Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00282 004526 13087931 na godz. na dobę w sumie
Zawarcie umowy w trybie aukcji internetowej. Wydanie 1 - ebook/pdf
Zawarcie umowy w trybie aukcji internetowej. Wydanie 1 - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 192
Wydawca: Lexis Nexis Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-278-0717-5 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> cywilne
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Publikacja stanowi pierwsze w polskim piśmiennictwie prawniczym poszerzone opracowanie cywilnoprawnej tematyki zawarcia umowy w trybie aukcji internetowej. Jej przedmiotem są aukcje organizowane na popularnych platformach aukcyjnych typu eBay czy Allegro. Obok samego przebiegu procedury zawarcia umowy omówiono zagadnienie trójkątnego układu stosunków w ramach internetowych platform aukcyjnych oraz problematykę nieuczciwych praktyk aukcyjnych. W dużej mierze uwzględniono dorobek doktryny niemieckojęzycznej, która w omawianej materii stanowi dla prawa polskiego naturalne pole badań komparatystycznych.

Publikacja jest adresowana do prawników zainteresowanych nie tylko problematyką aukcji internetowych, lecz także – z uwagi na bardziej ogólny wymiar omawianych zjawisk – problematyką internetowych platform handlowych czy w ogóle obrotu internetowego.

Dr Maciej Giaro – radca prawny; autor artykułów i glos z zakresu prawa cywilnego, w tym obrotu internetowego, a także z pogranicza prawa cywilnego i prawa pracy.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Spis treści Wykaz skrótów 9 Przedmowa 11 2 Aukcja ROZDZIAŁ I. Wpływ Internetu na rozwój aukcji 13 1 Internet i jego wpływ na obrót hand lowy 13 1 1 Internet 13 1 2 Społeczeństwo informatyczne 15 1 3 Gospodarka sieciowa 15 1 4 Problem regulacji obrotu internetowego 16 20 2 1 Perspektywa historyczna 20 21 2 1 1 Starożytność 2 1 2 Średniowiecze 23 2 1 3 Nowożytność 24 2 1 4 Współczesność 26 2 2 Perspektywa ekonomiczna 27 2 2 1 Ekonomiczne pojęcie aukcji i jej funkcje gospodarcze 27 2 2 2 Aukcja jako mechanizm kształtowania ceny 27 2 2 3 Ekonomiczna teoria aukcji 28 30 2 3 1 Wielostronność 35 2 3 2 Wieloetapowość 35 2 3 3 Eliminacyjny charakter – obiektywna porównywalność 2 3 Perspektywa cywilnoprawna ofert 36 2 3 4 Przybicie – sposób finalizacji umowy – konstrukcja prawna 2 3 5 Jawność i sukcesywność ofert 2 3 6 Czas aukcji 2 3 7 Miejsce aukcji 38 42 43 44 3 Aukcja internetowa 46 46 3 1 Pojęcie 5 Spis treści 47 3 2 Techniczne metody przeprowadzenia 3 3 Zalety i wady oraz znaczenie gospodarcze 47 3 4 Dostępność 50 3 5 Szczególne typy 51 3 5 1 Aukcja angielska (english auction) 51 3 5 2 Aukcja holenderska (dutch auction) 52 3 5 3 Aukcja holenderska on-line (on-line dutch auction) 53 3 5 4 Aukcja odwrotna (reverse auction) 55 3 5 5 Aukcja z opcją natychmiastowego kupna (buyout 3 5 6 Aukcja live i non-stop auction) 56 57 3 6 Aukcja internetowa a podobne sposoby zawarcia umowy 57 3 6 1 Przetarg 58 3 6 2 Giełda 59 3 6 3 Zakupy społecznościowe (community shopping) 59 ROZDZIAŁ II. Układ stosunków w ramach aukcji internetowej 61 1 Scenariusze organizacyjne aukcji 61 1 1 Aukcja tradycyjna 61 1 2 Aukcja internetowa 63 2 Stosunek uczestnictwa w platformie aukcyjnej 66 2 1 Umowa o uczestnictwo 66 2 2 Zawarcie umowy o uczestnictwo 66 2 3 Związanie regulaminem platformy 67 2 4 Charakter prawny umowy o uczestnictwo 68 2 4 1 Stosunek prawny między administratorem a organizatorem 3 Stosunek rynkowy między uczestnikami platformy aukcji 71 2 4 2 Stosunek prawny między administratorem a licytantem 78 79 3 1 Warunki aukcji tradycyjnej 81 3 2 Warunki aukcji internetowej 86 86 3 2 1 Wyraźne odesłanie w ogłoszeniu 3 2 2 Wykładnia oświadczeń uczestników 87 3 2 3 Umowa ramowa 91 3 2 4 Umowa na rzecz (ze skutkiem wobec) osób trzecich 93 97 3 2 5 Umowa ze skutkiem ochronnym wobec osób trzecich 3 2 6 Zwyczaj internetowy 99 3 2 7 Wskazanie dla praktyki 100 ROZDZIAŁ III. Przebieg aukcji internetowej 102 1 Ogłoszenie 102 1 1 Ogłoszenie aukcji tradycyjnej 102 1 1 1 Treść ogłoszenia 104 6 www.lexisnexis.pl . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 105 1.1.2. Charakter prawny 1.1.3. Odwołanie lub zmiana . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 107 1.2. Ogłoszenie aukcji internetowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108 1.2.1. Treść ogłoszenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 109 1.2.2. Charakter prawny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 112 1.2.3. Odwołanie lub zmiana . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 112 1.3. Odróżnienie od innych typów ogłoszeń . . . . . . . . . . . . . . . 112 1.3.1. Ogłoszenie „tylko kup teraz” . . . . . . . . . . . . . . . . . . 113 1.3.2. Ogłoszenie zwyk łe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 116 1.3.3. Ogłoszenie „zaproponuj cenę” . . . . . . . . . . . . . . . . . 117 2. Wywołanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 117 2.1. Wywołanie aukcji tradycyjnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 117 2.1.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 117 2.1.2. Charakter prawny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 118 2.2. Wywołanie aukcji internetowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120 2.2.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120 2.2.2. Charakter prawny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120 3. Licytacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 121 3.1. Licytacja w aukcji tradycyjnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 121 3.1.1. Sposób składania ofert . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 121 3.1.2. Związanie ofertą . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 123 3.2. Licytacja w aukcji internetowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 129 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 129 3.2.1.1. Oferty maksymalne (proxy bidding) . . . . . . . . . 130 . . . . . . . . . 132 3.2.1.2. Oferty snajperskie (sniper bidding) 3.2.2. Związanie ofertą . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 133 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 139 4.1. Zawarcie umowy w aukcji tradycyjnej . . . . . . . . . . . . . . . . 139 4.1.1. Przybicie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 139 4.1.2. Swoboda przybicia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 142 4.1.3. Zawarcie umowy, której ważność zależy od szczególnych 3.2.1. Sposób składania ofert 4. Zawarcie umowy wymagań ustawowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 147 4.2. Zawarcie umowy w aukcji internetowej . . . . . . . . . . . . . . . 150 4.2.1. Problem przybicia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 150 4.2.2. Przedwczesne zamknięcie aukcji . . . . . . . . . . . . . . . . 157 4.2.3. Zawarcie umowy, której ważność zależy od szczególnych wymagań ustawowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 159 5. Zastosowanie wzorców umów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 160 5.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 160 5.2. Wzorzec organizatora aukcji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 161 5.3. Wzorzec licytanta . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 162 7 Spis treści ROZDZIAŁ IV. Nieuczciwe praktyki aukcyjne 163 1 Uwagi ogólne 163 2 Postacie nieuczciwych praktyk aukcyjnych 164 2 1 Aukcja tradycyjna 165 2 2 Aukcja internetowa 166 2 2 1 Shill bidding 166 2 2 2 Deadbeat bidding 169 170 2 2 3 Bid shielding 2 2 4 Sniper bidding 170 3 Środki prawne przeciwdziałania nieuczciwym praktykom aukcyjnym 171 3 1 Skarga z art  705 k c 172 3 1 1 Treść i cel art  705 k c 172 3 1 2 Przesłanki skargi 174 3 1 3 Legitymacja czynna i bierna 179 3 1 4 Realizacja i skutek skargi 184 185 3 2 Środki ogólne Bibliografia 191 Spis treściwww.lexisnexis.pl Wykaz skrótów AG BGB BGB1 BGE BGH Biul SN CBKE e-Biuletyn CISG CR DCFR Dz U HGB K R k c k p c KPP Lexis pl MoP NJW NJW-CoR NJW-RR OLG – Amtsgericht (Sąd Rejonowy) – Bürgerliches Gesetzbuch vom 18 August 1896 (tekst jedn BGBl I 2002, s  42 ze zm ) – niemiecki kodeks cywilny z dnia 18 sierp nia 1896 r – „Bundesgesetzblatt” – Bundesgericht (szwajcarski Federalny Sąd Najwyższy) – Bundesgerichtshof (niemiecki Federalny Sąd Najwyższy) – „Biuletyn Sądu Najwyższego” – elektroniczny Biuletyn Naukowy Centrum Badań Problemów Prawnych i Ekonomicznych Komunikacji Elektronicznej – Convention on Contracts for the International Sale of Goods – Konwencja Narodów Zjednoczonych o umowach międzynaro- dowej sprzedaży towarów, sporządzona w  Wiedniu 11  kwiet- nia 1980 r (Dz U z 1997 r Nr 45, poz  286) – „Computer und Recht” – Draft Common Frame of Reference Full Edition – „Dziennik Ustaw” – Handelsgesetzbuch vom 10 Mai 1897 (RGBl I  S   219) – nie- miecki kodeks hand lowy z dnia 10 maja 1897 r – „Kommunikation und Recht” – ustawa z  23  kwiet nia 1964  r – Kodeks cywilny (tekst jedn Dz U z 2014 r , poz  121 ze zm ) – ustawa z  17  lis topada 1964  r – Kodeks postępowania cywil- nego (tekst jedn Dz U z 2014 r , poz  101 ze zm ) – „Kwartalnik Prawa Prywatnego” – Serwis Prawniczy Lexis Nexis Polska – „Monitor Prawniczy” – „Neue Juristische Wochenschrift” – „Neue Juristische Wochenschrift-Computerreport” – „Neue Juristische Wochenschrift-Rechtsprechungs-Report” – Oberlandesgericht (niemiecki Sąd Apelacyjny) 9 OR PECL PiP PPH PS PUG RGB1 RPEiS sect SGA 1979 SN SO TPP UCC UNCITRAL u ś u d e Wykaz skrótów – Bundesgesetz vom 30 März 1911 betreffend die Ergänzung des Schweizerischen Zivilgesetzbuches (Fünfter Teil: Obligationen- recht) – piąta część szwajcarskiego Kodeksu cywilnego – prawo zobowiązań z 1911 r – Principles of European Contract Law – „Państwo i Prawo” – „Przegląd Prawa Handlowego” – „Przegląd Sądowy” – „Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego” – „Reichsgesetzblatt” – „Ruch Prawniczy Ekonomiczny i Socjologiczny” – section (sekcja) – Sale of Goods Act 1979 – Sąd Najwyższy – Sąd Okręgowy – „Transformacje Prawa Prywatnego” – Uniform Commercial Code – United Nations Commission on International Trade Law – ustawa z 18 lipca 2002 r o świadczeniu usług drogą elektro- niczną (tekst jedn Dz U z 2013 r , poz  1422) www.lexisnexis.pl Przedmowa Znana od starożytności aukcja jest do dziś stosowana na rozmaitych ryn- kach Wpływ, jaki technologie przedinternetowe wywarły na nią, był jed- nak raczej wyrywkowy Nie zmieniły one zasadniczo jej charakteru jako postępowania między podmiotami obecnymi w  okreś lonym miejscu Do- piero Internet wpłynął na aukcję na tyle całościowo, że pod koniec XX w wykształciła się jej zupełnie nowa postać, która dzięki łatwej dostępności szybko się rozpowszechniła Innowacyjność aukcji internetowej względem aukcji tradycyjnej, jak i jej popularność, a zarazem niedostateczne opraco- wanie w  polskim piś miennictwie prawniczym uzasadniają podjęcie szer- szej analizy zawarcia umowy w tym trybie Pojęcie aukcji internetowej jest w praktyce niezwyk le pojemne Obejmuje się nim wszystkie procedury zawarcia umowy dostępne na tzw interneto- wych platformach aukcyjnych typu eBay, Allegro Przez pojęcie aukcji in- ternetowej w ściślejszym sensie rozumie się jednak przede wszystkim pro- cedury przebiegające na wspomnianych platformach według schematu licytacyjnego podnoszenia ceny Tak rozumiana aukcja internetowa stano- wi w gospodarce zjawisko na tyle wyodrębnione i złożone, by być samo- dzielnym przedmiotem rozważań prawnych Ujęcie to odpowiada tenden- cji widocznej również w doktrynie obcej Niniejsza praca jest poświęcona aukcji internetowej w  prawie polskim Oparto się jednak przy tym w dużej mierze na dorobku germańskich syste- mów prawnych: niemieckim i szwajcarskim Przemawiają za tym następu- jące względy: w  zakresie prawa umów prawo polskie należy do germań- skiego kierunku kontynentalnej tradycji prawnej; ustawowe uregulowanie aukcji jest zasługą tego właś nie kierunku; regulacje aukcji w prawie nie- mieckim, szwajcarskim i  polskim są w  zasadzie analogiczne; aukcja in- ternetowa jest w  sposób obszerny doktrynalnie opracowana w  prawie niemieckim Ze względu na zbieżność wspomnianych systemów tezy do- 11 Przedmowa tyczące prawa niemieckiego i szwajcarskiego dają się niejednokrotnie od- nieść do prawa polskiego, zapewniając mu silną podbudowę w postaci bar- dziej ustabilizowanej tradycji Zwyczajowa geneza i  rozwój pod nieobecność szczególnej regulacji usta- wowej czynią z  aukcji internetowej zjawisko interesujące pod względem prawnym Opracowanie tego typu wciąż „żywej” instytucji nie może pole- gać na wyabstrahowanej analizie przepisów, lecz siłą rzeczy wymaga oparcia w praktyce Ta właś nie perspektywa badawcza przyświeca prezen- towanej pracy *** Niniejsza publikacja stanowi zmienioną wersję rozprawy doktorskiej obro- nionej w listopadzie 2012 r w Instytucie Prawa Cywilnego Wydziału Pra- wa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego Autor pragnie gorąco podziękować swojemu promotorowi jeszcze od cza- sów magisterium profesorowi  Wojciechowi Kocotowi, a  także recenzen- tom rozprawy doktorskiej profesorom Ryszardowi Szostakowi i Adamowi Brzozowskiemu za inspirujące uwagi, które nie pozostały bez wpływu na aktualną postać publikacji www.lexisnexis.pl Rozdział I Wpływ Internetu na rozwój aukcji Pierwszy rozdział niniejszej pracy ma na celu przedstawienie wpływu Inter- netu na rozwój aukcji, stanowiąc wprowadzenie do problematyki zawarcia umowy w trybie aukcji internetowej W pierwszej kolejności w zakresie nie- zbędnego minimum zarysowano podstawowe zagadnienia dotyczące Inter- netu, społeczeństwa informatycznego, gospodarki sieciowej oraz regulacji obrotu internetowego W  drugiej kolejności przedstawiono zjawisko aukcji z  trzech perspektyw: historycznej, ekonomicznej i  wreszcie cywilnopraw- nej Dopiero ustalenia dotyczące z jednej strony – Internetu, a z drugiej stro- ny – aukcji zostały zwieńczone ogólną charakterystyką aukcji internetowej 1. Internet i jego wpływ na obrót hand lowy 1.1. Internet Termin „Internet” pochodzi od angielskiego słowa internetwork, które w do- słownym tłumaczeniu oznaczałoby międzysieć Internet jest uznawany ogólnie za globalną otwartą sieć komputerową skupiającą rozliczne po- mniejsze sieci, czyli – mówiąc obrazowo – za sieć sieci (network of networks) Nie istnieje jeden ośrodek sterujący całością Internetu, lecz stanowi on sieć zdecentralizowaną Mogą być do niego podłączane, jak i od niego odłącza- ne, niezależne od siebie i należące do różnych podmiotów sieci i urządzenia końcowe, np komputery PC czy ostatnio coraz częściej telefony komórkowe Wobec tego organizacja i zasoby Internetu są zmienne Federal Networking Council1 w rezolucji z 24 października 1995 r okreś lił Internet jako globalny 1 Federal Networking Council jest forum współpracy między amerykańskimi agencjami federalnymi, poświęconym ich celom badawczym, edukacyjnym i operacyjnym 13 Rozdział I. Wpływ Internetu na rozwój aukcji system informatyczny, który: a) jest logicznie powiązany przez unikalną przestrzeń adresową bazującą na protokole internetowym IP bądź na jego następcy; b) jest zdolny zapewnić komunikację przy użyciu pakietu proto- kołów TCP/IP (Transmission Control Protocol/Internet Protocol) bądź jego następcy i/lub innych protokołów zgodnych z IP; c) zapewnia, wykorzystu- je, udostępnia publiczne lub prywatne usługi wysokiego poziomu oparte na opisanej komunikacji i strukturze Z kolei w memorandum RFC 20262 Inter- net okreś lono jako międzynarodowy luźno zorganizowany związek autono- micznych i  połączonych sieci, zapewniający komunikację między dwoma komputerami na skutek dobrowolnego stosowania się do otwartych proto- kołów i  procedur zdefiniowanych przez standardy internetowe Jak więc widać, od strony technicznej wyróżnikiem Internetu jest zasadniczo jedno- lity protokół komunikacyjny, który pozwala na połączenie różnorodnych urządzeń Na marginesie poza technicznymi ujęciami Internetu warto także wspomnieć o innych nietechnicznych ujęciach Z memorandum RFC 1462 FYI on „What is the Internet?”3 wynika, że poza siecią sieci opartą na proto- kołach TCP/IP Internet bywa utożsamiany ze społecznością używającą i rozwijającą tę sieć albo ze zbiorem dostępnych w niej zasobów Prekursorem Internetu była sieć ARPANet stworzona w 1969 r przez ame- rykańską agencję Advanced Research Projects Agency, którą powołano w 1958 r w odpowiedzi na wystrzelenie rok wcześ niej przez ZSRR pierw- szego sztucznego satelity Ziemi – Sputnika Zadaniem agencji było wyko- rzystanie potencjału naukowego do celów obronności USA Komunikację w ramach ARPANet-u oparto na technice komutacji pakietów (packet swit- ching) polegającej na dzieleniu przesyłanych danych na mniejsze pakiety, z których każdy podlega niezależnemu trasowaniu i może dotrzeć do celu niezależną od pozostałych ścieżką U odbiorcy pakiety są ponownie kom- pletowane i  otrzymują pierwotną postać danych Komutacja pakietów bywa przeciwstawiana wykorzystywanej wcześ niej, znanej z  tradycyjnej sieci telefonicznej, technice komutacji łączy (circuit switching) polegającej na przesyłaniu danych między stronami po ustanowieniu dedykowanego połączenia, dla którego rezerwowana jest część sieci Komutacja pakietów nie obciąża w podobny sposób sieci i uchodzi dziś za podstawową technikę przesyłania danych w sieciach Internet funkcjonuje właś nie jako sieć pa- kietowa, czemu zawdzięcza swoją efektywność 2 Zob http://www rfc-editor org/rfc/rfc2026 txt (dostęp: 13 05 2014 r ) 3 Zob http://www rfc-editor org/rfc/rfc1462 txt (dostęp: 13 05 2014 r ) 14 www.lexisnexis.pl 1. Internet i jego wpływ na obrót hand lowy 1.2. Społeczeństwo informatyczne Internet jest dziś niewątp liwie jednym z podstawowych katalizatorów roz- woju społeczeństwa informacyjnego (information society), czyli takiego, w którym informacja stanowi dobro o znaczeniu podstawowym, a jej prze- twarzanie – węzłową aktywność Chociaż samo pojęcie społeczeństwa in- formacyjnego wywodzi się dopiero z wczesnych lat 60 XX w , informacja i kontrola nad nią miały na przestrzeni dziejów zawsze istotne znaczenie Jednak w stosunku do dawniejszych społeczeństw o awangardowości dzi- siejszego społeczeństwa informacyjnego przesądza automatyzacja proce- sów przetwarzania informacji, stanowiąca o różnicy jakościowej, a nie zale- dwie ilościowej4 Stąd też przekonuje opinia, że ogrom wpływu automatyki na stosunki społeczne pozwala okreś lić współczesne społeczeństwo infor- macyjne dokładniej mianem społeczeństwa informatycznego; słowo „in- formatyka” jest zbitką słów „informacja” i „automatyka”5 Automatyzacja procesów przetwarzania informacji obejmuje coraz licz- niejsze obszary życia społecznego i  przyśpiesza jego bieg W  gospodarce niweluje ona ludzkie ograniczenia w ilości i jakości wykonywanych zadań, będąc czynnikiem zwiększającym produktywność Widać to wyraźnie tak- że na przykładzie zautomatyzowanych technik zawierania umów, dzięki którym obrót hand lowy odbywający się w Internecie osiąg nął niezwyk ły poziom dynamiki i masowości Ponieważ w odróżnieniu od tradycyjnych rynków Internet nie zna godzin zamknięcia, przy zastosowaniu odpowied- niego oprogramowania umożliwia on całodobowe i jednoczes ne zawiera- nie większej liczby umów bez konieczności bieżącego udziału człowieka W  międzyczasie zautomatyzowany sposób zawierania umów stał się dla przedsiębiorców standardem Wobec funkcjonowania na rynku interneto- wym rozmaitych platform transakcyjnych, np aukcyjnych, przedsiębiorcy nie muszą dysponować włas ną infrastrukturą informatyczną służącą za- wieraniu umów z  klientelą, lecz przy relatywnie niskich kosztach mogą korzystać z infrastruktury dostępnej na tych platformach 1.3. Gospodarka sieciowa Rozwojowi Internetu towarzyszy rozwój nowej gospodarki sieciowej (net- work economy) Do wyróżniających ją cech zalicza się m in : transparent- 4 K  Dobrzeniecki, Lex informatica, Toruń 2008, s  48 5 Tamże 15 Rozdział I. Wpływ Internetu na rozwój aukcji ność ofert; niski koszt uczestnictwa w rynku internetowym w porównaniu do rynku tradycyjnego; brak granic przestrzennych, wzrost znaczenia in- nowacyjności, otwarcie szans dla mniejszych uczestników rynku; możli- wość indywidualnego marketingu bezpośredniego, brak kosztów krańco- wych w przypadku tworzenia produktów zdygitalizowanych6 Dzięki niemal nieograniczonym zasobom informacji i  możliwościom ko- munikacyjnym Internet stał się polem powstawania innowacyjnych mo- deli gospodarczych Widoczną tendencją jest rozwój metod sprzedaży bar- dziej elastycznych niż sklepowa sprzedaż po cenie stałej, a  przy tym rozmaitych form pośrednictwa hand lowego Właśnie za jeden z  nowych modeli gospodarki sieciowej uchodzą, stanowiące przedmiot niniejszej pracy, aukcje internetowe7 1.4. Problem regulacji obrotu internetowego Globalny charakter Internetu okazał się wyzwaniem dla dotychczasowego porządku prawnego opartego na dogmacie terytorialnej suwerenności państw Wyzwanie to zrodziło polemikę na temat właś ciwej metody regu- lacji Internetu, w której można wyróżnić trzy główne stanowiska8 Według pierwszego z nich, tzw libertariańskiego (libertarianism) lub cyber- separatystycznego (cyber-separatism), Internet nie może i nie powinien pod- legać tradycyjnemu prawu stanowionemu, którego zasięg jest wyznaczany geograficznymi granicami państw Tymczasem Internet konstytuowałby odrębną od przestrzeni rzeczywistej cyberprzestrzeń jako odrębną jurys- dykcję Jej regulacja miałaby bazować na wewnętrznych mechanizmach szeroko rozumianej samoregulacji, samopomocy i rozwiązań technicznych9 6 R  Auf der Maur, Neue Geschäftsmodelle für die Network Economy, w: Geschäftsplatt- form Internet. Rechtliche und praktische Aspekte, red R H  Weber, R M  Hilty, R  Auf der Maur, Zürich 2000, s  125–127 7 Tamże, s  124 8 V  Mayer-Shönberger, The Shape of Governance: Analyzing the World of Internet Regu- lation, „Virginia Journal of International Law” 2003, vol   43, s   610–630; por też J  Hug hes, The Internet and the Persistence of Law, „Boston College Law Review” 2003, vol  44, nr 2, s  369–373; z literatury polskiej zob W J  Kocot, Wpływ Internetu na pra- wo umów, Warszawa 2004, s  34; K  Dobrzeniecki, Lex…, s  57 i n 9 Zob np D R   Johnson, D G   Post, Law and Borders – The Rise of Law in Cyberspace, „Stanford Law Review” 1996, vol   48, s   1367 i  n ; D G   Post, Governing Cyberspa- ce, „Wayne Law Review” 1996, vol  43, s  155 i n ; J R  Reidenberg, Governing Networks and Rule-making in Cyberspace, „Emory Law Journal” 1996, vol  45, s  911 i n 16 www.lexisnexis.pl 1. Internet i jego wpływ na obrót hand lowy W  ramach tego stanowiska dostrzega się niekiedy skłonności cyberanar- chistyczne (cyber-anarchism)10 Według drugiego stanowiska, tzw etatystycznego lub tradycjonalistyczne- go (state-based traditionalism), państwo jest właś ciwym regulatorem In- ternetu Internet nie wprowadzałby bowiem nowej jakości, lecz ekspono- wałby jedynie problemy typowe dla znanych już stosunków prawnych z  elementem obcym Podkreś la się przy tym funkcjonalne podobieństwo komunikacji internetowej do komunikacji tradycyjnymi środkami porozu- miewania się na odległość, takimi jak poczta czy telefon: w  komunikacji internetowej uczestniczą strony zlokalizowane w  rzeczywistych miej- scach, a nie w cyberprzestrzeni11 W omawianym stanowisku wyróżnia się dwa odłamy: konserwatywny, szczególnie popularny w doktrynie common law, powściągliwy wobec jakichkolwiek zmian w  systemie prawa, oraz reformatorski, dostrzegający potrzebę przyjęcia przez państwo swoistej re- gulacji prawnej dla niektórych zjawisk, które mimo wszystko są nowe12 Według trzeciego stanowiska, tzw cyberinternacjonalistycznego (cyber- -internationalism), skoro Internet tworzy infrastrukturę już zglobalizowa- nej społeczności, należałoby przyjąć, że pewne obszary regulacji mogą być geograficznie nieograniczone Stąd właś ciwy byłby poziom regulacji mię- dzynarodowej, a jej środkiem byłoby prawo międzynarodowe Mimo stanowiska libertariańskiego regulacja Internetu przez prawo stano- wione jest dziś faktem Chociaż Internet nie wydaje się obiecującym polem dla regulacji prawnej, może ona sprostać jego wyzwaniom13 Prawo stano- wione okazuje się nawet nieocenione we wzmocnieniu fundamentalnego dla stosunków cywilnoprawnych, w tym tych nawiązywanych przez Inter- net, mechanizmu samoregulacji przez zapewnienie jego wykonalności w  drodze przymusu państwowego Zarazem chroni ono powszechnie 10 Por V  Mayer-Shönberger, The Shape…, s  618–619 11 Zob np J L  Goldsmith, The Internet and the Abiding Significance of Territorial Sove- reignty, „Indiana Journal of Global Legal Studies” 1998, vol  5, nr 2, s  475 i n ; tenże, Regulation of the Internet: Three Persistent Fallacies, „Chicago-Kent Law Review” 1998, vol  73, nr 4, s  1119 i n ; tenże, Against Cyberanarchy, „University of Chicago Law Re- view” 1998, vol  65, s  1199 i n ; J R  Reidenberg, Technology and Internet Jurisdiction, „University of Pennsylvania Law Review” 2005, vol  153, s  1951 i n 12 K  Dobrzeniecki, Lex…, s  83–85 13 W  sprawie sposobów, jakimi prawo może sprostać wyzwaniom Internetu, zob Ch  Engel, The Role of Law in the Governance of the Internet, „International Review of Law, Computers Technology” 2006, vol  20, s  201 i n 17 Rozdział I. Wpływ Internetu na rozwój aukcji uznane wartości, takie jak dobra osobiste, włas ność przemysłowa, równo- waga kontraktowa czy ochrona konsumenta, w zakresie których opieranie się na samej tylko intuicji kontrahentów może się okazać niewystarczają- ce14 Ponadto skuteczność prawa może zostać zwiększona za sprawą tech- nologii, która oferuje środki monitorowania dostępu do informacji i  ich zgodnego z prawem wykorzystania oraz wymuszające skuteczność prawa ex ante, podczas gdy tradycyjnie regulacja prawna bazuje na egzekwowa- niu skuteczności prawa ex post (po naruszeniu)15 Przedstawione wyżej trzy stanowiska w  kwestii regulacji Internetu – libertariańskie, etatystyczne i  internacjonalistyczne – nie powinny być traktowane w  charakterze alternatyw rozłącznych, lecz raczej powinny się uzupełniać16 Z  jednej strony prawo stanowione powinno zapewniać odpowiednie ramy dla samoregulacji, m in w  zakresie swobodnego kształtowania treści umów, wyboru prawa właś ciwego, zapisu na sąd po- lubowny17 czy też ustalania zasad obowiązujących na internetowych tar- gowiskach, np na platformach aukcyjnych Z  drugiej strony pożądany byłby pewien stopień harmonizacji praw stanowionych przez po szczególne państwa w celu możliwie jednolitego i szerokiego zastosowania Brak ta- kich procesów może się w  szczególności okazać czynnikiem hamującym rozwój rynku internetowego wskutek jego dostosowywania do najbar- dziej rygorystycznego porządku prawnego, który w  ten pośredni sposób oddziaływałby na pozostałe bardziej liberalne porządki (tzw efekt prze- lania; spillover effect)18 Ponieważ osiąg nięcie międzynarodowego kon- sensu jest zadaniem trudnym, istotne znaczenie mogą mieć akty powsta- jące w ramach grup eksperckich, np UNCITRAL19, UNIDROIT20 Przyjęte w nich rozwiązania szczegółowe mogą być pomocne w rozstrzyganiu pro- blemów interpretacyjnych powstałych na gruncie praw państwowych 14 W J  Kocot, Wpływ…, s  36 15 J R  Reidenberg, States and Internet Enforcement, „University of Ottawa Law Tech- nology Journal” 2004, vol  1, nr 213, s  215 i n ; tenże, Lex Informatica: The Formula- tion of Information Policy Rules through Technology, „Texas Law Review” 1998, vol  76, nr 3, s  574–578 16 V  Mayer-Shönberger, The Shape…, s  631 i n 17 W J  Kocot, Wpływ…, s  36 18 Zob J L  Goldsmith, The Internet…, s  487–490 K  Dobrzeniecki, Lex…, s  79, wyjaś- nia, że efekt przelania polega na oddziaływaniu prawa jednego państwa na stosunki umiejscowione poza jego terytorium 19 United Nations Commission on International Trade Law, http://www uncitral org/ uncitral/ 20 International Institute for the Unification of Private Law, http://www unidroit org/ 18 www.lexisnexis.pl 1. Internet i jego wpływ na obrót hand lowy W stosunkach obrotu internetowego istotne znaczenie prawotwórcze przy- pisuje się zwyczajowi internetowemu (Internet custom)21 O  ile bowiem w czasach nowożytnych rozwój prawa stanowionego zawężał obszar pod- legający prawu zwyczajowemu, o tyle ekspansja Internetu nagle ujawniła niedostatek prawa stanowionego Społeczność internautów wytworzyła swoistą kulturę normatywną, wyrażającą się w zwyczajach odzwierciedla- jących panujące w niej stosunki22 W związku z tematem niniejszej pracy wypada podkreś lić, że zwyczaj internetowy ujawnia się w zakresie zawie- rania umów przez Internet23 W szczególności za zwyczajowo wykształco- ny uznaje się model aukcji internetowych organizowanych na popularnych platformach aukcyjnych typu eBay, Allegro24 Zwyczaj internetowy proponuje się rozumieć jako prawnie doniosłą prak- tykę kontraktowania za pośrednictwem Internetu, rozpowszechnioną i zintensyfikowaną w stopniu uzasadniającym jej powszechne przestrzega- nie25 W takim ujęciu konstytutywnym elementem zwyczaju internetowe- go jest praktyka, która nie musi być poparta elementem subiektywnym w  postaci przekonania uczestników obrotu o  obowiązywaniu zwyczaju (opinio necessitatis)26 ani – wbrew popularnemu w doktrynie polskiej sta- nowisku27 – zaakceptowana przez organy państwowe, zwłaszcza judyka- turę28 Relacjonowana koncepcja zaciera więc granicę między zwyczajem a  prawem zwyczajowym29 Kryterium intensywności praktyki konsty- tuującej zwyczaj pozwala odejść od tradycyjnego kryterium jej długotrwa- 21 P   Polański, Zwyczaj w  okresie rewolucji technologicznych, PiP 2007, nr  12, s   25; W J  Kocot, Wpływ…, s  35–37 22 P  Polański, Zwyczaj…, s  25 23 Co do zwyczajów związanych z zawieraniem umów zob P  Polański, Rola i znaczenie zwyczaju w transakcjach elektronicznych, w: Kolizyjne aspekty zobowiązań elektronicz- nych, red J  Gołaczyński, Warszawa 2008, s  336 i n 24 A  Łuszpak-Zając, Uregulowania kodeksu cywilnego a aukcje elektroniczne, w: Prawo umów elektronicznych, red J  Gołaczyński, Kraków 2006, s  146 25 P  Polański, Customary Law of the Internet. In the Search for a Supranational Cyber- space Law, Hague 2007, s  199 i n ; tenże, Zwyczaj…, s  35 26 P  Polański, Customary…, s  223 i n ; tenże, Zwyczaj…, s  35 27 Z   Radwański, A   Olejniczak, Prawo cywilne – część ogólna, Warszawa 2011, s   35; A   Wolter, J   Ignatowicz, K   Stefaniuk, Prawo cywilne. Zarys części ogólnej, Warszawa 2001, s   68; A   Stelmachowski, Zarys teorii prawa cywilnego, Warszawa 1998, s   312; E  Łętowska, Podstawy prawa cywilnego, Warszawa 1994, s  37; S  Grzybowski, w: Sys- tem prawa cywilnego, t  I, Część ogólna, red S  Grzybowski, Ossolineum 1985, s  60 28 P  Polański, Zwyczaj…, s  35 29 Tamże, s  32–35 19 Rozdział I. Wpływ Internetu na rozwój aukcji łości, które potwierdzało istnienie zwyczaju jedynie w  horyzontalnym wymiarze czasu30 Natomiast wolumen obrotu internetowego może w  krótszym okresie przewyższać wolumen obrotu tradycyjnego w  dłuż- szym okresie W  tym aspekcie można dostrzec ślady koncepcji petraży- cjańskiej, dzielącej prawo zwyczajów na tzw prawo staroświeckie, wywo- dzące się z  postępowania przodków („tego zawsze przestrzegano”), oraz tzw prawo nowoczesne, wywodzące się z masowego postępowania współ- czesnych („tak jest przyjęte”)31 Zwyczaj internetowy odpowiadałby temu ostatniemu 2. Aukcja Przed omówieniem zagadnień prawnych aukcji, w  tym aukcji interneto- wej, należy zarysować przynajmniej podstawowe kwestie historyczne i ekonomiczne32 Takie tło interdyscyplinarne nie pojawia się w dotychcza- sowych polskich opracowaniach prawniczych aukcji Tymczasem bez nie- go analiza prawna jest sterylna i  może prowadzić do wnios ków niezgod- nych z prawidłami hand lu aukcyjnego 2.1. Perspektywa historyczna Z braku przekazów źródłowych dokładna geneza aukcji nie jest znana Nie jest pewne, czy aukcja wykształciła się z indywidualnych pertraktacji, czy też na odwrót, choć ten pierwszy scenariusz łatwiej przemawia do wy- obraźni33 Wiadomo natomiast, że aukcja pojawiała się tylko w stosunko- wo cywilizowanych społeczeństwach, w których występowała odpowied- nia koncentracja ludności z wystarczającą liczbą kupujących i sprzedających oraz systemem monetarnym, zapewniającym natychmiastową ocenę war- tości ofert Jest mało prawdopodobne, by aukcja wyprzedzała pojawienie się pieniądza Aukcje nie były rozpowszechnione w  kulturach Wschodu, gdzie tradycyjne były negocjacje, a do szybkości transakcji przywiązywa- 30 P  Polański, Customary…, s  216 i n 31 L  Petrażycki, Teoria prawa i państwa, t  2, Warszawa 1960, s  357–358, 364 32 Por M  Blättler, Versteigerungen über das Internet, Zürich 2004, s  22 33 R   Cassady Jr , Auctions and Auctioneering, Berkeley–Los Angeles–London 1967, s  14–15 20 www.lexisnexis.pl 2. Aukcja no niewielką wagę Znane są jednak przypadki aukcyjnej sprzedaży mie- nia po buddyjskich mnichach w VII w n e 34 2.1.1. Starożytność Bazując na zapisach Herodota35, przyjmuje się na ogół, że pierwsze aukcje organizowali w V w p n e Babilończycy w celu sprzedaży kobiet w charak- terze żon Początkowo licytowano najpiękniejsze kobiety, oddając je za najwyższą cenę Następnie licytowano te mniej urodziwe, w trybie rodzaju aukcji odwrotnej, oddając je temu, kto zgodził się przyjąć najniższy posag Pulę posagów zasilały kwoty uzys kane ze sprzedaży kobiet najpiękniej- szych, które w  ten sposób zapewniały zamążpójście tych mniej urodzi- wych Co ciekawe, wydanie córki za mąż poza aukcją było nielegalne36 W  starożytnej Grecji aukcje organizowano przede wszystkim w  celu sprzedaży lub oddania w dzierżawę dóbr należących do korporacji, prze- ważnie państw37, choć aukcje prywatne miały być również częste38 Au- kcja musiała być ogłoszona publicznie, co zwyk le następowało w piśmie okreś lającym jej warunki Prowadzenie aukcji było powierzane urzędni- kom, zwłaszcza tzw poletai Odbywała się ona z udziałem rady, która ko- legialnie decydowała o  udzieleniu przybicia Nawet po przybiciu, nastę- pującym przez wręczenie gałązki oliwnej, można było przebić najlepszą ofertę, o ile nastąpiło to jeszcze w miejscu aukcji i o co najmniej 10 wy- licytowanej wartości39 W starożytnym Rzymie aukcja (auctio) była powszechnym elementem za- równo aktywności państwa – aukcja publiczna (öffentlichrechtliche Au- ktion), jak i obrotu między obywatelami – aukcja prywatna (Privatauktion) Nie jest jednoznacznie potwierdzone, czy aukcja publiczna wyprzedzała 34 M  Shubik, The Theory of Money and Financial Institutions, t  1, Cambrige–Massachu- setts 1999, s  213–214, 217 35 Herodot, I, 196 (Herodot, Dzieje, przekład i opracowanie Seweryn Hammer, Warsza- wa 2008, s  93) 36 B   Learmount, A  History of the Auction, London 1985, s   5–7; R   Cassady Jr , Auctions…, s  26; M  Shubik, The Theory…, s  214 37 T  Thalheim, hasło Auction pkt 1) Griechisch, w: Paulys Real-Encyclopädie der Classi- schen Altertumswissenschaft, t  2, Apo-Bar, red G  Wissowa, Stuttgart 1896, s  2269 38 J  Andreau, hasło Auctiones, w: New Pauly. Encyclopaedia of the Ancient World, t  2, Ark-Cas, red H  Cancik, H  Schneider, Leiden–Boston 2003, s  332 39 T  Thalheim, hasło Auction pkt 1) Griechisch…, s  2269–2270 21 Rozdział I. Wpływ Internetu na rozwój aukcji prywatną, jednak z  pewnością pierwsza wpłynęła na rozwój drugiej40 Rozkwit aukcji prywatnej był konsekwencją wysoko rozwiniętego hand lu i  gospodarki pieniężnej41 Większą niż obecnie rolę gospodarczą aukcji rzymskiej tłumaczy się brakiem dostępności środków skupiających infor- macje o popycie i podaży Miejscem, gdzie znajdowano oferty pożądanych towarów, było często atrium auctionarium42 Wobec dużej roli aukcji dziwi brak w rzymskim piś miennictwie prawniczym wyraźnych wzmianek o jej uregulowaniu43 Aukcje publiczne, okreś lane od symbolicznie wbitej w ich miejscu włóczni mianem subhastatio (sub hasta – pod włócznią)44, miały za przedmiot łupy i  jeńców wojennych, likwidowany majątek banitów i  skazańców, a także grunty, sprzedawane lub oddawane w dzierżawę45 Z kolei aukcje prywatne miały za przedmiot najczęściej nieruchomości, płody rolne, in- wentarz, niewolników, majątki spadkowe46 Miejscami aukcji były porty, targi oraz rynki hurtowe i detaliczne47 W aukcji brali udział: praeco – aukcjonator, ogłaszający aukcję ustnie lub przez pisemne proscriptiones, a później ją prowadzący, oraz coactor – ka- sjer przejmujący odpłatnie na włas ne ryzyko i  rachunek ściągnięcie ceny od nabywcy (przypominający dzisiejszego komisanta z  odpowiedzialno- ścią del credere)48 Coactor występował względem nabywcy jako sprzedaw- ca, wobec czego między nabywcą i wystawiającym na aukcję nie powsta- wał stosunek prawny, który zachodził w  dwóch relacjach: nabywca 40 U  Malmendier, Societas publicanorum. Staatliche Wirtschaftsaktivitäten in den Hän- den privater Unternehmer, Köln 2002, s  98; G  Thielmann, Die römische Privatauktion, Berlin 1961, s  35 i n 41 R T  Ruoss, Scheingebote an Kunstauktionen, Zürich 1984, s  8; M  Blättler, Versteige- rungen…, s  17 42 A  Leist, hasło Auction  2) Römisch, w: Paulys Real-Encyclopädie der Classischen Alter- tumswissenschaft, t  2, Apo-Bar, red G  Wissowa Stuttgart 1896, s  2270–2271 43 G   Thielmann, Die römische Privatauktion, s   16, 80; zob też S   Lammel, w:  Han- dwörterbuch zur deutschen Rechtsgeschichte (HRG), t  1, Berlin 2008, hasło Auktion, któ- ry zaznacza, że prawnie aukcja nie skupiała szczególnej uwagi 44 G  Thielmann, Die römische Privatauktion, s  38, który jednak zauważa, że źródła nie zawsze z dostateczną ostrością rozróżniają pojęcia auctio i subhastatio 45 G   Thielmann, Die römische Privatauktion, s   20; U   Malmendier, Societas…, s   95, 105–116 46 U  Malmendier, Societas…, s  101 47 J  Andreau, Banking and Business in the Roman World, Cambridge 1999, s  38 48 A  Leist, hasło Auction 2) Römisch, w: Paulys…, s  2271 22 www.lexisnexis.pl 2. Aukcja – coactor i  wystawiający na aukcję – coactor49 Od drugiej połowy II  w p n e w aukcji pojawił się argentarius – bankier finansujący aukcję i pro- wadzący rejestry (tabulae auctionariae), a w I w p n e pojawił się coactor argentarius – jednocześ nie kasjer i bankier50 W aukcji publicznej coactor i argentarius raczej nie występowali51 Aukcję rzymską odróżnia się od mającej zbliżony cel gospodarczy addictio in diem, tj  porozumienia, zgodnie z którym sprzedaż jest zawierana albo pod warunkiem zawieszającym braku otrzymania przez sprzedawcę w  okreś- lonym terminie lepszej pod jakimkolwiek względem oferty albo wraz z do- konywaną na tę okoliczność umową rozwiązującą (Auflösungspactum)52 Za spektakularny epizod rzymskiej aukcji uchodzi zamordowanie w 193 r n e przez zbuntowaną gwardię pretoriańską cesarza Pertynaksa, a następ- nie sprzedanie w drodze aukcji całego cesarstwa jednemu z dwóch licytan- tów – senatorowi Didiuszowi Julianusowi Jednak ostatecznie „przepłacił” on cenę cesarstwa życiem, którego został pozbawiony po dwóch miesiącach przez legiony Septymiusza Sewera53 Uznaje się to za chyba najwcześ niejszy i najbardziej ekstremalny przypadek zjawiska tzw klątwy zwycięzcy54 W  późnych czasach cesarskich, nazywanych epoką poklasyczną, zachod- nio-rzymska gospodarka charakteryzowała się powrotem do prymityw- nych form gospodarki domowej oraz reglamentacją i  upaństwowieniem hand lu i rzemiosła Atmosfera taka sprzyjała zanikowi aukcji, nastawionej wówczas na swobodny obrót dobrami niemałej wartości55 2.1.2. Średniowiecze Brakuje źródeł na temat aukcji w średniowiecznej Europie56 Miały być one częste we Włoszech57 Jednak raczej uznaje się, że po upadku Rzymu au- 49 Tamże 50 J  Andreau, Banking…, s  38–39 51 U  Malmendier, Societas…, s  117–118 52 G  Thielmann, Die römische Privatauktion, s  14–17 53 R   Cassady Jr , Auctions…, s   29; M   Shubik, The Theory…, s   215; B   Learmount, A History…, s  9–11; U  Malmendier, Societas…, s  93 54 V  Krishna, Auction Theory, San Diego 2010, s  1 W sprawie zjawiska klątwy zwy- cięzcy zob pkt 2 2 3 niniejszego rozdz 55 G  Thielmann, Die römische Privatauktion, s  83 56 B  Learmount, A History…, s  11 57 M  Blättler, Versteigerungen…, s  19 23 Rozdział I. Wpływ Internetu na rozwój aukcji kcje występowały raczej sporadycznie, czego przyczyn upatruje się w nie- wielkiej ilości pieniądza znajdującego się w obrocie oraz samowystarczal- ności średniowiecznego społeczeństwa agrarnego, co sprzyjało bardziej hand lowi wymiennemu58 Ponadto rozwojowi aukcji nie sprzyjała ówcze- sna zapaść ekonomiczna związana z  działaniami wojennymi, rewoltami chłopskimi, głodem czy chorobami zakaźnymi – ożywienie nie nastąpiło do XVI w 59 W niemieckim kręgu prawnym jeszcze przed recepcją prawa rzymskiego znano instytucję Gant (z  łac śrdw Inquantus; z  łac in quantum – za ile60), oznaczającą wszczy naną na żądanie wierzyciela i  zarządzaną są- dowo publiczną sprzedaż rzeczy dłużnika za najwyższą cenę, jak też pro- wadzące do niej postępowanie Przed początkiem XV  w instytucja ta pojawiała się sporadycznie, by później zyskać na znaczeniu i zostać ure- gulowaną w prawach miejskich Gant zmierzała do zaspokojenia wierzy- ciela przy jednoczes nej ochronie dłużnika przed zbyt pośpieszną sprze- dażą, szczególnie przez ustalenie terminów wykupu i  wielokrotne wywołanie Dopiero w razie niewykupienia rzeczy dochodziło do jej au- kcji Przybicie otrzymywała zwyk le ostatnia oferta złożona przed wypa- leniem się świecy61 2.1.3. Nowożytność Jedne z wcześ niejszych śladów odradzania się aukcji prowadzą do Francji, gdzie w 1556 r powołano urzędników huissiers priseurs, którzy byli upraw- nieni do sprzedaży mienia po zmarłych lub poddanego egzekucji62 Trud- no stwierdzić, kiedy aukcja została wykorzystana po raz pierwszy w  An- glii Najstarsze odwołanie do terminu „aukcja” w Oxford English Dictionary pochodzi z 1595 r 63 Jednak z akt sądów londyńskich wiadomo, że wcześ- 58 M  Shubik, The Theory…, s  215 59 B  Learmount, A History…, s  12–13 60 Por B  Kresse, Die Auktion als Wettbewerbsverfahren, Tübingen 2014, s  10, przyp 81, który wskazuje też na wywodzenie słowa Gant od włożenia rękawicy jako symbolu publicznej sprzedaży 61 W   Forster, w:  Handwörterbuch zur deutschen Rechtsgeschichte (HRG), t   1, Berlin 2008, hasło Gant; por R T   Ruoss, Scheingebote…, s   8–9; M   Blättler, Versteigerun- gen…, s  19 62 B  Learmount, A History…, s  15; M  Shubik, The Theory…, s  215–216 63 R  Cassady Jr , Auctions…, s  29; B  Learmount, A History…, s  16 24 www.lexisnexis.pl 2. Aukcja niej na mocy karty Henryka VII  sprzedaż aukcyjna była zarezerwowana dla urzędnika zwanego outroper64 Aukcje rozpowszechniły się w XVII w 65, czego powodów upatruje się w od- wrocie od gospodarki naturalnej i w rozwoju hand lu międzynarodowego66 Śladami Holenderskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej poszły inne przed- siębiorstwa i sprzedawały sprowadzane dobra w drodze aukcji W ten spo- sób powstały duże rynki aukcyjne wyspecjalizowane w hand lu okreś lonymi towarami, np aukcje ryb w Hamburgu czy wełny w Londynie67 Ze względu na stosowaną wówczas metodę sprzedaży aukcyjnej wyróżnia się cztery typy aukcji: młotkowe (hammer auctions), klepsydrowe (hour- glass auctions), świecowe (candle auctions, sale by the candle) oraz holen- derskie (mineing)68 Aukcje młotkowe były zamykane w  braku dalszych postąpień uderzeniem młotka, czyli tzw przybiciem Aukcje z  użyciem klepsydry lub świecy były zamykane z upływem czasu odmierzanego klep- sydrą lub wypaleniem się świecy o okreś lonej wysokości, a nabywcą zosta- wała osoba, która złożyła ostatnią ofertę Aukcja świecowa była popularna w Anglii końca XVII w 69 Aukcje holenderskie, znane ze sprzedaży kwia- tów w Niderlandach, były zamykane, gdy pierwszy z licytantów zaakcep- tował stopniowo obniżaną cenę okrzykiem „mine” – moje W ich odmianie funkcjonującej w  Anglii prawdopodobnie dopuszczano natychmiastowe podbicie ceny przez innego licytanta, wskutek czego aukcja zmieniała bieg i była kontynuowana według schematu podnoszenia ceny70 W Europie – począwszy od XVIII w – powstawały renomowane i funkcjo- nujące do dziś domy aukcyjne, takie jak wiedeński Dorotheum, hamburski Dörling czy londyńskie Sotheby’s i Christie’s71 Aukcja rozwinęła się w hand lu detalicznym w XIX w W ten sposób w do- bie industrializacji sprzedawano towary nadprodukowane lub złej jakości 64 B  Learmount, A History…, s  16 65 M  Shubik, The Theory…, s  216 66 M  Blättler, Versteigerungen…, s  20 67 R T  Ruoss, Scheingebote…, s  9–10; M  Blättler, Versteigerungen…, s  20 68 M  Shubik, The Theory…, s  216 69 B  Learmount, A History…, s  17 70 R  Cassady Jr , Auctions…, s  32; B  Learmount, A History…, s  22 71 D T  Dziuba, Handel aukcyjny. Rynki – metody – technologie, Warszawa 2008, s  16 25 Rozdział I. Wpływ Internetu na rozwój aukcji Obok przedmiotów nowych, częściowo wytworzonych specjalnie na rynek aukcyjny, coraz częściej na aukcję wystawiano te używane72 W dobie kolonizacji aukcja dotarła z Europy do Ameryki Wykorzystywano ją do upłynniania towarów zalegających w  magazynach i  do wtórnej sprzedaży dóbr codziennej potrzeby, a  do czasu Wojny Secesyjnej także niewolników Wojnie brytyjsko-amerykańskiej z  lat 1812–1814 towarzy- szyło powstanie silnego popytu w  szczególności na dobra konsumenckie masowej produkcji, którego amerykańska gospodarka nie mogła zaspoko- ić Wówczas aukcja stała się narzędziem szybkiego upłynniania ładunków przez brytyjskich eksporterów na rynku amerykańskim W rezultacie au- kcję zaczęto obwiniać o spowolnienie gospodarki amerykańskiej i podjęto nawet kroki w celu jej delegalizacji Podobną kampanię przeciwko aukcji przeprowadzono bez rezultatu w dziewiętnastowiecznej Anglii73 2.1.4. Współczesność Na początku XX w poszerzyła się różnorodność towarów sprzedawanych w drodze aukcji na całym świecie Znacznie wzrosła również liczb aukcjo- nerów, np w  Anglii przekraczała ona sześćdziesiąt tysięcy licencjonowa- nych aukcjonerów Mimo to okres między 1900 a 1950 r , ze względu na dwie wojny światowe i ekonomiczną recesję, był dla rynków trudny74 Od 1950 r scenę aukcyjną zdominowały dzieła sztuki75 W hand lu aukcyjnym dopiero od połowy lat 60 XX w , stosunkowo późno względem pozostałych obszarów gospodarki, takich jak bankowość czy giełdy, zaczęto stosować technologie informatyczne Nie tylko ułatwiły one organizację aukcji, m in sporządzania list uczestników, katalogów, ra- chunków, ale także pozwoliły na osobiste zdalne uczestnictwo w  aukcji Wkrótce potem rozwój informatyki umożliwił zorganizowanie aukcji cał- kowicie elektronicznej, przebiegającej zdalnie w  oparciu o  systemy infor- matyczno-komunikacyjne76 Pierwsze aukcje internetowe organizowano w końcu lat 70 XX w w systemie MicroNet (później Compuserve) Jedną z pierwszych aukcji internetowych zorganizował w 1993 r John Perry Bar- low, autor kultowego manifestu Deklaracja niepodległości cyberprzestrzeni 72 R T  Ruoss, Scheingebote…, s  10 73 B  Learmount, A History…, s  81 i n 74 Tamże, s  139 75 Tamże, s  153 76 D T  Dziuba, Handel…, s  22 26 www.lexisnexis.pl 2. Aukcja i tekstów zespołu rockowego Grateful Dead, po którym pamiątki zlicyto- wano za pomocą e-maila77 Popularyzacja Internetu nadała aukcji nowy impuls, czyniąc z niej zupełnie powszednią i dostępną dla każdego metodę hand lu Krokiem milowym na tej drodze było stworzenie w 1995 r pierw- szej internetowej platformy aukcyjnej o masowym charakterze – eBay, któ- ra do dziś zajmuje pozycję globalnego lidera Zapoczątkowany przez eBay model gospodarczy jest licznie naśladowany na rynkach krajowych i wy- specjalizowanych przedmiotowo Co ciekawe, mimo globalnej obecności na polskim rynku eBay nie zdołała wyprzeć rodzimej platformy Allegro 2.2. Perspektywa ekonomiczna 2.2.1. Ekonomiczne pojęcie aukcji i jej funkcje gospodarcze W  ujęciu ekonomicznym aukcję definiuje się jako instytucję rynkową o  jawnych zasadach determinujących alokację dóbr oraz ceny na podsta- wie ofert pochodzących od uczestników rynku78 W gospodarce aukcje pełnią wiele istotnych funkcji: cenotwórczą – aukcje pozwalają ustalić cenę rynkową; realokacyjną – aukcje umożliwiają wy- mianę dóbr i  środków finansowych; integracyjną – aukcje tworzą relacje między producentami, sprzedawcami, pośrednikami i kupcami; promocyj- ną – aukcje służą promocji grup towarów i producentów; informacyjną – wyniki aukcji informują o cenach oraz relacjach popytu i podaży, umożli- wiając okreś lenie tendencji rynkowych79 2.2.2. Aukcja jako mechanizm kształtowania ceny Generalnie wyróżnia się trzy podstawowe mechanizmy kształtowania ceny (price-making mechanisms): cena sztywna (fixed pricing), negocja- cje ceny (private treaty pricing) oraz konkurencyjne, w tym aukcyjne, usta- lenie ceny (competitive bid pricing, auctioning)80 Między aukcją a pozosta- łymi wymienionymi mechanizmami zachodzą wyraźne różnice Z  jednej 77 M  Blättler, Versteigerungen…, s  21; D  Amor, Dynamic Commerce. Online-Auktionen – Handeln mit Waren und Dienstleistungen in der Neuen Wirtschaft, Bonn 2000, s  29 78 R P   McAfee, J   McMillan, Auctions and Bidding, „Journal of Economic Literature” 1987, vol  25, s  701 79 D T  Dziuba, Handel…, s 13–14 80 R  Cassady Jr , Auctions…, s  11–12 27 Rozdział I. Wpływ Internetu na rozwój aukcji strony aukcja jest bardziej elastyczna niż sprzedaż po cenie stałej za spra- wą dostosowania ceny do każdorazowej transakcji, a z drugiej strony jest ona mniej czasochłonna niż negocjacje ceny81 Zwłaszcza pozwala ona rozwiązać problem prowadzenia negocjacji z wieloma potencjalnymi kon- trahentami O ile negocjacje przeciwstawiają sobie sprzedającego i kupują- cych indywidualnie, o  tyle aukcja przeciwstawia sobie kupujących albo sprzedających82 2.2.3. Ekonomiczna teoria aukcji Ekonomiczną analizą aukcji zajmuje się dyscyplina zwana teorią aukcji (auction theory) Jej wagę uzasadnia się względami praktycznymi, empi- rycznymi i  teoretycznymi83 Po pierwsze, olbrzymi wolumen transakcji przebiega w drodze aukcji; po drugie, aukcje są wartościowym polem te- stowania teorii ekonomicznych, zwłaszcza teorii gier; po trzecie, teoria aukcji pomaga zrozumieć inne metody kształtowania ceny84 W  teorii aukcji wyróżnia się cztery podstawowe typy aukcji: angielską (english), holenderską (dutch), pierwszej (first-price) oraz drugiej ceny (second-price, Vickrey) Dwa pierwsze z nich charakteryzują się składaniem ofert jawnych (open auction), natomiast dwa kolejne – ofert poufnych (sealed-bid auction) W aukcji angielskiej cena jest stopniowo powiększana do czasu, aż w grze zostanie ostatni licytant, który wygrywa za ostatnią cenę W aukcji holenderskiej cena jest stopniowo obniżana do chwili jej za- akceptowania przez pierwszego licytanta, który w  ten sposób wygrywa W aukcji pierwszej i drugiej ceny każdy uczestnik składa tylko jedną nie- znaną pozostałym konkurentom ofertę, a  zwycięzcą zostaje ten z  nich, który złożył najkorzystniejszą ofertę, przy czym w aukcji pierwszej ceny pła- ci on najwyższą zaoferowaną przez siebie cenę, a  w  aukcji drugiej ceny – drugą najwyższą z zaoferowanych cen85 Za kluczową cechę aukcji uznaje się asymetrię informacji86 Po stronie or- ganizatora i licytantów istnieje niepewność co do wartości, jaką przypisują 81 F M  Menezes, P K  Monteiro, An Introduction to Auction Theory, New York 2008, s  9 82 R  Cassady Jr , Auctions…, s  12 83 P  Klemperer, Auction: Theory and Practice, Princeton 2004, s  9 84 Tamże, s  9–10 85 P  Klemperer, Auction…, s  11; R P  McAfee, J  McMillan, Auctions…, s  702; V  Krish- na, Auction…, s  2; F M  Menezes, P K  Monteiro, An Introduction…, s  10–11 86 P  Klemperer, Auction…, s  12; R P  McAfee, J  McMillan, Auctions…, s  704 28 www.lexisnexis.pl 2. Aukcja oni sprzedawanemu przedmiotowi87 Sposób, w jaki licytanci zareagują na tę niepewność, zależy od akceptowanego przez nich stopnia ryzyka88 Pod względem wartości przypisywanej przedmiotowi aukcji wyróżnia się dwa zasadnicze modele aukcji: o  wartości prywatnej (private-value model) i o wartości wspólnej (common-value model)89 W pierwszym z nich każdy z  licytantów przypisuje przedmiotowi aukcji pewną subiektywną znaną tylko jemu wartość, np w przypadku sprzedaży manuskryptu czy przed- miotu należącego wcześ niej do znanej osoby W drugim z podanych modeli wartość przedmiotu jest dla wszystkich licytantów wspólna, ale nieznana im w czasie aukcji i dlatego zmuszeni są oni szacować ją na podstawie po- siadanych informacji, np w  przypadku sprzedaży praw do eksploatacji złóż mineralnych, których zasoby nie są pewne Jednak wskazuje się, że te dwa modele aukcji powinny być interpretowane jako przypadki skrajne, gdyż rzeczywiste aukcje mają raczej cechy obu z nich jednocześ nie90 Ele- ment wartości wspólnej występuje w większość aukcji, np może nim być spodziewana cena odsprzedaży dzieła sztuki licytowanego w celach inwe- stycyjnych, podczas gdy licytowanie w  celu posiadania go dla włas nej przyjemności oddaje element wartości prywatnej91 W literaturze prawni- czej dostrzega się możliwość wykorzystania omówionych modeli do zilu- strowania okreś lonych kwestii prawnych92 Aukcje o wartości wspólnej są zwyk le łączone ze zjawiskiem tzw klątwy zwycięzcy (winner’s course), polegającym na tym, że zwycięzcą aukcji zo- staje ten, kto najbardziej przeszacuje rzeczywistą wartość sprzedawanego przedmiotu93 87 V  Krishna, Auction…, s  2 88 R P  McAfee, J  McMillan, Auctions…, s  704 89 P   Klemperer, Auction…, s   13; R P   McAfee, J   McMillan, Auctions…, s   704 i  n ; V   Krishna, Auction…, s   3; F M   Menezes, P K   Monteiro, An Introduction…, s   12; J H  Kagel, Common Value Auctions and the Winner’s Curse, w: The Economics of Risk, red D J  Meyer, Michigan 2003, s  65–66 90 R P  McAfee, J  McMillan, Auctions…, s  705 91 J H  Kagel, Common Value…, s  66; F M  Menezes, P K  Monteiro, An Introduction…, s  39 92 B  Kresse, Die Auktion…, s  16; por np dla prawa niemieckiego w kwestii wyłącze- nia konsumenckiego prawa odstąpienia od umowy zawartej na odległość (Fernabsatz- vertrag) w przypadku aukcji internetowej: G  Borges, w: Rechtsfragen der Internet-Au- ktion, red G  Borges, Baden-Baden 2007, s  107 i n 93 F M  Menezes, P K  Monteiro, An Introduction…, s  39 29 Rozdział I. Wpływ Internetu na rozwój aukcji 2.3. Perspektywa cywilnoprawna Z  perspektywy cywilnoprawnej aukcja jest jednym z  trybów zawarcia umowy W tym względzie należy ją odróżnić od licytacji egzekucyjnej, któ- ra nie ma charakteru zawarcia umowy jako dokonania czynności praw- nej94 W większości porządków prawnych problematyka zawarcia umowy stanowi raczej domenę doktryny, orzecznictwa i  praktyki (zwyczajów)95 Natomiast regulację aukcyjnego zawarcia umowy zawierają polski kodeks cywilny, niemiecki BGB, szwajcarski OR, jak i amerykański UCC oraz an- gielski SGA 1979 W polskim kodeksie cywilnym aukcję jako tryb zawarcia umowy skodyfi- kowano po raz pierwszy ustawą z 23 sierp nia 1996 r 96 w ramach ogólnej instytucji przetargu (art.  701–705 k.c.) Występował on pod dwiema po- staciami: ustną, tj   właś nie aukcji, oraz pisemną Wcześniej przetarg był przedmiotem raczej niespójnych regulacji pozakodeksowych, co uzasad- niało wprowadzenie ujednoliconej
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Zawarcie umowy w trybie aukcji internetowej. Wydanie 1
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: