Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00867 015202 17802983 na godz. na dobę w sumie
Zasady odpowiedzialności karnej. - ebook/pdf
Zasady odpowiedzialności karnej. - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 732
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-0846-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> komentarze prawnicze
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Niniejsze opracowanie stanowi wykładnię przepisów art. 8-31 Kodeksu karnego. Dotyczy problematyki określającej podstawy odpowiedzialności karnej. O tym czy i kiedy sprawca dopuszcza się czynu zabronionego i zasługuje na karę przewidzianą w Kodeksie karnym, decyduje naruszenie interesu publicznego, który jest chroniony przez prawo, niezależnie od tego, kto ten interes naruszył. Odpowiedzialność karna przesądza o tym co wolno, a co jest zabronione przez uregulowania prawne różnego stopnia. Problem odpowiedzialności, jej rodzajów i sposobów ujęcia ma zasadnicze znaczenie dla określenia statusu jednostki żyjącej w demokratycznym państwie prawa, nie wyklucza to osłabienia ochrony interesów publicznych gwarantujących bezpieczeństwo państwa oraz ochrony dóbr naruszonych zachowaniem przestępnym, występujących nie tylko oddzielnie lecz także w zespołach korporacyjnych.


Stan prawny: Styczeń 2009 r.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

KRÓTKIE KOMENTARZE BECKA Zasady odpowiedzialno(cid:286)ci karnej Art. 8–31 KK Polecamy nasze publikacje z serii Krótkie Komentarze Becka: Jacek Gołaczy(cid:276)ski, Marek Le(cid:286)niak ZASTAW REJESTROWY I REJESTR ZASTAWÓW. KOMENTARZ Marian Wolanin USTAWA O SZCZEGÓLNYCH ZASADACH PRZYGOTOWANIA I REALIZACJI INWESTYCJI W ZAKRESIE DRÓG PUBLICZNYCH. KOMENTARZ Monika Rejdak Post(cid:265)Powanie w sPrawach o uznanie Postanowie(cid:275) WZORCA UMOWY ZA NIEDOZWOLONE. KOMENTARZ Jacek Ignaczewski obowi(cid:260)zek alimentacyjny Po nowelizacji. ART. 128–1441 KRO. KOMENTARZ Dariusz P(cid:266)chorzewski, Michał Horoszko GosPodarka nieruchomo(cid:285)ciami. komentarz Marcin (cid:297)uk, Agata Lankamer-Prasołek, Ewa Skibi(cid:276)ska transGraniczne ł(cid:260)czenie si(cid:265) sPółek kaPitałowych. komentarz Alicja Kopeć, Wojciech Maciejko, Marcin Wojewódka (cid:285)wiadczenia emerytalne. komentarz Małgorzata Barzycka-Banaszczyk KODEKS PRACY. KOMENTARZ Krystyna Gromek władza rodzicielska. komentarz Krzysztof Pietrzykowski sPółdzielnie mieszkaniowe. komentarz www.sklep.beck.pl Zasady odpowiedzialno(cid:286)ci karnej Art. 8–31 KK Komentarz Genowefa Rejman WYDAWNICTWO C. H. BECK WARSZAWA 2009 Zasady odpowiedzialno(cid:286)ci karnej Stan prawny: 1 stycznia 2009 r. Redakcja: Joanna Ablewicz, Urszula Danilczuk © Wydawnictwo C. H. Beck 2009 Wydawnictwo C. H. Beck Sp. z o.o. ul. Bonifraterska 17, 00–203 Warszawa Skład i łamanie: Wydawnictwo C. H. Beck Druk i oprawa: Elpil, Siedlce ISBN 978-83-255-0846-3 spis tre(cid:286)ci Rozwa(cid:298)ania wst(cid:266)pne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . VII Wykaz skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . XIII Komentarz Kodeks karny z 6.6.1997 r. (Dz.U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) cz(cid:266)(cid:286)ć ogólna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 rozdział i. zasady odpowiedzialno(cid:286)ci karnej . . . . . . . . . . . . . . . . 3 Art. 8. Umy(cid:286)lno(cid:286)ć i nieumy(cid:286)lno(cid:286)ć . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3 Art. 9 § 1. Czyn umy(cid:286)lny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32 Art. 9 § 2. Czyn nieumy(cid:286)lny – jego strona podmiotowa . . . . . . . 72 Art. 9 § 3. Podstawy surowszej odpowiedziano(cid:286)ci . . . . . . . . . . . 114 Art. 10. Wiek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 127 Art. 11. Jedno(cid:286)ć czynu, zbieg przepisów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 162 Art. 12. Czyn ci(cid:261)gły . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 245 rozdział ii. Formy popełnienia przest(cid:266)pstwa . . . . . . . . . . . . . . . . 269 Art. 13. Usiłowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 269 Art. 14. Karalno(cid:286)ć usiłowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 295 Art. 15. Odst(cid:261)pienie od usiłowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 296 Art. 16. Przygotowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 302 Art. 17. Odst(cid:261)pienie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 302 Art. 18 § 1. Sprawstwo, współsprawstwo, sprawstwo kierownicze i polecaj(cid:261)ce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 311 Art. 18 § 2. Pod(cid:298)eganie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 365 Art. 18 § 3. Pomocnictwo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 371 Art. 19. Karalno(cid:286)ć pod(cid:298)egacza i pomocnika . . . . . . . . . . . . . . . . 385 Art. 20. Zasada subiektywizacji odpowiedzialno(cid:286)ci karnej . . . . . 387 Art. 21. Okoliczno(cid:286)ci osobiste . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 404 Art. 22. Akcesoryjno(cid:286)ć odpowiedzialno(cid:286)ci . . . . . . . . . . . . . . . . . . 414 Art. 23. Czynny (cid:298)al . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 419 Art. 24. Prowokacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 423 rozdział iii. wył(cid:261)czenie odpowiedzialno(cid:286)ci karnej . . . . . . . . . . . 432 Art. 25. Obrona konieczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 432 Art. 26. Stan wy(cid:298)szej konieczno(cid:286)ci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 510 Art. 27. Eksperyment . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 589 V Spis tre(cid:286)ci Art. 28. Bł(cid:261)d co do znamion . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 636 Art. 29. Bł(cid:261)d co do kontratypu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 637 Art. 30. Nie(cid:286)wiadomo(cid:286)ć bezprawno(cid:286)ci czynu . . . . . . . . . . . . . . . 683 Art. 31. Niepoczytalno(cid:286)ć i poczytalno(cid:286)ć ograniczona . . . . . . . . . 687 Indeks rzeczowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 711 VI rozwa(cid:298)ania wst(cid:266)pne 1. Niniejsze opracowanie stanowi wykładni(cid:266) przepisów art. 8–31 Ko- deksu karnego. Dotyczy problematyki okre(cid:286)laj(cid:261)cej podstawy odpowie- dzialno(cid:286)ci karnej. W rozwi(cid:261)zaniach niniejszych nie mo(cid:298)na pomin(cid:261)ć tendencji zwi(cid:261)zanych z europeizacj(cid:261) prawa karnego pa(cid:276)stw, które wchodz(cid:261) w skład Unii Euro- pejskiej. Dotyczy to zwłaszcza tzw. „trzeciego ilara” tworz(cid:261)cego korpus przest(cid:266)pstw popełnianych najcz(cid:266)(cid:286)ciej w ramach przest(cid:266)pczo(cid:286)ci zorganizo- wanej i przest(cid:266)pstw transgranicznych (wypowied(cid:296) E. Zieli(cid:276)skiej w dysku- sji na temat „Jednostka wobec władzy publicznej oraz władza publiczna wobec jednostki w (cid:286)wietle prawa karnego”. Publikacja Wydziału Prawa i Administracji w materiałach konferencji naukowej, z 25.2.2005 r., s. 143, Warszawa 2005). 2. Wydanie aktu prawnego o charakterze kodeksowym ma doniosłe zna- czenie. Jest najcz(cid:266)(cid:286)ciej wyrazem zmian ustrojowych pa(cid:276)stwa, które nios(cid:261) za sob(cid:261) konieczno(cid:286)ć odmiennego spojrzenia na wiele zasadniczych kwestii zwi(cid:261)zanych ze statusem prawnym jednostki wobec pa(cid:276)stwa. Obecnie ko- nieczno(cid:286)ć tych zmian wynika tak(cid:298)e z przyspieszonego rozwoju technicz- nego i technologicznego, wymagaj(cid:261)cego korekty przepisów kształtuj(cid:261)cych poj(cid:266)cie odpowiedzialno(cid:286)ci prawnej na wszystkich szczeblach funkcjono- wania prawa, w tym prawa karnego. 3. Kodeks karny z 1932 r. był owocem polskiej my(cid:286)li prawniczej kształtu- j(cid:261)cej si(cid:266) po odzyskaniu niepodległo(cid:286)ci (1918 r.). Obowi(cid:261)zywał do wrze(cid:286)nia 1939 r., a po upadku Rzeczypospolitej w ró(cid:298)nym zakresie, a(cid:298) do opracowa- nia nowego kodeksu w 1969 r., stanowi(cid:261)cego odbicie idei socjalistycznego spojrzenia na prawa człowieka i obywatela, którego dobra były chronione, o tyle o ile jego zachowanie potwierdzało ide(cid:266) tego pa(cid:276)stwa. 4. Analiza uregulowa(cid:276) prawnych wskazuje na to, (cid:298)e kodeks karny z 1969 r. chronił dobra obywatela w mniejszym stopniu, ani(cid:298)eli dobra spo- łeczne. I tak ochrona ustroju i jej zakres były absolutne. Ka(cid:298)dy czyn nawet w postaci wypowiedzi poddaj(cid:261)cy tylko w w(cid:261)tpliwo(cid:286)ć zasady funkcjono- wania pa(cid:276)stwa lub jego poszczególnego organu był uznawany za zbrod- ni(cid:266) lub wyst(cid:266)pek. W tych warunkach nie tylko była wł(cid:261)czona krytyka albo dyskusja poddaj(cid:261)ca w w(cid:261)tpliwo(cid:286)ć postanowienie władz zwierzchnich. Za- kaz dotyczył tak(cid:298)e posiadania pism, ksi(cid:261)(cid:298)ek i innych opracowa(cid:276) poddaj(cid:261)- cych w w(cid:261)tpliwo(cid:286)ć ide(cid:266), na której opierało si(cid:266) pa(cid:276)stwo demokracji ludo- VII Rozwa(cid:298)ania wst(cid:266)pne wej. Osoby dopuszczaj(cid:261)ce si(cid:266) tych czynów oceniane były bardzo surowo nie tylko w ramach kwaliikacji prawnej ale i kary. Karom tym towarzy- szyły (cid:286)rodki karne w postaci koniskaty mienia, utraty zawodu lub stanowi- ska itp. To samo mo(cid:298)na powiedzieć o ochronie tajemnicy. Czyn ten cz(cid:266)sto uznawano jako szpiegostwo. Natomiast tajemnica zawodowa (np. lekarska, adwokacka i innych za- wodów) była chroniona tylko wtedy, gdy ujawnienie jej dotykało interesów słu(cid:298)by. Ujawnienie tej informacji poza tak(cid:261) jednostk(cid:261) mogło stać si(cid:266) tyl- ko podstaw(cid:261) oskar(cid:298)enia prywatnego. Nauka prawa uzasadniała te rozwi(cid:261)- zania teori(cid:261) rozwarstwienia odpowiedzialno(cid:286)ci, której podstawy wyrastały z koncepcji materialnego okre(cid:286)lenia przest(cid:266)pstwa wyra(cid:298)aj(cid:261)cej si(cid:266) w stop- niu społecznego niebezpiecze(cid:276)stwa albo społecznej szkodliwo(cid:286)ci. Teoria rozwarstwienia uzyskała najbardziej wyraziste znamiona na tle ochrony mienia prywatnego (osobistego) i społecznego, wyst(cid:266)puj(cid:261)cego w postaci mienia pa(cid:276)stwowego lub społecznego. To drugie chronione było a(cid:298) do kary (cid:286)mierci wł(cid:261)cznie, natomiast kara za kradzie(cid:298) mienia prywatnego nie prze- kraczała sankcji pi(cid:266)ciu lat pozbawienia wolno(cid:286)ci; sprawy te cz(cid:266)sto były umarzane z powodu małej społecznej szkodliwo(cid:286)ci. 5. Powstała zatem konieczno(cid:286)ć opracowania kodeksu karnego oparte- go na nowych zasadach, które znalazły si(cid:266) w obowi(cid:261)zuj(cid:261)cym prawie kar- nym. Kodeks odrzucił zasad(cid:266) rozwarstwienia odpowiedzialno(cid:286)ci, zniósł kar(cid:266) (cid:286)mierci, obni(cid:298)ył w zasadniczy sposób minimalne progi okre(cid:286)laj(cid:261)ce ka- r(cid:266) pozbawienia wolno(cid:286)ci. Kodeks wprowadził tak(cid:298)e nowe regulacje ko- nieczne w zwi(cid:261)zku z szybkim rozwojem techniki i technologii. W ten spo- sób obj(cid:261)ł te(cid:298) swymi przepisami nowe obszary dóbr dot(cid:261)d wyst(cid:266)puj(cid:261)cych poza ochron(cid:261) karn(cid:261) lub obj(cid:266)tych ni(cid:261) w sposób niedostateczny. Dotyczy to zwłaszcza przest(cid:266)pstw przeciwko (cid:286)rodowisku naturalnemu (rozdział XXII Kodeksu). Przepisy te s(cid:261) zgodne z Europejsk(cid:261) Konwencj(cid:261) w sprawie praw- nokarnej ochrony (cid:286)rodowiska naturalnego. Nie oznacza to, (cid:298)e kodeks ten nie budzi (cid:298)adnych w(cid:261)tpliwo(cid:286)ci. S(cid:261) one podniesione w cz(cid:266)(cid:286)ci opisuj(cid:261)cej je- go rozwi(cid:261)zania, które wykazuj(cid:261), (cid:298)e pomimo zastrze(cid:298)e(cid:276) znajdujemy wiele zmian nadaj(cid:261)cych polskiemu prawu karnemu nowe oblicze. Zostały one zauwa(cid:298)one w wielu opracowaniach naukowych o charakterze komentarzo- wym oraz monograicznym. We wst(cid:266)pnych rozwa(cid:298)aniach nie nale(cid:298)y pomi- jać jednak takich zagadnie(cid:276), które były poruszane w wielu opracowaniach a dotyczyły odpowiedzi na pytanie dlaczego prawo karne z jednej strony odbiera człowiekowi takie dobra, jak wolno(cid:286)ć, mienie, prawo wykonywa- nia zawodu itp., a z drugiej – chroni je swymi postanowieniami. 6. Najcz(cid:266)(cid:286)ciej odpowied(cid:296) na pytanie była nast(cid:266)puj(cid:261)ca: władze podsta- wowe upowa(cid:298)nione s(cid:261) do odbierania tych dóbr tytułem kary dla zabezpie- czenia spokoju i ładu społecznego. Dla wzmocnienia tej argumentacji po- VIII Rozwa(cid:298)ania wst(cid:266)pne woływano zapatrywania ilozoiczne o ró(cid:298)nym zabarwieniu teoretycznym. Obecnie problemu tego nie da si(cid:266) tylko odnie(cid:286)ć do tak uj(cid:266)tej odpowiedzi. W dobie coraz to gł(cid:266)bszej specjalizacji nie tylko nauk technicznych lub technologicznych, ale tak(cid:298)e humanistycznych w tym prawnych, problem ten uj(cid:266)to w odr(cid:266)bn(cid:261) dyscyplin(cid:266) zwan(cid:261) teori(cid:261) kryminalizacji. W ten sposób wyłoniła si(cid:266) nowa dziedzina wyja(cid:286)niaj(cid:261)ca potrzeby a tak(cid:298)e sposoby ujmo- wania zachowa(cid:276) sprzecznych z porz(cid:261)dkiem prawnym, których popełnienie prowadzi do odpowiedzialno(cid:286)ci karnej. 7. W polskiej nauce zagadnienie to zostało podniesione przez L. Gar- dockiego. Autor w ksi(cid:261)(cid:298)ce pt.: Zagadnienie teorii kryminalizacji, Warsza- wa 1990, problem ten omawia, wprowadzaj(cid:261)c go do nauki prawa karnego umieszczaj(cid:261)c zasadnicze tezy w kolejnych wydaniach podr(cid:266)cznika akade- mickiego, ukazuj(cid:261)cego si(cid:266) sukcesywnie od roku 1996 w serii „Podr(cid:266)czniki prawnicze” wydawanych przez Wydawnictwo C. H. Beck. Teoria ta nie si(cid:266)ga do metaizycznych uzasadnie(cid:276) usprawiedliwiaj(cid:261)cych odebranie człowiekowi tytułem kary dóbr do niego nale(cid:298)(cid:261)cych. Posuwa naprzód argumentacj(cid:266) usprawiedliwiaj(cid:261)c(cid:261) karalno(cid:286)ci człowieka, który do- pu(cid:286)cił si(cid:266) czynów zabronionych przed którymi nale(cid:298)y chronić społecze(cid:276)- stwo. Nie jest jednak w stanie wskazać jak kształtuj(cid:261) si(cid:266) granice wolno(cid:286)ci człowieka w (cid:286)wietle prawa karnego. Powy(cid:298)sza uwaga nie podwa(cid:298)a zasad- no(cid:286)ci tej dyscypliny, która z jednej strony skupia si(cid:266) na kształtowaniu pra- wa karnego w zakresie uchylania przest(cid:266)pczo(cid:286)ci czynów w ramach tzw. depenalizacji, z drugiej za(cid:286) wypowiada si(cid:266) na temat konieczno(cid:286)ci wpro- wadzenia nowych zakazów, penalizuj(cid:261)c czyny, które dot(cid:261)d nie były obj(cid:266)te karalno(cid:286)ci(cid:261). Idea penalizacji i depenalizacji zwi(cid:261)zana jest z problem odpowiedzialno- (cid:286)ci w szerokim tego słowa znaczeniu, która przes(cid:261)dza o tym co wolno czło- wiekowi, a co jest zabronione przez uregulowania prawne ró(cid:298)nego stopnia. Odpowiedzialno(cid:286)ć ta ma dwa oblicza. 8. Po pierwsze o odpowiedzialno(cid:286)ci mo(cid:298)na mówić wtedy, gdy człowiek w sposób rzetelny wywi(cid:261)zuje si(cid:266) ze swoich obowi(cid:261)zków z tytułu sprawo- wania władzy, posiadania wiedzy czy odpowiednich kwaliikacji. W tym rozumieniu, i(cid:298) wy(cid:298)szy stopie(cid:276) odpowiedzialno(cid:286)ci cechuje to post(cid:266)powa- nie, z tym silniejsz(cid:261) akceptacj(cid:261) spotyka si(cid:266) człowiek w opinii publicznej. Je(cid:298)eli w obr(cid:266)bie swych kompetencji człowiek narusza dobra które ma chro- nić, staje si(cid:266) nieodpowiedzialnym na swoim stanowisku i wkracza na teren zabroniony przez prawo na równi z tym, kto atakuje prawo zmierzaj(cid:261)c do popełnienia przest(cid:266)pstwa. Wyró(cid:298)nienie tych dwóch postaci odpowiedzialno(cid:286)ci jest bardzo wa(cid:298)ne ze wzgl(cid:266)du na drog(cid:266) prowadz(cid:261)c(cid:261) do popełnienia przest(cid:266)pstwa. W pierwszym IX Rozwa(cid:298)ania wst(cid:266)pne wypadku zanim wkroczymy w sfer(cid:266) odpowiedzialno(cid:286)ci karnej, nale(cid:298)y roz- wa(cid:298)yć, czy i w jakim zakresie zachowanie człowieka nie narusza innej nor- my decyduj(cid:261)cej o odpowiedzialno(cid:286)ci. Dotyczy to zarówno odpowiedzial- no(cid:286)ci politycznej, która poprzedza odpowiedzialno(cid:286)ć konstytucyjn(cid:261), jak i odpowiedzialno(cid:286)ci funkcjonariuszy ni(cid:298)szego szczebla w organizacji pa(cid:276)- stwowej czy samorz(cid:261)dowej, wreszcie odpowiedzialno(cid:286)ci zawodowej. Ta ostatnia odnosi si(cid:266) do wszystkich korporacji, zrzesze(cid:276) w postaci izb prze- mysłowych, rolnych, medycznych czy adwokackich, a tak(cid:298)e samorz(cid:261)dów akademickich, które rz(cid:261)dz(cid:261) si(cid:266) swoimi prawami w zakresie ich funkcjono- wania i ochrony dóbr, które nale(cid:298)(cid:261) do zakresu ich post(cid:266)powania. 9. W tych sytuacjach odpowiedzialno(cid:286)ć karna ma miejsce dopiero wte- dy, gdy sprawca sprzeniewierzy si(cid:266) swoim obowi(cid:261)zkom działaj(cid:261)c na ró(cid:298)- nych szczeblach funkcjonowania struktur pa(cid:276)stwowych lub zawodowych, naruszaj(cid:261)c interes publiczny, a nie tylko zawodowy, słu(cid:298)bowy czy korpora- cyjny. Natomiast wtedy, gdy mamy do czynienia ze sprawc(cid:261) czynu zabro- nionego popełnionego poza tym obszarem, zachowanie jego od razu jest nacechowane zamiarem lub nieostro(cid:298)no(cid:286)ci(cid:261). O tym, czy i w jakim zakresie narusza ono interes publiczny, decyduje stopie(cid:276) społecznej szkodliwo(cid:286)ci, ró(cid:298)nie kształtuj(cid:261)cy si(cid:266) na poszczególnych etapach jego popełnienia. Konkluduj(cid:261)c mo(cid:298)na stwierdzić, (cid:298)e o tym czy i kiedy sprawca dopuszcza si(cid:266) czynu zabronionego i zasługuje na kar(cid:266) przewidzian(cid:261) w Kodeksie kar- nym, decyduje naruszenie interesu publicznego, który jest chroniony przez to prawo, niezale(cid:298)nie od tego, kto ten interes naruszył. 10. Potraktowanie odpowiedzialno(cid:286)ci w sposób jednolity sprawia, (cid:298)e w wielu wypadkach nie wyst(cid:266)puje odpowiedzialno(cid:286)ć osób, które naruszy- ły prawo konstytucyjne lub przepisy słu(cid:298)bowe albo zawodowe. Pozosta- wienie tych osób bez odpowiedzialno(cid:286)ci sprawia, i(cid:298) prawo toleruje brak umiej(cid:266)tno(cid:286)ci, kompetencji lub nawet zł(cid:261) wol(cid:266) wykazan(cid:261) zachowaniem na- ruszaj(cid:261)cym dobra chronione prawem. Z drugiej strony odpowiedzialno(cid:286)ć karn(cid:261) rozpoczyna si(cid:266) na szczeblu prawa karnego. Wtedy najcz(cid:266)(cid:286)ciej do- tyczy osób podlegaj(cid:261)cych niekompetentnym decyzjom władzy lub nawet jej złej woli. 11. Zagadnienie to podniósł w polskiej literaturze M. Pietrzak, który omawiał problem odpowiedzialno(cid:286)ci konstytucyjnej dotycz(cid:261)cej odpowie- dzialno(cid:286)ci osób sprawuj(cid:261)cych władz(cid:266) wykonawcz(cid:261) na najwy(cid:298)szym szczeb- lu administracji pa(cid:276)stwowej. Autor zarysował tak(cid:298)e pozycj(cid:266) prawn(cid:261) jed- nostki, zakres jej wolno(cid:286)ci w poszczególnych formacjach ustrojowych. Przechodz(cid:261)c do ilustracji tego problemu we współczesnym (cid:286)wiecie stwier- dza, (cid:298)e do najcz(cid:266)(cid:286)ciej wymienianych form ustrojowych nale(cid:298)y demokracja, która ma wielorakie znaczenie (Odpowiedzialno(cid:286)ć konstytucyjna, Warsza- wa 1990). Polska konstytucja posługuje si(cid:266) okre(cid:286)leniem ustroju pa(cid:276)stwa X Rozwa(cid:298)ania wst(cid:266)pne polskiego uj(cid:266)tego jako demokratycznego pa(cid:276)stwa prawa. Doktryna wyró(cid:298)- nia formalne i materialne demokratyczne pa(cid:276)stwo prawa. Pierwsza jego odmiana polega na zbyt daleko id(cid:261)cym sformalizowaniu prawnym powinno(cid:286)ci człowieka wobec pa(cid:276)stwa rozszerzaj(cid:261)c ramy odpo- wiedzialno(cid:286)ci karnej odznaczaj(cid:261)c si(cid:266) tym, (cid:298)e rz(cid:261)dz(cid:261) w niej dowolne prawa, a nie ludzie. Druga postać pa(cid:276)stwa prawa wyra(cid:298)a si(cid:266) tym, (cid:298)e rz(cid:261)dz(cid:261) w niej ludzie; dopuszcza zatem niepodporz(cid:261)dkowanie si(cid:266) prawu naruszaj(cid:261)cemu prawa i interesy człowieka i obywatela. Oznacza to, (cid:298)e pa(cid:276)stwo nie posuwa si(cid:266) zbyt daleko w podporz(cid:261)dkowaniu jednostki prawu karnemu. T(cid:266) postać demokracji mo(cid:298)na zilustrować nast(cid:266)puj(cid:261)co: odpowiedzial- no(cid:286)ć prawna rozpoczyna si(cid:266) na etapie zawodowym (dyscyplinarnym). Jest ona zorientowana na ochron(cid:266) interesu zawodu lub innej działalno(cid:286)ci uj(cid:266)- tej w struktury korporacyjne lub o charakterze stowarzysze(cid:276) lub zwi(cid:261)zków i jest wykonywana przez te organa, które doznały uszczerbku z powodu zachowania si(cid:266) członków tych struktur. Dopóki zachowanie członka kor- poracji nie naruszyło interesu publicznego demokratycznego pa(cid:276)stwa pra- wa, pa(cid:276)stwo nie ingeruje w działalno(cid:286)ć człowieka, brak jest wtedy podstaw prawnych do wszczynania odpowiedzialno(cid:286)ci karnej. Natomiast naruszenie interesu publicznego stanowi podstaw(cid:266) wszcz(cid:266)cia post(cid:266)powania karnego. Nakre(cid:286)lenie linii odgraniczaj(cid:261)cej odpowiedzialno(cid:286)ć w ramach zawodu lub innych formacji zrzeszaj(cid:261)cych grup(cid:266) ludzi zajmuj(cid:261)cej si(cid:266) okre(cid:286)lon(cid:261) działalno(cid:286)ci(cid:261) od odpowiedzialno(cid:286)ci karnej jest bardzo trudne. Im bardziej organa pa(cid:276)stwowe „wdzieraj(cid:261) si(cid:266)” w kompetencje korporacji lub innych organów reprezentuj(cid:261)cych ich wspólne interesy, tym bardziej przesuwa si(cid:266) w kierunku pa(cid:276)stwa prawa opartego na demokracji formalnej. Problem odpowiedzialno(cid:286)ci, jej rodzajów i sposobów uj(cid:266)cia ma zasadni- cze znaczenie dla okre(cid:286)lenia statusu jednostki (cid:298)yj(cid:261)cej w demokratycznym pa(cid:276)stwie prawa, nie wyklucza to osłabienia ochrony interesów publicz- nych gwarantuj(cid:261)cych bezpiecze(cid:276)stwo pa(cid:276)stwa i ochrony dóbr naruszo- nych zachowaniem wyst(cid:266)puj(cid:261)cych nie tylko oddzielnie ale w zespołach korporacyjnych. (cid:285)wiadczy o tym ustawa o odpowiedzialno(cid:286)ci podmiotów zbiorowych, które przekroczyły zakres funkcji dozwolonych w ramach funkcjonowania korporacji, jak i instytucji o charakterze osób prawnych. Problem odpowiedzialno(cid:286)ci jest przedmiotem niniejszego opracowania. Kodeks przywi(cid:261)zuje do niego zasadnicz(cid:261) uwag(cid:266), ju(cid:298) bowiem w art. 1 roz- poczyna swoje postanowienia od poj(cid:266)cia odpowiedzialno(cid:286)ci. Jednocze(cid:286)- nie wyklucza si(cid:266) wykładni(cid:266) celowo(cid:286)ciow(cid:261) czy dynamiczn(cid:261), której zasto- sowanie prowadzi do manipulacji w ujmowaniu tre(cid:286)ci prawa, prawo to ze wzgl(cid:266)du na swe rygory powinno być (cid:286)ci(cid:286)le interpretowane. XI wykaz skrótów 1. (cid:295)ródła prawa KK . . . . . . . . . . . . . . ustawa z 6.6.1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) KPK . . . . . . . . . . . . . ustawa z 6.6.1997 r. – Kodeks post(cid:266)powania karne- go (Dz.U. Nr 89, poz. 555 ze zm.) 2. organy orzekaj(cid:261)ce SA . . . . . . . . . . . . . . . S(cid:261)d Apelacyjny SN . . . . . . . . . . . . . . S(cid:261)d Najwy(cid:298)szy SN (7) . . . . . . . . . . . . S(cid:261)d Najwy(cid:298)szy w składzie 7 s(cid:266)dziów TK . . . . . . . . . . . . . . Trybunał Konstytucyjny 3. Czasopisma Dz.U. . . . . . . . . . . . . Dziennik Ustaw MP . . . . . . . . . . . . . . Monitor Polski MoP . . . . . . . . . . . . . Monitor Prawniczy NP . . . . . . . . . . . . . . . Nowe Prawo OSP . . . . . . . . . . . . . Orzecznictwo S(cid:261)dów Polskich Pal. . . . . . . . . . . . . . . Palestra PPK . . . . . . . . . . . . . Przegl(cid:261)d Prawa Karnego Prok. i Pr. . . . . . . . . . Prokuratura i Prawo PS . . . . . . . . . . . . . . . Przegl(cid:261)d S(cid:261)dowy RPEiS . . . . . . . . . . . . Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny WPP . . . . . . . . . . . . . Wojskowy Przegl(cid:261)d Prawniczy 4. inne skróty art. . . . . . . . . . . . . . . artykuł Nr . . . . . . . . . . . . . . . numer pkt . . . . . . . . . . . . . . punkt poz. . . . . . . . . . . . . . . pozycja r. . . . . . . . . . . . . . . . . rok rozdz. . . . . . . . . . . . . rozdział XIII Wykaz skrótów tj. . . . . . . . . . . . . . . . to jest t.j. . . . . . . . . . . . . . . . tekst jednolity ust. . . . . . . . . . . . . . . ust(cid:266)p w zw. . . . . . . . . . . . . w zwi(cid:261)zku zd. . . . . . . . . . . . . . . . zdanie zm. . . . . . . . . . . . . . . zmiany XIV Komentarz Kodeks karny z dnia 6 czerwca 1997 r. (Dz.U. Nr 88, poz. 553) (sprost.: Dz.U. 1997, Nr 128, poz. 840; zm.: Dz.U. 1999, Nr 64, poz. 729, Nr 83, poz. 931; 2000, Nr 48, poz. 548, Nr 93, poz. 1027, Nr 116, poz. 1216; 2001, Nr 98, poz. 1071; 2003, Nr 111, poz. 1061, Nr 121, poz. 1142, Nr 179, poz. 1750, Nr 199, poz. 1935, Nr 228, poz. 2255; 2004, Nr 25, poz. 219, Nr 69, poz. 626, Nr 93, poz. 889, Nr 243, poz. 2426; 2005, Nr 86, poz. 732, Nr 90, poz. 757, Nr 132, poz. 1109, Nr 163, poz. 1363, Nr 178, poz. 1479, Nr 180, poz. 1493; 2006, Nr 190, poz. 1409, Nr 218, poz. 1592, Nr 226, poz. 1648; 2007, Nr 89, poz. 589, Nr 123, poz. 850, Nr 124, poz. 859, Nr 192, poz. 1378; 2008, Nr 90, poz. 560, Nr 122, poz. 782) cz(cid:266)(cid:286)ć ogólna rozdział i. zasady odpowiedzialno(cid:286)ci karnej (...) art. 8. [umy(cid:286)lno(cid:286)ć i nieumy(cid:286)lno(cid:286)ć] zbrodni(cid:266) mo(cid:298)na popełnić tylko umy(cid:286)lnie; wyst(cid:266)pek mo(cid:298)na popełnić tak(cid:298)e nieumy(cid:286)lnie, je(cid:298)eli ustawa tak stanowi. literatura: T. Bojarski, Kwaliikowane i uprzywilejowane typy prze- st(cid:266)pstw w nowym Kodeksie karnym [w:] U progu nowych kodyikacji kar- nych, Katowice 1999; K. Buchała, Ryzyko i nieostro(cid:298)no(cid:286)ć w komunika- cji drogowej a oceny prawno-karnej, Warszawa–Wrocław–Kraków 1965; K. Buchała, A. Zoll, Kodeks karny. Cz(cid:266)(cid:286)ć ogólna, Kraków 1998; A. Gim- but, Nast(cid:266)pstwa czynu, od których zale(cid:298)y wy(cid:298)sza karalno(cid:286)ć w prawie pol- skim na tle porównawczym, Warszawa 1966; J. Kochanowski, Przest(cid:266)p- stwa kwaliikowane przez nast(cid:266)pstwa w Kodeksie karnym, PiP 1972, Nr 1; M. Król-Bogomilska, Kary pieni(cid:266)(cid:298)ne w prawie antymonopolowym (cz(cid:266)- (cid:286)ci dotycz(cid:261)ce charakterystyki tego ustawodawstwa pod k(cid:261)tem umy(cid:286)lno(cid:286)ci 3 Komentarz Art. 8 i nieumy(cid:286)lno(cid:286)ci wyst(cid:266)puj(cid:261)ce najcz(cid:266)(cid:286)ciej w postaci niedbalstwa), Warsza- wa 2001; W. M(cid:261)cior, Problem przest(cid:266)pstw nieumy(cid:286)lnych na tle aktualnych wymaga(cid:276) teorii i praktyki, ZN UJ, Prace prawnicze, z. 25, Kraków 1968; W. Patryas, Zaniechanie. Próba analizy metodologicznej, Pozna(cid:276) 1993; G. Rejman, Wina w konstrukcji Kodeksu karnego z 1997 r. [w:] Prawo wczoraj i dzi(cid:286), studia dyktowane K. Sójce-Zieli(cid:276)skiej, Warszawa 2000; A. Zoll, Kodeks karny. Cz(cid:266)(cid:286)ć ogólna, Kraków 2004. Glosy: S. M. Przyjemski, Glosa do post. (7) Izby Wojskowej SN z 28.5.2003 r. (K 10/03, OSNKW Nr 9–10, poz. 76, opubl. WPP 2004, Nr 1). (Orzeczenie podkre(cid:286)la konieczno(cid:286)ć wskazania w opisie czynu za- bronionego nie tylko tego, (cid:298)e czyn został popełniony umy(cid:286)lnie, ale tak(cid:298)e z jakim zamiarem – bezpo(cid:286)rednim czy ewentualnym). spis tre(cid:286)ci Nb I. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 II. „Umy(cid:286)lno(cid:286)ć – nieumy(cid:286)lno(cid:286)ć” w pozakodeksowym prawie karnym . . . . . . . 10 III. Przest(cid:266)pstwo nieumy(cid:286)lne poza klauzul(cid:261) nieumy(cid:286)lno(cid:286)ci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20 IV. Sprowadzenie powszechnego niebezpiecze(cid:276)stwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47 V. Okoliczno(cid:286)ci czynu wpływaj(cid:261)ce na wy(cid:298)sz(cid:261) karalno(cid:286)ć . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 58 VI. Rozszerzenie umy(cid:286)lno(cid:286)ci . . . . . . . . . . . . . . . . 60 I. Wprowadzenie 11 1. Polskie prawo karne nale(cid:298)y do tych systemów prawnych, któ- re dzieli przest(cid:266)pstwo na zbrodnie i wyst(cid:266)pki, z przeniesieniem wy- krocze(cid:276) do odr(cid:266)bnej kodyikacji karnej. Podział ten nie odnosi si(cid:266) do prawa skarbowego ze wzgl(cid:266)du na to, (cid:298)e prawo to nie przewidu- je tak wysokich kar minimalnych, które by przes(cid:261)dziły o tym, (cid:298)e sprawca dopu(cid:286)cił si(cid:266) czynu zabronionego b(cid:266)d(cid:261)cego zbrodni(cid:261). Pra- wo karne skarbowe jest bardziej ukierunkowane na sankcje ekono- miczne ni(cid:298) na kar(cid:266) pozbawienia wolno(cid:286)ci, która rozstrzyga o tym, czy przest(cid:266)pstwo stanowi zbrodni(cid:266), czy wyst(cid:266)pek. 22 2. Dziel(cid:261)c przest(cid:266)pstwo na zbrodni(cid:266) i wyst(cid:266)pki, Kodeks przede wszystkim zwraca uwag(cid:266) na kryteria przedmiotowe tego podziału, wyra(cid:298)one za po(cid:286)rednictwem sankcji tych form przest(cid:266)pnego zacho- 4 Rozdział I. Zasady odpowiedzialno(cid:286)ci karnej Art. 8 wania pod k(cid:261)tem widzenia umy(cid:286)lno(cid:286)ci lub nieumy(cid:286)lno(cid:286)ci. W my(cid:286)l art. 8 KK zbrodnia mo(cid:298)e być popełniona tylko umy(cid:286)lnie; wyst(cid:266)- pek tak(cid:298)e nieumy(cid:286)lnie, gdy ustawa na to zezwala. Natomiast wy- kroczenie nie wprowadza tych rygorów; mo(cid:298)e być popełnione b(cid:261)d(cid:296) to umy(cid:286)lnie, b(cid:261)d(cid:296) nieumy(cid:286)lnie, chyba (cid:298)e Kodeks wykrocze(cid:276) wy- klucza odpowiedzialno(cid:286)ć za nieumy(cid:286)lne wykroczenie (art. 5 KK). Na tle przepisu art. 8 KK powstaj(cid:261) dwa zagadnienia wymaga- j(cid:261)ce bli(cid:298)szej wykładni. Pierwsze jest zwi(cid:261)zane z udzieleniem od- powiedzi na pytanie, w jaki sposób ustawa wprowadza wyst(cid:266)pek nieumy(cid:286)lny w sfer(cid:266) odpowiedzialno(cid:286)ci karnej, drugie wymaga ustosunkowania si(cid:266) do tego, jak nale(cid:298)y post(cid:261)pić, aby oddzielić umy(cid:286)lno(cid:286)ć od nieumy(cid:286)lno(cid:286)ci, nie w sensie przedmiotowej bezpraw- no(cid:286)ci sprowadzaj(cid:261)cej si(cid:266) najcz(cid:266)(cid:286)ciej do klauzuli w postaci, „je(cid:298)eli sprawca działa nieumy(cid:286)lnie”, lecz podmiotowego zaanga(cid:298)owania si(cid:266) sprawcy do czynu zabronionego. 1. sposoby okre(cid:286)laj(cid:261)ce umy(cid:286)lno(cid:286)ć i nieumy(cid:286)lno(cid:286)ć 1. S(cid:261) dwa sposoby oznaczania zbrodni i wyst(cid:266)pku poprzez sank- cj(cid:266) karn(cid:261). Jeden był reprezentowany przez Kodeks karny z 1932 r. (art. 12), a drugi przez Kodeks karny z 1969 r. (art. 5). Pierwszy uzale(cid:298)niał ten podział od kary maksymalnie oznaczonej. Zgodnie z t(cid:261) koncepcj(cid:261) ka(cid:298)de przest(cid:266)pstwo zagro(cid:298)one kar(cid:261) ponad 5 lat wi(cid:266)zienia było zbrodni(cid:261) niezale(cid:298)nie od ustawowego wyznaczenia sankcji minimalnej. Drugi sposób, powtórzony przez obecny Ko- deks (art. 7 KK), uznaje za zbrodni(cid:266) takie przest(cid:266)pstwo, którego ka- ra minimalna nie jest ni(cid:298)sza od 3 lat pozbawienia wolno(cid:286)ci. 2. Obok wysoko(cid:286)ci zagro(cid:298)enia kar(cid:261) pozbawienia wolno(cid:286)ci, po- dział na zbrodnie i wyst(cid:266)pki charakteryzuje si(cid:266) tym, (cid:298)e zbrodnie mo(cid:298)na popełnić tylko umy(cid:286)lnie, a wyst(cid:266)pek tak(cid:298)e nieumy(cid:286)lnie, je(cid:286)li ustawa tak stanowi (art. 8 KK). St(cid:261)d rozró(cid:298)nienie umy(cid:286)lno(cid:286)ci i nie- umy(cid:286)lno(cid:286)ci ma w tej materii zasadnicze znaczenie. 3. Rozwini(cid:266)cie powy(cid:298)szej tezy znajduje si(cid:266) w przepisie art. 9 KK, który wskazuje, kiedy mamy do czynienia z umy(cid:286)lnym czynem za- bronionym, a kiedy z nieumy(cid:286)lnym. Poł(cid:261)czenie tych dwóch ele- mentów jest wyrazem pierwszego stopnia upodmiotowania zbrodni i wyst(cid:266)pków. Powstaje jednak w tym kontek(cid:286)cie pytanie, jak za- kwaliikować zachowanie sprawcy, które w swym punkcie wyj(cid:286)cio- wym było umy(cid:286)lne, a nast(cid:266)pstwo z niego wynikaj(cid:261)ce przekracza- 33 44 55 5
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Zasady odpowiedzialności karnej.
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: