Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00062 008907 11061381 na godz. na dobę w sumie
Zaufanie i ryzyko w doświadczeniu przedsiębiorców - ebook/pdf
Zaufanie i ryzyko w doświadczeniu przedsiębiorców - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 272
Wydawca: Uniwersytet Śląski Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3801-2997-9 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> edukacja >> socjologia
Porównaj ceny (książka, ebook (-21%), audiobook).

Problemy zaufania i ryzyka znalazły się w ostatnim okresie w obszarze zainteresowania socjologów. Przyglądając się koncepcjom teoretycznym w naukach społecznych, poświęconym problematyce ryzyka, można zauważyć, iż w wielu pracach autorzy wskazują na zagadnienie zaufania. Z drugiej strony w wielu pracach socjologicznych poświęconych problematyce zaufania, pojawia się problem ryzyka. Szczególnie interesujący jest przypadek ryzyka zaufania, a więc ryzyka jakie podejmujemy, kiedy musimy komuś zaufać. Oba problemy są w prawdzie z sobą związane, wciąż brakuje ich spójnej koncepcji na gruncie teoretycznym. Ich połączenie jest ważnym wyzwaniem, przed którym staje współczesna teoria socjologiczna. Jak w tych warunkach prezentują się badania nad zaufaniem i ryzykiem? Zagadnienia te do tej pory były analizowane osobno. Wynika to zapewne z braku spójnej teorii łączącej oba problemy. Jednak dociekania integrujące te obszary są konieczne, a ich wyniki mogą przyczynić się do powstania spójnej koncepcji teoretycznej. Połączenie teorii z praktyką jest szczególnie wyraźne w przypadku niektórych paradygmatów badań nad ryzykiem. Znaczenie ryzyka w teorii nauk społecznych rośnie. Dobrym wskaźnikiem tego zjawiska jest postulowana przez Lecha Zachera nowa subdyscyplina socjologii: socjologia ryzyka.

(…)

Niniejsza praca powstała na podstawie dwóch edycji badań realizowanych w 2007 i 2013 r. Początkowo nie planowano wznowienia badań, a ustalenia z 2007 r. miały stać się samodzielną podstawą studium. Podczas powstawania pierwotnej wersji tego tekstu świat pogrążył się w kryzysie ekonomicznym, najpoważniejszym od czasów wielkiego kryzysu z przełomu lat 20. i 30. Tym samym pojawiła się poważna wątpliwość odnośnie adekwatności uzyskanych wyników. Wtedy też narodził się pomysł powtórzenia badań, kiedy sytuacja kryzysowa nasili się. Jednak polska gospodarka okazała się bardziej odporna niż partnerów z Unii Europejskiej czy Ameryki. W końcu badania zostały zrealizowane w 2013 r., który okazał się być najgorszym rokiem w całym okresie trwania kryzysu. Tym samym, trochę przypadkowo, uzyskano materiał z badań realizowanych u samego szczytu hossy z lat 2002–2007, kiedy nikt nie podejrzewał nadchodzących zmian i z samego dołu bessy, która zaczęła się w 2008 r. i, miejmy nadzieję, przeminęła.

W obu przypadkach przyjęto te same założenia, cele, narzędzia, metody i sposoby doboru próby. Nie są to jednak badania panelowe, gdyż zbyt wiele przedsiębiorstw z pierwszej edycji badań nie przetrwało sześciu lat dzielących obie próby. Nie należy jednak patrzeć na to jak na wielką stratę, pierwotnie badania bowiem nie były planowane jako panelowe, więc niemożliwe byłoby ustalenie zmian odpowiedzi poszczególnych respondentów. Niemniej uzyskane wyniki pozwalają na porównanie tego jak przedsiębiorcy postrzegają zaufanie i ryzyko w zmienionym kontekście sytuacyjnym.

(fragmenty Wstępu)

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

ŁUKASZ TREMBACZOWSKI ZAUFANIE I RYZYKO W DOŚWIADCZENIU PRZEDSIĘBIORCÓW ŁUKASZ TREMBACZOWSKI Socjolog, adiunkt w Zakładzie Socjologii Organi‑ zacji, Gospodarki i Metodologii Badań Instytutu Socjologii Uniwersytetu Śląskiego. Jego zaintere‑ sowania badawcze obejmują socjologię gospodarki, społeczną teorię ryzyka i zaufania oraz socjologię sztuki. Autor szeregu artykułów poświęconych pro‑ blematyce zaufania i ryzyka oraz współautor trzech książek. Kierował projektem Zatrudniam elastycz- nie oraz brał udział w kilku innych, m.in.: Region przemysłowy jako region uczący się – socjologiczne uwarunkowania przekształceń na przykładzie woje- wództwa śląskiego i Klasyfikowanie, wartościowanie, uzasadnianie. Praktyki symboliczne pracowników so- cjalnych. Ostatnio wraz z Andrzejem Niesporkiem i Tomaszem Warczokiem opublikował książkę Granice symboliczne. Studium praktyk kulturowych na przy- kładzie działań zawodowych pracowników socjalnych. Czy przedsiębiorcy są bardziej nieufni niż inne grupy społeczne? Komu ufają najbar‑ dziej? Jak oceniają ryzyko? Czy w czasie kryzysu ryzyko faktycznie jawi im się jako większe? Na te i inne pytania odpowiadają opisane w tej książce badania dokto‑ ra Łukasza Trembaczowskiego, realizowane porównawczo przed pojawieniem się i w trakcie trwania kryzysu gospodarczego. Autor, zestawiając wyniki badań, bazuje na koncepcji zaufania Piotra Sztompki oraz opiera się na paradygmacie psychometrycz‑ nym badań nad ryzykiem, który modyfikuje pod kątem socjologicznym. Prowadzi to do konceptualnego przeciwstawienia tych wyników, ale też wykazania podobieństw analitycznych, a jednocześnie wskazuje na potrzebę stworzenia spójnej teorii łączącej problematykę zaufania i ryzyka. Więcej o książce CENA 22 ZŁ (+ VAT) ISSN 0208-6336 ISBN 978-83-8012-997-9 Ł U K A S Z T R E M B A C Z O W S K I Z A U F A N I E I R Y Z Y K O W D O Ś I W A D C Z E N I U P R Z E D S I Ę B I O R C Ó W Zaufanie i ryzyko w doświadczeniu przedsiębiorców NR 3511 Łukasz Trembaczowski Zaufanie i ryzyko w doświadczeniu przedsiębiorców Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego • Katowice 2016 Redaktor serii: Socjologia Wojciech Świątkiewicz Recenzent Jan Burzyński Wstęp Zaufanie jest wszechobecne. Cokolwiek w życiu robimy, musimy odwoły- wać się do niego. Już samo wyjście z domu jest takim aktem. Ufamy bowiem innym, że nie są do nas wrogo nastawieni, że nie grozi nam z ich strony żad- ne niebezpieczeństwo. Przecież wychodzimy z domu nieuzbrojeni. Wsiadając do samochodu i jadąc drogą, ufamy przechodniom i innym kierowcom. Na- sza postawa jest także wyrazem zaufania do ośrodków szkolenia kierowców. Ufamy, że wydają prawo jazdy tylko po egzaminie sprawdzającym znajomość przepisów. Ufamy również samym samochodom. Nie tyle ich częściom skła- dowym, ile ludziom, którzy je zaprojektowali, wyprodukowali, a następnie na- prawiający je mechanikom. Ufamy, że wszyscy ci ludzie dobrze wykonali swoją pracę. Wierzymy, że samochód będzie sprawny w każdej sytuacji drogowej i nie stanie się przyczyną zagrożenia dla nas i dla innych. Jako piesi, przecho- dząc przez jezdnię, wiemy, że kierowcy zatrzymają się, gdyż w danym miejscu obligują ich do tego przepisy. Ufamy regulacjom ruchu drogowego oraz temu, że inni też będą się do nich stosować. Opisany tu został zaledwie maleńki wycinek rzeczywistości, a tak wiele można zaobserwować w nim relacji, któ- rych podstawą jest szeroko rozumiane zaufanie. Cóż więc można powiedzieć o bardziej złożonych sytuacjach? Tylko w bardzo nielicznych okolicznościach zaufanie może być pełne. W większości przypadków, jednostki są zmuszone ufać tylko do pewnego stop- nia. Co więcej, zaufanie niekoniecznie ma charakter przechodni. Można ufać koleżance z pracy jako osobie solidnej i pracowitej, ale zupełnie nie mieć za- ufania do niej jako kierowcy. Można ufać koledze jako przyjacielowi, który nas nie zawiedzie, ale wątpić w jego kompetencje zawodowe. W opisywanych przypadkach przejawiane zaufanie nie dotyczy wszystkich jednakowo. Choć generalnie ufamy kierowcom, to nasze zaufanie maleje niemal do zera, gdy widzimy młodego kierowcę, jadącego brawurowo wąską drogą zde- zelowanym samochodem. Zaufanie ma więc charakter wszechogarniający i przenika wszystkie dzia- łania jednostki, jest elementem składowym całego jej życiowego doświadcze- 6 Wstęp nia. Jednostka zmuszona jest ufać, by w ogóle móc funkcjonować. Gdy jednak zaufanie zostanie zawiedzione, jednostka przeżywa rozczarowanie. Przykła- dem takiej sytuacji może być wypadek na drodze, wskutek którego zaufanie do innych kierowców zostało nadużyte. Przecież samochodami poruszają się po drogach zarówno ludzie odpowiedzialni, jak i jednostki aspołeczne. Ponadto, nie wszystkie samochody muszą być sprawne. Wiadomo także, że nie wszyscy kierowcy przestrzegają przepisów drogowych, a już na pewno nie zawsze. Czy nasze zaufanie jest bezzasadne? Nie, a przynajmniej nie we wszystkich przypad- kach. Dokonując każdego pojedynczego aktu zaufania, musimy podjąć ryzyko, że rzeczywistość będzie różnić się od naszych oczekiwań: mechanik nie wykona dobrze swojej pracy i samochód zepsuje się, inni kierowcy nie będą przestrze- gać przepisów i zajadą nam drogę na skrzyżowaniu. Jeśli zastanowić się nad tym, ryzyko ma równie uniwersalny charakter i przenika wszystkie sfery życia. Człowiek jest stale zmuszony do jego podejmowania. Każdy aspekt jego działań jest nim przeniknięty. Kupując samochód ryzykujemy, że będzie się stale psuł, a wsiadając do samochodu ryzykujemy wypadek. Co więcej, nawet rezygnując z jazdy samochodem, musimy założyć niebezpieczeństwo np. spóźnienia się na spotkanie. Nawet pozostanie w domu może wiązać się z zagrożeniem, gdyż jak wiadomo, katastrofy budowlane też się zdarzają. Wyraźnie widać, że zaufanie i ryzyko stale przeplatają się. Są wątkiem i osnową życia. Każdym naszym dzia- łaniem dajemy wyraz swojemu zaufaniu lub nieufności i podejmujemy ryzyko, przykładowo, błędnej oceny sytuacji. Cechą wspólną tych dwóch aspektów do- świadczeń jednostki jest niemożność absolutnej pewności. Nigdy nie możemy uzyskać całkowitej pewności, co czyni wszystko ryzykownym. Jednak niepew- ność zmusza nas do zaufania, gdyż w sytuacji całkowitej pewności zaufanie nie jest potrzebne. Obydwa zagadnienia są więc nieodłącznymi elementami zarów- no życia jednostkowego, jak i społecznego. Problemy zaufania i ryzyka znalazły się w ostatnim okresie w obszarze zain- teresowania socjologów. Przyglądając się koncepcjom teoretycznym w naukach społecznych, poświęconym problematyce ryzyka, można zauważyć, iż w wielu pracach autorzy wskazują na zagadnienie zaufania. Z drugiej strony w wielu pra- cach socjologicznych poświęconych problematyce zaufania, pojawia się problem ryzyka. Szczególnie interesujący jest przypadek ryzyka zaufania, a więc ryzyka jakie podejmujemy, kiedy musimy komuś zaufać. Oba problemy są w prawdzie z sobą związane, wciąż brakuje ich spójnej koncepcji na gruncie teoretycznym. Ich połączenie jest ważnym wyzwaniem, przed którym staje współczesna teoria socjologiczna. Jak w tych warunkach prezentują się badania nad zaufa- niem i ryzykiem? Zagadnienia te do tej pory były analizowane osobno. Wynika to zapewne z braku spójnej teorii łączącej oba problemy. Jednak dociekania inte- grujące te obszary są konieczne, a ich wyniki mogą przyczynić się do powstania spójnej koncepcji teoretycznej. Połączenie teorii z praktyką jest szczególnie wy- raźne w przypadku niektórych paradygmatów badań nad ryzykiem. Znaczenie Wstęp 7 ryzyka w teorii nauk społecznych rośnie. Dobrym wskaźnikiem tego zjawiska jest postulowana przez Lecha Zachera nowa subdyscyplina socjologii: socjologia ryzyka1. Nowy nurt badań mógłby skupić się na analizie rozkładu ryzyka w spo- łeczeństwie czy opisaniu poszczególnych grup zawodowych, ze względu na doświadczane ryzyko. Najintensywniej rozwijające się obszary zainteresowań związanych z ryzykiem to: zagrożenia ze strony chorób i sposoby ich leczenia, rozwijane na gruncie epidemiologii, zagrożenia ze strony techniki i złożonych systemów specjalistycznych, rozwijane na gruncie badań technologicznych oraz zagrożenia związane z funkcjonowaniem przedsiębiorstw na rynku, rozwijane na gruncie koncepcji zarządzania ryzykiem. Ten ostatni obszar zainteresowań jest najdłużej związany z zagadnieniami ryzyka, gdyż sam rozwój i kształtowa- nie się pojęcia ryzyka odnosiło się do jego ekonomicznego wymiaru. Z socjolo- gicznego punktu widzenia interesujące są nie tyle normatywne zalecenia doty- czące zasad radzenia sobie z ryzykiem w zarządzaniu firmą, ile jego społeczny aspekt. Odwołując się do postulowanych przez Lecha Zachera badań nad ryzy- kiem, którego doświadczają przedstawiciele różnych zawodów, można wyróżnić przedsiębiorców jako specyficzną kategorię społeczno -zawodową, która z jednej strony, w życiu codziennym, jest narażona, jak inni ludzie, na wszystkie zagro- żenia o charakterze egzystencjalnym (np. rozpad małżeństwa, utrata szacunku społecznego), z drugiej zaś na płaszczyźnie zawodowej doświadcza zagrożeń związanych z prowadzeniem firmy. Bliski związek ryzyka i zaufania wymaga uwzględnienia obu tych wątków w badaniach. Takie zarysowanie koncepcji tematu ma charakter o tyle nowatorski, że po- dobnych badań nie prowadzono do tej pory. Po pierwsze, przedsiębiorcy jako grupa społeczno -zawodowa nie byli analizowani pod kątem doświadczanego przez nich ryzyka. Badania dotychczas realizowane odnosiły się raczej do ryzy- ka ekonomicznego per se2. W prezentowanych tu rozważaniach główny nacisk położono na ryzyko doświadczane przez przedsiębiorców – jak je postrzegają i oceniają. Ponadto w dotychczas prowadzonych badaniach nie zestawiano pro- blematyki ryzyka i zaufania, które zazwyczaj znajduje się na marginesie pro- wadzonych analiz. Brakuje bowiem rzetelnych badań poświęconych zaufaniu w doświadczeniu przedsiębiorców. Przyjęcie takiej perspektywy badawczej odsłania szereg problemów zarówno teoretycznych jak i praktycznych. Brak wspólnej koncepcji teoretycznej, która nadawałaby się do wykorzystania w badaniach, powoduje konieczność odwo- 1 L.W. Zacher: Socjologia ryzyka. Próba nowej subdyscypliny. W: Społeczeństwo a ryzyko. Multidyscyplinarne studia o człowieku i społeczeństwie w sytuacji niepewności i zagrożenia. Red. L.W. Zacher, A. Kiepas. Warszawa–Katowice 1994, s. 20–36. 2 Por. T. Zaleśkiewicz: Wymiary percepcji ryzyka w inwestowaniu pieniędzy. „Czasopismo Psychologiczne” 1996, nr 3, s. 153–159; T.T. Kaczmarek: Zarządzanie ryzykiem handlowym, finansowym i produkcyjnym. Gdańsk 2002, s. 189–203. 8 Wstęp łania się do dwóch różnych ujęć teoretycznych: teorii zaufania Piotra Sztompki i teorii postrzegania ryzyka. Ta dwoistość przyjętych perspektyw przekłada się na charakter stawianych pytań badawczych i w konsekwencji na sposób reali- zacji badań. Zwracając uwagę na złożoność zagadnienia należy poddać analizie kilka problemów sformułowanych jako następujące pytania: – Kogo lub co przedsiębiorcy darzą zaufaniem? – Na jakiej podstawie są gotowi zaufać innym? – Czego oczekują od tych, których obdarzają zaufaniem? – A także, na podstawie przyjętej teorii: czym zastępują zaufanie, gdy go za- braknie? Przedstawioną listę problemów związanych z zaufaniem należy uzupełnić o kwestie łączące się z ryzykiem. Problemem konceptualnym, który wyma- ga wpierw rozważenia, jest charakter ryzyka. Jest ono bowiem zorientowane na przyszłość, jest pewną potencjalnością. Kiedy ryzyko niejako spełni się, kie- dy potencjalne niepożądane zdarzenia zachodzą, zamiast o ryzyku można mó- wić o niepowodzeniu, nieszczęściu lub katastrofie. Biorąc to pod uwagę, można przyjąć, że doświadczane ryzyka, to problem tego, co jest uważane za zagro- żenie lub niebezpieczeństwo przez jednostkę, tym samym odsłania się kwestia percepcji ryzyka. Takie spostrzeżenie prowadzi do przyjęcia określonych teorii i postawienia następujących problemów badawczych: – Co wpływa na postrzeganie wielkości poszczególnych zagrożeń? – Jak cechy sytuacyjne i podmiotowe wpływają na ocenę wielkości ryzyka? Uwzględnienie w projekcie badawczym jednocześnie problematyki zaufania i ryzyka wymaga odwołania się do tych ujęć teoretycznych, które z jednej strony, mają charakter empiryczny, a z drugiej do takich, które pozwalają na dokonanie operacjonalizacji problematyki. Problematyka zaufania na gruncie socjologicznym doczekała się kilku ujęć teoretycznych, jednakże tylko jedna z koncepcji podsumowuje dotychczasowe ustalenia. Większość teoretycznych opracowań problemu zaufania prowadzona jest ze stanowisk różnych ogólnych teorii socjologicznych (np. racjonalnego wy- boru, strukturalnej) i w ich obrębie zamyka się. Tylko propozycja Piotra Sztomp- ki łączy te stanowiska i ich ustalenia. Choć teoria ta ma charakter eklektyczny, stanowi to raczej jej atut niż mankament. Tym samym w niniejszej pracy trudno wskazać dominujący paradygmat socjologiczny, z którego perspektywy prowa- dzona byłaby analiza zaufania. Wybór koncepcji teoretycznej ryzyka jest jeszcze trudniejszy, z uwagi na in- terdyscyplinarność tego problemu. Największym dorobkiem empirycznym spo- śród wszystkich społecznych teorii ryzyka może wylegitymować się paradygmat psychologiczny. Wykorzystanie koncepcji psychologicznej na gruncie socjolo- gicznym, wymaga jednak pewnych zmian konceptualnych. Przede wszystkim, konieczne jest przesunięcie akcentu, z koncentracji na błędach percepcji, na po- Wstęp 9 znanie tego, co jednostki uważają za ryzykowne. Innymi słowy, zamiast podejś- cia obiektywistycznego, traktującego ryzyko jako obiektywnie istniejące, przyją- łem stanowisko słabo konstruktywistyczne. Przyjęcie teorii psychologicznej nie jest jednak wystarczające z uwagi na wy- brany temat badań. Chcąc poznać, jak postrzegane są różne rodzaje ryzyka, w tym także związane z kierowaniem przedsiębiorstwem, konieczne jest odwo- łanie się także do ustaleń teorii zarządzania ryzykiem. Te zapożyczenia nie po- winny jednak być postrzegane jako wada, gdyż tradycją badań nad ryzykiem jest ich interdyscyplinarność. Niniejsza praca powstała na podstawie dwóch edycji badań realizowanych w 2007 i 2013 r. Początkowo nie planowano wznowienia badań, a ustalenia z 2007 r. miały stać się samodzielną podstawą studium. Podczas powstawa- nia pierwotnej wersji tego tekstu świat pogrążył się w kryzysie ekonomicznym, najpoważniejszym od czasów wielkiego kryzysu z przełomu lat 20. i 30. Tym samym pojawiła się poważna wątpliwość odnośnie adekwatności uzyskanych wyników. Wtedy też narodził się pomysł powtórzenia badań, kiedy sytuacja kryzysowa nasili się. Jednak polska gospodarka okazała się bardziej odporna niż partnerów z Unii Europejskiej czy Ameryki. W końcu badania zostały zrea- lizowane w 2013 r., który okazał się być najgorszym rokiem w całym okresie trwania kryzysu. Tym samym, trochę przypadkowo, uzyskano materiał z badań realizowanych u samego szczytu hossy z lat 2002–2007, kiedy nikt nie podej- rzewał nadchodzących zmian i z samego dołu bessy, która zaczęła się w 2008 r. i, miejmy nadzieję, przeminęła. W obu przypadkach przyjęto te same założenia, cele, narzędzia, metody i sposoby doboru próby. Nie są to jednak badania panelowe, gdyż zbyt wiele przedsiębiorstw z pierwszej edycji badań nie przetrwało sześciu lat dzielących obie próby. Nie należy jednak patrzeć na to jak na wielką stratę, pierwotnie badania bowiem nie były planowane jako panelowe, więc niemożliwe byłoby ustalenie zmian odpowiedzi poszczególnych respondentów. Niemniej uzyskane wyniki pozwalają na porównanie tego jak przedsiębiorcy postrzegają zaufanie i ryzyko w zmienionym kontekście sytuacyjnym. Z uwagi na charakter problematyki, praca przyjęła następujący układ: W rozdziale pierwszym zaprezentowane zostało kształtowanie się koncepcji ryzyka i rozwój badań nad ryzykiem na gruncie różnych dyscyplin. Szczegółowo omówione zostały wybrane koncepcje teoretyczne z zakresu nauk społecznych poświęcone problemom ryzyka. Koncepcje te przyjmują określoną kolejność. Najpierw prezentowana jest teoria psychologiczna i występujące na jej gruncie paradygmaty, a także szczegółowo koncepcja teoretyczna Ryszarda Studenskie- go, który próbował pogodzić różne stanowiska teoretyczne na gruncie psycho- logicznej teorii ryzyka. Kolejne prezentowane stanowisko to teoria kulturowa, rozwijana przede wszystkim na gruncie antropologii kulturowej. Twórcy teo- rii kulturowej są głównymi krytykami stanowiska obiektywistycznego przyj- 10 Wstęp mowanego przez psychologów. Trzecim z prezentowanych podejść jest ujęcie socjologiczne. Konkretnie zaś omawiane są: koncepcja późnej nowoczesności Anthony’ego Giddensa, „społeczeństwa ryzyka” Ulricha Becka i nawiązujące do niej podejście refleksyjnej nowoczesności. Kolejną omawianą koncepcją jest funkcjonalno -systemowa teoria ryzyka Niklasa Luhmanna. Ostatnim podejmo- wanym zagadnieniem jest konstruktywistyczne podejście do problematyki ryzy- ka. Wyżej wymienione teorie są prezentowane w takim układzie nieprzypadko- wo. Pierwsza z nich ma charakter obiektywistyczny, kolejne ujęcia odnoszą się do różnych odmian podejść słabo konstruktywistycznych, a rozdział zamyka prezentacja podejścia silnie konstruktywistycznego nawiązującego do teorii Mi- chela Foucaulta. Drugi rozdział poświęcony jest problematyce zaufania. Otwiera go prezen- tacja ujęć koncepcji zaufania w historii socjologii. Kolejne podrozdziały odnoszą się do problemu zaufania z różnych perspektyw teoretycznych. Pierwszym oma- wianym stanowiskiem jest koncepcja zaufania na gruncie teorii racjonalnego wyboru i stanowisko Jamesa Colemana nawiązujące do modelu SEU rozwija- nego w ramach psychologicznej teorii ryzyka. Drugim niezwykle popularnym ujęciem problemu zaufania jest koncepcja kapitału społecznego, w której pełni ono centralną rolę. W rozdziale prezentowane są dwa podobne stanowiska Fran- cisa Fukuyamy i Roberta Putnama. Kolejny podrozdział skupia się na problemie zaufania w koncepcji późnej nowoczesności Anthony’ego Giddensa. Ostatnią zaprezentowaną koncepcją teoretyczną jest socjologiczna teoria zaufania Piotra Sztompki. Została ona omówiona dokładniej niż pozostałe, gdyż do niej od- wołują się badania będące podstawą zaprezentowanych rozważań. Cześć teore- tyczną podsumowuje zestawienie zagadnień ryzyka i zaufania oraz perspektyw połączenia tych wątków w jedną spójną koncepcję. Rozdział trzeci stanowi próbę wpisania przedsiębiorców w proces prze- kształceń historycznych, które doprowadziły do ponownego wyłonienia się tej warstwy w społeczeństwie. Ponadto jest też próbą określenia jej pozycji w ogól- nej strukturze społecznej oraz sprecyzowania zakresu pojęciowego terminu „przedsiębiorca”. Szczegółowy opis problematyki i koncepcji badawczej znajduje się w roz- dziale czwartym. Rozdział rozpoczynają rozważania na temat problemów do- tyczących definiowania przedsiębiorców. Następnie prezentowany jest obszar badań. Po określeniu populacji badanej, sformułowane zostały pytania badaw- cze. Dokładnemu omówieniu problematyki towarzyszy prezentacja wskaźników wykorzystywanych w badaniach. Końcową część rozdziału stanowi opis doboru próby, organizacji i przebiegu badań. Rozdziały piąty i szósty prezentują wyniki badań przeprowadzonych wśród tyskich przedsiębiorców. W rozdziale piątym omawiane są szczegóło- wo wyniki badań. Opisano w nim rodzaje zaufania ze względu na wyróżnione obiekty zaufania, oczekiwania przedsiębiorców wobec przedstawicieli wybra- Wstęp 11 nych ról społecznych, a także kryteria szacowania wiarygodności osób, którym chcą zaufać. Przedstawione są również preferencje do stosowania określonych substytutów zaufania. Na zawartość szóstego rozdziału składają się wyniki przeprowadzonej ana- lizy czynnikowej, na podstawie której wyłonione zostały czynniki wpływające na postrzeganie ryzyka. Zanalizowano także rozmieszczenie poszczególnych za- grożeń w powstałej przestrzeni czynnikowej. Ustalenia badawcze obejmują także szacowane za pomocą modelu SEU wielkości ryzyka oraz wpływ czynników podmiotowych na wielkość postrzeganego ryzyka. Łukasz Trembaczowski Trust and Risk in the Entrepreneurial Experience Summar y The main theoretical framework for the following monograph has been built around the two titular concepts: trust and risk. Due to the lack of a coherent methodology which connects the two, each concept will be discussed in greater detail in a separate chapter, which will contain a thorough overview of the major conceptions of trust and risk. This overview, in turn, will be summed up with an analysis of the mutual relationship between the two, in order to conclude that trust and risk appear to be antithetical in the praxis of the experience of a social agent. The primary subject of the study has been the way trust and risk are experienced by en- trepreneurs. The choice of this particular group has been dictated by the fact that it constitutes a distinctive research “laboratory,” which combines the problems connected with engaging in business activity with the everyday dilemmas experienced by individual subjects across society. The empirical part of the monograph, apart from conceptualizing and operationalizing the analyzed issues, consists of two parts devoted to trust and risk respectively. The primary research elaborated upon in this monograph was conducted in two parts, in 2007 and 2013. The two years differ significantly when it comes to the economic situation, since 2007 can be regarded as the height of the market boom connected with Poland’s entry into the European Union, while 2013 can be regarded, per analogiam, as the height of the market slump due to the economic crisis that started in 2008 and belatedly affected also the Polish economy. In both years, the research was conducted in Tychy, even though it did not follow the panel research structure, among randomly selected entrepreneurs who employed at least one person. In the chapter devoted to trust, the research has been conducted on the basis of Piotr Sz- tompka’s theory of trust. The main aspects which have been analyzed include the question of the objects of personal, positional, institutional, procedural, and systemic trust. Moreover, the author searches for immanent and contextual criteria of evaluating trustworthiness in relation to efficiency, axiological, and fiduciary expectations, as well as functional trust substitutes. The comparative study of research results from both years allows to determine the range of variability of these components of trust. The part of research devoted to risk is, in turn, based on the psychometric and axiomatic paradigm of the psychological theory of risk. However, changes have been made when it comes to the assessment and the list of risks presented to the respondents, which was constructed on the basis of Marek Ziółkowski’s hierarchy of threats and supplemented with risks which appear in the conception of risk management. On the basis of factor analysis, in both cases, the author has differentiated three main explanatory factors which bear similar characteristics and consist of similar components. Therefore, it can be concluded that the structure of risk perception among entrepreneurs is stable. Moreover, it is possible to observe the changes in perception of the par- ticular risks within the factor space. Comparing the results of the estimated level of risk with the use of the axiomatic paradigm, extended to include the controllability dimension, allows to, on 262 Summary the one hand, observe the similarities between the risk profile of the particular risks, assessed on the basis of the axiomatic approach with the added controllability factor, and, on the other hand, facilitates the observation of the shifts in the rankings of business risks while maintaining the risk assessment of private risks. Łukasz Trembaczowski Vertrauen und Risiko nach Erfahrung der Unternehmer Zusammenfassung Theoretische Ebene der vorliegenden Monografie bezieht sich hauptsächlich auf die in dem Titel angedeuteten Probleme: Vertrauen und Risiko. Da es keine kohärente Theorie gibt, die bei- den Probleme ganzheitlich zu betrachten, wird die jedem von ihnen gewidmete Theorie in einem separaten Kapitel erörtert, das eine Übersicht über die meisten und wichtigsten Theorien von Vertrauen und Risiko beinhaltet. Zum Abschluss der Erwägungen untersucht man die Wechsel- wirkung von den beiden Kategorien und gelangt zum Schluss, dass Vertrauen und Risiko, was die Erfahrungen der gesellschaftlichen Akteure bestätigen, in der Praxis gegensätzlich sind. Zum Gegenstand der Forschungen wurde die Art und Weise, auf welche die Unternehmer das Vertrauen und das Risiko erfahren. Die Wahl fiel auf diese Kategorien, weil sie ein spezifi- sches „Forschungslabor“ darstellen, das das Unternehmensmanagement betreffende Problematik mit alltäglichen Dilemmata jedes Menschen verbindet. Der empirische Teil der Monografie umfasst, neben der Konzeptualisierung und Operatio- nalisierung der Forschungsthematik, die entsprechend: dem Vertrauen und dem Risiko gewid- meten Teile. Die hier geschilderten Forschungen wurden in zwei Auflagen im Jahre 2007 und 2013 durchgeführt. Die wirtschaftliche Situation in den Jahren war ganz unterschiedlich: 2007 war zwar in Folge des Beitritts Polens an Europäische Union ein Gipfelpunkt des Wirtschafts- booms, 2013 dagegen gab es eine Baisse, die durch die Wirtschaftskrise vom 2008 verursacht wurde und nach einer gewissen Zeit auch polnische Wirtschaft betroffen hat. Das waren keine Meinungsforschungen, doch die beiden Auflagen fanden in Tychy im Kreise von ausgelosten, mindestens einen Arbeiter beschäftigenden Unternehmern statt. Die dem Vertrauen gewidmeten Forschungen basierten auf der von Piotr Sztompka entwi- ckelten Vertrauenstheorie. Die wichtigsten hier zu untersuchten Komponente waren: Objekte des persönlichen, institutionellen, prozeduralen, systemhaften und des mit gesellschaftlicher Lage verbundenen Vertrauens. Gesucht wurden auch immanente und kontextuelle Kriterien der Be- urteilung von der Glaubwürdigkeit in Bezug auf Effizienzerwartungen, Treuhanderwartungen, axiologische Erwartungen als auch funktionale Vertrauenssubstitute. Die Gegenüberstellung von den Ergebnissen der beiden Forschungsauflagen erlaubt, den Wechselhaftigkeitsbereich der Ver- trauenskomponente zu bestimmen. Die dem Risiko gewidmeten Forschungen beruhten auf psychometrischem und axiomati- schem Paradigma der psychologischen Theorie von der Risikowahrnehmung. Geändert wurden aber der Beurteilungsausmaß und die Liste der den Befragten bewusst gemachten Bedrohun- gen; diese Liste entstand aufgrund der Bedrohungshierarchie von Marek Ziółkowski und wurde um die dem Konzept von Risikoverwaltung entnommenen Bedrohungen ergänzt. Mittels der Faktorenanalyse wurden in den beiden Forschungsauflagen drei erläuternde Hauptfaktoren mit sehr ähnlichen: Charakteristik und Bestandteilen spezifiziert. So darf die Struktur der Risiko- wahrnehmung von Unternehmern als stabil betrachtet werden. Im Faktorenbereich lassen sich 264 Zusammenfassung gewisse Änderungen in der Perzeption von den einzelnen Bedrohungen feststellen. Der Vergleich von den Ergebnissen des mittels des axiomatischen Paradigmas und des um Überprüfbarkeits- ausmaß erweiterten Paradigmas zu eingeschätzten Risikoausmaß lässt einerseits die nach der im Bereich der Überprüfbarkeit modifizierten, axiomatischen Betrachtungsweise bestimmten Ähn- lichkeiten der Wagnisprofile von den einzelnen Bedrohungen zu beobachten, und andererseits die Verschiebungen in der Reihenfolge der Bedrohungen seitens der Geschäftssphäre bei Unver- änderlichkeit der Risikobeurteilung seitens der Privatsphäre verfolgen. Spis tabel Tabela 1. Długość funkcjonowania badanych firm na rynku w kolejnych edy- cjach badania Tabela 2. Cechy obiektu zaufania wpływające na szacowanie wiarygodności Tabela 3. Cechy sytuacji wpływające na szacowanie wiarygodności Tabela 4. Macierz składowych rotowanych z badań w 2007 r. Tabela 5. Macierz składowych rotowanych z badań w 2013 r. Tabela 6. Wielkość spostrzeganego ryzyka ze względu na wielkość możliwych strat i prawdopodobieństwo niepowodzenia Tabela 7. Spostrzeganie ryzyka ze względu na wielkość możliwych strat, praw- dopodobieństwo niepowodzenia i kontrolę sytuacji Tabela 8. Rozkład średnich wartości indeksu ze względu na płeć Tabela 9. Rozkład średnich wartości indeksu ze względu na wiek Tabela 10. Rozkład średnich wartości indeksu ze względu na wykształcenie 154 182 183 195 197 210 214 218 220 224 Spis wykresów Wykres 1. Branża i rodzaj działalności Wykres 2. Zaufanie osobiste Wykres 3. Średnie oceny zaufania pozycyjnego Wykres 4. Średnie oceny zaufania instytucjonalnego Wykres 5. Zaufanie proceduralne Wykres 6. Zaufanie do polityków Wykres 7. Zaufanie do systemu prawnego Wykres 8. Zaufanie do systemu bankowego Wykres 9. Zaufanie do systemu rynkowego Wykres 10. Ocena instytucji uwiarygodniających Wykres 11. Oczekiwania wobec przyjaciela Wykres 12. Oczekiwania wobec lekarza Wykres 13. Oczekiwania wobec prawnika Wykres 14. Oczekiwania wobec partnera w interesach Wykres 15. Oczekiwania wobec podwładnego Wykres 16. Funkcjonalne substytuty zaufania Wklejki: Wykres 17. Lokalizacja zagrożeń w przestrzeni ryzyka wyznaczanej przez czyn- niki zasięgu ryzyka i wzbudzanego lęku Wykres 18. Lokalizacja zagrożeń w przestrzeni ryzyka wyznaczanej przez czyn- niki nieznanego ryzyka i wzbudzanego lęku Wykres 19. Lokalizacja zagrożeń w przestrzeni ryzyka wyznaczanej przez czyn- niki nieznanego ryzyka i ryzyka o dużym zasięgu 155 159 161 164 166 167 168 169 170 172 174 175 176 177 179 186 Wstęp Spis treści Rozdział 1 Teoretyczne aspekty ryzyka 1.1. Ryzyko a nauki społeczne: stanowiska różnych dyscyplin naukowych 1.1.1. Kształtowanie się pojęcia ryzyka 1.1.2. Problem ryzyka w ujęciu różnych dyscyplin 1.2. Ryzyko w ujęciu teorii psychologicznej 1.2.1. Percepcja ryzyka w ujęciu Ryszarda Studenskiego 1.2.2. Krytyka psychologicznej teorii ryzyka 1.3. Kulturowa teoria ryzyka 1.3.1. Nieczystość i granice a ryzyko 1.3.2. Siatka i grupa 1.3.3. Krytyka kulturowej teorii ryzyka i argumenty na rzecz jej obrony 1.4. Społeczeństwo ryzyka w dobie późnej nowoczesności 1.4.1. Anthony Giddens – ryzyko a późna nowoczesność 1.4.2. Ulricha Becka koncepcja społeczeństwa ryzyka 1.4.3. Podobieństwa i różnice stanowisk Anthony’ego Giddensa i Ulricha Becka 1.5. Funkcjonalistyczno-systemowa teoria ryzyka Niklasa Luhmanna 1.6. Konstruktywistyczna koncepcja ryzyka Rozdział 2 Socjologiczne teorie zaufania 2.1. Zaufanie a nauki społeczne: przegląd wybranych stanowisk teoretycznych 2.2. Współczesne socjologiczne teorie zaufania 2.3. Zaufanie w ujęciu teorii racjonalnego wyboru 2.4. Zaufanie w ujęciu teorii kapitału społecznego 2.4.1. Zaufanie w teorii kapitału społecznego Roberta D. Putnama 2.4.2. Zaufanie a kapitał społeczny w koncepcji Francisa Fukuyamy 2.5. Zaufanie w późnej nowoczesności 2.6. Socjologiczna teoria zaufania Piotra Sztompki 5 13 13 15 20 22 30 32 32 34 38 40 41 44 48 48 53 57 59 62 66 67 70 72 77 270 Spis treści 2.6.1. Definicja zaufania 2.6.2. Rodzaje zaufania 2.6.3. Oczekiwania towarzyszące zaufaniu 2.6.4. Szacowanie wiarygodności 2.6.5 „Stawanie się” kultury zaufania 2.6.6. Funkcje zaufania i funkcjonalne substytuty zaufania 2.7. Ryzyko i zaufanie – koncepcje i zależności 2.7.1. Przeciwieństwo zaufania 2.7.2. Zaufanie a ryzyko Miejsce i rola przedsiębiorców w społeczeństwie Rozdział 3 3.1. Kształtowanie się warstwy prywatnych przedsiębiorców na przestrzeni dziejów 3.1.1. Okres zaborów 3.1.2. Dwudziestolecie międzywojenne 3.1.3. II wojna światowa 3.1.4. Okres PRL-u 3.1.5. Okres przełomu i lata 90. 3.1.6. Konsolidacja i kryzys 3.2. Wieloznaczność pojęcia „przedsiębiorca” 3.3. Przedsiębiorcy w strukturze społecznej Zarys koncepcji badawczej i metodologia badań Rozdział 4 4.1. Cele i problemy badania 4.1.1. Określenie definicji przedsiębiorcy 4.1.2. Wybór miejsca realizacji badań 4.1.3. Pytania badawcze 4.1.4. Problematyka badań i przyjęte wskaźniki 4.1.5. Indeksowanie 4.1.6. Cechy podmiotowe a postrzegana wielkość ryzyka 4.2. Organizacja i przebieg badań 4.2.1. Dobór próby badawczej 4.2.2. Metody, techniki badań i narzędzia badawcze 4.3. Struktura badanej populacji Analiza wyników badań dotyczących zaufania Rozdział 5 5.1. Obiekty zaufania 5.1.1. Zaufanie uogólnione 5.1.2. Zaufanie osobiste 5.1.3. Zaufanie pozycyjne 78 79 81 84 89 90 91 91 93 97 99 101 103 103 108 113 115 122 125 126 127 128 133 147 148 149 149 151 152 157 157 158 159 Kryteria immanentne szacowania wiarygodności 5.1.4. Zaufanie instytucjonalne 5.1.5. Zaufanie proceduralne 5.1.6. Zaufanie systemowe 5.2. Wtórne obiekty zaufania 5.3. Oczekiwania wobec partnera zaufania 5.4. Kryteria szacowania wiarygodności 5.4.1. Kryteria immanentne szacowania wiarygodności 5.4.2. Pośrednie kryteria szacowania wiarygodności 5.5. Funkcjonalne substytuty zaufania 5.6. Podsumowanie Analiza wyników badań dotyczących ryzyka Rozdział 6 6.1. Czynniki zagrożeń wpływające na spostrzeganie ryzyka 6.1.1. Procedura badania 6.2. Wielkość spostrzeganego ryzyka z uwzględnieniem czynników sytuacyjnych 6.2.1. Wielkość spostrzeganego ryzyka ze względu na wielkość możliwych strat i prawdopodobieństwo niepowodzenia 6.2.2. Postrzegana ryzykowność zagrożeń w paradygmacie klasycznym uzu- pełnionym o kontrolowalność 6.3. Wpływ cech podmiotowych na spostrzegane ryzyko 6.3.1. Płeć a spostrzegane ryzyko 6.3.2. Wiek a spostrzegane ryzyko 6.3.3. Wykształcenie a spostrzegane ryzyko 6.4. Podsumowanie Zakończenie Bibliografia Aneks. Kwestionariusz wywiadu Summary Zusammenfassung Spis tabel Spis wykresów 271 162 165 168 171 173 181 181 183 185 191 195 195 210 210 215 218 219 221 225 227 231 235 247 261 263 265 267 Redakcja: Ada Grzelewska Projekt okładki: Mariusz Bieniek Korekta: Lidia Szumigała Łamanie: Alicja Załęcka Copyright © 2016 by Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego Wszelkie prawa zastrzeżone ISSN 0208-6336 ISBN 978-83-8012-996-2 (wersja drukowana) ISBN 978-83-8012-997-9 (wersja elektroniczna) Wydawca Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego ul. Bankowa 12B, 40-007 Katowice www.wydawnictwo.us.edu.pl e-mail: wydawus@us.edu.pl Wydanie I. Ark. druk. 17,0 + wklejki. Ark. wyd. 19,0. Papier offset. kl. III, 90 g Cena 22 zł (+ VAT) Druk i oprawa: „TOTEM.COM.PL Sp. z o.o.” Sp.K. ul. Jacewska 89, 88 -100 Inowrocław ŁUKASZ TREMBACZOWSKI ZAUFANIE I RYZYKO W DOŚWIADCZENIU PRZEDSIĘBIORCÓW ŁUKASZ TREMBACZOWSKI Socjolog, adiunkt w Zakładzie Socjologii Organi‑ zacji, Gospodarki i Metodologii Badań Instytutu Socjologii Uniwersytetu Śląskiego. Jego zaintere‑ sowania badawcze obejmują socjologię gospodarki, społeczną teorię ryzyka i zaufania oraz socjologię sztuki. Autor szeregu artykułów poświęconych pro‑ blematyce zaufania i ryzyka oraz współautor trzech książek. Kierował projektem Zatrudniam elastycz- nie oraz brał udział w kilku innych, m.in.: Region przemysłowy jako region uczący się – socjologiczne uwarunkowania przekształceń na przykładzie woje- wództwa śląskiego i Klasyfikowanie, wartościowanie, uzasadnianie. Praktyki symboliczne pracowników so- cjalnych. Ostatnio wraz z Andrzejem Niesporkiem i Tomaszem Warczokiem opublikował książkę Granice symboliczne. Studium praktyk kulturowych na przy- kładzie działań zawodowych pracowników socjalnych. Czy przedsiębiorcy są bardziej nieufni niż inne grupy społeczne? Komu ufają najbar‑ dziej? Jak oceniają ryzyko? Czy w czasie kryzysu ryzyko faktycznie jawi im się jako większe? Na te i inne pytania odpowiadają opisane w tej książce badania dokto‑ ra Łukasza Trembaczowskiego, realizowane porównawczo przed pojawieniem się i w trakcie trwania kryzysu gospodarczego. Autor, zestawiając wyniki badań, bazuje na koncepcji zaufania Piotra Sztompki oraz opiera się na paradygmacie psychometrycz‑ nym badań nad ryzykiem, który modyfikuje pod kątem socjologicznym. Prowadzi to do konceptualnego przeciwstawienia tych wyników, ale też wykazania podobieństw analitycznych, a jednocześnie wskazuje na potrzebę stworzenia spójnej teorii łączącej problematykę zaufania i ryzyka. Więcej o książce CENA 22 ZŁ (+ VAT) ISSN 0208-6336 ISBN 978-83-8012-997-9 Ł U K A S Z T R E M B A C Z O W S K I Z A U F A N I E I R Y Z Y K O W D O Ś I W A D C Z E N I U P R Z E D S I Ę B I O R C Ó W
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Zaufanie i ryzyko w doświadczeniu przedsiębiorców
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: