Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00463 006910 18448637 na godz. na dobę w sumie
Zasoby naturalne - postęp techniczny a długookresowy wzrost gospodarczy - ebook/pdf
Zasoby naturalne - postęp techniczny a długookresowy wzrost gospodarczy - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 141
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7969-204-0 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> biznes >> ekonomia
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Głównym przedmiotem badań jest wpływ, jaki wielkość zasobów naturalnych oraz ich zużywanie mieć będzie na długookresowe tempo wzrostu gospodarczego oraz o rolę, jaką w tym wpływie odgrywać będzie postęp techniczny, zarówno egzogeniczny, jak i endogeniczny. Praca ma charakter teoretyczny. Monografia adresowana jest do specjalistów z zakresu modelowania długookresowego wzrostu gospodarczego oraz studentów starszych lat ekonomicznych studiów ilościowych.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Maciej Malaczewski – Uniwersytet Łódzki, Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny Katedra Ekonometrii, 90-255 Łódź, ul. Rewolucji 1905 r. nr 39 RECENZENT Henryk Zawadzki REDAKTOR WYDAWNICTWA UŁ Elżbieta Marciszewska-Kowalczyk SKŁAD KOMPUTEROWY Maciej Malaczewski PROJEKT OKŁADKI Łukasz Orzechowski Praca naukowa finansowana ze środków na naukę w latach 2010–2013 jako projekt badawczy KBN nr N 112 553138 Wydrukowano z gotowych materiałów dostarczonych do Wydawnictwa UŁ © Copyright by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2013 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.06281.13.0.M ISBN (wersja drukowana) 978-83-7525-945-2 ISBN (ebook) 978-83-7969-204-0 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63, faks (42) 665 58 62 Spis treści Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 1. Zasoby naturalne a wzrost gospodarczy – podstawowe pro- blemy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 1.1. Rola zasobów naturalnych we wzroście gospodarczym . . . . 13 1.2. Sprawiedliwość międzypokoleniowa . . . . . . . . . . . . . . . 24 1.3. Problem pomiaru bogactwa narodów – zielone NNP . . . . . 31 1.4. Ceny zasobów naturalnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35 1.5. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39 2. Postęp techniczny a zużycie zasobów naturalnych . . . . . . 2.1. Rola postępu technicznego w relacji między zasobami natu- 41 ralnymi a wzrostem gospodarczym . . . . . . . . . . . . . . . 41 2.2. Model . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50 2.3. Rozwiązanie modelu i analiza wyników . . . . . . . . . . . . . 55 2.4. Wnioski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 62 3. Od komplementarności do substytucyjności – postęp tech- niczny a rola zasobów naturalnych we wzroście gospodar- czym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 65 3.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 65 3.2. Model . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 68 3.3. Rozwiązanie modelu i analiza wyników . . . . . . . . . . . . . 70 3.4. Podsumowanie i wnioski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 74 4. Zasoby naturalne jako źródło energii. . . . . . . . . . . . . . 77 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 80 4.1. Wprowadzenie 4.2. Model 3 4 Spis treści 4.3. Rozwiązanie modelu i analiza wyników . . . . . . . . . . . . . 83 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87 4.4. Porównanie modeli 4.5. Podsumowanie i wnioski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 88 5. Środowisko naturalne a wydobycie zasobów naturalnych . 91 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 91 5.1. Wprowadzenie 5.2. Model . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94 5.3. Rozwiązanie modelu i analiza wyników . . . . . . . . . . . . . 97 5.4. Podsumowanie i wnioski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 102 6. Możliwości technologiczne a zużycie zasobów naturalnych . 103 6.1. Wprowadzenie. Idea możliwości technologicznych . . . . . . . 103 6.2. Możliwości technologiczne w modelu zasobów naturalnych i wzrostu gospodarczego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 106 6.3. Rozwiązanie modelu i analiza wyników . . . . . . . . . . . . . 109 6.4. Podsumowanie i wnioski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 114 Zakończenie i podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 115 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 121 Załącznik . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 129 Wstęp Zagadnienie granic wzrostu gospodarczego od wielu już lat stanowi obiekt zainteresowania ekonomistów. Jako jeden z czynników, mogących obniżyć tempo wzrostu gospodarczego, rozumianego jako zwiększanie się poziomu PKB per capita w czasie, wymieniane są ograniczenia związane z nieodna- wialnymi zasobami naturalnymi. Stopniowe wyczerpywanie się zasobów na- turalnych takich jak ropa naftowa czy węgiel kamienny jest bowiem faktem. Związane jest to z jednej strony z rozwojem gospodarczym świata, z drugiej – z brakiem dostatecznie dobrych substytutów, które pomogłyby zmniejszyć użytkowanie zasobów nieodnawialnych. Oprócz tego, niepewności energe- tyczne i surowcowe prowadzą do licznych wahań na rynkach podstawowych zasobów, co także przekłada się na powstawanie fluktuacji w tempie wzro- stu gospodarczego różnych gospodarek. Nie jest odosobnione twierdzenie, że dokonujący się na naszych oczach postęp techniczny oraz dalszy rozwój ba- dań naukowych w dziedzinach związanych z poszukiwaniem alternatywnych źródeł energii ostatecznie rozwiąże wszystkie te problemy. Póki co w sferze marzeń pozostają samochody napędzane silnikami atomowymi, lecz nie są to już wynalazki niewyobrażalne dla współczesnego człowieka. Wyczerpywanie się zasobów naturalnych spowodować musi podwyższe- nie ich ceny, a co za tym idzie podwyższenie kosztów każdej produkcji, w któ- rej są one wykorzystywane. Wraz z podnoszeniem się tych kosztów pojawia- ją się naturalne zachęty do prowadzenia działalności badawczo-rozwojowej, której celem jest wyrugowanie zasobów naturalnych z procesu produkcyj- nego. Towarzyszące temu odkrycia technologiczne mogą być różnej posta- ci – możliwe jest odkrycie np. alternatywnych i tanich sposobów uzyski- wania energii, możliwe jest znalezienie wystarczająco dobrych substytutów dla zasobów naturalnych lub odkrycie rewolucyjnych metod pozyskiwania tych zasobów. W każdym z tych przypadków ograniczenia wzrostu płynące z wyczerpywalności zasobów naturalnych zostałyby przezwyciężone. Ana- liza powyższego rozumowania pozwala jednakże dostrzec wiele problemów i niejasności, np. jaka jest szansa na to, iż rozpoczęte w ten sposób badania 6 Wstęp naukowe rzeczywiście prowadzić będą do uzyskania pożądanych rezultatów. Otwartych pozostaje też wiele innych pytań, w tym także: jaka jest zależ- ność pomiędzy wielkością złóż zasobów naturalnych a poziomem wzrostu gospodarczego? Czy ubogie kraje powinny być zachęcane do wydobywa- nia złóż zasobów naturalnych, czy też nie? Czy prawdą jest stwierdzenie, iż gospodarki, których położenie pozwala im na wydobywanie większej ilo- ści rozmaitych zasobów naturalnych, są przez to bogatsze i rozwijają się szybciej? Okazuje się, że różne badania pokazują odmienne zależności. Powstaje zatem naturalne pytanie o wpływ, jaki wyczerpywanie się za- sobów naturalnych może mieć na długookresowy wzrost gospodarczy. Jeżeli bowiem zasoby naturalne, jak twierdzi np. Dasgupta (1993), są w jakimś sensie składnikiem każdego produktu, to ich wyczerpanie się musi z ko- nieczności produkcję owych dóbr ograniczyć. Rozwiązaniem tego problemu, w opinii wielu ekonomistów, ma być postęp techniczny, ponieważ pojawiają- ce się ograniczenia w dostępie do zasobów, konieczność wydobywania trud- niejszych w eksploatacji, a przez to i bardziej kosztownych, złóż i idące za tym rosnące koszty stanowić mają wystarczającą zachętę do odpowied- niej aktywności naukowo-badawczej. Skutkiem tej aktywności ma być postęp techniczny i rozwój technologii, który pozwoli na zredukowanie roli zasobów naturalnych w procesie produkcji. Aby wspomniane wyżej zależności opisać, konieczne jest skonstruowanie odpowiednich modeli długookresowego wzrostu gospodarczego, uwzględnia- jących wspomniane relacje oraz analiza płynących z nich wniosków. Należy jednak w tym miejscu nadmienić, że zagadnienie użytkowania zasobów na- turalnych, jak i wiele innych, ma swoją specyfikę, którą należy wziąć pod uwagę w konstrukcji owych modeli. Niniejsza monografia stanowi podsumowanie trzyletnich badań autora nad opisywanymi zagadnieniami w ramach projektu badawczego „Zuży- cie zasobów naturalnych, postęp techniczny a długookresowy wzrost gospo- darczy” (projekt badawczy KBN nr N N112 553138) prowadzonego w la- tach 2010–2013. Założeniem projektu było uzyskanie odpowiedzi na pyta- nia o teoretyczne zależności pomiędzy długookresowym wzrostem gospodar- czym, postępem technicznym a zużyciem zasobów naturalnych, uwzględ- niające postulaty zarówno nowoczesnej teorii wzrostu, jak i ekonomii eko- logicznej. Głównym przedmiotem badań jest wpływ, jaki wielkość zasobów naturalnych oraz ich zużywanie mieć będzie długookresowo na tempo wzro- stu gospodarczego oraz o rolę, jaką w tym wpływie odgrywać będzie postęp techniczny oraz rozwój kapitału ludzkiego, zarówno generowany zewnętrznie (tzw. egzogeniczny postęp techniczny), jak i wewnętrznie, będący wynikiem świadomej działalności naukowo-badawczej. Wstęp 7 Autor jest w pełni świadom faktu, iż prezentowana monografia nie jest kompletna – problem wpływu zasobów naturalnych na wzrost gospodarczy, ze szczególnym uwzględnieniem roli postępu technicznego, jest tak szero- ki, iż na każde w zasadzie zagadnienie szczegółowe związane z nim napisać można wiele książek o niemałej objętości. Praca niniejsza bynajmniej nie uzurpuje sobie prawa do bycia wyłącznym źródłem informacji na ich temat – na rynku znajduje się cała mnogość znakomitych pozycji (głównie an- glojęzycznych) dotyczących np. zrównoważonego wzrostu, sprawiedliwości międzypokoleniowej czy też substytucyjności różnych form kapitału. Badania zostały podjęte ze względu na chęć znalezienia odpowiedzi na jedno z pytań dotyczących teorii wzrostu gospodarczego – czy istniejące zasoby naturalne (zarówno odnawialne, jak i nieodnawialne) wystarczą do utrzymania stabilnego tempa wzrostu gospodarczego, w czym udział ma mieć postęp techniczny, czy też istnieją granice tego wzrostu, określone przez wielkość tych zasobów oraz możliwości technologiczne ludzkości. Py- tanie to dręczy ekonomistów od dość dawna, a zagadnienie relacji pomiędzy zasobami a szeroko rozumianym rozwojem gospodarczym doprowadziło do powstania odrębnej gałęzi ekonomii – Natural Resource Economics. Nie ma jednak zbyt wielu prac, których celem jest wyrażenie ilościowych zależności pomiędzy tempem zużywania się zasobów naturalnych a wzrostem gospo- darczym. Brakuje też prac, które wspomogłyby unifikację teorii wzrostu gospodarczego z ekonomią ekologiczną i, tym samym, zwiększyły efektyw- ność prac w tych dwóch obszarach. Jedną z przesłanek do podjęcia tematu była chęć wypełnienia tej luki. Wiedza na temat relacji pomiędzy wielkością zasobów naturalnych, tem- pem postępu technicznego oraz długookresowym wzrostem gospodarczym jest kluczowa dla podmiotów decyzyjnych gospodarek. Świadomość zacho- dzenia tych relacji oraz ich kształtu, rozważana w kontekście aktualnego stanu posiadania zasobów przez daną gospodarkę oraz możliwości ich ewen- tualnego zdobycia, jest podstawowa dla bezpieczeństwa energetycznego i su- rowcowego krajów. Niewielkie zasoby surowców, będące w posiadaniu gospo- darki, nie muszą być problemem, jeżeli tylko gospodarka jest w stanie, za pomocą odpowiednich prac naukowo-badawczych, doprowadzić technologię do odpowiednio wysokiego poziomu. Pytanie o rolę, jaką może pełnić w długookresowym wzroście gospo- darczym fakt wyczerpywania się surowców naturalnych, postawiono dość dawno. Już w 1932 roku L. Robbins, podając swoją słynną definicję eko- nomii, powołał się na racjonalne gospodarowanie ograniczonymi zasobami w celu optymalnego zaspokojenia nieograniczonych ludzkich potrzeb. W la- tach trzydziestych powstała też publikacja Hotellinga (1931), w której autor 8 Wstęp omawia problem optymalnego zużywania nieodnawialnych zasobów natural- nych. Publikacja ta do dziś jest często cytowana i rozważana (np. Lin et al. 2009). Także w polskiej literaturze autorzy często wskazują na regułę Ho- tellinga (np. Żylicz 2004). Reguła ta wskazuje jednak na optymalne tempo zużywania zasobów naturalnych, bez uzwględnienia efektów postępu tech- nicznego oraz bez zbadania ich łącznego wpływu na tempo wzrostu gospo- darczego. Znane są prace Klubu Rzymskiego dotyczące granic wzrostu go- spodarczego, które bezpośrednio dotykają tego zagadnienia. Wspomina się w literaturze o wzajemnych zależnościach zasobów naturalnych oraz wzrostu gospodarczego (np. Fiedor 2002), a zatem jest widoczne zapotrzebowanie na teoretyczne modele obrazujące tą zależność. W literaturze z zakresu ekono- mii ekologicznej istnieje dużo prac o takiej tematyce, jednakże wciąż wiele aspektów wydaje się być niezbadanych. Konieczne jest zatem konstruowa- nie modeli teorii długookresowego wzrostu gospodarczego zgodnie z ideami Solowa (1956), Lucasa (1988) i Romera (1990), które brałyby pod uwagę aspekty wyczerpywania się złóż zasobów naturalnych. W zagranicznej literaturze związanej z teorią wzrostu i ekonomią eko- logiczną zajęto się ostatnimi czasy raczej rozważaniami konsekwencji nad- miernej emisji zanieczyszczeń dla środowiska naturalnego. Znana jest tzw. środowiskowa krzywa Kuznetsa obrazująca relację pomiędzy poziomem roz- woju gospodarczego oraz wielkością emisji zanieczyszczeń. Powstałe w trak- cie rozważań problemu emisji modele (np. słynny „zielony” model Solowa, por. Brock, Taylor 2010) oraz badania empiryczne (np. Grossman, Kru- eger 1995) potwierdzają teoretyczny kształt tej krzywej. Rozważanie jednak problemu emisji odsunęło na plan dalszy zagadnienie wyczerpywania się za- sobów naturalnych. Istnieją, nawet dość niedawno skonstruowane modele, w których autorzy wykazują się umiejętnościami określenia chwili w cza- sie, w której nastąpi wyczerpanie się danego zasobu (np. Withagen, Bergh 2002). Rozwijane są też badania Hotellinga dotyczące optymalnego wyko- rzystania zasobów naturalnych. Prace te nie uwzględniają jednak aspektów technologicznych, które zmieniają postać problemu i prowadzić mogą do odmiennych wniosków. Praca ma charakter teoretyczny. Konstrukcji modeli w czasie ciągłym, z wykorzystaniem narzędzi teorii równań różniczkowych i optymalizacji dy- namicznej, przyświecało następujące rozumowanie. Istniejące zasoby natu- ralne, odnawialne i nieodnawialne, wykorzystywane są w procesie produk- cyjnym do kreacji odpowiednich dóbr. Postępujące zużywanie się podaży tych zasobów prowadzić będzie do koniecznego ograniczenia wielkości pro- dukcji. Ów spadek produkcji stanowić będzie motywację do prac naukowo-
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Zasoby naturalne - postęp techniczny a długookresowy wzrost gospodarczy
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: