Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00268 005556 13606092 na godz. na dobę w sumie
Zasoby twórcze człowieka. Wprowadzenie do pedagogiki pozytywnej - ebook/pdf
Zasoby twórcze człowieka. Wprowadzenie do pedagogiki pozytywnej - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 189
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7969-309-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> pedagogika
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Publikacja doskonale wpisuje się w klimat „protwórczości i prozdolności” dzisiejszych czasów. Powstała jako projekt teoretyczno-badawczy, który w swoich założeniach integruje dwa zespoły pracowników naukowych, przedstawicieli pedagogiki twórczości oraz edukacji artystycznej. Autorzy postawili sobie nader ambitne zadanie, związane z przedstawieniem podstaw pedagogiki pozytywnej, w oparciu o zgromadzoną wiedzę teoretyczną jak i wyniki badań własnych. Istotnym walorem poznawczym książki jest sposób narracji, jakim posługują się Autorzy. Z jednej strony mamy do czynienia z naukowym i rzetelnym wykładem, z drugiej strony autorzy w żywy i lekki sposób omawiają problematykę, która skłania czytelnika do własnych refleksji i przemyśleń, zachęca do projektowania własnych działań pedagogicznych. Wydaje się zatem, że Autorom doskonale znana jest koncepcja refleksyjnego praktyka, skoro prezentując swoje wywody sprawiają, iż odbiorca staje się refleksyjnym czytelnikiem.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Krzysztof Szmidt – Zakład Pedagogiki Twórczości, Katedra Badań Edukacyjnych, Wydział Nauk o Wychowaniu, Uniwersytet Łódzki, 91-408, Łódź, ul. Pomorska 46/48 Monika Modrzejewska-Świgulska – Zakład Pedagogiki Twórczości Katedra Badań Edukacyjnych, Wydział Nauk o Wychowaniu Uniwersytet Łódzki, 91-408, Łódź, ul. Pomorska 46/48 RECENZENT Beata Dyrda SKŁAD I ŁAMANIE AGENT PR REDAKTOR WYDAWNICTWA UŁ Bogusława Kwiatkowska PROJEKT OKŁADKI Barbara Grzejszczak ©Copyright by Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź 2013 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. 6035/2012 ISBN (wersja drukowana) 978-83-7525-837-0 ISBN (ebook) 978-83-7969-309-2 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego tel. (42) 665 58 63, faks (42) 665 58 62 90-131 Łódź, Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz. pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz. pl Spis treści Słowo wstępne (K. J. Szmidt, M. Modrzejewska-Świgulska) ...................................................... 7 Wprowadzenie .............................................................................................................................. 11 Krzysztof J. Szmidt – Pedagogika pozytywna: twórczość – zdolności – mądrość zespolone ....... 13 I. Twórczość jako zasób wspierający dobrostan ludzki ............................................................ 41 Aleksandra Chmielińska – Twórczość „tych, którzy czują więcej” ............................................... 43 Monika Modrzejewska-Świgulska – Twórczość codzienna jako zasób wspierający dobro- stan ludzi ............................................................................................................................... 83 II. Formy edukacji stymulujące twórczość dziecka .................................................................. 107 Aleksandra Wodzyńska – Szkoła wspierająca twórczość. Studium przypadku Priory School w Wielkiej Brytanii ................................................................................................................ 109 Magdalena Sasin – Słuchanie – odtwarzanie – tworzenie zintegrowane, czyli o rozwijaniu zdolności muzycznych dzieci najmłodszych .......................................................................... 131 III. Zdolności – uzdolnienia – talent ........................................................................................... 147 Joanna Okołowicz – Talent czy dar? Kontrowersje teoretyczne i empiryczne wokół zjawiska talentu .................................................................................................................................... 149 O Autorach ................................................................................................................................... 185 Krzysztof J. szmidt, Monika Modrzejewska-Świgulska Słowo wstępne Książka Zasoby twórcze człowieka. Wprowadzenie do pedagogiki pozytywnej powstała jako projekt teoretyczno-badawczy, integrujący pracowników nauko- wych Uniwersytetu Łódzkiego, pracujących w Zakładzie Pedagogiki Twórczo- ści oraz Zakładzie Edukacji Artystycznej. Naszym zamiarem było naszkicowanie – na podstawie wiedzy teoretycznej i wyników badań własnych – podstawowych zagadnień dla konstruowanej tu pedagogiki pozytywnej, rozumianej jako dziedzi- na pedagogiki twórczości i zdolności, koncentrująca się na problemach zasobów i dobrostanu człowieka. Wychodzimy bowiem z założenia, iż najwyższa pora wy- równać proporcje w badaniach pedagogicznych i rozważaniach teoretycznych po- między pedagogiką braku i niedostatku a pedagogiką rozwoju i wzrostu. Postuluje- my większe skoncentrowanie uwagi na zdrowiu, zdolnościach, talencie, mądrości, twórczości oraz innych cnotach i zasobach rozwojowych człowieka, podobnie jak miało to miejsce w psychologii pozytywnej. Uzasadnień dla tego przesunięcia dostarcza artykuł Krzysztofa J. Szmidta we Wprowadzeniu. Autor, odwołując się do podstawowych postulatów psychologii pozytywnej, omawia pedagogiczną problematykę twórczości, zdolności i mądrości jako podstawowych zasobów roz- wojowych człowieka w nowym tysiącleciu. Uzasadnia również, poprzez pokazanie głównych koncepcji teoretycznych tych fenomenów, dlaczego mogą one stanowić ważne obszary przyszłych badań naukowych pedagogiki pozytywnej (rozwoju). Niektóre z tych ważnych, w mniemaniu autora, problemów zostały zdefiniowane w tekście. Autor formułuje również postulat rozwijania edukacji pozytywnej, na- kierowanej na budzenie, wspieranie i rozwijanie wszystkich zasobów twórczych człowieka, opisywanych przez autorów pozostałych artykułów. Na pierwszą część książki złożyły się dwa artykuły traktujące twórczość jako zasób wspierający dobrostan ludzki zarówno w szpitalnym procesie leczenia za- burzeń zachowania, jak i w codziennym rozwiązywaniu problemów. Pierwszy – autorstwa Aleksandry Chmielińskiej – został opracowany w oparciu o badania 8 Krzysztof J. Szmidt, Monika Modrzejewska-Świgulska własne autorki, która podjęła się analizy twórczości plastycznej pacjentów psy- chiatrycznych. Głównym celem niniejszego opracowania jest rozstrzygnięcie nie- których zagadnień z zakresu psychopatologii ekspresji, przedstawienie wybranych teorii oraz ukazanie koncepcji badawczej i wniosków z przeprowadzonych badań. Autorka zakłada, że prace plastyczne tworzone w czasie choroby są jej swoistym dokumentem, często trudnym i niezrozumiałym. Oprócz analizy psychopatolo- gicznej i identyfikowania specyficznych cech malarstwa badanych osób, twórczość pokazana została jako próba subtelnego kontaktu z otoczeniem i sposób na uka- zanie wewnętrznych przeżyć, niedostępnych każdemu odbiorcy. W świetle zapre- zentowanego w artykule podejścia, twórczość stanowi przejaw indywidualnych zasobów w radzeniu sobie z chorobą. Z kolei Monika Modrzejewska-Świgulska w pierwszej części swojego artykułu omówiła pokrótce wybrany egalitarny nurt badań i refleksji nad twór- czością. W drugiej części przywołała wyniki własnych badań biograficzno-nar- racyjnych na rzecz kategorii twórczości codziennej. Autorka wstępnie założy- ła, że twórcze działania narratorów wspierają ich subiektywny dobrostan (stan w osobistej perspektywie oceniony jako korzystny dla rozwoju i optymalnego funkcjonowania). W drugiej części książki Czytelnik znajdzie interesujące przykłady, polskie oraz zagraniczne, praktyki edukacyjnej wspierającej i stymulującej twórczą po- stawę dzieci. Magdalena Sasin przedstawia możliwości rozwijania i stymula- cji twórczości muzycznej dzieci najmłodszych: od urodzenia do końca wieku przedszkolnego. Wykorzystanie muzyki w zajęciach z dziećmi daje wielorakie korzyści: pobudza aktywność intelektualną, stymuluje kreatywność, rozwija umiejętność skupienia uwagi, wpływa korzystnie na rozwój społeczny. Autorka omawia dwie metody stosowane podczas prowadzenia zajęć z dziećmi w tym wieku: Edwina Gordona oraz Carla Orffa. W metodzie Gordona nacisk kła- dziony jest na rozwój audiacji, czyli słyszenia wewnętrznego, oraz akulturację, czyli poznawanie muzyki drogą słuchania i naśladowania; prowadzi to do roz- woju paplaniny muzycznej – przyswajania przez dzieci dźwięków muzycznych na wzór dźwięków mowy. Metoda Orffa nakierowana jest na pobudzanie dzie- cięcej ekspresji i improwizacji, między innymi dzięki zastosowaniu prostych instrumentów, oraz integrację ruchu ciała z muzyką. W oparciu o wymienione metody prowadzone są zajęcia umuzykalniające dla dzieci w Filharmonii Łódz- kiej – omówiono ich strukturę oraz dostrzegane przez rodziców korzyści z udzia- łu małych słuchaczy w zajęciach. Aleksandra Wodzyńska opisuje działanie publicznej szkoły podstawowej w Slough koło Londynu, w której w 2010 r. odbyła staż naukowy. Szkoła ta reali- zuje brytyjski, rządowy program wspierania twórczości Creative Partnerships oraz posiada wewnętrzny program stymulowania kreatywności. W artykule zaprezen- towane zostały podstawowe założenia teoretyczne obu tych programów, a także ich praktyczne realizacje metodyczne w codziennym życiu wspomnianej szkoły. Słowo wstępne 9 Część zamykająca niniejszy tom poświęcona została problematyce uzdolnień, ostatnimi czasy żywo obecnej w literaturze przedmiotu, jak i we współczesnych mediach. W wielu krajach emitowane są kolejne edycje programu Mam talent, który w swoim założeniu ma wyłonić właśnie ludzi utalentowanych. Ale czy rze- czywiście to robi? Joanna Okołowicz w pierwszej części pracy – teoretycznej – zaprezentowała historię badań nad uzdolnieniami, podjęła również próbę roz- różnienia pojęć: talent i uzdolnienia oraz omówiła wybrane koncepcje uzdolnień. W drugiej części – badawczej – zreferowała wyniki badań własnych prowadzo- nych m.in. wśród uczestników oraz twórców polskiej edycji programu Mam talent. Interesującą konkluzją autorki jest postulat powrotu do pojęcia „dar” na określenie szczególnego, danego od Boga, genów czy Muzy, talentu. Książka jest pierwszą próbą namysłu nad problematyką pedagogiki pozytyw- nej (rozwoju), choć poszczególne tematy opisywane przez jej autorów nie są nowe i mają już bogatą literaturę przedmiotu. Proponujemy tu jednak nowe, zredefinio- wane spojrzenie na te tematy – nie jako marginesowe zagadnienia głównego nurtu pedagogiki zajętej kompensacją i deficytami, ale jako osiowe dylematy przyszłej pedagogiki zajętej zdolnościami, kreatywnością i dobrym życiem. Nie mamy bo- wiem wątpliwości, że taka pedagogika wkrótce się rozwinie w nowy, ważny nurt naukowy i że warto – nie czekając – zasiać jej twórcze ziarna. Mamy nadzieję, iż książka spełni tę metaforyczną funkcję. Łask–Łódź, maj 2012 r. WPROWADZENIE Krzysztof J. szmidt Pedagogika pozytywna: twórczość – zdolności – mądrość zespolone Wstęp Polska pedagogika akademicka wydaje się być jak typowy dziennik telewi- zyjny – skoncentrowana na niedomaganiach, nieszczęściu, braku. Już pobieżna analiza tematów i przedmiotu badań dysertacji doktorskich i prac habilitacyjnych nie tylko pedagogiki specjalnej i pedagogiki rewalidacyjnej wyraźnie wskazuje, iż główny nurt współczesnej pedagogiki polskiej ogniskuje się na zagadnieniach niedostatku, choroby, dysfunkcji i zaburzeń – deficytu. Ten nurt pedagogiki okre- ślam umownie jako pedagogika braku lub niedostatku. Do podstawowych prob- lemów teoretycznych i empirycznych tego nurtu badań należą: – niepełnosprawność, wszelkiego rodzaju zaburzenia fizyczne i umysłowe; – niedostosowanie społeczne i zachowania patologiczne dzieci, młodzieży i dorosłych; i wykluczenie; po gry komputerowe; – przemoc, agresja, brutalizacja w grupach formalnych i nieformalnych; – bezrobocie, bezdomność, uwiąd więzi społecznych, marginalizacja – uzależnienia we wszystkich jego rodzajach, od substancji chemicznych – opresja, przemoc symboliczna, totalitaryzm kulturowy szkoły, domu dzie- cka, domu kultury, ośrodka wychowawczego, zakładu karnego; – nierówności, niesprawiedliwość społeczna, kryzys wartości i kryzys – negatywny wpływ kultury masowej i mediów na rozwój umysłowy dzieci wspólnoty; i młodzieży; – rodzina jako środowisko przemocy fizycznej i symbolicznej; – płeć jako czynnik wykluczenia społecznego i kulturowego; 14 Krzysztof J. Szmidt – nauczyciele i pedagodzy jako manipulatorzy, szkodnicy i realizatorzy opre- syjnej polityki edukacyjnej państwa i klas dominujących. Zaiste, tematy te można by mnożyć. Wyjściową tezą tego tekstu, jak i ca- łej książki Zasoby twórcze człowieka, jest twierdzenie, w myśl którego polska pedagogika akademicka przypomina stan psychologii zachodniej w momencie pojawienia się postulatów psychologii pozytywnej na przełomie XX i XXI w. Podobnie jak tamta, pedagogika w głównym nurcie zajęta jest głównie choro- bą, a nie zdrowiem i rozwojem. Ten nurt badań pedagogicznych, zwracających baczniejszą uwagę na zasoby człowieka, jego zdolności i uzdolnienia, twórczość i mądrość życiową, na których można i trzeba budować programy wychowa- nia, nazywam pedagogiką rozwoju lub wzrostu. Łatwo zauważyć, iż sięgam tu po znaną już metaforę Abrahama Maslowa (1990), wykorzystaną w słynnej klasyfikacji potrzeb ludzkich. Inspiracje – psychologia pozytywna Źródłem inspiracji dla pedagogiki rozwoju mogą być tradycyjne koncepcje filozoficzne dotyczące dobrego życia, szczęścia lub mądrości. Ale współczesna pedagogika rozwoju może sięgnąć nieco bliżej – do dynamicznie rozwijającego się kierunku psychologii – psychologii pozytywnej, która tworzy nową jakość w rodzinie subdyscyplin nauk o człowieku. Psychologia pozytywna zna dokładnie datę swoich narodzin: jest to rok 1998, kiedy to Martin Seligman, wówczas prezydent Amerykańskiego Towarzystwa Psy- chologicznego (APA), wezwał członków APA do „reorientacji psychologii z ludz- kich słabości na ludzką siłę” (Trzebińska, 2008, s. 21). Sądzi się, iż psychologia pozytywna i jej główne postulaty pojawiły się jako protest wobec psychologii negatywnej, która dominowała przez cały wiek XX, oraz jako reakcja na „epide- mię depresji” wśród młodych ludzi w krajach zachodnich, zwiększającą się liczbę rozwodów, samobójstw, przestępstw przeciwko zdrowiu i życiu oraz zanik więzi społecznych (Czapiński, 2004, s. 7). Podkreśla się (Seligman, 2002; Czapiński, 2004; Trzebińska, 2008), że w całej dotychczasowej historii psychologii przewa- żała tematyka negatywna: agresja i uprzedzenia, zaburzenia i choroby psychiczne, negatywne emocje i zachowania. Jak twierdzi Janusz Czapiński (2004, s. 8), anali- za zawartości 172 podręczników psychologii wydanych w latach 1875–1961 wy- kazała ponad dwukrotną przewagę terminów odnoszących się do emocji negatyw- nych nad pojęciami określającymi emocje pozytywne. W polskich publikacjach psychologicznych, wydanych w latach 1946–1981 terminy negatywne dwukrotnie przeważają nad terminami pozytywnymi. Co ciekawe i bardzo znamienne, w ciągu ostatnich 20 lat XX w. w literaturze psychologicznej pojawiało się 46 000 artyku- łów o depresji, a tylko 400 artykułów o radości (Seligman, 2004, s. 19). Pedagogika pozytywna: twórczość – zdolności – mądrość zespolone 15 Współtwórca psychologii pozytywnej, Martin Seligman (2004, s. 19), pyta: „Jak to się stało, że nauki społeczne zaczęły uważać ludzkie zalety – odwagę, al- truizm, uczciwość, wiarę, obowiązkowość, odpowiedzialność, dobre usposobienie, wytrwałość – za zachowania uboczne, za złudzenia i za obrony, podczas gdy ludz- kie słabości – chciwość, lęk, żądza, egoizm, strach, gniew, depresja – są uważane za autentyczne? Dlaczego mocne i słabe strony człowieka nie są symetryczne pod względem swej autentyczności?” I odpowiada, że współczesna psychologia była dotąd zaabsorbowana negatywną stroną życia, a zachowania człowieka interpre- towała w kategoriach modelu choroby. „Jej głównym sposobem interweniowania było naprawianie szkody. Pod względem teoretycznym do niedawna była ona wik- tymologią (nauką o ofiarach i poszkodowanych)” (tamże, s. 20). Ten stan rzeczy ma zmienić nowa psychologia pozytywna. Głównym przedmiotem zainteresowań psychologii pozytywnej jest dobre życie, a celem badań jest opisanie i wyjaśnienie, na czym z psychologicznego punktu widzenia polega dobre życie i jakie czynniki do niego prowadzą (Trzebiń- ska, 2008, s. 9). Psychologia pozytywna (tamże, s. 9–11) zwraca uwagę przede wszystkim na fakt, iż ludzie są twórczy, produktywni, z powodzeniem radzą sobie z trudnościami i wychodzą z opresji życiowych oraz cieszą się życiem. Badacze reprezentujący ten nurt koncentrują uwagę na tych przesłankach dobrego życia – zasobach – które można zaliczyć do trwałego wyposażenia psychicznego czło- wieka, a nie na tych, które są chwilowe, migawkowe, albo tkwią poza jednostką. Dla pedagogów twórczości i pedagogów społecznych ważny jest jeden z głównych problemów psychologii pozytywnej, który dotyka koncepcji rozwoju i wychowa- nia Heleny Radlińskiej: poszukiwanie odpowiedzi na pytanie, „na czym w sobie samym człowiek może polegać przy rozwiązywaniu swoich życiowych zadań” (tamże, s. 10). Pytanie to odnosimy do kategorii sił jednostkowych, zasobów twór- czych jednostki, jej zdolności i wartości będących podstawą pomyślnego rozwoju. Większość z postulatów i przyjętych w badaniach psychologów pozytywnych zasad ogólnych pośrednio lub bezpośrednio odnosi się do zasobów twórczych, zdrowia i dobrostanu człowieka, jego potencjalnych i urzeczywistnionych zdolno- ści i uzdolnień, cnót obywatelskich i osobistych (zob. Carr, 2009; Czapiński, red., 2004; Diener i Biswas-Diener, 2011; Fredrickson, 2011; Seligman, 2004; 2005; 2011; Trzebińska, 2008; Wiseman, 2012). A zatem dotyczy czynników niezmiernie ważnych dla pedagogiki, jej przedmiotu badań i celów jako subdyscypliny nauko- wej. Rzecz jasna, pedagogiki, która nie koncentruje się wyłącznie na dysfunkcjach i brakach, którą określamy tu jako pedagogika rozwoju. Z podstawowych twierdzeń psychologii pozytywnej dla przyszłej pedagogiki rozwoju wynikają określone postulaty do przyszłych badań. Po pierwsze, twórczość Twórczość i jej wymiar personalny – kreatywność stały się w ostatnich latach tematem modnym w pedagogice, która – jak można przypuszczać – pospiesznie 16 Krzysztof J. Szmidt kompensuje lata zaniedbań i niedostrzegania tej tematyki (Beghetto i Kaufman, eds, 2010; Kaufman i Beghetto, 2009; Starko, fourth ed. 2010, Piirto 2011; Kar- wowski i Gajda, red., 2010; Szmidt, 2012; Uszyńska-Jarmoc, 2007). Zwiększa się liczba badań nad twórczością wychowanków i wychowawców, rodzą się i rozwi- jają nowe koncepcje kreatywności, pomocy uczniom w tworzeniu szkoły wspiera- jącej twórczość i czynników mających pozytywny lub negatywny wpływ na efekty działań twórczych. Twórczość rozumiana szeroko i egalitarnie jako aktywność lub postawa całoży- ciowa, którą wykazują się na różnych poziomach niemal wszyscy ludzie, może sta- nowić w pedagogice pozytywną ideę przewodnią, oś, wokół której rozwijać się mogą inne idee i badania. Przemawiają za tym różne względy teoretyczne i praktyczne. 1. Twórczość i kreatywność to zjawiska złożone, które niełatwo badać. Ale jed- nocześnie to zjawiska, które w moim przekonaniu są bardzo interesującym przed- miotem badań pedagogicznych, może jednym z najciekawszych w tej dziedzinie nauki. Badania twórczości mogą się odbywać na czterech różnych poziomach: – metateoretycznym (jak tworzy się teorie twórczości i jaka jest zawartość treściowa tych teorii?), – teoretycznym (co mówią teorie twórczości na temat wszystkich lub wybranych aspektów tego zjawiska; wytworów, procesu, osoby tworzącej i uwarunkowań?), – teoretyczno-praktycznym (jak formułować koncepcje wychowania do twór- czości i pomocy w tworzeniu?), efekty wychowawcze?). – praktycznym (jak realizować programy pomocy w tworzeniu i jakie są ich Na wszystkich tych poziomach lub lepiej powiedzieć – we wszystkich tych typach badań pedagogicznych (zob. Palka, 2006) jest wiele do zrobienia i przed dociekliwym badaczem pedagogiem rysuje się szerokie pole problemowe. Peda- gogika twórczości, choć rozwija się dynamicznie i notuje stały przyrost badań wszystkich czterech typów, to jednak wymaga stałej elaboracji (Szmidt, 2008). Zachęcając zatem przyszłych „pedagogów pozytywnych” do naukowej penetracji zjawiska twórczości i kreatywności, mogę wskazać kilka interesujących proble- mów wartych dalszej eksploracji1: – Jakie teorie twórczości są dla pedagogiki i pedagogów najbardziej płodne, to znaczy mogą stanowić źródło nie tylko rzetelnych opisów przejawów ludzkiej kreatywności, ale również inspirację do nowych pytań badawczych? Czy te za- dania spełniają lepiej teorie personologiczne, koncentrujące się na właściwoś- ciach podmiotu tworzącego, czy raczej teorie systemowe i społeczno-kulturowe, 1 Wydaje się, iż polscy psychologowie twórczości po krótkim okresie wzmożonego zaintereso- wania problematyką twórczości i kreatywności pod koniec wieku XX i na początku nowego stulecia, w ostatnich latach niejako stracili naukowy napęd i nie powstają obecnie znaczące prace naukowe w dziedzinie „kreatologii” – nauki o twórczości. Pedagogika pozytywna: twórczość – zdolności – mądrość zespolone 17 upatrujące przyczyn sukcesu twórczego w interakcji zdolności z czynnikami śro- dowiska wychowawczego? Jaka jest zawartość teoretyczna głównych twierdzeń poszczególnych teorii i ich moc eksplanacyjna? Co jedne teorie tłumaczą lepiej niż inne i dlaczego mogą być bardziej „użyteczne” w pedagogice pozytywnej? – Jak tworzyć dobre programy pomocy w tworzeniu? Jak formułować cele strategiczne i operacyjne tych programów i na jakich przesłankach teoretycznych je opierać? Co uzasadnia konieczność formułowania tych celów: jakie względy cywilizacyjne, gospodarcze, kulturowe, społeczne czy osobiste? Dlaczego bycie kreatywnym stanowi imperatyw życiowy w nowym tysiącleciu? – Jak pomagać dzieciom, młodzieży i dorosłym w tworzeniu, żeby aktywność twórcza była czynnikiem potęgującym dobrostan jednostkowy, ale i społeczny? Jakie zasady, metody, techniki i środki dydaktyki twórczości są w tych działaniach najlepsze, to znaczy najskuteczniejsze i poddają się innowacyjnemu rozwinięciu? Jakie efekty w skali mikro, mezo i makro mogą świadczyć o skuteczności progra- mów wychowania do twórczości? – Jak badać, identyfikować i oceniać przejawy kreatywności wszystkich ge- neracji wieku? Jaką wartość mają poszczególne podejścia badawcze i metody ba- dań twórczości: psychometryczne, biograficzne, studia przypadków, monografie, eksperymenty, badanie w działaniu? Które dostarczają trafniejszych i pełniejszych opisów i wyjaśnień różnorodnych form twórczej aktywności i jej uwarunkowań? Jakie są ich ograniczenia badawcze, analityczne i interpretacyjne? Czy badania pedagogiczne nad twórczością są swoiste i różnią się od podobnych badań psy- chologicznych lub socjologicznych? To tylko niektóre zagadnienia, które wymagają większego wysiłku nauko- wego ze strony pedagogów. Twórczość jest tak złożonym zjawiskiem, przejawia- jącym się w tak różnych dziedzinach (sztuka, technika, rekreacja, nauka, sport, działalność publiczna i polityczna), że każde naukowe nią zainteresowanie rodzi nowe, często odkrywcze pytania. 2. Działania twórcze i ich efekty cieszą, poprawiają dobrostan i mają związek z poczuciem humoru i zadowoleniem z życia, a nie są tylko uzupełnianiem defi- cytu lub sublimacją napięć i nerwic. Od lat wyrażam takie przekonanie, bazując zarówno na obserwacjach potocznych, jak i na dobrze ugruntowanych wynikach badań naukowych (zob. O’Quin Derks, 1997; Tokarz, 2005; Czerw, 2010). Już z tego względu warto, aby pedagogika pozytywna zajęła się zagadnieniem związku kreatywności ze zdrowiem i ogólnym poczuciem dobrostanu i przeciwstawiała się deficytowemu modelowi kreatywności (Nakamura i Csikszentmihalyi, 2004). Przez całe stulecia, a i dzisiaj dosyć często, w rozważaniach o twórczości łączono jej najwybitniejsze przejawy z zaburzeniami zachowań i chorobami psychiczny- mi (zob. tekst A. Chmielińskiej w tym tomie). Przykłady chorych lub nieszczę- śliwych poetów, pisarzy, kompozytorów i malarzy przysłoniły portrety poetów, pisarzy, kompozytorów i malarzy szczęśliwych. Miały służyć ugruntowaniu się tezy, iż twórczość, zwłaszcza mistrzowska i przełomowa, stanowi przyczynę lub 18 Krzysztof J. Szmidt skutek zaburzeń psychicznych. Do upowszechnienia się tej wizji trwałego związ- ku twórczości wyższego lotu z patologią przyczyniły się jednostronne biografie twórców zaburzonych, filmy biograficzne poświęcone genialnym wariatom i sen- sacyjne artykuły prasowe, prezentujące spektakularne przykłady zachowań twór- ców zaburzonych i ich skutki. W kulturze masowej, ale i w refleksji naukowej o twórczości artystycznej na trwale zagościł obraz szalonego, wybitnego twórcy. Mass media bardzo rzadko pokazują losy wybitnego twórcy szczęśliwego, za- spokojonego, zadowolonego z życia i własnych osiągnięć – twórcy spełnionego. A przy tym miłego, uspołecznionego, sympatycznego i lubianego przez rodzinę oraz przedstawicieli danej dziedziny. Szczęście twórcy jest jednak gorszym tema- tem na pierwszą stronę tabloidu lub filmu biograficznego – nie przykuwa bowiem rozproszonej uwagi dzisiejszego masowego odbiorcy. James Kaufman (2011, s. 105) pisze, iż „nikt nigdy nie napisał biografii jakiejś twórczej osoby dlatego, że była to osoba najzupełniej normalna”. I dalej: „Ludzie twórczy, którzy są dziwakami i odmieńcami lub cierpią na jakąś chorobę psychicz- ną, stanowią o wiele lepszy materiał na fascynującą opowieść niż ludzie twórczy, którzy są nudni, ciężko pracują i mają udane życie małżeńskie” (tamże). Dlatego między innymi będzie rosła liczba biografii poświęconych twórczym dziwakom niż dobrze przystosowanym twórczym geniuszom, którzy wiodą szczęśliwe życie. Tymczasem bardziej dociekliwe i prowadzone bez tendencyjnych założeń badania nad twórczością wybitną pokazują, iż związek jej z zaburzeniami psychicznymi jest bardziej skomplikowany i nie taki jednostronny, jak przedstawiają to zwolen- nicy psychopatologicznej koncepcji twórczości (zob. Śmigórski, 2010; Kaufman, 2011). Istnieje wobec tego potrzeba wyrównania proporcji i konstruowania zhar- monizowanego, wyrównanego obrazu twórcy i procesu twórczego, w którym zo- staną pogodzone dwie orientacje: orientacja na brak i chorobę z orientacją na do- brostan i zaspokojenie. W tworzeniu tego obrazu twórcy spełnionego i szczęśliwego może pomóc pedagogiczne zorientowanie tematyki badań, które polega na wnikliwym badaniu sukcesu twórczego i samorealizacji poprzez twórczość. Możemy w przyszłych badaniach skupić się na następujących problemach: – Co przyczynia się do tego, że aktywność twórcza jest wieńczona osiągnię- ciami celów na najwyższym poziomie? Jakie zasoby osobiste, rodzinne, społecz- ne pomagają w tym dziele, a jakie czynniki przeszkadzają? Jak twórcy spełnieni definiują swój sukces i gdzie upatrują jego źródeł? – Jaka jest rola edukacji i akulturacji przyszłego twórcy w osiąganiu przez niego dobrostanu poprzez twórczość? Czy szkoła i kręgi wychowawcze umożli- wiają w istocie dorastającym osobom możliwość tworzenia, jak chce Keith Sawyer (2012), czy raczej hamują jej naturalne przejawy, jak twierdzi większość badaczy? Szkoła szansą czy zagrożeniem dla naturalnej kreatywności dzieci? Możemy również w ramach przyszłych badań w nurcie pozytywnym wy- korzystać podejście biograficzne lub studia indywidualnych przypadków i objąć
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Zasoby twórcze człowieka. Wprowadzenie do pedagogiki pozytywnej
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: