Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00353 010257 11215530 na godz. na dobę w sumie
Zawieranie umów między przedsiębiorcami [EBOOK] - ebook/pdf
Zawieranie umów między przedsiębiorcami [EBOOK] - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-2466-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> monografie prawnicze
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Stan prawny na 7.01.2010 r.W książce kompleksowo omówiono problematykę zawierania umów - zarówno ogólne, jak i szczególne regulacje polskiego prawa znajdujące zastosowanie do przedsiębiorców. Przepisy prawa polskiego - zwłaszcza kodeksu cywilnego - przedstawione zostały na tle uregulowań o charakterze ponadnarodowym (konwencja wiedeńska o umowach międzynarodowej sprzedaży towarów, Zasady Europejskiego Prawa Umów, Zasady Międzynarodowych Kontraktów Handlowych UNIDROIT, Draft Common Frame of Reference) oraz orzecznictwa.Adresaci:Monografia adresowana jest do teoretyków prawa, studentów kierunków prawniczych oraz osób mających do czynienia z zawieraniem umów w praktyce, w szczególności do przedsiębiorców.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Zawieranie Przedawnienie roszczeń umów między deliktowych przedsiębiorcami Przemysław Sobolewski Michał Warciński Dozór Policji Zawieranie jako środek umów między zapobiegawczy przedsiębiorcami w polskim procesie karnym Ewa Wójtowicz Jacek Kosonoga Warszawa 2010 Stan prawny na dzień 7 stycznia 2010 r. Niniejsza publikacja oparta została na rozprawie doktorskiej, będącej wynikiem realizacji projektu badawczego promotorskiego Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego nr N110 012 32/0730. Wydawca: Małgorzata Sokołowska Redaktor prowadzący: Joanna Maź Opracowanie redakcyjne: JustLuk Korekta: Marta Juszczuk Skład, łamanie: JustLuk, Justyna Szumieł, Łukasz Drzewiecki © Copyright by Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., 2010 ISBN: 978-83-264-0186-2 ISSN: 1897-4392 Wydane przez: Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o. Redakcja Książek 01-231 Warszawa, ul. Płocka 5a tel. (022) 535 80 00, (022) 535 82 00 31-156 Kraków, ul. Zacisze 7 tel. (012) 630 46 00 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl Księgarnia internetowa www.profinfo.pl Spis treści Spis treści Wykaz skrótów..................................................................................................... 9 Wstęp.................................................................................................................... 11 Rozdział 1 Zawieranie umów w prawie polskim – ogólne zasady..............................17 1.1.. Przedsiębiorca.i.umowy.gospodarcze.(handlowe)................................ 17 1.2.. Pojęcie.umowy............................................................................................. 24 1.3.. Oświadczenia.woli...................................................................................... 26 1.4.. Wykładnia.oświadczeń.woli.składanych.w.różnej.postaci.................. 27 1.5.. Milczenie.jako.oświadczenie.woli............................................................ 30 1.6.. Wykładnia.oświadczeń.woli.według.kodeksu.cywilnego,. konwencji.wiedeńskiej.oraz.reguł.modelowych................................... 33 1.6.1.. Metoda.wykładni.przyjęta.w.art..65.k.c....................................... 33 1.6.2.. Koncepcja.przypisania.oświadczenia.woli.................................. 36 1.6.3.. Wykładnia.oświadczeń.woli.w.konwencji.wiedeńskiej. i.regułach.modelowych,.klauzula.rozsądku............................... 37 1.6.4.. Cel.umowy.i.zgodny.zamiar.stron.jako.kryteria. wykładni.oświadczeń.woli............................................................. 42 1.6.5.. Okoliczności.towarzyszące.złożeniu.oświadczenia. woli,.klauzula.integracyjna............................................................ 45 1.6.6.. Ustalone.zwyczaje.jako.kryterium.wykładni.oświadczeń.woli.... 47 1.6.7.. Wykładnia.oświadczeń.woli.składanych.na.piśmie.................. 50 1.6.8.. Późniejsze.zachowanie.stron.a.wykładnia.. ich.oświadczeń.woli........................................................................ 52 1.6.9.. Podwyższony.standard.staranności.podczas.składania. oświadczeń.woli............................................................................... 53 5 Spis treści 1.6.10..Zasada.clara non sunt interpretanda.w.świetle.art..65.k.c............ 54 1.7.. Konsens.stron.jako.warunek.zawarcia.umowy..................................... 55 1.8.. Pojęcie.dyssensu.......................................................................................... 60 1.9.. Chwila.i.miejsce.złożenia.oświadczenia.woli......................................... 61 Rozdział 2 Powszechna regulacja procedury zawarcia umowy...................................64 2.1.. Sposoby.zawarcia.umowy.w.kodeksie.cywilnym,.konwencji. wiedeńskiej.i.regułach.modelowych....................................................... 64 2.2.. Tryb.ofertowy............................................................................................... 67 2.2.1.. Tryb.ofertowy.–.ogólna.charakterystyka..................................... 67 2.2.2.. Definicja.oferty................................................................................. 68 2.2.3.. Konieczna.treść.oferty..................................................................... 69 2.2.4.. Postać,.w.jakiej.może.zostać.złożona.oferta................................ 71 2.2.5.. Stanowczość.oferty.......................................................................... 74 2.2.6.. Termin.związania.ofertą................................................................. 77 2.2.7.. Adresaci.oferty................................................................................. 80 2.2.8.. Skutki.złożenia.oferty..................................................................... 84 2.2.9.. Przyjęcie.oferty................................................................................. 86 2.2.10..Zgodność.treści.oferty.i.jej.akceptacji.......................................... 90 2.2.11..Spóźnione.przyjęcie.oferty............................................................ 94 2.2.12..Możliwość.cofnięcia.oferty............................................................. 98 2.2.13..Miejsce.i.czas.zawarcia.umowy..................................................... 99 2.2.14..Charakter.prawny.oferty.............................................................. 100 2.2.15..Oferta.elektroniczna...................................................................... 102 2.3.. Aukcja.i.przetarg....................................................................................... 106 2.3.1.. Aukcja.i.przetarg.–.ogólna.charakterystyka.............................. 106 2.3.2.. Ogłoszenie.aukcji.lub.przetargu................................................. 109 2.3.3.. Związanie.warunkami.aukcji.lub.przetargu............................. 111 2.3.4.. Stan.związania.ofertą.przetargową............................................ 115 2.3.5.. Zawarcie.umowy.w.wyniku.aukcji.oraz.przetargu................. 118 2.3.6.. Obowiązek.zawarcia.umowy.po.przeprowadzeniu. aukcji.lub.przetargu...................................................................... 120 2.3.6.1..Obowiązek.zawarcia.umowy.wynikający.. ze.stosunku.przetargowego............................................. 120 2.3.6.2..Obowiązek.zawarcia.umowy.po.przeprowadzeniu. aukcji.lub.przetargu,.gdy.ustawa.wymaga. spełnienia.szczególnych.wymogów.dla.zawarcia.umowy.121 6 Spis treści 2.3.6.3..Obowiązek.zawarcia.umowy.po.przeprowadzeniu. aukcji.lub.przetargu,.gdy.strony.wymagają.spełnienia. szczególnych.wymogów.dla.zawarcia.umowy.................... 125 2.3.7.. Wadium........................................................................................... 127 2.3.7.1..Wadium.–.ogólna.charakterystyka................................. 127 2.3.7.2..Wadium.jako.warunek.przystąpienia.do.przetargu... 128 2.3.7.3..Wadium.jako.zabezpieczenie.wykonania.umowy...... 128 2.4.. Negocjacyjny.tryb.zawierania.umów.................................................... 131 2.4.1.. Definicja.negocjacji.–.brak.definicji.legalnej............................. 131 2.4.2.. Moment.zawarcia.umowy.i.charakter.art..72.k.c..................... 135 2.4.3.. Culpa in contrahendo....................................................................... 140 2.4.3.1..Charakter.odpowiedzialności.za.winę. w.kontraktowaniu............................................................. 140 2.4.3.2..Sytuacje.powodujące.odpowiedzialność...................... 147 2.4.3.3..Dobre.obyczaje.i.dobra.wiara.......................................... 150 2.4.3.4..Rozmiar.szkody.podlegającej.kompensacji.................. 159 2.4.3.5..Możliwość.stosowania.art..72.§.2.k.c..poza. trybem.negocjacyjnym..................................................... 162 2.4.4.. Obowiązki.informacyjne.............................................................. 164 2.4.5.. Obowiązek.zachowania.poufności............................................. 169 2.4.5.1..Zbieg.z.przepisami.ustaw.szczególnych....................... 169 2.4.5.2..Odpowiedzialność.z.art..721.k.c..–.charakter. kontraktowy.czy.deliktowy?........................................... 169 2.4.5.3..Charakter.prawny.oświadczenia. zastrzegającego.poufność................................................. 171 2.4.5.4..Zakres.odszkodowania..Odpowiedzialność.za. niezachowanie.poufności.a.roszczenie.z.tytułu. bezpodstawnego.wzbogacenia....................................... 172 2.4.6.. Stosunek.pomiędzy.art..721.k.c..oraz.art..72.§.2.k.c.................. 175 Rozdział 3 Szczególne reguły dotyczące zawierania umów pomiędzy przedsiębiorcami............................................................................................176 3.1.. Geneza.wprowadzenia.szczególnej.regulacji.zawierania. umów.w.obrocie.profesjonalnym.......................................................... 176 3.2.. Modyfikacyjne.przyjęcie.oferty.............................................................. 178 3.2.1.. Problem.zgodności.oświadczeń.woli.oblata.i.oferenta........... 178 7 Spis treści 3.2.2.. Pojęcie.zmian.i.uzupełnień.zmieniających.istotnie. treść.oferty...................................................................................... 180 3.2.3.. Okoliczności.wyłączające.możliwość.modyfikacyjnego. przyjęcia.oferty.............................................................................. 186 3.2.4.. Charakter.przepisu.art..681.§.1.k.c............................................... 191 3.2.5.. Modyfikacyjne.przyjęcie.oferty.a.konflikt.formularzy........... 192 3.2.6.. Brak.zgodności.oświadczeń.woli.oblata.i.oferenta. a.wykonanie.umowy..................................................................... 195 3.3.. Milczące.przyjęcie.oferty.między.przedsiębiorcami........................... 196 3.4.. Pismo.potwierdzające.zawarcie.umowy............................................... 202 3.5.. Odwołanie.oferty...................................................................................... 207 3.6.. Porozumienia.przedkontraktowe........................................................... 217 3.6.1.. Kategorie.porozumień.przedkontraktowych........................... 217 3.6.2.. List.intencyjny................................................................................ 221 3.6.3.. Umowa.o.negocjacje..................................................................... 224 3.6.4.. Kontrakt.uboczny.......................................................................... 229 3.6.5.. Umowa.ramowa............................................................................ 230 3.6.6.. Punktacje......................................................................................... 237 Rozdział 4 Wzorce umowne.............................................................................................240 4.1.. Charakter.prawny.wzorców.umownych,.definicja.wzorca. umownego................................................................................................. 240 4.2.. Umowy.adhezyjne.................................................................................... 253 4.3.. Stosowanie.wzorców.umów.w.obrocie................................................. 256 4.3.1.. Pozytywne.i.negatywne.następstwa.posługiwania.się. wzorcami......................................................................................... 256 4.3.2.. Instrumenty.kontroli.wzorców.w.kodeksie.cywilnym........... 257 4.3.2.1..Obowiązek.udostępnienia.wzorca................................. 258 4.3.2.2..Obowiązki.dotyczące.treści.wzorca............................... 265 4.3.2.3..Prymat.umowy.nad.wzorcem........................................ 271 4.4.. Ocena.obowiązującego.stanu.prawnego.............................................. 272 4.5.. „Wojna.wzorców.kontraktowych”.......................................................... 278 Zakończenie...................................................................................................... 285 Spis literatury................................................................................................... 293 8 Wykaz skrótów Wykaz skrótów Akty prawa k.c.. –. ustawa.z.dnia.23.kwietnia.1964.r..–.Kodeks.cywil­ ny.(Dz..U..Nr.16,.poz..93.z.późn..zm.) konwencja.wiedeńska. –. Konwencja.Narodów.Zjednoczonych.o.umo­ wach. międzynarodowej. sprzedaży. towarów. sporządzona.w.Wiedniu.dnia.11.kwietnia.1980.r.. (Dz..U..z.1997.r..Nr.45,.poz..286) GSP. KPP. M..Praw.. OSA. OSNAP. OSNC. OSNP. PiP. PPH. PPHZ. Pr..Spółek. PUG. R..Pr.. Czasopisma i zbiory orzecznictwa –. Gdańskie.Studia.Prawnicze –. Kwartalnik.Prawa.Prywatnego –. Monitor.Prawniczy –. Orzecznictwo.Sądów.Apelacyjnych –. Orzecznictwo.Sądu.Najwyższego..Izba.Adminis­ tracyjna,.Pracy.i.Ubezpieczeń.Społecznych –. Orzecznictwo.Sądu.Najwyższego..Izba.Cywilna. – Orzecznictwo.Sądu.Najwyższego..Izba.Pracy,. Ubezpieczeń.Społecznych.i.Spraw.Publicznych. –. Państwo.i.Prawo –. Przegląd.Prawa.Handlowego –. Problemy.Prawne.Handlu.Zagranicznego –. Prawo.Spółek –. Przegląd.Ustawodawstwa.Gospodarczego –. Radca.Prawny 9 –. Ruch.Prawniczy,.Ekonomiczny.i.Socjologiczny –. Studia.Prawnicze –. Studia.Prawno­Ekonomiczne Inne –. Wspólny.System.Odniesienia.(Common Frame of Reference) –. projekt.CFR.(Draft Common Frame of Reference) –. Zasady.Europejskiego.Prawa.Umów.(Principles of European Contract Law) –. Principles of the Existing EC Contract Law.(Acquis Principles)..Contract I. Pre-contractual Obligations, Conclusion of Contract, Unfair Terms.opracowane. przez.tzw..grupę.Acquis –. Zasady.Międzynarodowych.Kontraktów.Han­ dlowych.UNIDROIT Wykaz skrótów RPEiS. St..Praw.. St..Pr.­Ek.. CFR. DCFR. PECL. zasady.Acquis. zasady.UNIDROIT. 10 Wstęp Wstęp Umowy.są.podstawowym.instrumentem.prawnym.wykorzystywa­ nym.w.obrocie.gospodarczym..Obrót.ten.podlega.nieustannym.zmianom,. które.były.widoczne.zwłaszcza.w.ostatnich.latach.ze.względu.na.postęp.na­ ukowy.i.wykorzystanie.nowoczesnych.technologii,.jak.również.na.skutek. przystąpienia.Polski.do.Unii.Europejskiej..Problematyka.zawierania.umów. była.przedmiotem.zainteresowania.polskiego.ustawodawcy.w.2003.r.,.kie­ dy.znowelizowano.wiele.przepisów.kodeksu.cywilnego.regulujących.te. kwestie,.znajdujących.zastosowanie.do.stosunków.między.przedsiębior­ cami..Obecnie.trwają.prace.nad.nowym.kodeksem.cywilnym,.w.którym. znajdzie.się.również.regulacja.zawierania.umów..Na.poziomie.europejskim. i.międzynarodowym.funkcjonują.opracowania.i.akty.prawne,.dotyczące. między.innymi.zawierania.umów,.które.wpływać.mogą.także.na.polski. porządek.prawny..Ograniczenie.rozważań.jedynie.do.umów.dwustronnie. profesjonalnych.(gospodarczych).nie.oznacza.jednak.zaprzeczenia.temu,. że.regulacja.prawna.ich.dotycząca.razem.z.regulacją.umów.w.obrocie.po­ wszechnym.i.umów.konsumenckich.tworzą.jedną.całość. Określając.źródła.prawa.dotyczące.zawierania.umów,.należy.wskazać. po.pierwsze.regulację.ustawy.z.dnia.23.kwietnia.1964.r..–.Kodeks.cywilny. (Dz..U..Nr.16,.poz..93.z.późn..zm.).oraz.innych.ustaw,.nie.ograniczając.się. jednak.do.prawa.pozytywnego..Znaczącą.rolę.pełnią.zwyczaje.zarówno. o.charakterze.lokalnym,.jak.i.międzynarodowym,.pod.warunkiem,.że.są. znane.przez.strony.lub.że.powinny.im.być.znane..Dotyczy.to.zwłaszcza. profesjonalistów,.w.stosunku.do.których.przyjmuje.się,.że.znają.ustalone. zwyczaje.występujące.w.obrocie.gospodarczym1..Ponadto.wpływ.na.umo­ 1.Por..A..Brzozowski.(w:).System prawa prywatnego,.Prawo zobowiązań – część ogólna,.t..V,. red..E..Łętowska,.Warszawa.2006,.s..391. 11 Wstęp wy.mają.uregulowania.o.charakterze.ponadnarodowym,.jak.Konwencja. Narodów.Zjednoczonych.o.umowach.międzynarodowej.sprzedaży.towa­ rów.sporządzona.w.Wiedniu.dnia.11.kwietnia.1980.r..(Dz..U..z.1997.r..Nr.45,. poz..286)2.oraz.omówione.poniżej.rozwiązania.modelowe,.które.nie.mają. wprawdzie.charakteru.wiążącego,.ale.stanowić.mogą.pewną.propozycję. do.rozważenia.dla.polskiego.ustawodawcy..Przedstawione.zostały.również. w.zarysie.dotychczasowe.rezultaty.pracy.Komisji.Kodyfikacyjnej.przy.Mi­ nistrze.Sprawiedliwości.opracowującej.projekt.nowego.kodeksu.cywilne­ go,.dotyczące.zawierania.umów. Modelowe.reguły.o.charakterze.ponadnarodowym.to.trzy.grupy.pro­ pozycji.rozwiązań.prawnych.w.zakresie.umów:.opracowane.przez.Komisję. do.Spraw.Międzynarodowego.Prawa.Umów.(tzw..komisję.Lando).Zasady. Europejskiego.Prawa.Umów.(Principles of European Contract Law)3,.przygoto­ wane.przez.grupę.roboczą.powołaną.przez.Międzynarodowy.Instytut.Uni­ fikacji.Prawa.Prywatnego.Zasady.Międzynarodowych.Kontraktów.Han­ dlowych.UNIDROIT4.oraz.opracowywany.obecnie.pod.patronatem.Komisji. Europejskiej.Wspólny.System.Odniesienia.(Common Frame of Reference). Zgodnie.z.preambułą.do.zasad.UNIDROIT,.ustanawiają.one.ogól­ ne.normy.dla.międzynarodowych.kontraktów.handlowych.i.mają.być. stosowane,.gdy.strony.tak.postanowiły,.a.także.gdy.strony.uzgodniły,.że. kontrakt.poddany.będzie.ogólnym.regułom.prawa,.oraz.jeżeli.mogą.za­ pewnić.rozwiązanie.określonej.kwestii,.dla.której.nie.jest.możliwe.usta­ lenie.w.prawie.właściwym.odpowiedniej.normy..Ponadto.mogą.być.one. wykorzystywane.przy.wykładni.i.uzupełnianiu.innych.aktów.między­ narodowego.prawa.jednolitego.i.prawa.krajowego.oraz.służyć.za.model. dla.krajowego.i.międzynarodowego.ustawodawcy..Terminy.„międzyna­ 2.Podpisana.w.Wiedniu.w.dniu.11.kwietnia.1980.r.,.weszła.w.życie.w.Polsce.w.dniu.1.czerw­ ca.1996.r. 3.W.polskiej.wersji.językowej PECL.ukazały.się.w.Kwartalniku.Prawa.Prywatnego.2004,.nr.3,. s..815.i.n..w.tłumaczeniu.A.­M..Zachariasiewicz.oraz.J..Bełdowskiego;.na.temat.genezy,.treści.i.zna­ czenia.PECL.por..m.in..R..Stefanicki,.Zasady Europejskiego Prawa Umów (PECL),.St..Praw..2005,.nr.3,. s..109.i.n.;.P..Machnikowski,.Zasady Europejskiego Prawa Umów a przepisy kodeksu cywilnego o zawarciu umowy,.Transformacje.Prawa.Prywatnego.2006,.nr.3–4,.s..77.i.n. 4.Zasady.UNIDROIT.zostały.opublikowane.przez.Instytut.wraz.z.komentarzem.w.1994.r.:. UNIDROIT.International.Institute.for.the.Unification.of.Private.Law,.Principles of International Com- mercial Contracts,.Rome.1994..Nowa.uzupełniona.wersja.zasad.UNIDROIT.opublikowana.została. w.2004.r..i.dostępna.jest.wraz.z.oficjalnym.komentarzem.na.stronach.internetowych.http://www. unilex.info;.na.temat.genezy.zasad.UNIDROIT.oraz.podstawowych.rozwiązań.w.nich.zastosowa­ nych.por..J..Rajski,.Zasady międzynarodowych kontraktów handlowych UNIDROIT,.KPP.1996,.z..2,.s..237. i.n.;.por..ponadto.M.J..Bonell.(ed.),.The UNIDROIT Principles in Practice. Caselaw nad Bibliography of Commercial Contracts,.New.York.2002. 12 Wstęp rodowy”.oraz.„kontrakt.handlowy”.nie.zostały.zdefiniowane;.w.zamie­ rzeniu.twórców.powinno.się.im.nadawać.jak.najszersze.znaczenie5..Jako. funkcję.PECL.jego.autorzy.wskazywali:.stymulowanie.tworzenia.jednoli­ tych.reguł.dla.wewnątrzwspólnotowego.obrotu.gospodarczego.i.tworze­ nie.podstawy.dla.jednolitego.prawa.kontraktów,.wspomaganie.budowy. „mostu”.między.systemami.romańsko­germańskimi.a.systemami.common law,.ujednolicanie.praktyki.kontraktowej,.wprowadzanie.nowoczesnego. lex mercatoria.i.służenie.jako.podstawa.do.harmonizacji.europejskiego.pra­ wa.umów,.a.ponadto.stanowienie.wskazówki.dla.sądów.i.ustawodawców. krajowych.państw.członkowskich6..Głównymi.celami.CFR.określonymi. przez.Komisję.Europejską7.są:.po.pierwsze.poprawa.jakości.legislacji.oraz. spójności.istniejącego.i.przyszłego.prawa.europejskiego.w.zakresie.prawa. umów,.a.po.drugie.stworzenie.ewentualnego.instrumentu.opcyjnego.eu­ ropejskiego.prawa.umów8..Co.do.tego,.czy.i.o.jakim.charakterze.instru­ ment.opcyjny.zostanie.wprowadzony,.nie.podjęto.jeszcze.decyzji9..Prace. nad.CFR.nie.zostały.dotąd.zakończone..Opublikowano.jedynie.projekt,. który.ma.stanowić.przedmiot.szerokiej.dyskusji.–.Draft Common Frame of 5.Por..preambuła.do.zasad.UNIDROIT.i.komentarz.na.stronie.http://www.unilex.info.oraz. J..Rajski,.Zasady międzynarodowych kontraktów…,.s..240.i.n. 6.Por..O..Lando,.H..Beale.(eds),.Principles of European Contract Law,.Parts.I.and.II..Combined. and.Revised,.The.Hague.2003,.s..XXI.i.n..oraz.A..Brzozowski.(w:).System…,.t..V,.s..400.i.n.. 7.W.Komunikacie.Komisji.dla.Parlamentu.Europejskiego.i.Rady.A More Coherent European Con- tract Law. An Action Plan.z.dnia.12.lutego.2003.r.,.COM(2003).68.final.(brak.oficjalnej.polskiej.wersji. językowej).oraz.w.Komunikacie.Komisji.dla.Parlamentu.Europejskiego.i.Rady.„Europejskie.prawo. umów.i.weryfikacja.acquis:.rozwój”.z.dnia.11.października.2004.r.,.COM(2004).651.końcowy. 8.Termin.„europejskie.prawo.umów”.używany.jest.w.dwóch.znaczeniach.–.po.pierwsze.na­ zywa.się.tak.wspólne.dla.różnych.europejskich.porządków.prawnych.pojęcia.i.konstrukcje.praw­ ne,.po.drugie.ogół.obowiązujących.norm.w.prawie.wspólnotowym.odnoszących.się.do.zawarcia,. treści,.wykonania.i.wygaśnięcia.umowy.oraz.odpowiedzialności.za.niewykonanie.lub.nienależyte. wykonanie.umowy.–.por..J..Pisuliński,.O możliwości stworzenia zasad europejskiego prawa zobowiązań umownych.(w:).A..Brzozowski,.W..Kocot,.K..Michałowska.[i.in.],.W kierunku europeizacji prawa prywat- nego. Księga pamiątkowa dedykowana Profesorowi Jerzemu Rajskiemu,.Warszawa.2007,.s..121;.w.pracy. określenie.„europejskie.prawo.umów”.używane.jest.w.tym.drugim.znaczeniu. 9.Więcej.na.ten.temat.m.in..C..von.Bar,.Od zasad do kodyfikacji: perspektywy europejskiego prawa prywatnego,.KPP.2002,.z..2,.s..305.i.n.;.S..Grundmann,.European Contract Law(s) of What Colour?,.Euro­ pean.Review.of.Contract.Law.2005,.nr.2,.s..184.i.n.;.J..Lehmann,.O przyszłości prawa cywilnego,.Roz- mowa z prof. Christianem von Barem, szefem Grupy Studyjnej ds. Europejskiego Kodeksu Cywilnego,.Palestra. 2007,.nr.7–8,.s..83.i.n.;.tenże,.Europejski Kodeks Cywilny?,.Palestra.2007,.nr.7–8,.s..86.i.n.;.T..Pajor.(w:). System prawa prywatnego,.Prawo cywilne – część ogólna,.t..I,.red..M..Safjan,.Warszawa.2007,.s..256.i.n.;. J..Rajski,.Kierunki rozwoju europejskiego prawa kontraktów,.KPP.2002,.z..1,.s..211.i.n.;.D..Staudenmayer,. European Contract Law – What Does It Mean and What Does It Not Mean?.(w:).S..Vogenauer,.S..Weathe­ rill.(eds),.The Harmonisation of European Contract Law. Implications for European Private Laws,.Business. and.Legal.Practice,.Oxford.2006,.s..240.i.n. 13 Wstęp Reference10..Projekt.jest.częściowo.oparty.na.poprawionej.wersji.PECL,.obej­ muje.jednak.materię.szerszą.niż.ten.ostatni.akt,.zajmując.się.również.zo­ bowiązaniami.pozaumownymi..DCFR.jest.tekstem.akademickim.i.nie.jest. przesądzone,.czy.stanie.się.podstawą.dla.rzeczywistego.Wspólnego.Syste­ mu.Odniesienia.jako.aktu.prawnego.Wspólnot.Europejskich11..Zwraca.się. uwagę,.że.CFR.jest.bardziej.liberalne,.a.mniej.niż.PECL.uwzględnia.zasady. sprawiedliwości.społecznej12..W.ramach.prac.prowadzonych.nad.prawem. umów.pod.auspicjami.Komisji.Europejskiej.wydano.również.zbiór.zasad. sformułowanych.na.podstawie.istniejących.europejskich.regulacji.praw­ nych,.dotyczących.obowiązków.przedumownych,.zawarcia.umowy.oraz. niedozwolonych.klauzul.umownych.–.Principles of the Existing EC Contra- ct Law.(Acquis Principles)..Contract I. Pre-contractual Obligations, Conclusion of Contract, Unfair Terms.opracowane.przez.tzw..grupę.Acquis13..Zasady.Acquis. opracowane.zostały.na.podstawie.istniejących.regulacji,.w.szczególności. zawartych.w.traktatach,.dyrektywach.i.rozporządzeniach,.z.uwzględnie­ niem.orzecznictwa.Europejskiego.Trybunału.Sprawiedliwości..Ponadto. wzięto.pod.uwagę.inne.traktaty.międzynarodowe,.które.służyły.jako.wzo­ rzec.dla.prawa.europejskiego,.zwłaszcza.konwencję.wiedeńską..W.zamie­ 10.Principles, Definitions and Model Rules of European Private Law. Draft Common Frame of Referen- ce (DCFR). Interim Outline Edition,.C..von.Bar,.E..Clive,.H..Schulte­Nölke.[i.in.].(eds),.Munich.2008,. oraz.poprawiona,.ostateczna.wersja:.Principles, Definitions and Model Rules of European Private Law, Draft Common Frame of Reference (DCFR). Outline Edition,.C..von.Bar,.E..Clive,.H..Schulte­Nölke.[i.in.]. (eds),.Munich.2009,.przygotowane.przez.Grupę.Studyjną.ds..Europejskiego.Kodeksu.Cywilnego. (Study Group on a European Civil Code).oraz.Grupę.Badawczą.ds..Wspólnotowego.Prawa.Prywatnego. tzw..grupę.Acquis.(Research Group on EC Private Law – Acquis Group);.w.tej.ostatniej.grupie.uczestni­ czyli.m.in.:.P..Machnikowski,.J..Pisuliński,.E..Rott­Pietrzyk,.M..Szpunar,.F..Zoll,.w.pierwszej.grupie:. J..Lehmann.oraz.A..Wiewiórowska,.nadto.członkiem.Grupy.Koordynującej.był.J..Rajski..Omówie­ nie.rozwiązań.DCFR.dotyczących.czynności.prawnych:.P..Machnikowski,.Przepisy dotyczące czynno- ści prawnych w projekcie Common Frame of Reference i w Principles of the Existing EC Contract Law,.cz..1,. Rejent.2008,.nr.4,.s..22.i.n..Ilekroć.w.tekście.pojawia.się.odwołanie.do.DCFR,.należy.przez.to.rozu­ mieć.Interim Outline Edition.–.wersję.opublikowaną.w.2009.r. 11.Por..C..von.Bar,.H..Beale,.E..Clive,.H..Schulte­Nölke,.Introduction.(w:).Principles, Definitions and Model Rules,.s..6.i.n.;.C..von.Bar,.Coverage and Structure of the Academic Common Frame of Reference,. European.Review.of.Contract.Law.2007,.nr.3,.s..350.i.n.;.H..Schulte­Nölke,.EC Law on the Formation of Contract – from the Common Frame of Reference to the „Blue Button”,.European.Review.of.Contract. Law.2007,.nr.3,.s..332.i.n. 12.Por..O..Lando,.The Structure and the Legal Values of the Common Frame of Reference (CFR),.Eu­ ropean.Review.of.Contract.Law.2007,.nr.3,.s..245.i.n. 13.Opublikowane.w.języku.angielskim.wraz.z.komentarzem:.Principles of the Existing EC Con- tract Law (Acquis Principles). Contract I. Pre-contractual Obligations, Conclusion of Contract, Unfair Terms prepared by Research Group on the Existing EC Private Law (Acquis Group),.Munich.2007..Omówienie. rozwiązań.zasad.Acquis.dotyczących.czynności.prawnych:.P..Machnikowski,.Przepisy dotyczące czyn- ności prawnych w projekcie Common Frame of Reference i w Principles of the Existing EC Contract Law,.cz..2,. Rejent.2008,.nr.5,.s..42.i.n. 14 Wstęp rzeniu.ich.autorów.zasady.Acquis.mają.stanowić.przede.wszystkim.narzę­ dzie.dla.ustawodawcy.wspólnotowego,.poza.tym.jednak.mogą.służyć.za. punkt.odniesienia.i.wytyczne.również.dla.państw.członkowskich.przy. przenoszeniu.nowego.prawodawstwa.europejskiego.do.wewnętrznego. porządku.prawnego..Po.trzecie,.mogą.być.pomocne.dla.sądów.krajowych. i.praktyków.przy.dokonywaniu.interpretacji.dyrektyw.oraz.rozporządzeń.. Wreszcie.zasady.Acquis.stanowią.cześć.szerszego.projektu.opracowywa­ nia.Wspólnego.Systemu.Odniesienia.(CFR),.choć.nie.mają.w.zamierze­ niu.autorów.stanowić.części.CFR.jako.takie,.a.jedynie.stanowić.pomoc. dla.twórców.CFR14..Poszukiwanie.zasad.w.acquis communautaire.znajduje. swoje.uzasadnienie.w.tym,.że.przy.tworzeniu.nowego.prawa.przydatne. jest.sięgnięcie.do.istniejących.już.zasad.w.danym.obszarze15. Poza.przepisami.wskazanych.powyżej.aktów.prawnych,.a.także.po­ glądami.polskiej.i.obcej.doktryny,.przedmiotem.analizy.były.również.orze­ czenia.sądów.polskich,.a.także.orzeczenia.sądów.zagranicznych.zapadłe. przy.rozstrzyganiu.spraw.na.podstawie.przepisów.konwencji.wiedeńskiej.. Jednak.jedynie.niewielka.ilość.orzeczeń.sądów.polskich.dotyczy.samej.pro­ cedury.zawierania.umów. W.literaturze.zwraca.się.uwagę.na.wykształcenie.się.w.ramach.jedno­ litego.dotychczas.systemu.prawa.cywilnego.specjalnych.obszarów.regula­ cyjnych,.wyróżnianych.według.kryterium.uczestników.obrotu,.ze.względu. na.ich.tzw..profesjonalny.i.konsumencki,.a.w.pozostałym.zakresie.–.po­ wszechny.charakter16..Wyróżniany.w.ten.sposób.obrót.profesjonalny.wy­ kazywać.ma.odrębności.przemawiające.za.koniecznością.specjalnego.unor­ mowania.stosunków.łączących.przedsiębiorców..Mają.się.one.przejawiać. w.swoistym.ujęciu.zasad.swobody.umów.oraz.autonomii.woli.i.w.pod­ wyższonym.standardzie.staranności.wymaganej.od.uczestników.tego.ob­ rotu.podczas.wykonywania.zobowiązań.(art..355.§.2.k.c.).i.w.innych.sytu­ acjach..W.transakcjach.handlowych.–.zarówno.międzynarodowych,.jak. i.krajowych.–.obowiązują.ponadto.zasady.dobrej.wiary.i.rozsądku,.a.duże. znaczenie.mają.zwyczaje.i.praktyka.wytworzone.przez.strony.w.ich.wza­ jemnych.kontaktach. 14.Por..H..Schulte­Nölke,.Ch..Busch.(w:).Principles of the Existing EC Contract Law…,.s..17–20;. na.temat.również:.T..Wilhelmsson,.Ch..Twigg­Flesner,.Pre-contractual information duties in the.acquis communautaire,.European.Review.of.Contract.Law.2006,.nr.4,.s..441–446. 15.Tak:.R..Schulze,.European Private Law and Existing EC Law,.European.Review.of.Private. 16.Por..M..Jasiakiewicz,.K..Oplustil.(w:).Prawo umów handlowych,.red..S..Włodyka,.Warsza­ Law.2005,.nr.13.(1),.s..8–9. wa.2006,.s..127. 15 Wstęp Obecny.stan.prawny.nasuwa.przede.wszystkim.pytanie,.czy.należy. dążyć.do.tworzenia.odrębnej.regulacji.zawierania.umów.dla.przedsiębior­ ców,.która.już.obecnie.de facto funkcjonuje.w.ramach.kodeksu.cywilnego.. Należy.rozważyć,.czy.i.jakie.przesłanki.przemawiają.za.specjalnym.trak­ towaniem.przez.ustawodawcę.procesu.zawierania.kontraktów.dwustron­ nie.handlowych..Wreszcie.istotne.znaczenie.ma.też.to,.czy.obszar.regulacji. swoistej.w.stosunku.do.obrotu.powszechnego.powinien.zostać.rozszerzo­ ny,.czy.też.może.prawo.cywilne.w.obszarze.zawierania.umów.powinno. być.bardziej.jednolite..Należy.przede.wszystkim.odpowiedzieć.na.pyta­ nie,.czy.i.w.jakim.zakresie.obecna.regulacja.prawna.odpowiada.potrzebom. współczesnego.obrotu.prawnego,.który.nie.tylko.dotyczy.stosunków.we­ wnętrznych,.ale.w.coraz.większym.stopniu.ma.charakter.ponadnarodowy. Powstanie.niniejszej.książki.było.możliwe.dzięki.środkom.uzyska­ nym.z.Ministerstwa.Nauki.i.Szkolnictwa.Wyższego.w.ramach.projektów. badawczych.promotorskich,.które.pozwoliły.autorce.na.pobyt.badawczy. w.European Legal Studies Institute.Uniwersytetu.w.Osnabrück. 16 1.1. Przedsiębiorca i umowy gospodarcze (handlowe) Zawieranie umów w prawie polskim Rozdział 1. – ogólne zasady 1.1. Przedsiębiorca i umowy gospodarcze (handlowe) Umowy.są.niezwykle.ważne.dla.stosunków.gospodarczych..Dotyczy. to.nie.tylko.wielkich,.opiewających.na.miliony.euro.kontraktów,.ale.tak­ że.umów,.przy.pomocy.których.drobni.i.średni.przedsiębiorcy.organizują. swoją.działalność,.jak.i.tysięcy.umów.zawieranych.codziennie.poza.pro­ fesjonalnym.obrotem,.które.wspierają.ten.obrót..Odpowiednia.regulacja. prawna,.tworząca.właściwe.ramy.dla.stron.umowy,.ale.jednocześnie.nie. krępująca.nadmiernie.ich.swobody,.jest.więc.bardzo.istotna..Zwraca.się. uwagę,.także.w.polskiej.literaturze1,.że.ostatnio.większe.niż.niegdyś.zna­ czenie.przypisywane.jest.stadium.zawarcia.umowy,.które.dawniej.uwa­ żane.było.za.nieistotne..Dotyczy.to.zwłaszcza.kontynentalnych.systemów. prawnych,.do.których.zalicza.się.również.system.polski..Wyrazem.tego.jest. także.większa.liczba.przedkontraktowych.porozumień.zawieranych.przez. strony.na.podstawie.zasady.swobody.umów.w.celu.ułatwienia.zawarcia. kontraktu.definitywnego2..Termin.„zawieranie.umowy”.ma.podwójne. znaczenie:.proceduralne.i.materialnoprawne..W.znaczeniu.pierwszym.to. wypełnienie.określonej.przez.przepisy.prawa.lub.same.strony.procedury. zawarcia.umowy..W.znaczeniu.materialnym.wystarczy.uzyskanie.poro­ zumienia.–.konsensu.–.wskutek.złożenia.w.określonym.trybie.co.najmniej. dwóch.zgodnych.oświadczeń.woli.stron3. 1.Por..M..Krajewski.(w:).System Prawa Prywatnego…,.t..V,.red..E..Łętowska,.s..705. 2.Por..tamże,.s..707. 3.Por..M..Jasiakiewicz.(w:).Prawo umów w obrocie gospodarczym..Prawo gospodarcze i handlowe,. t..V,.red..S..Włodyka,.Warszawa.2001,.s..93–94. 17 Rozdział 1. Zawieranie umów w prawie polskim – ogólne zasady Przepisy.polskiego.kodeksu.cywilnego.nie.definiują.umowy..W.kon­ sekwencji.pojęcie.umowy.jest.określone.przez.problematykę.sposobu.jej. powstania4,.zostanie.więc.ono.szerzej.omówione.później..Pojęcie.przed­ siębiorcy.natomiast.w.polskim.prawie.pojawiło.się.stosunkowo.niedawno. –.w.ustawie.z.dnia.16.kwietnia.1993.r..o.zwalczaniu.nieuczciwej.konku­ rencji.(tekst.jedn.:.Dz..U..z.2003.r..Nr.153,.poz..1503.z.późn..zm.),.a.swoją. definicję.w.kodeksie.cywilnym.uzyskało.dopiero.po.wprowadzeniu.zmian. ustawą.z.dnia.14.lutego.2003.r..Wcześniej.ustawodawstwo.posługiwało.się. pojęciem.kupca.(kodeks.handlowy5),.następnie.kategorią.jednostki.gospo­ darczej,.a.po.wejściu.w.życie.ustawy.z.dnia.23.grudnia.1988.r..o.działalno­ ści.gospodarczej.(Dz..U..Nr.41,.poz..324.z.późn..zm.).–.pojęciem.podmiotu. gospodarczego.(przedsiębiorcy)..Do.czasu.pojawienia.się.definicji.w.ko­ deksie.cywilnym.definicję.przedsiębiorcy.wprowadzono.w.wielu.różnych. ustawach,.ale.tylko.na.ich.potrzeby..W.sposób.ogólny.pojęcia.przedsiębior­ cy.oraz.działalności.gospodarczej.definiowały.ustawy.o.charakterze.ad­ ministracyjno­prawnym:.ustawa.z.dnia.23.grudnia.1988.r..o.działalności. gospodarczej.oraz.ustawa.z.dnia.19.listopada.1999.r..–.Prawo.działalności. gospodarczej.(Dz..U..Nr.101,.poz..1178.z.późn..zm.),.uchylona.następnie. przez.ustawę.z.dnia.2.lipca.2004.r..o.swobodzie.działalności.gospodarczej. (tekst.jedn.:.Dz..U..z.2007.r..Nr.155,.poz..1095.z.późn..zm.)..Stan.ten.był. wielokrotnie.krytykowany.w.doktrynie,.a.brak.jednolitej.regulacji.pojęcia. przedsiębiorcy.powodował.rozliczne.trudności.interpretacyjne6. Zgodnie.z.obowiązującym.art..431.k.c..przedsiębiorcą.jest.osoba.fizycz­ na,.osoba.prawna.i.jednostka.organizacyjna,.o.której.mowa.w.art..331.§.1,. prowadząca.we.własnym.imieniu.działalność.gospodarczą.lub.zawodową.. Przepis.ten.zawiera.normatywną.definicję.ogólną.przedsiębiorcy.jako.pod­ 4.Por..A..Brzozowski.(w:).System…,.t..V,.s..380. 5.Rozporządzenie.Prezydenta.Rzeczypospolitej.z.dnia.27.czerwca.1934.r..–.Kodeks.handlo­ wy.(Dz..U..Nr.57,.poz..502.z.późn..zm.). 6.Por..J..Frąckowiak,.Podmiot gospodarczy. Kilka uwag o konsekwencjach wyodrębnienia tej kategorii podmiotów w prawie cywilnym.(w:).Spółka jako podmiot gospodarczy,.red..J..Frąckowiak,.Acta.Uniwersitatis. Wratislaviensis,.Prawo.CCXLII,.Wrocław.1995,.s..9.i.n.;.tenże,.Ustawodawstwo dotyczące przedsiębiorców pod rządami zasady jedności prawa cywilnego,.PPH.2000,.nr.11,.s..2;.tenże,.O konieczności dalszych zmian prawa cywilnego szczególnie w odniesieniu do podmiotów i umów w obrocie gospodarczym,.PPH.1999,.nr.3;. J..Jacyszyn,.Przedsiębiorca a wolny zawód,.Rejent.2003,.nr.10,.s..49.i.n.;.W.J..Katner,.Kupiec, podmiot go- spodarczy, przedsiębiorca – ewolucja pojęciowa.(w:).Księga pamiątkowa dla uczczenia pracy naukowej Profesora Kazimierza Kruczalaka,.GSP.1999,.t..V,.s..171.i.n.;.K..Kruczalak,.„Podmiot gospodarczy” czy „przedsiębiorca”. (w:).W..Pyzioł.(red.).[i.in.],.Studia z prawa gospodarczego i handlowego. Księga pamiątkowa ku czci prof. Sta- nisława Włodyki,.Kraków.1996,.s..272.i.n.;.A..Kidyba,.Prawo handlowe,.Warszawa.2003,.s..11.i.n.;.T..Mróz,. E..Bieniek­Koronkiewicz,.Kontrowersje wokół pojęcia „przedsiębiorca”,.Pr..Spółek.2003,.nr.6,.s..40.i.n. 18 1.1. Przedsiębiorca i umowy gospodarcze (handlowe) miotu.występującego.w.stosunkach.cywilnoprawnych7..W.zamierzeniu. została.ona.wprowadzona.na.użytek.całego.prawa.prywatnego8..Konse­ kwencje.tych.stosunków,.które.powstają.w.wyniku.działań.przedsiębior­ cy.w.rozumieniu.art..431.k.c.,.są.określone.przez.poszczególne.instytucje. prawa.cywilnego9. Przedsiębiorcą.może.być.każda.osoba.prawna,.a.także.jednostka.or­ ganizacyjna.nieposiadająca.osobowości.prawnej,.której.ustawa.przyznaje. zdolność.prawną,.w.szczególności.osobowa.spółka.handlowa..Przedsię­ biorcami.mogą.być.również.osoby.fizyczne,.przy.czym.przepis.nie.zawiera. ograniczenia,.że.mogą.to.być.tylko.osoby.mające.pełną.zdolność.do.czyn­ ności.prawnych..W.konsekwencji.pełna.zdolność.do.czynności.prawnych. nie.będzie.warunkiem.uzyskania.statusu.przedsiębiorcy.na.gruncie.prawa. cywilnego,.a.działalność.w.imieniu.i.na.rzecz.przedsiębiorcy.niemającego. pełnej.zdolności.do.czynności.prawnych.może.prowadzić.jego.przedsta­ wiciel.ustawowy10. W.aspekcie.przedmiotowym.przedsiębiorcą.będzie.taki.podmiot,.któ­ ry.prowadzi.działalność.gospodarczą,.a.także.podmiot.prowadzący.dzia­ łalność.zawodową..Ta.druga.możliwość.dotyczyć.będzie.jedynie.osób.fi­ zycznych..Kodeks.cywilny.nie.definiuje.ani.działalności.gospodarczej,.ani. działalności.zawodowej..W.takiej.sytuacji.uzasadnione.wydaje.się.sięgnię­ cie.do.definicji.zawartej.w.art..2.ustawy.o.swobodzie.działalności.gospo­ darczej11,.co.jest.nieco.utrudnione.przez.fakt.traktowania.przez.ustawę,. w.przeciwieństwie.do.kodeksu.cywilnego,.działalności.zawodowej.jako. jednego.z.typów.działalności.gospodarczej..Zgodzić.się.należy.jednak.z.po­ glądami,.że.poprzez.działalność.gospodarczą.powinno.się.rozumieć.pro­ fesjonalne.prowadzenie.działalności.zarobkowej.wykonywanej.w.sposób. 7.Tak:.S..Dmowski,.S..Rudnicki,.Komentarz do kodeksu cywilnego,.ks..1,.Cześć ogólna,.Warsza­ 8.Por..M..Pazdan.(w:).System prawa prywatnego. Prawo cywilne – część ogólna…,.t..I,.red..M..Sa­ wa.2007,.s..156. fjan,.s..1001.. 9.Por..Z..Radwański,.Podmioty prawa cywilnego w świetle zmian kodeksu cywilnego przeprowadzo- nych ustawą z dnia 14 lutego 2003 r.,.PS.2003,.nr.7–8,.s..22.. 10.Por..E..Gniewek.(w:).Kodeks cywilny. Komentarz,.red..E..Gniewek,.Warszawa.2006,.s..95;.R..Flej­ szar,.Przedsiębiorca w postępowaniu cywilnym rozpoznawczym,.Warszawa.2006,.s..98–99;.Z..Miczek,.Oso- ba fizyczna jako przedsiębiorca – na tle ustawy o swobodzie działalności gospodarczej i kodeksu cywilnego,. PPH.2005,.nr.9,.s..26.i.n.;.M..Pazdan.(w:).System…,.t..I,.s..1002;.W..Popiołek.(w:).Kodeks cywilny. Ko- mentarz do artykułów 1–44911,.t..I,.red..K..Pietrzykowski,.Warszawa.2005,.s..155;.odmiennie:.S..Dmow­ ski,.S..Rudnicki,.Komentarz…,.s..156,.oraz.C..Kosikowski,.Przedsiębiorca w prawie polskim na tle prawa europejskiego,.Warszawa.2003,.s..33. 11.Ustawa.z.dnia.2.lipca.2004.r..o.swobodzie.działalności.gospodarczej.(tekst.jedn.:.Dz..U.. z.2007.r..Nr.155,.poz..1095.z.późn..zm.). 19 Rozdział 1. Zawieranie umów w prawie polskim – ogólne zasady zorganizowany.i.ciągły12..Natomiast.działalność.zawodowa.to.–.analogicz­ nie.–.profesjonalne,.zarobkowe,.ciągłe.wykonywanie.określonego.zawodu. (zwłaszcza.wolnego)13..Granica.pomiędzy.dwoma.rodzajami.działalności,. których.prowadzenie.decyduje.o.posiadaniu.statusu.przedsiębiorcy,.jest. więc.raczej.płynna14. Działalność.gospodarcza.lub.zawodowa.powinna.być.prowadzona. we.własnym.imieniu..To.przedsiębiorca.powinien.swoją.działalność.orga­ nizować,.dokonywać.we.własnym.imieniu.czynności.z.nią.związanych,. zawierać.umowy.i.ponosić.odpowiedzialność.za.zaciągnięte.zobowiąza­ nia.i.czyny.popełnione.przez.siebie.oraz.osoby.działające.na.jego.rzecz. i.w.jego.imieniu15..Ten.ostatni.aspekt.prowadzenia.działalności.może.być. w.praktyce.trudny.do.pogodzenia.z.możliwością.uzyskania.statusu.przed­ siębiorcy.przez.osobę.fizyczną,.której.nie.przysługuje.pełna.zdolność.do. czynności.prawnych. Kodeks.cywilny.nie.zawiera.żadnych.wyłączeń,.które.wprowadza. w.sferze.prawa.administracyjnego.ustawa.o.swobodzie.działalności.gospo­ darczej,.co.oznacza,.że.osoby.prowadzące.działalność.rolniczą.spełniającą. wymogi.działalności.gospodarczej.w.podanym.wyżej.znaczeniu.(zwłasz­ cza.chodzi.o.zarobkowy.charakter.działalności).będą.posiadały.w.sferze. stosunków.cywilnoprawnych.status.przedsiębiorcy16..Również.każdy.ro­ dzaj.prowadzonej.działalności.zawodowej,.w.tym.wykonywanie.tzw..wol­ nego.zawodu,.wiązać.się.będzie.z.uznaniem.danego.podmiotu.za.przed­ siębiorcę.w.rozumieniu.art..431.k.c.17 Definicja.zawarta.w.art..431.k.c..nie.utożsamia.posiadania.statusu. przedsiębiorcy.z.prowadzeniem.zorganizowanego.przedsiębiorstwa.w.zna­ czeniu.przedmiotowym..W.literaturze.wskazuje.się,.że.zwykle.działalność. 12.Por..E..Gniewek.(w:).Komentarz…,.s..96;.W..Popiołek.(w:).Kodeks cywilny…,.s..156–157.. 13.Por..W..Popiołek.(w:).Kodeks cywilny…,.s..157.. 14.Por..A.W..Wiśniewski,.Stan prywatnego prawa gospodarczego a optymalna wizja kodeksu cywilne- go – zagadnienia podmiotowe,.PPH.2008,.nr.6.(Dodatek),.s..22. 15.Por..S..Dmowski,.S..Rudnicki,.Komentarz…,.s..157–158. 16.Por..na.ten.temat:.J..Frąckowiak,.Instytucje prawa handlowego w kodeksie cywilnym,.Rejent.2003,. nr.6,.s..37–38;.R..Trzaskowski,.Działalność gospodarcza w rozumieniu przepisów prawa cywilnego na tle orzecznictwa,.Glosa.2006,.nr.2,.s..41. 17.Problem.ten.wywoływał.wiele.wątpliwości.na.tle.regulacji.ustawy.o.swobodzie.działalno­ ści.gospodarczej.i.jej.poprzedniczek;.por..Ł..Błaszczak,.Status radcy prawnego w świetle ustawy o swo- bodzie działalności gospodarczej,.R..Pr..2004,.nr.6;.W..Boć,.Wokół statusu notariusza.(w:).Rozprawy z prawa handlowego,.red..J..Frąckowiak,.Acta.Uniwersitatis.Wratislaviensis,.nr.2683,.Przegląd.Prawa.i.Admi­ nistracji.2004,.LXIV,.s..9.i.n.;.J..Jacyszyn,.Przedsiębiorca…,.s..48.i.n.;.P..Marquardt,.Notariusz – przedsię- biorca,.PUG.2004,.nr.11,.s..18.i.n. 20 1.1. Przedsiębiorca i umowy gospodarcze (handlowe) gospodarcza.będzie.łączyć.się.z.prowadzeniem.przedsiębiorstwa,.co.nie. dotyczy.jednak.działalności.zawodowej18..Wiele.zależeć.będzie.od.sposo­ bu.rozumienia.terminu.„przedsiębiorstwo”..Niemniej.jednak,.oderwanie. w.definicji.w.art..431.k.c..przedsiębiorcy.od.przedsiębiorstwa.oraz.rozdzie­ lenie.w.jej.treści.działalności.gospodarczej.i.działalności.zawodowej.musi. powodować.trudności.w.wykładni.wielu.przepisów.kodeksu.cywilnego,. w.których.użyto.określeń.„prowadzący.przedsiębiorstwo”.czy.„prowadze­ nie.działalności.gospodarczej”..Przepisy.te.należy.w.obecnym.stanie.praw­ nym.uznawać.za.określające.w.sposób.opisowy.przedsiębiorcę19..Inna.in­ terpretacja.prowadzić.by.musiała.do.wniosków.nie.do.pogodzenia.z.celami. tej.regulacji,.a.niekiedy.wręcz.absurdalnych20. Przyjmowane.w.polskiej.literaturze.rozumienie.definicji.przedsię­ biorcy,.które.zakłada.zarobkowy.charakter.prowadzonej.działalności,.jest. przez.to.węższe.niż.wywiedzione.z.regulacji.europejskich.i.umieszczone. w.art..1:202.zasad.Acquis..Zasady.Acquis.uznają.za.przedsiębiorcę.każdą. osobę.fizyczną.albo.prawną,.która.dokonuje.czynności.związanej.ze.swo­ im.prowadzonym.na.własny.rachunek.handlem,.działalnością.albo.zawo­ dem,.nawet.jeżeli.osoba.ta.nie.zamierza.osiągnąć.w.wyniku.dokonywanej. czynności.zysku..To.szerokie.rozumienie.pojęcia.przedsiębiorcy.jest.najwy­ raźniej.konsekwencją.tego,.że.znaczna.większość.regulacji.prawa.wspól­ notowego.dotyczy.stosunków.jednostronnie.profesjonalnych,.w.których. występują.konsumenci..Potrzeba.ochrony.konsumentów.przemawia.za. szerokim.rozumieniem.przedsiębiorcy..Podobna.definicja.przedsiębiorcy. zawarta.została.w.Aneksie.I.do.DCFR.oraz.w.art..I.­1:105.ust..2.DCFR21. Pojęcie.przedsiębiorcy.jest.jednym.z.elementów.definicji.umów.(kon­ traktów).handlowych.jako.części.szerszej.kategorii.czynności.handlowych.. Dla.wyróżnienia.tej.kategorii.przyjmuje.się.mieszane.kryterium.odnoszące. się.do.cech.podmiotowych.oraz.przedmiotowych.–.za.czynności.handlowe,. 18.Por..E..Gniewek.(w:).Kodeks cywilny…,.s..96. 19.Por..Z..Radwański,.Podmioty prawa…,.s..22. 20.Por..A.W..Wiśniewski,.Stan prywatnego…,.s..9.i.n.,.który.przeprowadza.krytyczną.analizę. przepisów.kodeksu.cywilnego,.wskazując.m.in..na.występowanie.przy.odrzuceniu.koncepcji.utożsa­ miającej.prowadzenie.przedsiębiorstwa.oraz.prowadzenie.działalności.gospodarczej.przedsiębiorcy. kwalifikowanego:.„przedsiębiorcy,.który.prowadzi.przedsiębiorstwo”,.co.nie.ma.jednak,.zdaniem. autora,.racjonalnego.uzasadnienia.. 21.Zgodnie.z.Aneksem.I.(Definicje).do.DCFR.oraz.art..I.­1:105.ust..2.DCFR.przedsiębiorca. oznacza.osobę.fizyczną.albo.prawną,.bez.względu.na.to,.czy.stanowi.ona.własność.prywatną.czy. publiczną,.która.dokonuje.czynności.związanej.ze.swoim.prowadzonym.na.własny.rachunek.han­ dlem,.działalnością.albo.zawodem,.nawet.jeżeli.nie.zamierza.ona.osiągnąć.w.wyniku.dokonywa­ nej.czynności.zysku.. 21 Rozdział 1. Zawieranie umów w prawie polskim – ogólne zasady przy.uwzględnieniu.regulacji.art..431.k.c.,.uznać.należy.w.efekcie.czynno­ ści.prawne,.dokonywane.w.ramach.działalności.gospodarczej.lub.zawo­ dowej.przedsiębiorcy,.pozostające.w.funkcjonalnym.związku.z.tą.działal­ nością22..Wśród.czynności.handlowych.wyróżnia.się.czynności.należące. do.obrotu.dwustronnie.gospodarczego.(tzw..profesjonalnego),.w.których. obydwiema.stronami.są.przedsiębiorcy,.oraz.należące.do.obrotu.jedno­ stronnie.gospodarczego.(tzw..mieszanego),.gdy.przedsiębiorca.jest.tylko. jedną.ze.stron.stosunku.prawnego.lub.czynności.prawnej..Do.czynności. jednostronnie.gospodarczych.należą.w.szczególności.czynności.dokony­ wane.przez.przedsiębiorców.z.konsumentami23. Jako.że.nowoczesny.obrót.gospodarczy.oparty.jest.głównie.na.obli­ gacyjnych.stosunkach.umownych,.umowy.związane.z.obrotem.gospodar­ czym.stanowią.najważniejszą.kategorię.czynności.handlowych24..Trady­ cyjnie.jako.ich.cechy.charakterystyczne.wskazywane.są:.wysoki.stopień. swobody.kontraktowania,.typizacja.i.szablonowość.umów.(ich.standaryza­ cja),.szczególne.znaczenie.zasad.pewności.i.bezpieczeństwa.obrotu,.prze­ waga.umów.długoterminowych,.złożoność.stosunków.umownych,.stop­ niowe.nawiązywanie.i.konkretyzacja.stosunków.umownych,.konieczność. uwzględnienia.zmian.w.okolicznościach.warunkujących.umowę,.stosunki. szczególnego.zaufania.powstające.między.stronami.umowy,.podwyższo­ ny.standard.staranności.przy.wykonywaniu.umowy25..Dyskusyjne.wydaje. się,.czy.cechy.te.istotnie.występują.przy.wszystkich.umowach.dwustron­ nie.profesjonalnych..Nie.można.jednak.odmówić.umowom.gospodarczym,. nazywanym.także.kontraktami26,.swoistych.elementów,.które.odróżnia­ ją.je.od.pozostałych.umów.zobowiązaniowych27..Występuje.tu.potrzeba. ochrony.słabszej.strony.umowy,.ale.nie.ma.takiego.znaczenia,.jak.w.obrocie. 22.Por..M..Safjan,.Umowy związane z obrotem gospodarczym jako najważniejsza kategoria czynności handlowych,.PPH.1998,.nr.2,.s..1.i.n.;.A..Kidyba,.Prawo handlowe…,.s..1–2;.S..Włodyka.(w:).Prawo umów w obrocie gospodarczym, Prawo gospodarcze i handlowe,.t..V,.red..S..Włodyka,.Warszawa.2001,.s..21–22;. na.temat.czynności.handlowych.w.ujęciu.historycznym.(według.uchylonego.kodeksu.handlowe­ go).por..tamże,.s..7.i.n..Zgodnie.z.art..498.§.1.kodeksu.handlowego.czynnościami.handlowymi.były. czynności.prawne.kupca,.związane.z.prowadzeniem.jego.przedsiębiorstwa.. 23.Por..E..Łętowska,.Kształtowanie się odrębności obrotu mieszanego.(w:).Tendencje rozwoju prawa cy- wilnego,.red..E..Łętowska,.Wrocław.1983,.s..372.i.n.;.S..Włodyka.(w:).Prawo umów w obrocie…,.s..5–6. 24.Za:.M..Safjan,.Umowy związane z obrotem…,.s..3. 25.Por..S..Włodyka.(w:).Prawo umów w obrocie…,.s..23–24;.A..Olejniczak.(w:).Prawo handlowe. Spółki handlowe, umowy gospodarcze,.red..A..Koch,.J..Napierała,.Kraków.2002,.s..639–640. 26.Por..J..Rajski.(w:).J..Rajski,.W..Kocot,.W..Zaradkiewicz,.Prawo o kontraktach w obrocie gospo- darczym,.Warszawa.2002,.s..11.i.n. 27.Por..A..Brzozowski.(w:).System…,.t..V,.s..384;.M..Safjan,.Umowy związane z obrotem…,.s..9. 22 1.1. Przedsiębiorca i umowy gospodarcze (handlowe) konsumenckim..W.obrocie.profesjonalnym.najważniejszymi.wartościami. są.bezpieczeństwo.i.pewność.oraz.szybkość.i.elastyczność.nawiązywania. i.zmiany.stosunków.umownych28. Standard.podwyższonej.staranności.wprowadzony.art..355.§.2.k.c.. oznacza,.że.od.profesjonalisty.można.oczekiwać,.iż.wykona.z.zawodową. starannością.swoje.zobowiązanie.–.czyli.w.sposób.fachowy,.solidny.i.uczci­ wy.z.zachowaniem.dobrych.obyczajów.kupieckich..Uzasadnienia.dla.jego. wprowadzenia.należy.upatrywać.w.fakcie.zawodowego,.stałego.i.zarobko­ wego.prowadzenia.danej.działalności,.co.legitymizuje.oczekiwania.drugiej. strony..Z.takim.samym.uzasadnieniem.wymóg.podwyższonej.staranności. rozszerza.się.na.inne.sytuacje,.w.szczególności.zachowania.przedsiębior­ ców.w.fazie.przedumownej29. Podkreśla.się.znaczenie.zasady.swobody.umów.w.obrocie.gospodar­ czym30..Zgodnie.z.art..3531.k.c..strony.zawierające.umowę.mogą.ułożyć.sto­ sunek.prawny.według.swego.uznania,.byleby.jego.treść.lub.cel.nie.sprzeci­ wiały.się.właściwości.(naturze).stosunku,.ustawie.ani.zasadom.współżycia. społecznego..Przyjmuje.się,.że.zasada.ta.odnosi.się.do.treści.stosunku.praw­ nego.powstałego.wskutek.umowy,.wyboru.stron.zawierających.umowę,. wreszcie.tego,.czy.w.ogóle.zawrzeć.umowę..Z.zasady.swobody.umów.jest. wywodzona.ponadto.możliwość.ustalania.przez.strony.indywidualnego,. różnego.od.trybów.ustawowych.sposobu.zawarcia.umowy31..Poza.usta­ wowym.modelem.zawierania.umów.mogą.istnieć.modele.indywidual­ ne.ustalone.przez.strony.lub.jedną.ze.stron..Ten.ostatni.aspekt.swobody. umów.nie.został.w.sposób.wyraźny.zaakcentowany.w.polskim.prawie.. Znalazł.natomiast.wyraz.w.art..2.1.1..zasad.UNIDROIT,.w art..2.101.PECL,. art..II­4:101.DCFR.oraz.art..4:101.zasad.Acquis32. Wydaje.się,.że.polski.usta­ wodawca.również.powinien.wprost.określić,.że.przepisy.dotyczące.zawie­ rania.umów.mają.charakter.względnie.obowiązujący,.poza.wyjątkowymi. 28.Por..M..Jasiakiewicz,.K..Oplustil.(w:).Prawo umów handlowych…,.s..129;.M..Pecyna,.Kontrola wzorców umownych poza obrotem konsumenckim,.Kraków.2003,.s..26. 29.Por..Cz..Żuławska,.Zasady prawa gospodarczego prywatnego,.Warszawa.2007,.s..89. 30.Por..M..Safjan,.Umowy związane z obrotem…,.s..5. 31.Por..M..Jasiakiewicz.(w:).Prawo umów w obrocie…,.s..97–98;.M..Safjan,.Zasada swobody umów (uwagi wstępne na tle art. 3531 k.c.),.PiP.1993,.z..4,.s..12.i.n.. 32.Artykuł.2.1.1..zasad.UNIDROIT.przewiduje,.że.umowa.może.zostać.zawarta.przez.przy­ jęcie.oferty.albo.przez.zachowanie.stron,.które.jest.wystarczające.dla.pokazania.porozumienia..Ar­ tykuł.2.101.PECL.stanowi,.że.umowę.uważa.się.za.zawartą,.jeżeli.strony:.a).miały.zamiar.powołać. wiążący.je.stosunek.prawny.albo.spowodować.inny.skutek.prawny.oraz.b).osiągnęły.wystarczające. porozumienie.co.do.jego.treści.–.bez.wymogu.spełnienia.dalszych.warunków;.postanowienia.DCFR. powtarzają.dokładnie.jego.treść,.pozostałe.akty.zawierają.bardzo.podobną.regulację. 23 Rozdział 1. Zawieranie umów w prawie polskim – ogólne zasady przypadkami.(dotyczącymi.głównie.umów.konsumenckich.oraz.związa­ nych.z.wymogiem.zachowania.szczególnej.formy)33. Należy.jedynie.przestrzegać.przed.takim.samym.traktowaniem.umów. dwustronnie.gospodarczych.(handlowych).oraz.umów.jednostronnie.han­ dlowych.i.przypisywaniem.im.wspólnych.cech,.gdyż.umowy.tzw..konsu­ menckie.różnią.się.wyraźnie.od.umów.dwustronnie.profesjonalnych34.. Przykładowo.wysoki.stopień.swobody.kontraktowania,.wskazywany.tra­ dycyjnie.jako.charakterystyczny.dla.kontraktów.gospodarczych,.nie.bę­ dzie.występował.w.umowach.zawieranych.z.konsumentami,.w.których.ta. swoboda.doznaje.daleko.idących.ograniczeń..Podobnie.zawieranie.umów. poprzez.ich.stopniowe.nawiązywanie.i.konkretyzację.będzie.miało.zwy­ kle.miejsce.jedynie.w.przypadku.umów.między.profesjonalistami,.pod­ czas.gdy.w.umowach.konsumenckich.normą.jest.zawieranie.ich.poprzez. przystąpienie.(adhezję).bez.wcześniejszych.negocjacji. W.międzynarodowym.obrocie.profesjonalnym.obowiązują.zasady,. do.których.odsyła.art..7.konwencji.wiedeńskiej..Wśród.tych.zasad.wymie­ nia.się:.zasadę.dobrej.wiary,.zasadę.swobody.kontraktowej,.zasadę.lojal­ ności.handlowej,.zasadę.rozsądku,.zasadę.priorytetu.wykładni.in favorem contractus,.zasadę.niesprzeczności.między.żądaniem.a.własnym.zachowa­ niem35..Katalog.niniejszy.jest.podobny.do.katalogu.zasad.wskazywanych. jako.najczęściej.stosowane.przez.międzynarodowe.trybunały.arbitrażowe,. z.których.korzystają.przedsiębiorcy..Ten.ostatni.katalog.obejmuje.m.in.:.za­ sadę.pacta sunt servanda,.zasadę.ochrony.praw.nabytych,.zasadę.zaufania,. zasadę.dobrej.wiary36. 1.2. Pojęcie umowy W.polskim.systemie.prawnym.pojęcie.umowy.nie.zostało.zdefinio­ wane.ustawowo..Jest.ono.pojęciem.wtórnym.wobec.–.podstawowego.dla. 33.Jednocześnie.proste.przeniesienie.regulacji.art..2.101.PECL.mogłoby.stworzyć.poważne. problemy.związane.z.funkcjonującą.w.polskim.prawie.zasadą.kauzalności.zobowiązań,.jak.i.z.kla­ syfikacją.umów.tzw..realnych.–.por..P..Machnikowski,.Zasady Europejskiego Prawa…,.s..83–84.. 34.Co.stanowi.rozwiązanie.przeciwne.do.obowiązującej.w.kodeksie.handlowym.zasady,.zgod­ nie.z.którą,.jeżeli.czynność.prawna.była.czynnością.handlową.dla.jednej.ze.stron,.stosowało.się.dla. obu.stron.przepisy.prawa.handlowego.–.por..Cz..Żuławska,.Zasady prawa…,.s..87.. 35.Wyliczenie.za:.Cz..Żuławska,.Zasady prawa…,.s..91. 36.Por..D..Bettems,.Les contrats entre Etats et enterprises étrangères,.Le.Mont­sur­Lausanne.1989,. s..151–152. 24 1.2. Pojęcie umowy systemu.–.pojęcia.czynności.prawnej..W.konsekwencji.przepisy.dotyczące. zawarcia.umowy.powinny.być.traktowane.jako.zespół.szczególnych.prze­ pisów.wobec.ogólnej.konstrukcji.czynności.prawnej37..O.takim.traktowa­ niu.zawarcia.umowy.przesądza.także.umiejscowienie.odnoszących.się.do. tej.problematyki.przepisów.w.systematyce.kodeksu. Mimo.braku.definicji.legalnej.istnieje.oczywiście.wiele.definicji.stwo­ rzonych.przez.doktrynę.–.ich.wspólną.cechą.jest.nawiązywanie.do.cen­ tralnego.dla.umowy.pojęcia.–.oświadczenia.woli..Najbardziej.skrótowe. z.definicji.ujmują.umowę.jako.zgodne.oświadczenie.woli,.co.zostało.za­ aprobowane.także.ze.względu.na.swoją.ogólnikowość.i.wieloznaczność38.. Dla.odróżnienia.umów.od.uchwał.proponuje.się,.żeby.przez.umowę.rozu­ mieć.czynność.prawną,.której.koniecznymi.elementami.są:.uczestnictwo. dwóch.stron.oraz.złożenie.zgodnego.oświadczenia.woli.przez.obie.strony39.. Wydaje.się,.że.definicja.umowy.powinna.zostać.jednak.uzupełniona.o.jesz­ cze.jeden.element,.gdyż.z.umową.będziemy.mieć.do.czynienia.jedynie. wówczas,.gdy.na.podstawie.oświadczeń.woli.stron.możliwe.będzie.usta­ lenie.w.niezbędnym.zakresie.treści.łączącego.strony.stosunku.prawnego.. Ponadto.w.stosunkach.między.przedsiębiorcami.nieistotna.niezgodność. pomiędzy.oświadczeniami.woli.stron.nie.stanowi.obecnie.przeszkody.dla. zaistnienia.stosunku.umownego.między.stronami40..Umową.będzie.więc. czynność.prawna,.której.koniecznymi.elementami.są:.uczestnictwo.co.naj­ mniej.dwóch.stron.oraz.złożenie.przez.wszystkie.strony.oświadczeń.woli,. które.nie.są.istotnie.niezgodne.i.w.sposób.wystarczający.określają.treść. stosunku.prawnego.mającego.połączyć.strony41. Taka.bądź.zbliżona.definicja.umowy.powinna.znaleźć.się.zresztą. w.kodeksie.cywilnym,.gdyż.obecna.sytuacja,.w.której.nie.istnieje.legalna. definicja.umowy,.nie.odpowiada.potrzebom.obrotu..Z.kolei.określenie.ko­ niecznych.wymogów.dla.każdej.umowy.stanowić.by.mogło.element.części. ogólnej.kodeksu.cywilnego.dotyczącej.umów42..Sztuczna.jest.konstrukcja. legalna,.która.posługuje.się.pojęciem.czynności.prawnej,.a.nie.definiuje. 37.Tak.np..Z..Radwański.(w:).System prawa prywatnego,.Prawo cywilne – część ogólna,.t..II,. red..Z..Radwański,.Warszawa.2002,.s..323. 38.Tamże. 39.Por..Z..Radwański,.Teoria umów,.Warszawa.1977,.s..62–63. 40.Por..P..Machnikowski,.Kierunek zmian w przepisach o zawieraniu umów,.Transformacje.Prawa. 41.W.obrębie.tak.sformułowanej.definicji.nie.będą.mieścić.się.uchwały. 42.Por..np..przesłanki.zawarcia.umowy.określone.w.art..2.101.PECL,.art..II.­.4:101.DCFR,. Prywatnego.2003,.nr.2,.s..23. art..4:101.zasad.Acquis. 25 Rozdział 1. Zawieranie umów w prawie polskim – ogólne zasady żadnego.z.podstawowych.typów.czynności.prawnych,.pozostawiając.to. doktrynie. Wychodząc.od.tak.sformułowanej.definicji,.trzeba.z.kolei.odpowie­ dzieć.na.pytanie,.ile.stron.może.uczestniczyć.w.umowie.–.czy.jedynie. dwie,.czy.też.więcej.–.oraz.w.jaki.sposób.strony.powinny.zostać.zindy­ widualizowane.na.etapie.zawierania.umowy..Przede.wszystkim.jednak. należy.stwierdzić,.w.jaki.sposób.oświadczenia.woli.mają.zostać.złożone,. jak.daleko.musi.być.posunięta.zgodność.między.oświadczeniami.stron. i.jaką.treść.powinny.obejmować..Kolejnym.problemem.jest,.czy.oświad­ czenia.stron.muszą.być.zgodne.obiektywnie,.czy.subiektywnie.i.co.dzieje. się,.gdy.obiektywny,.zewnętrzny.obraz.oświadczenia.woli.nie.jest.zgodny. z.wewnętrznym.wyobrażeniem.składającego..Wreszcie,.kiedy.właściwie. następuje.złożenie.oświadczenia.woli.i.czy.już.złożone.oświadczenie.woli. może.zostać.odwołane.lub.cofnięte. 1.3. Oświadczenia woli Aby.umowa.została.zawarta,.strony.powinny.złożyć.oświadczenia. woli.o.wspólnym.sensie..Innymi.słowy.dojść.musi.do.konsensu..Należy. zgodzić.się,.że.pojęcie.konsensu.obejmuje.wszelkie.możliwe.sposoby.usta­ lenia.przez.strony.tych.samych.konsekwencji.prawnych.umowy..Jedno­ cześnie.umowę.pojętą.jako.rodzaj.czynności.prawnej.należy.odróżnić.od. stosunku.prawnego,.który.jest.przez.nią.kreowany.i.którego.treść.jest.przez. nią.wyznaczana43..Nie.zmienia.to.jednak.faktu,.że.termin.„umowa”.uży­ wany.jest.zarówno.dla.określenia.czynności.prawnej,.jak.i.stosunku.praw­ nego,.który.jest.jej.wynikiem44. To.strony.przede.wszystkim.decydują.o.treści.umowy,.jednakże.po­ między.łączącym.je.konsensem.a.treścią.stosunku.prawnego,.który.po­ wstaje.między.nimi.na.skutek.zawarcia.umowy,.nie.musi.wcale.zachodzić. relacja.pokrywania.się..Jak.bowiem.stanowi.art..56.k.c.,.czynność.prawna. wywołuje.nie.tylko.skutki.prawne.w.niej.wyrażone,.ale.również.te,.które. 43.Por..A..Klein,.Elementy zobowiązaniowego stosunku prawnego,.Wrocław.2005,.passim; Z..Rad­ wański,.Teoria umów…,.s..63;.rozróżnienie.to.znajduje.również.swoje.odzwierciedlenie.w.strukturze. DCFR,.gdzie.księga.II.dotyczy.umów.i.innych.czynności.prawnych,.a.księga.III.dotyczy.zobowią­ zań.umownych.oraz.pozaumownych.i.związanych.z.nimi.uprawnień;.na.ten.temat.por..C..von.Bar. (w:).Coverage and Structure…,.s..359. 44.Dobitnym.przykładem.tego.stanu.rzeczy.jest.regulacja.części.szczególnej.księgi.trzeciej.k.c.. (Zobowiązania),.gdzie.mowa.jest.o.umowach,.a.w.istocie.chodzi.o.stosunki.prawne. 26 1.4. Wykładnia oświadczeń woli składanych w różnej postaci wynikają.z.ustawy,.z.zasad.współżycia.społecznego.i.z.ustalonych.zwycza­ jów..Jednocześnie,.stosunek.zobowiązaniowy.między.tymi.samymi.stro­ nami.i.o.takiej.samej.treści.może.powstać.nie.tylko.na.skutek.zawarcia. umowy,.ale.także.jako.wynik.zajścia.innych.zdarzeń.prawnych.np..czy­ nów.niedozwolonych45. Zgodnie.z.prezentowanym.wcześniej.w.literaturze.poglądem,.nie.jest. możliwe,.aby.jednolite.następstwa.prawne.były.wyznaczane.oświadcze­ niami.woli.o.różnej.treści..Dzieje.się.tak.z.tego.względu,.że.umowa.stano­ wi.integralną.oraz.samodzielną.całość.i.wyznacza.jako.czynność.prawna. jednolitą.treść.stosunku.prawnego,.a.konsens.polega.na.tym,.że.strony. składają.oświadczenia.woli,.które.mają.ten.sam.sens,.polegający.na.usta­ nowieniu.wspólnych.reguł.postępowania.lub.innych.jednolitych.skutków. prawnych46..Obecnie.uzasadnione.będzie.jednak.stanowisko,.zgodnie. z.którym.w.pewnych.okolicznościach.oświadczenia.stron.nie.mają.do­ kładnie.tego.samego.sensu,.ale.na.podstawie.reguł.wprowadzonych.przez. prawo.wyznaczają.mimo.to.jednolitą.treść.stosunku.prawnego. 1.4. Wykładnia oświadczeń woli składanych w różnej postaci Dla.ustalenia,.czy.doszło.do.zawarcia.umowy.–.bez.względu.na. tryb,.w.którym.jest.zawierana.–.konieczne.jest.stwierdzenie,.czy.doszło. do.tzw..konsensu,.a.także.czy.możliwe.jest.rozróżnienie.elementów.treści. stosunku.prawnego.wymaganych.dla.uznania,.że.zawarto.umowę47..Bę­ dzie.to.zależało.od.tego,.jaki.sens.miały.złożone.przez.strony.oświadczenia. woli..W.celu.odnalezienia.ich.sensu.konieczne.jest.posłużenie.się.określoną. metodą.wykładni..Rozumienie.samego.pojęcia.konsensu.i.będącego.jego. przeciwieństwem.dyssensu.jest.także.zależne.od.przyjętej.metody.wykład­ ni.złożonych.oświadczeń.woli. Wykładnia.oświadczeń.woli.może.być.dokonywana.przy.zastosowa­ niu.różnych.metod,.które.można.ogólnie.podzielić.na.metody.subiektywne. (subiektywno­indywidualne),.obiektywne.i.kombinowane..Wyczerpującą. 45.Por..Z..Radwański,.Teoria umów…,.s..64;.A..Klein,.Elementy zobowiązaniowego…,.s..34–36.. 46.Por..Z..Radwański.(w:).System…,.t..II,.s..324. 47.Por..P..Schlechtriem.(w:).P..Schlechtriem,.I..Schwenzer.(eds),.Commentary on the UN Conven- tion on the International Sale of Goods (CISG),.Oxford.2005,.s..182;.inaczej.mówiąc:.czy.strony.osiągnę­ ły.wystarczające.porozumienie.co.do.treści.(sufficient agreement, un accord suffisant).–.art..2.101.PECL,. art..II­401.DCFR,.art..4:101.zasad.Acquis. 27 Rozdział 1. Zawieranie umów w prawie polskim – ogólne zasady typologię.tychże.metod.przedstawił.Z..Radwański48..Zgodnie.z.przedsta­ wioną.przez.niego.klasyfikacją.metoda.subiektywna.znajduje.uzasadnienie. dla.obowiązujących.umów.i.ich.treści.wyłącznie.w.odpowiednich.przeży­ ciach.psychicznych.stron,.odwołując.się.do.dogmatu.autonomii.woli..Na. przeciwnym.biegunie.usytuowane.są.metody.obiektywne.(normatywne),. które.związane.są.z.teorią.oświadczenia..Mają.one.na.celu.ochronę.zaufa­ nia.i.pewności.obrotu..Sensu.oświadczenia.woli.poszukuje.się.w.tym,.co. ono.znaczy.dla.przeciętnego.odbiorcy..W.tym.ujęciu.oświadczenia.woli. nie.odgrywają.roli.informującej.o.treści.psychicznych.przeżyć.osób.doko­ nujących.czynności.prawnych..Mają.one.samodzielną.doniosłość.prawną,. gdyż.same.kreują.czynność.prawną..Rzeczywista.wola.oraz.stan.psychicz­ ny.podmiotu.dokonującego.czynności.prawnej.mają.znaczenie.jedynie.na. płaszczyźnie.wad.oświadczeń.woli..Nie.są.brane.pod.uwagę.dla.ustalenia. ich.treści..Wreszcie.metoda.kombinowana.stara.się.uwzględniać.obie.war­ tości,.które.leżą.u.podstaw.poprzednich.metod.–.wolę.i.zaufanie..Zakłada. ona,.że.system.prawny.powinien.uwzględniać.znaczenie,.jakie.strony.rze­ czywiście.wiązały.ze.składanym.oświadczeniem.woli,.nawet.jeśli.różni.się. ono.od.obiektywnego.sensu.użytych.słów..Z.drugiej.jednak.strony,.należy. uwzględniać.potrzebę.ochrony.zaufania.adresata.oświadczenia.woli..Je­ śli.odbiorca.zrozumiał.oświadczenie.woli.w.taki.sposób,.w.jaki.pojmował. je.składający,.ustalone.znaczenie.powinno.być.przyjęte.w.sposób.norma­ tywny..Uwzględnione.winny.zostać.jednocześnie.możliwości.poznawcze. stron,.co.pozwala.na.dostosowanie.obiektywnych.kryteriów.do.konkret­ nej.sytuacji.stron..Normatywne.przypisanie.nie.będzie.znajdywać.zasto­ sowania.w.przypadkach,.gdy.zaufanie.adresata.nie.jest.zaangażowane49.. W.prawie.polskim.współcześnie.przyjmuje.się.kombinowaną.metodę.wy­ kładni50,.według.której.priorytetową.regułą.interpretacyjną.przy.wykładni. oświadczeń.woli.składanych.indywidualnym.adresatom.stanowi.rzeczy­ wista.wola.stron..Jeśli.okaże.się,.że.strony.nie.przyjmowały.tego.samego. znaczenia.oświadczenia..woli,.konieczne.będzie.przejście.do.drugiej.obiek­ tywnej.fazy.wykładni51. 48.Por..Z..Radwański,.Wykładnia oświadczeń woli składanych indywidualnym adresatom,.Ossoli­ 49.Por..Z..Radwański,.Wykładnia oświadczeń woli…,.s..53–54,.oraz.literatura.powoływana.przez. 50.Por..S..Dmowski,.S..Rudnicki,.Komentarz…,.s..64–65;.P..Machnikowski.(w:).Kodeks cywilny,. red..E..Gniewek,.Warszawa.2006,.s..154;.K..Piasecki,.Kodeks cywilny,.ks..1,.Część ogólna,.Kraków.2003,.s..345. 51.Tak:.Sąd.Najwyższy.w.uchwale.składu.7.sędziów.SN.z.dnia.29.czerwca.1995.r.,.III.CZP.66/95,. neum.1992,.s..50.i.n. autora. OSNC.1995,.nr.12,.poz..168.. 28 1.4. Wykładnia oświadczeń woli składanych w różnej postaci Przede.wszystkim.w.grę.wchodzić.będą.oświadczenia.woli.składane. w.postaci.językow
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Zawieranie umów między przedsiębiorcami [EBOOK]
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: