Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00481 006795 13589030 na godz. na dobę w sumie
Zasady wyrokowania w postępowaniu sądowoadministracyjnym - ebook/pdf
Zasady wyrokowania w postępowaniu sądowoadministracyjnym - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 469
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-812-8782-1 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Publikacja jest pierwszym monograficznym opracowaniem problematyki zasad wyrokowania w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Autorka dokonała w niej zestawienia zasad zawartych w polskiej ustawie – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z zasadami przyjętymi przez niemieckiego ustawodawcę w Verwaltungsgerichtsordnung. Autorka wyodrębniła w pracy zasady wyrokowania spośród zasad procesowych, przedstawiła ich różnorodne klasyfikacje oraz przeprowadziła ich szczegółową analizę. Punktem wyjścia dla rozważań były odmienne modele orzekania przyjęte przez polskiego i niemieckiego ustawodawcę, które to uznano za zasady naczelne wyrokowania. Omówiono również zasady wyznaczające granice wyrokowania, zasady odnoszące się do czasu i podstaw wyrokowania oraz zasady proceduralne (tzw. „techniczne”). W pracy zaprezentowano zarówno rozważania polskich i niemieckich przedstawicieli nauki, jak i poglądy  wyrażane w orzecznictwie obydwóch krajów. Rozprawa doktorska, na podstawie której powstała niniejsza monografia, otrzymała I nagrodę w I Edycji Konkursu o nagrodę Prezesa Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej za najlepszą pracę doktorską z zakresu prawa sądowego ku pamięci Stanisława Bukowieckiego.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Rozdział I. Czynność wyrokowania w postępowaniu sądowoadministracyjnym § 1. Wyrokowanie (orzekanie co do istoty) – pojęcie i rola I. Uwagi wstępne Celem niniejszej monografii jest przedstawienie zasad wyrokowania (orze- kania co do istoty). W jej początkowej części konieczne staje się zatem odnie- sienie do samego przedmiotu omawianych reguł – czynności wyrokowania i jej efektu „materialnego” w postaci wydanego wyroku. W tytule podrozdziału (jak i we wstępie) świadomie posłużono się także wyrażeniem „orzekanie co do istoty”. Jakkolwiek sama praca odnosi się jedy- nie do zasad kształtujących końcową fazę procesu sądowoadministracyjnego, polegającą na rozpoznawaniu sprawy zawisłej przed sądem co do meritum, nie zaś ogólnie do czynności orzekania, podejmowanych przecież również dla rozstrzygania kwestii wpadkowych w trakcie trwania postępowania sądowego, to niezbędne jest także użycie drugiego z wymienionych zwrotów. Zabieg ten jest podyktowany prawnoporównawczym charakterem pracy: w niemieckim postępowaniu sądowoadministracyjnym obok orzeczenia w postaci wyroku innymi formami decydowania co do istoty o przedmiocie sporu (Streitgegen- stand)1 są decyzja sądowa (Gerichtsbescheid), wydawana na podstawie § 84 VwGO, oraz postanowienia określane w niemieckiej literaturze mianem po- stanowień rozstrzygających co do istoty lub rozstrzygających spór (streitent- scheidende Beschlüsse), wydawane przez sąd wyższej instancji, m.in. w sytuacji 1 M. Funke-Kaiser, Verfahren „Erste Instanz”, w: M. Quaas, R. Zuck (red.), Prozesse in Ver- waltungssachen, Baden-Baden 2008, s. 440. 1 Rozdział I. Czynność wyrokowania w postępowaniu... gdy uznał on, że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne dla rozstrzy- gnięcia sprawy (§ 130a VwGO)2. Ponieważ także w postępowaniu niemieckim to wyrok pozostaje najważ- niejszą formą, przez którą sąd decyduje o przedmiocie procesu, w tytule pozo- stawiono termin „zasady wyrokowania”, gdyż lepiej oddaje charakter niniej- szych badań. Zaakcentowania wymaga także oparte na powyższych informacjach spo- strzeżenie: o ile w polskiej literaturze pojęcie decyzji sądowej bywa używane w kontekście synonimicznym dla pojęcia orzeczenia3, to ze względu na moż- liwość wprowadzenia pewnego zamieszania terminologicznego w zestawieniu z ww. instytucją prawa niemieckiego w publikacji zrezygnowano ze zrówny- wania obydwóch określeń. Pojęcia orzekania co do istoty oraz wyrokowania są zatem przyjmowane w poniższych rozważaniach jako synonimy, oznaczające w ogólnym zary- sie czynność rozstrzygania przez sąd o głównym przedmiocie postępowania. Należy także zwrócić uwagę, że ze względu na zestawianie w dalszej części pracy dwóch modeli orzekania (kompetencji orzeczniczych sądu), kasacyjnego z reformatoryjnym (inaczej merytorycznym), nie zdecydowano się na wpro- wadzenie używanego w literaturze rozróżnienia na orzeczenia merytoryczne (rozstrzygające co do istoty) i niemerytoryczne, kończące postępowanie w inny sposób4. II. Wyrokowanie (orzekanie co do istoty) jako czynność sądu Wnosząc skargę do sądu administracyjnego, skarżący liczy, że zostanie mu udzielona ochrona prawna, rozumiana w postępowaniu sądowoadministracyj- nym jako wnikliwa kontrola zaskarżonego działania administracji bądź jej bez- czynności, zakończona sprawiedliwym, w odczuciu wnoszącego skargę, orze- 2 Zob. rozdział 1 § 2 pkt III. 3 Zob. M. Romańska, Skuteczność orzeczeń sądów administracyjnych, Warszawa 2010, s. 74; J. Wróblewski, Uzasadnienie i wyjaśnienie decyzji sądowej, SP-E, 1976, t. XVI, s. 7 i n. 4 Tak m.in. T. Misiuk-Jodłowska, w: J. Jodłowski i in., Postępowanie cywilne, Warszawa 2014, s. 408; W. Siedlecki, w: W. Siedlecki, Z. Świeboda, Postępowanie cywilne. Zarys wykładu, Warszawa 2004, s. 254; T. Woś, w: T. Woś (red.), Postępowanie sądowoadministracyjne, Warszawa 2017, s. 413; zob. także inne rozumienie orzekania merytorycznego: M. Romańska, Przesłanki skutecz- ności orzeczeń sądów administracyjnych, w: J. Niczyporuk (red.), Kodyfikacja postępowania ad- ministracyjnego. Na 50-lecie k.p.a., Lublin 2010, s. 675. 2 § 1. Wyrokowanie (orzekanie co do istoty)... czeniem co do istoty sprawy5. Niekoniecznie, analizując tę kwestię w ujęciu abstrakcyjnym, musimy mówić tu o wyroku (decyzji sądowej czy postanowie- niu co do istoty sprawy w nomenklaturze niemieckiej) uwzględniającym żą- danie zawarte we wniosku skargi. Często sam fakt rozpatrzenia sprawy przez niezawisłych sędziów, zwieńczony wyczerpującym uzasadnieniem nawet ne- gatywnego wyroku, a więc niekorzystnego w odczuciu wnoszącego skargę6, powoduje zadośćuczynienie poczuciu sprawiedliwości skarżącego i realizację w jego oczach podstawowego prawa człowieka w demokratycznym państwie prawnym, jakim jest prawo do sądu7. Aby rozstrzygnięcie było zatem postrze- gane przez obywatela jako prawidłowe (w sensie: sprawiedliwe), musi zostać wydane przez kompetentny, bezstronny podmiot, po ustaleniu okoliczności faktycznych zgodnych z obiektywnym stanem rzeczywistym (bądź – jak w pol- skim sądzie administracyjnym – po skontrolowaniu prawidłowości tych usta- leń przez organ) w postępowaniu prowadzonym według z góry wytyczonych i znanych powszechnie reguł8. Orzeczenie co do istoty (ujęcie statyczne) jako produkt końcowy całego postępowania sądowego, ale także, patrząc węziej, samej czynności orzekania – podejmowania decyzji przez sąd (ujęcie dynamiczne), koncentruje w sobie rezultaty wszystkich poprzedzających je czynności procesowych. Z tego też względu samo musi zostać stworzone w oparciu o konkretne zasady wytycza- jące składowi orzekającemu odpowiednie ramy podczas wyrokowania, rozu- mianego, z jednej strony, jako proces myślowy polegający na rozstrzyganiu konkretnej sprawy, z drugiej zaś – jako tworzenie orzeczenia w ujęciu „tech- 5 Zob. J. Jagielski, Kontrola administracji publicznej, Warszawa 2012, s. 141 i n. 6 O rodzajach wyroków w następnym podrozdziale. 7 O zasadzie prawa do sądu zob. B. Chludziński, Prawo do sądu a reforma postępowania sądowo-administracyjnego, Studia Iuridica Toruniensia 2016, t. XVII, s. 43 i n.; Z. Czeszejko-So- chacki, Prawo do sądu w świetle Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Ogólna charakterystyka), PiP 1997, z. 11–12, s. 86 i n.; L. Garlicki, Prawo do sądu, w: R. Wieruszewski (red.), Prawa czło- wieka. Model prawny, Wrocław 1991, s. 537 i n.; Z. Kmieciak, Postępowanie administracyjne i są- dowoadministracyjne a prawo europejskie, Warszawa 2010, s. 95 i n.; R. Mikosz, M. Zirk-Sadowski, Granice prawa do sądu administracyjnego w Rzeczypospolitej Polskiej, ZNSA 2007, Nr 3, s. 35 i n.; M. Sawicka, Prawo do Sądu w sprawie administracyjnej na tle unormowań Konstytucji RP, Studia Prawnoustrojowe 2014, Nr 25, s. 247 i n.; A. Zieliński, Postępowanie przed NSA w świetle „prawa do sprawiedliwego procesu sądowego”, PiP 1992, z. 7, s. 15 i n.; J. Zimmermann, Prawo do sądu w prawie administracyjnym, RPEiS 2006, Nr 2, s. 307 i n. 8 Zob. K. Markiewicz, Zasady orzekania w postępowaniu nieprocesowym, Warszawa 2013, s. 15 i n. oraz podana tam literatura. 3 Rozdział I. Czynność wyrokowania w postępowaniu... nicznym”, a więc poprzedzonego naradą i głosowaniem spisania wyroku od- powiednio ogłaszanego, uzasadnianego i doręczanego9. Obydwa z wyżej wymienionych aspektów składają się zatem na czynność orzekania co do istoty sprawy, określaną inaczej jako wyrokowanie (czynność wyrokowania), sądzenie, wymierzanie sprawiedliwości czy orzeczenie-czyn- ność10. Wydaje się, że nie można zgodzić się bez zastrzeżeń z poglądami, ja- koby orzekanie stanowiło etap poprzedzający bezpośrednio wydanie wyroku11. Wydanie orzeczenia co do istoty jest elementem procesu wyrokowania, nie może go zatem poprzedzać, ponieważ także samo sporządzenie wyroku, a więc utrwalenie na nośniku materialnym w postaci kartki papieru, wyróżnionego przez reguły prawne tekstu językowego12, składa się na omawianą czynność. Oczywiście samo wyodrębnienie orzeczenia jako rezultatu (wyroku, aktu wymiaru sprawiedliwości, osądzenia) jest elementem koniecznym dla pełnego zobrazowania zasad rządzących czynnością wyrokowania. Po pierwsze bo- wiem, z zespołu reguł wyrokowania możemy wydzielić podgrupę zasad doty- czących samej formy orzeczenia (wyroku) oraz jego szeroko rozumianej noty- fikacji13. Po drugie, oddzielanie czynności orzekania (wydawania orzeczenia) od samego orzeczenia pozwala na klasyfikowanie błędów i rozdzielanie ich na pomyłki prowadzące do błędnego rozpoznania sprawy, a dotyczące proce- dowania jako procesu myślowego, oraz na błędy w samym orzeczeniu (wy- roku) i jego ogłoszeniu, które mogą powstać nawet przy prawidłowym roz- strzygnięciu sprawy, będąc powodem pozbawienia całej czynności wyrokowa- nia skutku prawnego14. O czynności orzekania (wyrokowania) mówi się zatem, z jednej strony, jako o akcie stosowania prawa, polegającym w sądach administracyjnych na „sca- laniu” rezultatów kontroli działań (lub bezczynności) organów administracji publicznej w jednym „dokumencie” posiadającym moc wywierania skutków 9 K. Markiewicz, Zasady orzekania, s. 17. 10 Tamże, s. 19. 11 Tamże. 12 S. Czepita, G. Szacoń, Teoretyczne i praktyczne aspekty zagadnienia tak zwanych wyroków nieistniejących w procesie cywilnym, w: P. Grzegorczyk, K. Knoppek, M. Walasik (red.), Proces cywilny. Nauka – kodyfikacja – praktyka. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Feliksowi Zedlerowi, Warszawa 2012, s. 106. 13 Będą to tzw. zasady proceduralne wyrokowania – zob. rozdział 6. 14 Chodzi tu zatem o czynności prowadzące do nieistnienia orzeczenia w przestrzeni prawnej; zob. rozdział 1 § 2 pkt II. 4 § 1. Wyrokowanie (orzekanie co do istoty)... w sferze prawnej15, z drugiej zaś, jak powszechnie uznaje się w nauce, jako o czynności konwencjonalnej (procesowej)16. Należy w tym miejscu zwrócić uwagę, że choć najczęściej o samym wy- rokowaniu mówi się jako o jednej czynności, to wydawanie orzeczenia jest w istocie zbiorem kilku czynności składowych, wśród których możemy wyróż- nić zarówno szereg czynności procesowych, jak np. ogłoszenie czy doręcze- nie, a także identyfikowalnych czynności psychofizycznych niemających tego charakteru (jak np. sama czynność spisywania wyroku na kartce), jak i nawet czynności trudno uchwytnych, np. pod względem czasowym, jakże ważnych dla samego procesu wyrokowania. Jeśli bowiem na wydawanie wyroku pa- trzymy także przez pryzmat dokonującej się operacji logicznej, trudno nakre- ślić, w którym momencie sędziowie rozpoczynają „czynność” myślenia w celu zinterpretowania faktów oraz przepisów wraz z dokonaniem ich subsumpcji, co prowadzi do wydania orzeczenia. Jakkolwiek zatem wyrokowanie jest przede wszystkim zespołem czynności, których zwieńczeniem jest wydanie wyroku, pod tym pojęciem należy rozu- mieć także wiele działań prowadzących do „poprawy” wydanego orzeczenia (rektyfikacja)17. Nie ulega wątpliwości, że zwyczajowe posługiwanie się termi- nem „czynność wyrokowania” w liczbie pojedynczej nie wprowadza zamętu terminologicznego i jest używane w nauce jako aprobowany skrót myślowy także w sytuacji, gdy opisywaną jest cała grupa czynności prowadzących do wydania wyroku. Wracając jednak do orzekania jako czynności konwencjonalnej (inaczej procesowej lub postępowania) trzeba przypomnieć, że pojęciem tym określa się w nauce prawa czynności psychofizyczne, którym odtwarzane na podsta- wie norm prawnych reguły nadają określony sens społeczny w postaci skutku 15 Autorka zgadza się tu z wyrażanym w literaturze i orzecznictwie NSA poglądem, że sądy administracyjne również stosują prawo materialne, skład orzekający bowiem także rekonstruuje normę ustanawiającą na rzecz organu kompetencję do określonego zachowania (norma dopełnie- nia), dokonując subsumcji, by wreszcie dokonać także wykładni normy odniesienia (przepisów, na podstawie których wyrokuje). Choć sąd w ostatecznej fazie nie ustala bezpośrednio praw i obo- wiązków stron, nie można powiedzieć, że sam nie stosuje prawa materialnego – efektem zasto- sowania są bowiem wiążące dla organu wskazania co do dalszego postępowania i ocena prawna. Zob. wyr. NSA z 12.10.2006 r., II OSK 884/06, Legalis; W. Piątek, Podstawy skargi kasacyjnej w po- stępowaniu sądowoadministracyjnym, Warszawa 2011, s. 174 i n.; Z. Kmieciak, Czy sądy admini- stracyjne stosują przepisy prawa materialnego?, ZNSA 2011, Nr 2, s. 12. 16 L. Nowak, S. Wronkowska, M. Zieliński, Z. Ziembiński, Czynności konwencjonalne w pra- wie, SP 1972, Nr 33, s. 73 i n. 17 Bliżej o tych czynnościach w rozdziale 6 § 5. 5 Rozdział I. Czynność wyrokowania w postępowaniu... prawnego18. Dokonywane przez sędziów poszczególne działania składające się ostatecznie na czynność wyrokowania uzyskują przymiot doniosłości praw- nej, właśnie dzięki ustalonym przez ustawodawcę w tekście prawnym tzw. re- gułom sensu (regułom konstrukcyjnym), formalizującym sposób dokonania czynności. Dookreślają one właściwe do dokonania danej czynności: osoby, czas, miejsce i odpowiednie zachowanie tworzące określoną sytuację19. Ponie- waż nie każde naruszenie reguły nadającej sens danej czynności prowadzi do nieistnienia wyroku, możemy wskazać tu pewną ich stopniowalność, wyróż- niając te zasady (reguły konstytutywne), których niezachowanie prowadzi do niezaistnienia orzeczenia20, oraz wiążące się z inną wadliwością czynności wy- rokowania – mogące doprowadzić do uchylenia wyroku, czy wreszcie – wią- żące się z wadliwością podlegającą procesowi rektyfikacji. W związku z powyższym przez wyrokowanie (orzekanie co do istoty) na- leży rozumieć szereg następujących po sobie, ukształtowanych na podsta- wie przepisów prawa czynności faktycznych, decyzyjnych i konwencjonal- nych składających się na tzw. czynność wyrokowania, polegającą na tworzeniu orzeczenia co do istoty (oświadczenia woli państwa opierającego się na wie- dzy sędziów21), które to działanie, przez określone w normach prawnych re- guły sensu, wywiera skutki prawne. W ramach wyrokowania sędziowie podej- mują najpierw określone procesy myślowe, bazując na materiale dostarczonym w trakcie procesu, by następnie w sposób wysoce sformalizowany przeobrazić rezultaty wspominanych operacji logicznych w wiążącą formę wyroku, dopro- wadzając tym samym do rozwiązania zaistniałej wniesieniem skargi sytuacji spornej, a zatem wyrażając ocenę zasadności żądania ujętego w skardze22. Wy- rokowanie jest zatem procesem przeobrażania efektów czynności, podejmo- wanych w toku rozpoznawania, w orzeczenie co do meritum sprawy. 18 S. Wronkowska, Z. Ziembiński, Zarys teorii prawa, Poznań 2001, s. 30–31, 34, 184; F. Ze- dler, Zagadnienia instancyjności postępowania cywilnego, w: Prace z prawa prywatnego. Księga pamiątkowa ku czci sędziego Janusza Pietrzykowskiego, Warszawa 2000, s. 382; zob. także L. No- wak, S. Wronkowska, M. Zieliński, Z. Ziembiński, Czynności konwencjonalne, s. 73 i n.; Z. Ziem- biński, W sprawie czynności konwencjonalnych, PiP 1986, z. 8, s. 105. 19 S. Czepita, Reguły konstytutywne a zagadnienia prawoznawstwa, Szczecin 1996, s. 148 i n. oraz s. 185. 20 Możemy mówić tu zatem o wyroku nieistniejącym (niewyroku); zob. T. Gizbert-Stud- nicki, O nieważnych czynnościach prawnych w świetle koncepcji czynności konwencjonalnych, PiP 1975, z. 4, s. 70 i n. 21 K. Sobieralski, Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego, Kraków 2003, s. 132. 22 Zob. S. Hanausek, Orzeczenia sądu rewizyjnego w procesie cywilnym, Warszawa 1966, s. 127. 6 § 1. Wyrokowanie (orzekanie co do istoty)... W ujęciu formalnym o czynności wyrokowania można mówić tylko jako o samym momencie wydawania orzeczenia co do istoty. Odnośnie do tego aspektu najbardziej znamiennymi są tzw. zasady proceduralne, o czym w dal- szej części pracy23. Na gruncie polskiego postępowania sądowoadministracyjnego wskazuje się, że czynność wyrokowania polega na sformułowaniu zwrotu stosunko- wego, rozumianego jako wypowiedź kwalifikująca daną działalność admini- stracji lub jej bezczynność jako zachowanie zgodne lub niezgodne z określoną normą prawną. Sam wyrok jest więc wypowiedzią o legalności bądź nielegal- ności aktów, czynności lub zaniechań administracji24. Przystępując do rozpoznawania prawidłowo wniesionej skargi, sąd musi w pierwszej kolejności ustalić kompetencyjne kryterium kontroli, jej zasady oraz zakres judykacyjnej ingerencji w trwałość aktów lub czynności organów administracji bądź też kryteria, zasady i zakres, w oparciu o które będzie się odnosił do zaskarżonej bezczynności organu lub przewlekłości jego działania25. Zespół przepisów tworzących powyższe reguły, stanowiące stały i niezmienny punkt odniesienia każdej kontroli sądowej, jest określany w literaturze mia- nem tzw. norm odniesienia26. Zostały one zawarte w art. 1 § 2 PrUSA27, okre- ślającym legalnościowe kryterium kontroli, oraz w art. 134, 135, a także 145 i n. PPSA, które wskazują postaci niezgodności działań administracji. Normy te stanowią podstawę dla sądu do sformułowania zwrotu stosunkowego oraz dookreślają zakres jego sformułowania28. Dla rozwinięcia zagadnienia zwrotu stosunkowego w odniesieniu do dzia- łań administracji kształtujących prawa i obowiązki obywateli (akty indywi- dualne) należy uściślić, że stwierdzenie zgodności bądź niezgodności z pra- 23 Zob. rozdział 6. 24 T. Woś, w: T. Woś (red.), Postępowanie sądowoadministracyjne, s. 395–396; zob. także M. Kamiński, Konstruowanie wzorca legalności decyzji administracyjnej na podstawie prawa UE przez polskie sądy administracyjne (cz. I), EPS 2011, Nr 4, s. 22–23; W. Piątek, Podstawy skargi, s. 172; o zwrotach stosunkowych zob. J. Wróblewski, Zwroty stosunkowe – wypowiedzi o zgodno- ści z normą, ZNUŁ Nauki Humanistyczno-Społeczne, seria I, Łódź 1969, s. 3 i n. 25 M. Kamiński, Konstruowanie wzorca legalności, s. 22–23; zob. także tenże, Mechanizm 26 Zob. T. Woś, w: T. Woś (red.), Postępowanie sądowoadministracyjne, s. 396. 27 Ustawa z 25.7.2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2017 r. i granice, s. 554–556. poz. 2188 ze zm.). 28 T. Woś, w: T. Woś (red.), Postępowanie sądowoadministracyjne, s. 396. 7 Rozdział I. Czynność wyrokowania w postępowaniu... wem kontrolowanego zachowania kompetencyjnego wymaga porównania go z ustalonym przez sąd wzorcem prawidłowego zachowania29. W celu jego odtworzenia sędziowie muszą zrekonstruować tzw. normę do- pełnienia, rozumianą jako zestaw norm kompetencyjnych, materialnopraw- nych, procesowych i ustrojowych kształtujących postępowanie, w którym or- gan podjął konkretny, zaskarżony do sądu akt30. Wzorzec ten powstaje po zestawieniu zidentyfikowanej normy dopełnie- nia z ustalonym przez organ stanem faktycznym sprawy. Jeśli sąd dojdzie do przekonania, że w wyniku naruszenia przepisów postępowania przez admini- strację, mogących mieć wpływ na wynik sprawy, sam nie jest w stanie skon- struować takiego wzorca, jest zobowiązany do uchylenia decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c PPSA31. W związku z powyższym można skonstatować, że wzorzec prawidłowego zachowania jest niczym innym, jak odpowiedzią na pytanie o sposób roz- strzygnięcia konkretnej sprawy administracyjnej w celu ustalenia praw lub obowiązków jednostki. W związku jednak z co do zasady kasacyjnym mode- lem kompetencji orzeczniczych polskich sądów administracyjnych – sędziowie nie mogą podać w wyroku „gotowego rozwiązania”, a jedynie, na podstawie art. 153 PPSA, nakierować organ na prawidłowe rozstrzygnięcie. Proces rekonstrukcji ww. wzorca i zestawienia go z działaniem administra- cji urzeczywistnionym w postaci zaskarżonego aktu zostaje zwieńczony wyda- niem przez sąd orzeczenia zawierającego zwrot stosunkowy o zgodności lub niezgodności zaskarżonego aktu z prawem, czego następstwem jest utrzyma- nie w mocy działania administracji bądź też jego eliminacja z obrotu praw- nego32. Odmiennie przedstawia się proces podejmowania rozstrzygnięcia przed niemieckimi sądami administracyjnymi. Jakkolwiek, odwołując się do rozwią- zań metodologicznych zaproponowanych przez polską doktrynę, można skon- statować, że także sądy niemieckie rekonstruują wzorzec prawidłowego zacho- 29 J. Zimmermann, Działanie Naczelnego Sądu Administracyjnego wobec ogólnego postę- powania administracyjnego, KSP 1984, rok XVII, s. 74; zob. także M. Kamiński, Konstruowanie wzorca legalności, s. 22–23; tenże, Mechanizm i granice, s. 574; T. Woś, Związki postępowania administracyjnego i sądowo-administracyjnego, ZNUJ Prace Prawnicze 1989, Nr 134, s. 106. 30 M. Kamiński, Legalnościowe oceny decyzji administracyjnej w działalności kontrolnej są- dów administracyjnych, PS 2008, Nr 2, s. 60; zob. także M. Romańska, Granice przedmiotowe skuteczności orzeczeń sądów administracyjnych co do istoty sprawy, PPP 2010, Nr 5, s. 30–31. 31 M. Kamiński, Konstruowanie wzorca legalności, s. 23, przypis 11. 32 Zob. uzasadnienie uchw. NSA z 26.10.2009 r., I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010, Nr 1, poz. 1, s. 29 i n. 8 § 1. Wyrokowanie (orzekanie co do istoty)... wania organu to efekt urzeczywistniony w postaci wyroku nie jest nakierowany tylko na odpowiedź na pytanie o legalność zaskarżonego do sądu działania administracji. W tym miejscu należy odnieść się pokrótce do dwóch wiodą- cych rodzajów skarg przewidzianych w VwGO: skargi o uchylenie aktu obcią- żającego jednostkę (Anfechtungsklage) oraz skargi o zobowiązanie do wydania aktu (Verpflichtungsklage)33. W przypadku pierwszej z nich sąd, uchylając dany akt, rozstrzyga o kształcie konkretnego stosunku administracyjnoprawnego. Wyrugowanie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji administracyjnej kończy postępowanie w sprawie – organ nie jest już zobligowany do podejmowania dodatkowych działań w celu konkretyzacji stosunku. W drugim z rodzajów skarg sąd może zobowiązać organ do wydania aktu w przypadku bezczynności administracji lub gdy organ odmówił przydania uprawnienia, a także dookre- ślić w wyroku jego konkretną treść, wpływając tym samym w sposób pośredni na kształt stosunku prawnego wiążącego organ z jednostką. Należy wyraźnie podkreślić, abstrahując w tym miejscu od nasuwających się pytań o możliwość takiego działania sądu w świetle zasady podziału władz, co zostanie rozwinięte w rozdziale 3 niniejszej monografii, że sądom admini- stracyjnym w Niemczech został przydany przez ustawodawcę o wiele więk- szy wpływ na kształtowanie swoimi orzeczeniami stosunków administracyj- noprawnych w sferze administracji publicznej aniżeli ma to miejsce w prawie polskim. Wzorzec prawidłowego zachowania ustalany przez sąd przekształca się w istocie na mocy wyroku w rozstrzygnięcie bezpośrednie (uchylenie aktu) lub pośrednie (wyrok zobowiązujący) sprawy zawisłej przed organem admini- stracji. Organ w drugim wypadku zostaje zobowiązany do podjęcia konkret- nego rozstrzygnięcia sprawy, choć samo orzeczenie nie zastępuje jeszcze aktu administracji34. Takie rozwiązanie umożliwia włączenie do postępowania są- dowoadministracyjnego sposobności prowadzenia przez skład orzekający peł- nego postępowania dowodowego (§ 173 VwGO, odsyłający w tym zakresie do przepisów procedury cywilnej35). Można zatem sformułować następujący wniosek: orzekanie co do istoty w niemieckim sądzie administracyjnym, w odniesieniu do aktów indywidual- nych, sprowadza się do bezpośredniego kształtowania stosunku administracyj- noprawnego (skarga o uchylenie) bądź pośredniego, choć decydującego o osta- 33 Zob. rozdział 1 § 5. 34 Zob. rozdział 3. 35 Zivilprozessordnung (Kodeks postępowania cywilnego) z 12.9.1950 r., w wersji z 5.12.2005 r., BGBl. I S. 3202; 2006 I S. 431; 2007 I S. 1781 ze zm., dalej jako ZPO. 9 Rozdział I. Czynność wyrokowania w postępowaniu... tecznej formie tegoż stosunku, wpływu na działalność organów administracji publicznej (skarga zobowiązująca). Najważniejsze dla tak rozumianej czynności wyrokowania normy prawne konstruujące jej przebieg, wyznaczające jej charakter oraz granice, możemy określać mianem zasad wyrokowania. III. Cel i przedmiot wyrokowania (orzekania co do istoty) 1. Uwagi wstępne Zgodnie z art. 184 Konstytucji RP36 zadaniem sądów administracyjnych jest sprawowanie kontroli nad działalnością administracji publicznej oraz zgodno- ścią z ustawami uchwał organów samorządu terytorialnego i aktów normatyw- nych terenowych organów administracji rządowej. Wobec takiego ukształto- wania przepisu ustawodawca polski przyjął, że sądy administracyjne nie mogą „wyręczać” administracji, wydając w sprawie końcowe rozstrzygnięcie. Kontrola taka dokonywana jest przez niezależny, wysoce wyspecjalizowany podmiot zewnętrzny, jakim jest niezależny i niezawisły sąd. Należy bronić za- razem tezy, że jest ona sprawowaniem wymiaru sprawiedliwości37, oznaczają- cym na niwie postępowania sądowoadministracyjnego wiążące rozstrzyganie sporów o prawo, w których przynajmniej jedną ze stron jest organ administra- cji publicznej38. Działalność sądów administracyjnych wykracza przecież poza same czynności kontrolne, w rozumieniu klasycznym niezapewniające możli- wości jednoczesnego wywierania wpływu na działalność kontrolowanych pod- 36 Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2.4.1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm.). 37 Tak m.in. R. Hauser, Założenia reformy sądownictwa administracyjnego, PiP 1999, z. 12, s. 23; J.P. Tarno, w: J.P. Tarno i in., Sądowa kontrola administracji. Podręcznik akademicki, War- szawa 2006, s. 78, tenże, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 18; W. Sanetra, Swoboda decyzji sędziowskiej z perspektywy Sądu Najwyższego, PS 2008, Nr 11–12, s. 9; zdanie odmienne w tym względzie wyraża J. Zimmermann – zob. J. Zim- mermann, Prawo do sądu, s. 311; tenże, Z podstawowych zagadnień sądownictwa administracyj- nego, w: R. Hauser, J. Trzciński (red.), Sądownictwo administracyjne gwarantem wolności i praw obywatelskich 1980–2005, Warszawa 2005, s. 501; tenże, Aksjomaty prawa administracyjnego, Warszawa 2013, s. 244–255. 38 Zob. L. Garlicki, Zasada sądowego wymiaru sprawiedliwości, w: L. Garlicki (red.), Konsty- tucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, t. IV, Warszawa 2005, s. 4 i przytoczona tam literatura. 10
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Zasady wyrokowania w postępowaniu sądowoadministracyjnym
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: