. Sądownictwo kościel- ne ukonstytuowało się w XIII w. W tym systemie sądownictwa najwcześ- niej na ziemiach polskich pojawił się system instancyjny. Pierwszą instan- cję stanowił archidiakon, który wykonywał sądownictwo w  granicach swego okręgu. Od jego wyroków przysługiwała apelacja do biskupa, który był sędzią w ważniejszych sprawach. W okresie późniejszym upowszechnił się urząd oficjała (sędziego duchownego), od którego wyroków odwołanie służyło wprost do metropolity. Z kolei sądy prawa niemieckiego działały, poczynając od XIII w. w miastach i wsiach lokowanych na prawie niemieckim. Sądownictwo to również było zbudowane na podstawie systemu instancyjnego. W miastach w pierwszej instancji orzekały sądy ławnicze (iudicium scabinale), składające się z wój- ta i ławników. Obok sądu ławniczego działał sąd samorządowy – sąd rady miejskiej sprawowany przez burmistrza i  radę miejską. W  późniejszym okresie powołano w  miastach sądy radziecko-ławnicze (iudicium consu- lare et scabinale) oraz wójtowskie (iudicium advocatiale). Na wzór sądów miejskich zorganizowane były sądy na wsiach, gdzie w pierwszej instancji sądził sołtys z ławnikami. Od wyroków sądów prawa niemieckiego służy- ło odwołanie do Magdeburga. Na ziemiach polskich pierwszy wyższy sąd prawa niemieckiego powstał w Chełmnie w 1233 r., kierowano do niego m.in. apelację. W większych miastach sądy ławnicze były zarazem wyż- szymi sądami prawa niemieckiego. Sąd miejski w Poznaniu w 1253 r. stał się wyższym sądem prawa niemieckiego dla całego Księstwa. We Wroc- ławiu sąd wyższy działał od końca XIII  w. Sądy wyższe funkcjonowały również we Lwówku, Środzie Śląskiej i Raciborzu oraz Szczecinie17. 16 W. Uruszczak, Historia państwa..., s. 96; J. Bardach, Historia państwa..., s. 272. 17 J. Bardach, Historia państwa..., s. 278–279. 21 Zasada_instancyjnosci_Monografia_A5.indd 21 Zasada_instancyjnosci_Monografia_A5.indd 21 2012-10-25 10:20:27 2012-10-25 10:20:27
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Zasada instancyjności w postępowaniu cywilnym
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: