Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00750 010734 7473024 na godz. na dobę w sumie
Zbrodnia ludobójstwa w międzynarodowym prawie karnym - ebook/pdf
Zbrodnia ludobójstwa w międzynarodowym prawie karnym - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 336
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-2801-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Za najpoważniejszą zbrodnię o charakterze międzynarodowym uważa się obecnie zbrodnię ludobójstwa. Pociągnięcie do odpowiedzialności karnej za jej popełnienie może jednak sprawiać trudności z uwagi na niedookreślone znamiona tej zbrodni. Celem niniejszej monografii jest rozważenie znaczenia terminu 'ludobójstwo' w kontekście normatywnym, dogmatycznym oraz w orzecznictwie międzynarodowych trybunałów karnych. Książka została podzielona na rozdziały dotyczące genezy pojęcia ludobójstwa, wybranych aktów prawnych odnoszących się do tej zbrodni, zagadnień związanych z ludobójstwem w naukach społecznych, elementów (znamion) zbrodni, form jej popełnienia i udziału w niej, okoliczności wyłączających jej bezprawność lub winę, a także prewencji zbrodni ludobójstwa, w tym zagadnienia odpowiedzialności za ochronę przed jej popełnieniem. Opracowanie wypełnia znaczącą lukę, jaka istniała w nauce polskiej w zakresie badania problematyki zbrodni ludobójstwa. Stanowi cenną lekturę dla teoretyków, praktyków i osób zainteresowanych tą tematyką.
Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

Dozór Policji Zbrodnia ludobójstwa w międzynarodowym jako środek prawie karnym zapobiegawczy w polskim procesie karnym Jacek Kosonoga Dominika Dróżdż Warszawa 2010 Recenzent: prof. dr hab. Marek Mozgawa Wydawca: Magdalena Przek Redaktor prowadzący: Adam Choiński Opracowanie redakcyjne: JustLuk Korekta: Marta Juszczuk Skład, łamanie: JustLuk, Justyna Szumieł, Łukasz Drzewiecki © Copyright by Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., 2010 ISBN: 978-83-264-0180-0 ISSN: 1897-4392 Wydane przez: Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o. Redakcja Książek 01-231 Warszawa, ul. Płocka 5a tel. (022) 535 80 00, (022) 535 82 00 31-156 Kraków, ul. Zacisze 7 tel. (012) 630 46 00 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl Księgarnia internetowa www.profinfo.pl Spis treści Spis treści Wykaz skrótów..................................................................................................... 9 Wstęp.................................................................................................................... 13 Rozdział 1 Geneza pojęcia ludobójstwa............................................................................ 17 1.1.. Uwagi.ogólne.............................................................................................. 17 1.2.. Proces.tworzenia.zakazu.zbrodni.ludobójstwa.do.lat.40.. ubiegłego.wieku......................................................................................... 17 1.3.. Stworzenie.przez.Rafała.Lemkina.pojęcia.ludobójstwa...................... 25 1.4.. Podsumowanie........................................................................................... 37 Rozdział 2 Wybrane międzynarodowe akty prawne odnoszące się do zbrodni ludobójstwa......................................................................................... 39 2.1.. Uwagi.ogólne.............................................................................................. 39 2.2.. Statut.Międzynarodowego.Trybunału.Wojskowego............................ 39 2.3.. Rezolucja.96(I).w.sprawie.zbrodni.ludobójstwa................................... 43 2.4.. Konwencja.z.9.grudnia.1948.r..w.sprawie.zapobiegania. i.karania.zbrodni.ludobójstwa................................................................. 47 2.4.1.. Prace.przygotowawcze.do.konwencji.w.sprawie. ludobójstwa.................................................................................... 47 2.4.2.. Treść.przepisów.Konwencji.w.sprawie.zapobiegania. i.karania.zbrodni.ludobójstwa..................................................... 61 2.5.. Konwencja.z.26.listopada.1968.r..o.niestosowaniu. przedawnienia.wobec.zbrodni.wojennych.i.zbrodni. przeciwko.ludzkości................................................................................... 73 5 Spis treści 2.6.. Projekt.kodeksu.przestępstw.przeciwko.pokojowi. i.bezpieczeństwu.ludzkości...................................................................... 76 2.7.. Akty.prawne.dotyczące.międzynarodowych.trybunałów.karnych.. 80 2.7.1.. Statut.Międzynarodowego.Trybunału.Karnego.dla. byłej.Jugosławii.oraz.Statut.Międzynarodowego. Trybunału.Karnego.dla.Rwandy................................................. 82 2.7.2.. Statut.Międzynarodowego.Trybunału.Karnego....................... 84 2.7.3.. Statuty.trybunałów.karnych.z.elementem. międzynarodowym....................................................................... 97 2.7.3.1.. Ustawa.o.Nadzwyczajnych.Izbach.w.Kambodży......... 98 2.7.3.2.. Ustawy.o.trybunałach.karnych.z.elementem. międzynarodowym.w.Kosowie..................................... 103 2.7.3.3.. Ustawy.o.Trybunale.dla.Bośni.i.Hercegowiny............. 104 2.7.3.4.. Ustawy.o.Specjalnych.Składach.Sądzących.do. spraw.Poważnych.Przestępstw.na.Timorze. Wschodnim........................................................................ 105 2.8.. Akty.prawne.związane.ze.zbrodnią.ludobójstwa.w.prawie. Unii.Europejskiej...................................................................................... 109 2.9.. Podsumowanie......................................................................................... 112 Rozdział 3 Ludobójstwo w naukach społecznych......................................................... 116 3.1.. Uwagi.ogólne............................................................................................ 116 3.2.. Rozważania.przedstawicieli.nauk.społecznych.na.temat. pierwszego.ludobójstwa......................................................................... 116 3.3.. Znaczenie.pojęcia.ludobójstwa.w.naukach.społecznych.................. 118 3.4.. Podsumowanie......................................................................................... 135 Rozdział 4 Elementy zbrodni ludobójstwa..................................................................... 137 4.1.. Uwagi.ogólne............................................................................................ 137 4.2.. Sprawcy.ludobójstwa.............................................................................. 138 4.3.. Pojęcie.i.rodzaje.grup.............................................................................. 140 4.3.1.. Grupa.narodowa......................................................................... 148 4.3.2.. Grupa.etniczna............................................................................. 152 4.3.3.. Grupa.rasowa............................................................................... 157 4.3.4.. Grupa.wyznaniowa..................................................................... 159 4.3.5.. Inne.grupy.jako.przedmiot.ludobójstwa................................. 163 6 Spis treści 4.3.5.1.. Grupa.polityczna.............................................................. 165 4.3.5.2.. Grupa.społeczna.i.ekonomiczna.................................... 168 4.3.5.3.. Grupa.językowa................................................................ 169 4.3.5.4.. Grupa.wyróżniona.ze.względu.na.płeć........................ 170 4.4.. Postaci.ludobójstwa.................................................................................. 173 4.5.. Zamiar.zniszczenia.grupy.narodowej,.etnicznej,.rasowej.lub. religijnej,.jako.takiej................................................................................. 186 4.5.1.. Zamiar........................................................................................... 188 4.5.2.. Motywacja..................................................................................... 196 4.5.3.. Zniszczenie................................................................................... 205 4.5.4.. Zniszczenie.grupy.w.całości.lub.części.................................... 210 4.5.5.. Zamiar.a.postaci.ludobójstwa.................................................... 216 4.5.6.. Sporządzenie.planu.działania.jako.fakultatywny. element.podmiotowy.zbrodni.ludobójstwa............................ 218 4.6.. Podsumowanie......................................................................................... 221 Rozdział 5 Formy popełnienia przestępstwa oraz formy udziału w zbrodni ludobójstwa na przykładzie orzecznictwa międzynarodowych trybunałów karnych ad hoc...................................... 223 5.1.. Uwagi.ogólne............................................................................................ 223 5.2.. Formy.popełnienia.przestępstwa.......................................................... 230 5.3.. Formy.udziału.w.ludobójstwie.............................................................. 233 5.4.. Podsumowanie......................................................................................... 246 Rozdział 6 Okoliczności wyłączające bezprawność lub winę zbrodni ludobójstwa....................................................................................................... 247 6.1.. Uwagi.ogólne............................................................................................ 247 6.2.. Okoliczności.wyłączające.bezprawność............................................... 248 6.2.1.. Rozkaz.przełożonego.................................................................. 248 6.2.2.. Przymus,.konieczność................................................................. 250 6.2.3.. Błąd.co.do.prawa,.błąd.co.do.faktu.......................................... 251 6.2.4.. Obrona.konieczna....................................................................... 252 6.3.. Okoliczności.wyłączające.winę.............................................................. 254 6.3.1.. Niepoczytalność,.nietrzeźwość,.stan.odurzenia..................... 254 6.3.2.. Akcje.odwetowe.i.konieczność.wojskowa............................... 255 6.4.. Podsumowanie......................................................................................... 256 7 Spis treści Rozdział 7 Zapobieganie zbrodni ludobójstwa............................................................. 257 7.1.. Uwagi.ogólne............................................................................................ 257 7.2.. Mechanizmy.uprzedzające.popełnienie.zbrodni.ludobójstwa........ 259 7.3.. Zapobieganie.ludobójstwu.w.kontekście.odpowiedzialności. za.ochronę.przed.zbrodnią.ludobójstwa.............................................. 265 7.4.. Podsumowanie......................................................................................... 269 Rozdział 8 Zbrodnia ludobójstwa w orzeczeniach międzynarodowych trybunałów........................................................................................................ 270 8.1.. Uwagi.ogólne............................................................................................ 270 8.2.. Orzecznictwo.międzynarodowych.trybunałów.wojskowych......... 270 8.3.. Orzecznictwo.Międzynarodowego.Trybunału.Sprawiedliwości..... 274 8.4.. Orzecznictwo.międzynarodowych.trybunałów.karnych................. 284 8.5.. Podsumowanie......................................................................................... 291 Zakończenie...................................................................................................... 293 Bibliografia........................................................................................................ 301 Conclusion......................................................................................................... 333 8 Wykaz skrótów Wykaz skrótów Akty prawne –. Elementy.Definicji.Zbrodni –. Karta.Narodów.Zjednoczonych EDZ. KNZ. Konwencja.w.sprawie. –. Konwencja.w.sprawie.zapobiegania.i.karania. ludobójstwa zbrodni.ludobójstwa.uchwalona.przez.Zgroma- dzenie.Ogólne.Narodów.Zjednoczonych.dnia. 9.grudnia.1948.r. Konwencje.genewskie.–. Konwencje.o:.polepszaniu.losu.rannych.i.cho- z.1949.r. rych.w.armiach.w.polu.będących.(I);.polep- szaniu.losu.rannych.i.chorych.i.rozbitków.sił. zbrojnych.na.morzu.(II);.traktowaniu.jeńców. wojennych.(III);.ochronie.osób.cywilnych.pod- czas.wojny.(IV).z.dnia.12.sierpnia.1949.r. MPPOiP. –. Międzynarodowy.Pakt.Praw.Obywatelskich.i.Po- Porozumienie. londyńskie litycznych.z.1966.r. –. Porozumienie.pomiędzy.Rządem.Zjednoczonego. Królestwa.Wielkiej.Brytanii.i.Irlandii.Północnej,. Rządem.Stanów.Zjednoczonych.Ameryki,.Rzą- dem.Tymczasowym.Republiki.Francuskiej.i.Rzą- dem.Związku.Socjalistycznych.Republik.Radzie- ckich.w.przedmiocie.ścigania.i.karania.głównych. przestępców.Osi.Europejskiej I.Protokół.Dodatkowy. –. I.Protokół.Dodatkowy.z.1977.r..do.Konwencji.Ge- newskich.z.1949.r..dotyczący.ochrony.ofiar.kon- fliktów.o.charakterze.międzynarodowym 9 II.Protokół.Dodatkowy.–. II.Protokół.Dodatkowy.z.1977.r..do.Konwencji. Genewskich.z.1949.r..dotyczący.ochrony.ofiar. niemiędzynarodowych.konfliktów.zbrojnych Organizacje międzynarodowe i inne instytucje Wykaz skrótów StMSK. StMTK. StMTKJ. StMTKR. StMTW. JSMP. MTK. MTKJ,.. Międzynarodowy Trybunał Karny dla byłej Jugosławii MTKR,.. Międzynarodowy Trybunał Karny dla Rwandy MTS. MTW. MTWDW. 10 –. Statut.Międzynarodowego.Sądu.Karnego –. Rzymski.Statut.Międzynarodowego.Trybunału. Karnego.przyjęty.17.lipca.1998.r..na.Konferen- cji.Dyplomatycznej.Pełnomocników.Rządów. w.sprawie.Powołania.Międzynarodowego.Try- bunału.Karnego –. Statut.Międzynarodowego.Trybunału.Karnego. dla.byłej.Jugosławii –. Statut.Międzynarodowego.Trybunału.Karnego. –. Statut.Międzynarodowego.Trybunału.Wojsko- dla.Rwandy wego –. Judicial.Studies.Monitoring.Programme –. Międzynarodowy.Trybunał.Karny.(ang..ICC.–. International.Criminal.Court) –. Międzynarodowy.Trybunał.Karny.dla.osądza- nia.sprawców.poważnych.naruszeń.prawa.hu- manitarnego.na.terytorium.byłej.Jugosławii.od. 1991.r. –. Międzynarodowy.Trybunał.Karny.dla.osądzenia. osób.odpowiedzialnych.za.ludobójstwo.i.inne. poważne.naruszenia.międzynarodowego.pra- wa.humanitarnego.popełnione.na.terytorium. Rwandy.oraz.obywateli.Rwandy.odpowiedzial- nych.za.ludobójstwo.i.inne.poważne.takie.naru- szenia.popełnione.na.terytorium.państw.sąsia- dujących.między.1.stycznia.a.31.grudnia.1994.r. –. Międzynarodowy.Trybunał.Sprawiedliwości –. Międzynarodowy.Trybunał.Wojskowy –. Międzynarodowy.Trybunał.Wojskowy.dla.Dale- kiego.Wschodu OBWE. ONZ. RB.NZ. RPF. RTLM. STSM. UNAMET. UNAMIR. UNMIK. UNMISET. UNTAET. ZO.NZ. Wykaz skrótów –. Organizacja.Bezpieczeństwa.i.Współpracy.w.Eu- ropie –. Organizacja.Narodów.Zjednoczonych –. Rada.Bezpieczeństwa.Narodów.Zjednoczonych –. Rwandyjski.Front.Patriotyczny –. Radio-Television.Libre.des.Milles.Collines –. Stały.Trybunał.Sprawiedliwości.Międzynarodowej –. Pomocnicza.Misja.Narodów.Zjednoczonych.na. Timorze.Wschodnim.(United.Nations.Assistance. Mission.in.East.Timor) –. Pomocnicza. Misja. Narodów. Zjednoczonych. w.Rwandzie.(United.Nations.Assistance.Mis- sion.for.Rwanda) –. Misja.Tymczasowej.Administracji.Narodów.Zjed- noczonych.w.Kosowie.(United.Nations.Interim. Administration.Mission.in.Kosovo) –. Misja.Wsparcia.Narodów.Zjednoczonych.dla.Ti- moru.Wschodniego.(United.Nations.Mission.of. Support.in.East.Timor) –. Misja.Tymczasowej.Administracji.Narodów.Zjed- noczonych.na.Timorze.Wschodnim.(United.Na- tions.Transitional.Administration.in.East.Timor) –. Zgromadzenie.Ogólne.Narodów.Zjednoczonych. (ang..GA.–.General.Assembly) Periodyki PiP. Prok..i.Pr.. RPEiS. Spr..Międzynar.. –. Państwo.i.Prawo –. Prokuratura.i.Prawo –. Ruch.Prawniczy,.Ekonomiczny.i.Socjologiczny –. Sprawy.Międzynarodowe b.a.. b.m.w.. b.r.w.. Inne –. brak.autora –. brak.miejsca.wydania –. brak.roku.wydania 11 Wykaz skrótów 12 Wstęp Wstęp Tematyka.zbrodni.ludobójstwa.nie.była.przedmiotem.opracowania. monograficznego.od.czasów.opublikowania.książki.Jerzego.Sawickiego. Ludobójstwo. Od pojęcia do Konwencji. 1933–1948.(Kraków.1949)..Okres,.jaki. upłynął.od.ukazania.się.monografii.wspomnianego.Autora,.zaowocował. szeregiem.dokumentów,.koncepcji.doktrynalnych,.orzecznictwa.na.temat. rozumienia.znaczenia.terminu.„zbrodnia.ludobójstwa”.oraz.zapobiegania. tej.zbrodni.i.karania.za.nią. Rozwój.międzynarodowego.prawa.karnego,.prawa.międzynarodo- wego.publicznego,.praw.człowieka.i.prawa.humanitarnego.w.ciągu.ostat- nich.kilkunastu.lat.w.znaczący.sposób.oddziaływał.zatem.na.obszar.ba- dawczy.zbrodni.ludobójstwa..Konwencja.w.sprawie.zapobiegania.i.karania. zbrodni.ludobójstwa.zdefiniowała.ludobójstwo.jako.zbrodnię.w.obliczu. prawa.międzynarodowego,.jednak.enigmatyczna.definicja.tej.zbrodni.stała. się.impulsem,.by.podejmować.wysiłki.w.celu.wyjaśnienia.znaczenia.ter- minów.niejednoznacznych..Wiele.definicji.pojęcia.ludobójstwa.dostarczają. też.nauki.społeczne..W.statutach.międzynarodowych.trybunałów.karnych,. w.wyniku.procesu.dyferencjacji.przestępstw.o.charakterze.międzynarodo- wym,.zbrodnia.ludobójstwa.stała.się.samodzielnym.typem.zbrodni,.nie.zaś. postacią.zbrodni.przeciwko.ludzkości1..Orzecznictwo.również.wypracowa- ło.nowe.sposoby.rozumienia.zbrodni.ludobójstwa..Orzeczenia.Międzyna- rodowego.Trybunału.Sprawiedliwości.i.międzynarodowych.trybunałów. 1.„Historycznie.ludobójstwo.wywodzi.się.ze.zbrodni.przeciwko.ludzkości..Można.twierdzić,. że.należy.do.tej.właśnie.kategorii.zbrodni..Gwałtowny.rozwój.prawa.karnego.międzynarodowego. spowodował.jednak.szczegółowe.uregulowanie.oraz.określenie.zbrodni.ludobójstwa..Powszechnie. uznaje.się.więc,.że.ze.względu.na.specyfikę,.ludobójstwo.stanowi.wyodrębnioną.zbrodnię.między- narodową”..M..Płachta,.Międzynarodowy Trybunał Karny,.t..I,.Kraków.2004,.s..425..Por..też:.J.B..Quigley, The Genocide Convention: An International Law Analysis,.Aldershot,.UK–Burlington,.VT.2006,.s..6. 13 Wstęp karnych.rozwinęły.rozumienie.znaczenia.wyrażenia.„zapobieganie.zbrod- ni.ludobójstwa”..Zarysował.się.także.związek.między.terminem.„zbrodnia. ludobójstwa”.a.rozwijającą.się.doktryną.„odpowiedzialności.za.ochronę”. (responsibility to protect). Celem.niniejszego.opracowania.jest.ustalenie.znaczenia.terminu.„lu- dobójstwo”,.jak.również.dokonanie.przeglądu.aktów.prawa.międzynaro- dowego.i.polskiego.prawa.karnego.pod.kątem.sposobów.zapobiegania.tej. zbrodni..Do.tego.celu.posłużono.się.metodą.historyczną,.próbując.ustalić,. czy.zachodzą.związki.merytoryczne.pomiędzy.aktami.normatywnymi,. metodą.porównawczą.przy.ustalaniu.zakresu.znaczeniowego.tej.zbrodni. w.aktach.normatywnych.odnoszących.się.do.przedmiotu.rozprawy.oraz. metodą.dogmatyczną.przy.analizie.znamion.zbrodni.ludobójstwa..Przed- stawione.rozważania.opierać.się.będą.na.stanowisku.doktryny,.Komisji. Prawa.Międzynarodowego.i.Zgromadzenia.Ogólnego.ONZ,.orzecznictwa. międzynarodowych.trybunałów.karnych.oraz.na.międzynarodowych.ak- tach.prawa.i.polskiego.kodeksu.karnego. Rozdział.1.niniejszego.opracowania.poświęcony.jest.tematyce.po- wstania.pojęcia.ludobójstwa.przy.wykorzystaniu.metody.historycznej.. Integralną.częścią.tego.rozdziału.jest.analiza.myśli.Rafała.Lemkina.–. twórcy.pojęcia.ludobójstwa..Rozdział.2.zawiera.omówienie.najważniej- szych.aktów.prawa.międzynarodowego.publicznego.odnoszących.się. do.zbrodni.ludobójstwa..W.rozdziale.3.zwrócono.uwagę.na.elemen- ty. zbrodni. ludobójstwa. w. świetle. dokumentów,. koncepcji. doktry- ny.oraz.orzecznictwa.międzynarodowych.trybunałów.karnych..Roz- dział.4.przedstawia.formy.popełnienia.ludobójstwa.i.formy.udziału. w.tej.zbrodni..Rozdział.5.odnosi.się.do.okoliczności.wyłączających.bez- prawność.lub.winę..Rozdział.6.dotyczy.problematyki.zapobiegania.lu- dobójstwu. Przedmiotem.rozważań.uczyniono.zatem: .1). definicje.ludobójstwa.zawarte.w.piśmiennictwie.przedmiotu; .2). przepisy.prawa.międzynarodowego.zakazujące.zbrodni.ludobójstwa; .3). metody.zapobiegania.zbrodni.w.teorii.i.praktyce. Monografia.ma.charakter.interdyscyplinarny,.jednak.w.niezbędnym. jedynie.zakresie.poruszono.problematykę.związaną.z.prawem.międzyna- rodowym.publicznym2,.w.tym.z.prawami.człowieka3.i.prawem.humanitar- 2.Zob..np..W..Czapliński,.A..Wyrozumska,.Prawo międzynarodowe publiczne. Zagadnienia syste- 3.Zob..np..W.A..Schabas,.Genocide in International Law: The Crimes of Crimes, Cambridge.2009.. mowe,.Warszawa.2004. 14 Wstęp nym4,.jak.również.z.kryminalistyką5.i.z.socjologią.w.perspektywie.zbrodni. ludobójstwa6,.jako.że.ta.szczególna.materia.została.już.poddana.odrębnym. opracowaniom..Uznano.także.za.zbędne.zamieszczenie.w.pracy.(w.formie. aneksu).tekstów.aktów.prawnych.dotyczących.problematyki.ludobójstwa. ze.względu.na.ich.powszechną.dostępność.w.oficjalnych.publikatorach. i.stosownych.opracowaniach7. 4.Zob..np..J.-M..Henckaerts,.L..Doswald-Beck,.Customary International Humanitarian Law. Volu- me I: Rules,.Cambridge.2007;.Międzynarodowe prawo humanitarne,.red..T..Jasudowicz,.Toruń.1997. 5.Zob..np..N.H..Rafter,.The Criminal Brain: Understanding Biological Theories of Crime,.New. York–.London.2008. 6.Zob..np..F.R..Chalk,.K..Jonassohn,.The History and Sociology of Genocide: Analyses and Case Studies,.New.Haven.1990;.E..Staub,.The Roots of Evil: The Origins of Genocide and Other Group Violence,. Cambridge–New.York.1992. 7.Zob..np. J..Sawicki,.Ludobójstwo. Od pojęcia do Konwencji. 1933–1948,.Kraków.1949, s..157–224;. W.A..Schabas,.Genocide...,.2009,.s..655–671. 15 16 1.1. Uwagi ogólne Rozdział 1. Geneza pojęcia ludobójstwa 1.1. Uwagi ogólne Czyny.skierowane.przeciwko.życiu.i.zdrowiu.popełniane.na.szeroką. skalę.oraz.niszczenie.dóbr.materialnych.i.dziedzictwa.kulturowego.mają. miejsce.od.bardzo.dawna..Wśród.nich.można.wymienić.zbrodnie.wyod- rębnione.ze.względu.na.przedmiot.bezpośrednich.działań,.jakim.mogą.być. przykładowo.grupy.ludzi.wyróżnione.ze.względu.na.wyznanie,.rasowość,. etniczność.czy.narodowość. 1.2. Proces tworzenia zakazu zbrodni ludobójstwa do lat 40. ubiegłego wieku Pierwszymi.z.grup,.które.stały.się.przedmiotem.szczególnego.zainte- resowania.przywódców.europejskich,.były.grupy.wyznaniowe..Ochrona. mniejszości.religijnych.sięga.wieku.XV,.jako.że.pierwszym.aktem.praw- nym,.w.którym.została.ona.przewidziana,.jest.traktat.augsburski..Wśród. aktów.prawnych.mających.znaczenie.dla.ukształtowania.się.w.przyszło- ści.pojęcia.ludobójstwa.W.A..Schabas.wymienił.westfalskie.postanowienia. pokojowe1.z.1648.r.,.które.zadecydowały.o.ograniczeniu.zasady.cuius regio eius religio;.wolność.wyznania.została.rozszerzona.także.na.kalwinów2. Ochrona.frankofońskiej.mniejszości.rzymskokatolickiej.została.prze- widziana.w.postanowieniach.Traktatu.Pokoju.i.Przyjaźni.pomiędzy.Francją. 1.W.A..Schabas,.Genocide…,.s..18. 2.Z..Wójcik,.Historia powszechna. Wiek XVI–XVII,.Warszawa.1991,.s..377. 17 Rozdział 1. Geneza pojęcia ludobójstwa a.Wielką.Brytanią.podpisanego.w.Utrechcie.11.kwietnia.1713.r.;.Traktat.po- kojowy.pomiędzy.Rosją.a.Turcją.z.1829.r..przewidywał.ochronę.chrześcijan3.. Konwencje.polsko-rosyjskie.z.lat.1767.i.1775.gwarantowały.prawa.dysyden- tów,.traktat.wiedeński.z.1815.r..stanowił.zaś.o.wolności.wyznawania.wiary4. W.1815.r..Rosja,.Austria.i.Prusy.utworzyły.Święte.Przymierze..Jego. celem.była.ochrona.istniejącego.porządku,.„walka.z.ruchami.niepodle- głościowymi.i.rewolucyjnymi.oraz.wszelkimi.przejawami.liberalizmu”5.. Względy.polityczne.zadecydowały.zatem,.iż.nie.zajęto.się.problematyką. grup.innych.niż.wyznaniowe. Na.przełomie.XIX.i.XX.w..powstała.potrzeba.określenia.zasad.pro- wadzenia.wojen,.a.ponadto.pojawiła.się.kwestia.zasadności.wojny.jako. sposobu.rozwiązywania.konfliktów.międzynarodowych..Problematyka. ta.pozostawała.w.związku.z.kształtowaniem.się.świadomości.społeczno- ści.międzynarodowej.w.zakresie.dostrzegania.wagi.takich.zagadnień,.jak. utrzymanie.pokoju.czy.postępowanie.z.jeńcami.i.ludnością.cywilną.w.cza- sie.wojny. Debata.nad.powyższą.problematyką.doprowadziła.do.przyjęcia.kon- wencji.haskich6.oraz.–.kilkanaście.lat.później.–.genewskich7..Konwencyjne. prawo.wojenne.nie.dotyczyło.zasad.ochrony.jakiejkolwiek.wyodrębnionej. 3.Por..co.do.całości: W.A..Schabas,.Genocide…,.s..18. 4.R..Bierzanek,.J..Symonides,.Prawo międzynarodowe publiczne,.Warszawa.2004,.s..279. 5.Ibidem,.s..46. 6.Na.I.konferencji.haskiej.(mającej.miejsce.w.Hadze.29.lipca.1899.r.).przyjęto.dwie.konwencje. dotyczące.prawa.wojennego:.konwencję.o.prawach.i.zwyczajach.wojny.oraz.konwencję.o.przysto- sowaniu.do.wojny.morskiej.zasad.konwencji.genewskiej.z.1864.r..II.konferencja.haska.odbyła.się. w.Hadze.18.października.1907.r.,.a.w.jej.trakcie.przyjęto.jedenaście.(na.trzynaście).konwencji.odno- szących.się.do.prawa.wojennego:.III.Konwencję.o.rozpoczęciu.kroków.nieprzyjacielskich;.IV.Kon- wencję.o.prawach.i.zwyczajach.wojny.lądowej;.V.Konwencję.o.prawach.i.obowiązkach.mocarstw. i.osób.neutralnych.w.razie.wojny.lądowej;.VI.Konwencję.dotyczącą.stanowiska.prawnego.nieprzy- jacielskich.statków.handlowych.na.początku.wojny;.VII.Konwencję.w.sprawie.przemiany.statków. handlowych.na.okręty.wojenne;.VIII.Konwencję.o.zakładaniu.min.wybuchających.automatycznie. za.dotknięciem;.IX.Konwencję.w.sprawie.bombardowania.przez.morskie.siły.zbrojne.w.czasie.woj- ny;.X.Konwencję.o.przystosowaniu.do.zasad.wojny.morskiej.zasad.konwencji.genewskiej;.XI.Kon- wencję.dotyczącą.pewnych.ograniczeń.w.wykonywaniu.prawa.łupu.w.wojnie.morskiej;.XII.Kon- wencję.w.sprawie.utworzenia.Międzynarodowego.Trybunału.Łupów.(nigdy.nie.weszła.w.życie);. XIII.Konwencję.dotyczącą.praw.i.obowiązków.mocarstw.neutralnych.w.razie.wojny.morskiej..Dane. za:.W..Góralczyk,.Prawo międzynarodowe publiczne,.Warszawa.1998,.s..432. 7.Przed.II.wojną.światową.zostały.otwarte.do.podpisu.trzy.konwencje.genewskie:.Konwencja. genewska.z.22.sierpnia.1864.r..w.sprawie.polepszenia.losu.rannych.wojskowych.w.armiach.w.polu. będących.(jest.to.pierwsza.konwencja.„świętokrzyska”,.zmieniana.w.1906,.1929.i.1949.r.),.Konwen- cja.genewska.z.27.lipca.1929.r..o.polepszeniu.losu.rannych.i.chorych.w.armiach.czynnych.oraz.Kon- wencja.genewska.z.27.lipca.1929.r..o.traktowaniu.jeńców.wojennych..Dane.za: W..Góralczyk,.Prawo międzynarodowe...,.s..432. 18 1.2. Proces tworzenia zakazu zbrodni ludobójstwa do lat 40. ubiegłego wieku w.sposób.szczególny.grupy.ludzi..Ochrona.obejmowała.żołnierzy,.w.nie- których.wypadkach.partyzantów.lub.ludność.cywilną..Zespół.tych.norm. prawnych.był.natomiast.krokiem.w.kierunku.ustanowienia.zasad.kształ- tujących.nowy.porządek.na.świecie..Ponadto.przyjęte.w.tamtym.okresie. konwencje.dotyczyły.jedynie.konfliktów.zbrojnych.o.charakterze.między- narodowym. Wiek.XX.to.czas,.w.którym.miały.miejsce.zarówno.dwie.wojny.świato- we,.jak.i.szereg.innych.konfliktów.zbrojnych.o.charakterze.międzynarodo- wym.i.niemiędzynarodowym..Dało.to.asumpt.do.podjęcia.rozważań.nad. odpowiedzialnością.karną.państw.oraz.jednostek..Poza.zakresem.zainte- resowania.pozostawały.nadal.konflikty.niemiędzynarodowe8,.a.z.punktu. widzenia.prawa.międzynarodowego.do.nich.właśnie.należałoby.zaliczyć. wydarzenia.w.Turcji.z.lat.1915–19169. Popełnione.przez.Turków.czyny.przeciwko.Ormianom10.były.bezpo- średnim.powodem.przyjęcia.przez.rządy.Francji,.Wielkiej.Brytanii.i.Rosji. dnia.24.maja.1915.r..wspólnej.deklaracji..Trzej.ministrowie.państw.Ententy. –.E..Grey,.T..Delcasse.i.S..Sazonow.–.wystosowali.notę.informującą.władze. tureckie.o.zamiarze.osądzenia.przedstawicieli.władz.tego.państwa.odpo- wiedzialnych.za.działania.wymierzone.w.Ormian..Rosjanie.proponowali,. by.zbrodnie.przeciwko.Ormianom,.które.przypisywano.Turkom,.określić. mianem.„zbrodni.przeciw.chrześcijaństwu.i.cywilizacji”11..Sprzeciw.fran- cuskiego.ministra.przesądził.ostatecznie.o.tym,.że.powyższy.termin.zastą- piony.został.pojęciem.zbrodni.przeciwko.ludzkości.i.cywilizacji12. 8.Pojęcie.konfliktów.zbrojnych.niemających.charakteru.międzynarodowego.unormowane. zostało.dopiero.w.1977.r..w.II.Protokole.dodatkowym.do.Konwencji.Genewskich.z.1949.r..dotyczą- cym.ochrony.ofiar.niemiędzynarodowych.konfliktów.zbrojnych. 9.Zob..G..Kucharczyk,.Pierwszy holokaust XX wieku,.Warszawa.2004,.s..75–147.. 10.Por..ibidem,.s..162–163..Szerzej.zob..np.:.S..Cayci,.Armenian Genocide Claims: A Contextual Version of the 1915 Incidents.(w:).The Criminal Law of Genocide: International, Comparative and Contextual Aspects, red..R.J..Henham,.P..Behrens, Aldershot,.UK–Burlington,.VT.2007; V.N..Dadrian,.Patterns of Twentieth Century Genocides: the Armenian, Jewish and Rwandan Cases,.Journal.of.Genocide.Research. 2003,.vol..6,.no..4,.s..488–511; idem,.The Determinants of the Armenian Genocide,.Journal.of.Genocide. Research.1999,.vol..1,.no..1,.s..56–72;.idem, Children as Victims of Genocide: the Armenian Case,.Journal.of. Genocide.Research.2003,.vol..5,.no..3;.idem, The Signal Facts Surrounding the Armenian Genocide and the Turkish Denial Syndrome,.Journal.of.Genocide.Research.2003,.vol..5,.no..2,.s..269–278;.G..Kucharczyk,. Pierwszy holokaust...,.s..13–221;.R..Sarkissian,.The Armenian Genocide: A Contextual View of the Crime and Politics Denial (w:).The Criminal Law of Genocide: International, Comparative and Contextual Aspects,. red. R.J..Henham,.P..Behrens, Aldershot,.UK–Burlington,.VT.2007,.s..3–16;.J..Winter,.Under Cover of War: The Armenian Genocide in the Context of Total War (w:).The Specter of Genocide: Mass Murder in Hi- storical Perspective,.red..R..Gellately,.B..Kiernan,.Cambridge–New.York.2003,.s..189–213.. 11.Por..W.A..Schabas,.Genocide...,.2009,.s..19–20. 12.Co.do.całości.por..G..Kucharczyk,.Pierwszy holokaust...,.s..127.. 19 Rozdział 1. Geneza pojęcia ludobójstwa Na.konieczność.osądzenia.sprawców.przestępstw.popełnionych. przeciwko.Ormianom13.zwrócono.uwagę.w.podpisanym.dnia.10.sierpnia. 1920.r..Traktacie.z.Sèvres14..Na.mocy.tego.aktu.prawnego.Turcja.przyzna- wała.aliantom.prawo.do.sądzenia.przed.sądami.wojskowymi.sprawców. przestępstw.przeciwko.Ormianom,.niezależnie.od.postępowań.i.skazań. orzeczonych.przez.sądy.tureckie.(art..226.tegoż.Traktatu).i.zobowiązała.się. do.dostarczenia15.„wszystkich.osób.oskarżonych.o.popełnienie.czynów.na- ruszających.prawa.i.zasady.wojny”16.. Traktat.z.Sèvres.nie.został.przez.Turcję.ratyfikowany17..Wszedł.na- tomiast.w.życie.traktat.pokojowy.z.dnia.24.lipca.1923.r..podpisany.w.Lo- zannie18,.do.którego.dołączona.została.klauzula.amnestyjna..Stanowiła. ona.o.amnestii.za.przestępstwa.przeciwko.Ormianom.popełnione.po- między.1.sierpnia.1914.r..a.20.listopada.1922.r..Amnestia.wprowadzona. w.1923.r..dotyczyła.przestępstw.popełnionych.przeciwko.Ormianom.w.la- tach.1918–1923,.niezależnie.od.tego,.czy.sprawcy.tych.przestępstw.zostali. osądzeni.przez.sądy.powszechne,.czy.wojenne19. Na.paryskiej.konferencji.pokojowej.w.1919.r..po.raz.pierwszy.zde- cydowano.się.przyjąć.zasadę.odpowiedzialności.sprawców.winnych.po- 13.Utworzony.w.kwietniu.1919.r..sąd.w.Konstantynopolu.osądził.i.skazał.na.śmierć.jedne- go.z.przywódców.tureckich.–.Kemala.Beya..Jego.udział.w.przesiedlaniu.Ormian.został.określony. jako.działanie.„przeciwko.ludzkości.i.cywilizacji”..Karę.śmierci.wykonano.przez.powieszenie..Por.. D..Hirsh,.Law against Genocide: Cosmopolitan Trials,.London–Portland,.OR.2003,.s..44,.przyp..28..Pod. koniec.maja.1919.r..Brytyjczycy.przejęli.67.więźniów.tureckich.oskarżonych.o.udział.w.„ludobój- stwie”.ormiańskim.celem.osądzenia.ich.poza.granicami.Turcji.(na.przykład.na.Malcie)..Por..V.N..Da- drian, The Signal Facts …,.s..271–272;.G..Kucharczyk,.Pierwszy holokaust...,.s..127;.W.A..Schabas,.Genoci- de..., 2009,.s..24..Pod.koniec.1921.r..Brytyjczycy.prowadzili.negocjacje.w.sprawie.przekazania.Turkom. więźniów.oraz.zwolnili.oskarżonych.przetrzymywanych.na.Malcie..Co.do.całości.por..G..Kuchar- czyk, Pierwszy holokaust...,.s..163–165..Stąd.konstatacja,.że.Konstantynopol.to.„Norymberga”,.która. odniosła.porażkę..Por..G.J..Bass,.Stay the Hand of Vengeance,.Princeton.2000,.s..106,.za:.D..Hirsh,.Law against Genocide...,.s..44. 14.The.Treaty.of.Sèvres,.1920.(w:).The Treaties of Peace 1919–1923,.Carnegie.Endowment.for. International.Peace,.New.York.1924,.http://net.lib.byu.edu/~rdh7/wwi/versa/sevres1.html.(otwar- to.15.listopada.2007.r.). 15.M..Płachta.zaproponował,.by.przetłumaczyć.ten.termin.jako.„dostarczenie”..Jednocześ- nie.zauważył,.że.poprawniej.należałoby.użyć.tutaj.słowa.„wydanie”,.ale.w.polskim.języku.praw- nym.termin.ten.odnosi.się.do.ekstradycji..Por. M..Płachta,.Kidnaping międzynarodowy w służbie pra- wa, Warszawa.2000,.s..82..Tak.też.termin.ten.został.przetłumaczony.w.Statucie.MTK.(Dz..U..z.2003.r.. Nr.78,.poz..708). 16.W.A..Schabas,.Genocide...,.2009, s..25. 17.Ibidem,.s..22. . 18.Postanowienia.Traktatu.nie.przewidziały.kwestii.pociągnięcia.do.odpowiedzialności.karnej. sprawców.ludobójstwa..W.żadnym.z.przepisów.traktatu.nie.pojawiła.się.wzmianka.o.eksterminacji,. Ormianach.czy.Armenii..Por..G..Kucharczyk,.Pierwszy holokaust...,.s..160. 19.Ibidem,.s..163. 20 1.2. Proces tworzenia zakazu zbrodni ludobójstwa do lat 40. ubiegłego wieku pełnienia.zbrodni.wojennych.przed.trybunałem.międzynarodowym.. W.związku.z.potrzebą.osądzenia.zbrodniarzy.wojennych.powołany.zo- stał.na.Wstępnej.Konferencji.Pokojowej.25.stycznia.1919.r..Komitet.do. spraw.odpowiedzialności.(tzw..Komitet.Piętnastu)..Efektem.jego.działań. było.między.innymi.utworzenie.listy.32.przestępstw.wojennych..Wśród. nich.wymienione.zostały:.morderstwa,.zabijanie.na.szeroką.skalę.i.syste- matyczny.terror,.(murder, mass killing, and systematic terror),.w.tym.odręb- nie.wyszczególnione.zostało.zabijanie.zakładników,.torturowanie.osób. cywilnych,.deportacje,.grabieże,.praca.przymusowa,.używanie.gazów. trujących,.bombardowanie.otwartych.miast.i.szpitali,.zatapianie.okrętów. szpitalnych20. Głównym.zadaniem.Komitetu.było.jednak.stworzenie.projektu.po- ciągnięcia.do.odpowiedzialności.karnej.przestępców.wojennych..Członko- wie.Komitetu.jednomyślnie.uznali.prawo.państw.walczących.do.osądzenia. sprawców.przestępstw.wojennych.przed.sądami.krajowymi..Zapropono- wali.jednocześnie.utworzenie.sądu.międzynarodowego.(Wysokiego.Try- bunału),.by.osądzić.sprawców,.których.czyny,.jak.również.ich.skutki,.do- tknęły.terytoriów.więcej.niż.jednego.państwa. Wysoki.Trybunał.składać.się.miał.z.trzech.sędziów,.a.Komisja.Pro- kuratorska.miała.zajmować.się.wyborem.spraw.oraz.przygotowaniem,.jak. i.wniesieniem.aktu.oskarżenia..Jej.pięcioosobowy.skład.powoływany.miał. być.przez.główne.mocarstwa21..Wysoki.Trybunał.miał.stosować.„zasady. prawa.narodów.wynikające.ze.zwyczajów.narodów.cywilizowanych,.praw. ludzkości.i.z.dyktatu.publicznego.sumienia”22. Kwestie.dotyczące.odpowiedzialności.zbrodniarzy.wojennych.zo- stały.ostatecznie.uregulowane.w.czterech.artykułach.części.VII.Traktatu. Wersalskiego23..Przepis.art..227.tego.traktatu.stwierdza,.iż:.„Mocarstwa. sprzymierzone.i.stowarzyszone.stawiają.w.stan.publicznego.oskarżenia. Wilhelma.II.Hohenzollerna,.byłego.cesarza.Niemiec24,.o.najwyższą.obrazę. 20.Por. T..Cyprian,.J..Sawicki,.Prawo...,.s..8. 21.T..Cyprian,.J..Sawicki,.Prawo...,.s..8–9. 22.Ibidem, s..9. 23.Por..art..227–230.Traktatu.Wersalskiego.w.(Dz..U..z.1920.r..Nr.35,.poz..200). 24.Teza.o.odpowiedzialności.„wodza.naczelnego”.za.wszystko,.co.działo.się.w.okresie.jego. władztwa,.odwoływała.się.do.dawnych.teorii.niesłusznej.wojny.i.nawiązywała.do.poglądów.Belli- niego,.V..Vatella.i.Grotiusa..Ich.zamysł.utworzenia.specjalnego.sądu.dla.zbadania.odpowiedzialności. naczelnego.wodza.nie.doczekał.się.jednak.realizacji,.paradoksalnie.głównie.z.uwagi.na.brak.prece- densów.w.tej.sprawie..Wymienieni.powyżej.autorzy.uważali.bowiem,.że.nie.jest.to.wystarczający. argument.z.uwagi.na.ciągły.proces.tworzenia.się.prawa.narodów.(jak.określano.wtedy.prawo.mię- dzynarodowe.publiczne)..Por..T..Cyprian,.J..Sawicki,.Prawo...,.s..28. 21 Rozdział 1. Geneza pojęcia ludobójstwa moralności.międzynarodowej.i.świętej.powagi.traktatów”25..Jak.podkreślił. M..Płachta,.chociaż.sformułowania.te.nie.należą.do.stricte prawniczych,.„to. zawierają.trzy.podstawowe.kategorie.zbrodni.wprowadzonych.przez.«pra- wo.norymberskie»..Pierwszy.człon,.«obraza.moralności».–.mieści.w.sobie. zbrodnie.przeciw.ludzkości.i.zbrodnie.wojenne,.a.drugi,.«obraza.[...].trak- tatów».–.zbrodnie.przeciw.pokojowi”26. Próba.utworzenia.trybunału.składającego.się.z.pięciu.sędziów,.przed. którym.miał.zostać.osądzony.były.cesarz,.nie.powiodła.się..Holendrzy.odmó- wili.ekstradycji.Wilhelma.II..Postanowienia.Traktatu.Wersalskiego.stanowią,. iż.osądzenie.innych.przestępców.niemieckich.z.okresu.I.wojny.światowej. należeć.będzie.bądź.do.trybunałów.niemieckich.bądź.trybunałów.państw. sprzymierzonych.i.stowarzyszonych..Odnośnie.do.kar.organy.sądowe.sto- sowałyby.ustawy.własne27..Jednakże.–.jeżeli.do.odpowiedzialności.karnej. należałoby.pociągnąć.sprawców.zbrodni.wobec.obywateli.szeregu.państw.–. organem.kompetentnym.byłby.w.takiej.sytuacji.trybunał.międzynarodowy. składający.się.z.przedstawicieli.państw.zainteresowanych28. Zapisy.Traktatu.nie.stały.na.przeszkodzie.w.osądzeniu.sprawców. przed.sądami.krajowymi..Władze.niemieckie.domagały.się.przyjęcia.właś- nie.takiego.rozwiązania.dotyczącego.zwłaszcza.sprawców.niższego.szczeb- la..Przyjęły.także.ustawę.stanowiącą.o.wyłącznej.kompetencji.sądów.nie- mieckich.odnośnie.do.osądzania.sprawców.zbrodni.wojennych..Ustawa.ta. w.sposób.niebudzący.wątpliwości.pozostawała.w.sprzeczności.z.postano- wieniami.Traktatu.Wersalskiego..W.obliczu.trudności.związanych.z.eks- tradycją.sprawców.z.terytorium.Niemiec.ostatecznie.wyrażono.również. zgodę.na.przeprowadzenie.przez.sądy.niemieckie.postępowań.z.zakresu. tzw..listy.90029. Postanowienia.w.sprawie.osądzenia.osób.odpowiedzialnych.za.zbrod- nie.popełnione.w.trakcie.I.wojny.światowej.o.treści.zbliżonej.do.przepisów. 25.Cyt..za: T..Cyprian,.J..Sawicki,.Prawo...,.s..14. 26.M..Płachta,.Międzynarodowy…,.t..I,.Kraków.2004,.s..58. 27.Ibidem,.s..58. 28.Por..T..Cyprian,.J..Sawicki,.Prawo...,.s..14,.oraz..L..Gardocki,.Zarys prawa międzynarodowego,. Warszawa.1985,.s..28. 29.Na.liście.znalazły.się.nazwiska.900.osób.podejrzanych.o.popełnienie.zbrodni.wojennych.. Lista.została.sporządzona.przez.Wielką.Brytanię,.Francję,.Włochy,.Belgię,.Polskę,.Rumunię.i.Jugo- sławię..Procesy.te.co.do.zasady.nie.doszły.jednak.do.skutku..W.sprawach.z.„listy.900”.sąd.niemie- cki.nie.znalazł.podstaw.do.sformułowania.aktu.oskarżenia..Jedynym.niechlubnym.wyjątkiem.były. tzw..procesy.lipskie,.określane.również.mianem.„farsy.lipskiej”..Przed.sądem.tym.osądzono.9.spraw;. oskarżonych.zostało.12.osób,.z.których.z.6.zostało.uniewinnionych,.a.6.skazano.na.kary.od.6.mie- sięcy.do.6.lat.pozbawienia.wolności..Por..T..Cyprian,.J..Sawicki,.Prawo...,.s..28,.31.. 22 1.2. Proces tworzenia zakazu zbrodni ludobójstwa do lat 40. ubiegłego wieku Traktatu.Wersalskiego.zawierały.także.traktaty.zawarte.z.Austrią,.Bułgarią. i.Węgrami..Z.uwagi.jednak.na.niepowodzenia.związane.z.pociągnięciem. do.odpowiedzialności.karnej.sprawców.zbrodni.wojennych.posiadających. obywatelstwo.niemieckie,.nie.podjęto.już.próby.wprowadzenia.ich.w.ży- cie.w.innych.krajach30. W.okresie.pomiędzy.I.a.II.wojną.światową.określeniem.zasad.od- powiedzialności.za.zbrodnie.międzynarodowe.zajmowali.się.przede. wszystkim.przedstawiciele.doktryny31..Okres.międzywojenny.to.prze- de.wszystkim.czas.akademickich.rozważań.poświęcony.między.inny- mi.pracy.w.ramach.stowarzyszeń.(m.in..Międzynarodowe.Stowarzy- szenie.Prawa.Karnego,.International.Law.Association.(ang..IAPL,.fr.. AIDP),.Międzynarodowe.Biuro.Unifikacji.Prawa.Karnego, Association. Internationale.de.Droit.Pénal,.Unia.Międzyparlamentarna.(ang..IU,.fr.. UI))..Jej.efektem.było.wiele.projektów.dotyczących.przykładowo.mię- dzynarodowych.sądów32.czy.też.walki.z.terroryzmem33..Żaden.z.nich. nie.wszedł.jednak.w.życie34..Sporządzane.przez.te.gremia.projekty.mię- dzynarodowych.kodeksów.karnych.koncentrowały.się.na.próbach.zde- finiowania.zbrodni.wojny.agresywnej.i.zasad.odpowiedzialności.za.tę. zbrodnię.przed.międzynarodowym.trybunałem,.z.tym.że.w.większo- 30.Zob..M..Płachta,.Międzynarodowy...,.t..I,.s..61. 31.Por..L..Gardocki,.Zarys prawa karnego...,.s..32. 32.Zob..M..Płachta,.Międzynarodowy...,.t..I,.s..61–71. 33.Zob..K..Indecki,.Prawo karne wobec terroryzmu i aktu terrorystycznego,.Łódź.1998,.s..64. 34.L..Gardocki,.Zarys prawa karnego...,.s..32–33;.M..Płachta,.Międzynarodowy...,.t..I,.s..61–67.. Jeden.z.projektów.dotyczył.bardzo.aktualnego.dziś.zagadnienia.terroryzmu.oraz.prób.przeciw- działania.mu..Pod.wpływem.dokonanego.w.1934.r..w.Marsylii.zamachu.na.króla.Jugosławii.Alek- sandra.I.i.francuskiego.ministra.Barthou,.16.listopada.1937.r..przyjęte.zostały.pod.auspicjami.Ligi. Narodów.dwie.konwencje.dotyczące.walki.z.międzynarodowym.terroryzmem:.Konwencja.o.prze- ciwdziałaniu.terroryzmowi.i.karaniu.za.czyny.terrorystyczne.(Convention.for.the.Prevention.and. Punishment.of.Terrorism,.League.of.Nations,.Doc..C.546.M.383.1937.V.(1937);.została.ratyfikowana. jedynie.przez.Indie.1.stycznia.1941.r.).oraz.Konwencja.o.utworzeniu.Międzynarodowego.Sądu.Kar- nego.(Convention.for.the.Creation.of.an.Inernational.Criminal.Court,.League.of.Nations,.O.J..Spec.. Supp..No..156.(1936),.League.of.Nations.Doc..C.547(I).M.384(I).1937.V(1938);.nie.ratyfikowało.jej. żadne.państwo)..Obie.konwencje,.otwarte.do.podpisania.niemal.po.3.latach.negocjacji,.nigdy.nie. weszły.w.życie.–.powodem.było.nieuzyskanie.wystarczającej.liczby.ratyfikacji..(Por..J..Ciechański,. Międzynarodowy Trybunał Karny do spraw byłej Jugosławii,.Spr..Międzynar..1998,.nr.3,.s..113;.H..von. Hebel,.A Historical Perspective.(w:) Reflections on the International Criminal Court: Essays in Honour of Adriaan Bos,.red..H.A.M..von.Hebel,.J.G..Lammers,.J..Schukking, Den.Haag.1999,.s..18)..Do.kom- petencji.Międzynarodowego.Sądu.Karnego.należałoby.osądzanie.osób.oskarżonych.o.naruszenie. postanowień.pierwszej.z.wymienionych.Konwencji..Por..T..Cyprian,.J..Sawicki,.Prawo...,.s..70..Sta- tut.MSK.przewidywał.logiczne.zasady.organizacyjne,.ale.zakres.jurysdykcji.przedmiotowej.tego. sądu.był.zbyt.kontrowersyjny..Zob..K..Indecki,.Prawo karne wobec terrozyzmu...,.s..64,.L..Gardocki,. Zarys prawa karnego...,.s..32.. 23 Rozdział 1. Geneza pojęcia ludobójstwa ści.projektów.obciążano.odpowiedzialnością.międzynarodową.jedy- nie.państwa35.. Z.myślą.o.mniejszościach.religijnych.jeszcze.przed.I.wojną.świato- wą.przyjęty.został.w.1878.r..traktat.berliński36..Na.mocy.traktatu.z.1878.r.. Turcja.miała.wraz.z.obszarami.od.niej.oderwanymi.(Bułgarią,.Czarnogó- rą,.Rumunią.i.Serbią).respektować.prawa.niemuzułmańskich.mniejszości. religijnych..Zobowiązano.Turcję.i.wymienione.wyżej.terytoria.do.„zapew- nienia.swobodnego.wykonywania.praktyk.religijnych.i.nieczynienia.żad- nej.dyskryminacji.w.stosunku.do.tych.grup.ludnościowych,.które.różniły. się.od.większości.religią”37. W.ramach.Ligi.Narodów.utworzono.system.ochrony.mniejszości.na- rodowych..Elementami.odróżniającymi.chronioną.na.mocy.tych.traktatów. ludność.prócz.narodowości.były.rasa.lub.język38..Państwom.odrodzonym. narzucono.traktaty.odnoszące.się.do.ochrony.mniejszości.narodowych.. W.latach.1919–1920.umowy.tego.typu.podpisano.z.Jugosławią,.Grecją.i.Cze- chosłowacją..W.1920.r..doszło.do.podpisania.takiego.traktatu.z.Polską..Po- stanowienia.podobnej.treści.dołączone.zostały.także.do.traktatów.poko- jowych.podpisanych.z.Austrią,.Bułgarią.i.Węgrami. Zobowiązania.nowo.utworzonych.państw.miały.jednak.charakter. jednostronny,.jako.że.nie.towarzyszyły.im.żadne.zobowiązania.ze.stro- ny.państw.zachodnich..Na.przykład.tzw..traktat.mniejszościowy.z.dnia. 28.czerwca.1919.r.39.stwarzał.nierównoprawną.sytuację,.jako.że.Niemcy.nie. gwarantowały.takich.samych.praw.mniejszości.polskiej,.jakie.przysługi- wały.członkom.mniejszości.niemieckiej.zamieszkałym.w.Polsce40. Państwa.sprzymierzone.i.stowarzyszone,.jak.również.Liga.Narodów. stawały.się.na.mocy.tych.traktatów.opiekunami.części.obywateli.określo- 35.Por..L..Gardocki,.Zarys prawa karnego...,.s..32. 36.Szerzej.na.temat.projektu.postanowień.traktatu.berlińskiego.jak.i.okoliczności.towarzyszą- cych.jego.zawarciu.V.N..Dadrian,.The Signal Facts...,.s..270–271. 37.W..Góralczyk,.Prawo międzynarodowe...,.s..273–274..W.latach.1895–1896.wymordowano.po- nad.200.tys..Ormian..Około.100.tys..Ormian.zislamizowano..Przeprowadzone.w.latach.1875–1876. zabijanie.Ormian.na.szeroką.skalę.uznać.zaś.należy.jedynie.za.wstęp.do.ludobójstwa.popełnionego. w.latach.1915–1916..Wraz.z.upadkiem.Cesarstwa.Ottomańskiego.coraz.większe.znaczenie.zaczęły. nabierać.kwestie.etniczne.w.miejsce.wyznaniowych..Informacje.na.temat.ludobójstwa.dokonane- go.na.zamieszkującej.Turcję.ludności.w.latach.1915–1916.najdobitniej.świadczą.o.tym,.że.Turcja.nie. zastosowała.się.do.postanowień.konwencji..Por..G. Kucharczyk,.Pierwszy holokaust...,.s..38,.50–51.. 38.Por..W..Góralczyk,.Prawo międzynarodowe...,.s..274. 39.Traktat.między.głównemi.mocarstwami.sprzymierzonemi.i.stowarzyszonemi.a.Polską,.pod- pisany.w.Wersalu.28.czerwca.1919.r..(Dz..U..z.1920.r..Nr.110,.poz..728). 40.Por..W..Góralczyk,.Prawo międzynarodowe...,.s..274. 24 1.3. Stworzenie przez Rafała Lemkina pojęcia ludobójstwa 1.3. Stworzenie przez Rafała Lemkina pojęcia ludobójstwa nego.państwa,.co.–.jak.skonstatował.W..Góralczyk.–.stanowiło.podstawę. do.ingerencji.w.sprawy.wewnętrzne.państwa,.nad.którym.„roztoczono. taką.opiekę”41..Dlatego.też.w.latach.40..XX.w..zaczęto.postrzegać.system. ochrony.praw.mniejszości.stworzony.pod.auspicjami.Ligi.Narodów.jako. „zagrożenie.dla.pokoju”42..Wybuch.II.wojny.światowej.przekreślił.ostatecz- nie.możliwość.utworzenia.Międzynarodowego.Sądu.Karnego.i.zahamował. rozwój.systemu.międzynarodowego.prawa.karnego. 1.3. Stworzenie przez Rafała Lemkina pojęcia ludobójstwa Równolegle.do.prac.związanych.z.tworzeniem.projektów.statutów. międzynarodowych.trybunałów.karnych.(co.wiązało.się.z.zaakceptowa- niem.przez.społeczność.międzynarodową.zasady.odpowiedzialności.kar- nej.jednostek),.jak.i.próbami.wprowadzenia.ich.w.życie,.trwały.prace.nad. rozbudowaniem.katalogu.zbrodni.międzynarodowych. W.1933.r..w.raporcie.V.Międzynarodowej.Konferencji.Biura.Unifi- kacji.Prawa.Krajowego.R..Lemkin43.zaproponował.włączenie.do.katalogu. zbrodni.międzynarodowych.barbarzyństwa.i.wandalizmu44. Barbarzyństwo.postrzegane.było.przez.R..Lemkina.jako.uciskają- ce.i.destrukcyjne.czyny (oppressive.and.destructive acts).przeciwko.człon- kom.społeczności.(collectivity).rasowych,.wyznaniowych.lub.społecznych45.. 41.Ibidem,.s..274. 42.Pomówienia.dotyczące.łamania.praw.mniejszości.narodowych.zostały.wykorzystane.przez. Hitlera.dla.realizacji.jego.planów.politycznych..R..Bierzanek,.J..Symonides,.Prawo międzynarodowe...,. Warszawa.2004,.s..279. 43. Zob.. J..Cooper,. Raphael Lemkin and the Struggle for the Genocide Convention,. Basingstoke–New.York.2008,.s..6–279;.T..Elder,.What You See Before Your Eyes: Documenting Raphael Lemkin’s Life by Exploring his Archival Papers,.Journal.of.Genocide.Research.2005,.vol..7,.no..4;.S..Power,. „A problem from hell”: America and the Age of Genocide,.London.2003,.s..19–21..Por..też.R..Szawłowski, Rafał Lemkin – twórca pojęcia „ludobójstwo” i główny architekt Konwencji z 9 XII 1948 (w czterdziestolecie śmierci),.PiP.1999,.z..10,.s..74–86. 44.Por..R..Lemkin,.Les actes constituant un danger général (interétatique) considerés comme delites des droit des gens, Expilications additionelles au Rapport spécial présenté à la V-me Conférence pour i’Unification du Droit Pénal à Madrid (14–20.X.1933).(w:).Librarie de la cour d’appel ed de l’ordre des avocats,.Paris.1933.. Skrócona.wersja.artykułu.została.opublikowana.pod.tytułem.Akte der Barbarei und des Vandalismus als delicta juris gentium, Anwaltsblatt.Internationales.1933,.vol..19,.no..6;.R..Lemkin,.Axis Rule...,.s..91.. Zob..też.W.A..Schabas,.Genocide...,.2009, s..29–30. 45.Porównaj.W.A..Schabas,.Genocide...,.2009,.s..30. 25 Rozdział 1. Geneza pojęcia ludobójstwa Zbrodnia.ta.„miała.polegać.na.eksterminacji.grup.rasowych,.religijnych. i.społecznych”46. Wandalizmem.R..Lemkin.określał.niszczenie.„dóbr.kulturalnych.i.ar- tystycznych.wartości.wymienionych.wyżej.grup”47..Prawnik.ten.uważał,.że. ochroną.powinien.być.objęty.biologiczny.i.kulturowy.byt.grupy..Zbrodnia. wandalizmu.została.zatem.przez.niego.zdefiniowana.jako.złośliwe.nisz- czenie.dzieł.sztuki.i.kultury.reprezentujących.wytwór.geniuszu.takich. grup48..Dziedzictwo.kulturowe.należy.zaś.do.ludzkości,.stąd.ta.ostatnia. ma.interes.w.tym,.by.je.chronić49. Propozycja.R..Lemkina.dotycząca.implementacji.do.krajowych.po- rządków.prawnych.trzydziestu.siedmiu.państw50.zbrodni.barbarzyństwa. i.wandalizmu.została.odrzucona.przez.uczestników.konferencji51..Infor- macje.z.tamtego.okresu.wskazują.na.towarzyszące.R..Lemkinowi.poczucie. niedosytu,.a.może.wręcz.żal.związany.z.niedocenieniem.przez.społeczność. międzynarodową.znaczenia.obu.tych.zbrodni52. Koncepcje.zbrodni.barbarzyństwa.i.wandalizmu.pomogły.później. R..Lemkinowi.w.stworzeniu.nowego.terminu.–.ludobójstwa53..Bezpośred- nią.inspiracją.do.utworzenia.terminu.ludobójstwa.było.dla.R..Lemkina.także. przemówienie.wygłoszone.w.1941.r..przez.premiera.brytyjskiego.W..Chur- chilla.w.dwa.miesiące.po.ataku.Niemiec.na.Związek.Socjalistycznych.Re- publik.Radzieckich:.„The.aggressor.[...].retaliates.by.the.most.frightful.crue- lties..As.his.Armies.advance,.whole.districts.are.being.exterminated..Scores. of.thousands.–.literally.scores.of.thousands.–.of.executions.in.cold.blood.are. being.perpetrated.by.the.German.Police-troops.upon.the.Russian.patriots. who.defend.their.native.soil..Since.the.Mongol.invasions.of.Europe.in.the. Sixteenth.Century,.there.has.never.been.methodical,.merciless.butchery.on. such.a.scale,.or.approaching.such.a.scale..And.this.is.but.the.beginning..Fa- mine.and.pestilence.have.yet.to.follow.in.the.bloody.ruts.of.Hitler’s.tanks.. We.are.in.the.presence.of.a.crime.without.a.name”54..Bezimienna.zbrodnia. 46.J..Sawicki,.Ludobójstwo...,.s..26. 47.Ibidem. 48.R..Lemkin,.Axis Rule...,.s..91.. 49.Ibidem.. 50.Ibidem.. 51.D.M..Segesser,.M..Gessler,.Raphael Lemkin and the International Debate on the Punishment of War Crimes,.Journal.of.Genocide.Research.2005,.vol..7,.no..4,.s..457. 52.Por..S..Power, „A problem from hell...”,.s..52. 53.R..Lemkin, Axis Rule …,.s..91.. 54.„Najeźdźca.[...].bierze.odwet.przy.pomocy.najbardziej.odrażających.okrucieństw..Gdy. jego.armie.posuwają.się.naprzód,.całe.dzielnice.ulegają.zniszczeniu..Tysiące.–.dosłownie.tysiące. 26 1.3. Stworzenie przez Rafała Lemkina pojęcia ludobójstwa z.przemówienia.W..Churchilla.nie.była.ludobójstwem.w.znaczeniu.nada- nym.mu.przez.R..Lemkina55,.niemniej.jednak.autor.utrzymywał.później,. że.stworzenie.terminu.„ludobójstwo”.(genocide).było.po.części.odpowiedzią. na.zasłyszaną.w.radiu.przemowę.wspomnianego.premiera.brytyjskiego56. R..Lemkin.po.raz.pierwszy.użył.terminu.„ludobójstwo”.w.1944.r.,. w.monografii.Axis Rule in Occupied Europe: Law of Occupation, Analysis of Go- vernment, Proposals for Redress57..Neologizm.genocide.powstał.z.połączenia. dwóch.słów.–.greckiego.genos (rasa,.naród).oraz.łacińskiego.cide,.caedere, bądź.occidere (zabijać),.wzorem.już.istniejących.terminów.takich.jak:.homi- cide,.infanticide,.patricide,.tyrranicide58. Nowe. koncepcje. wymagają. nowej. terminologii,. jak. podkreślał. R..Lemkin59..Według.autora.pojęcie.„ludobójstwo”.miało.oznaczać.znisz- czenie.narodu.lub.grupy.etnicznej60..R..Lemkin.określił.także.stworzone. przez.siebie.pojęcie.jako.„skoordynowany.plan.różnych.działań.mających. na.celu.zniszczenie.grup.jako.takich”61..Podkreślił.przy.tym,.że.nowe.słowo. zostało.przez.niego.wprowadzone,.by.określić.starą.praktykę.z.uwzględ- nieniem.jej.nowoczesnego.rozwoju62. D.M..Segesser.i.M..Gessler.zwrócili.jednak.uwagę.na.brak.konse- kwencji.u.R..Lemkina,.jako.że.ich.zdaniem.nie.stworzył.on.nowego.termi- nu,.jak.zapowiadał.w.pierwszym.zdaniu.pierwszego.podrozdziału.rozdzia- łu.IX.Axis Rule in Occupied Europe: Law of Occupation, Analysis of Government, Proposal for Redress.zatytułowanego Genocide – A New Term and New Concep- tion for Destruction of Nations,.lecz.nadał.nowe.określenie.„starej.praktyce”63.. –.egzekucji.jest.dokonywanych.z.zimną.krwią.przez.oddziały.niemieckiej.policji.na.rosyjskich.pa- triotach,.którzy.bronią.swojej.ojczystej.ziemi..Od.czasów.mongolskich.inwazji.na.Europę.w.szes- nastym.wieku.nigdy.nie.było.tak.metodycznych,.bezlitosnych.rzezi.na.taką.skalę.albo.osiągają- cych.taką.skalę..A.jest.to.tylko.początek..Lada.chwila.szlakiem.krwawych.kolein.hitlerowskich. czołgów.nadejdą.głód.i.zarazy..Jesteśmy.świadkami.bezimiennej.zbrodni”..J.T..Fussell,.“A crime without a name”; Winston Churchill, Raphael Lemkin and the World War II origins of the word “genoci- de”,.b.m.w.,.b.r.w.,.http://www.preventgenocide.org/genocide/crimewithoutaname.htm.(otwarto. 20.listopada.2007.r.)..Jeśli.nie.podano.inaczej,.przekład.pochodzi.od.autorki. 55.Odmiennie.T..Elder,.What You See Before Your Eyes...,.s..470. 56.Dane.za:.http://www.ushmm.org/conscience/history/.(otwarto.15.grudnia.2007.r.). 57.R..Lemkin, Axis Rule...,.s..79–.93. 58.Por..R..Lemkin,.Genocide,.http://www.preventgenocide.org/lemkin/index.htm.(otwarto. 10.grudnia.2007.r.). 59.R..Lemkin, Axis Rule...,.s..91..Zob..także:.W.A..Schabas,.Genocide...,.2009, s..83.. 60.R..Lemkin,.Axis Rule...,.s..79. 61.Ibidem. 62.Ibidem. 63.D.M..Segesser,.M..Gessler,.Raphael Lemkin and the International Debate…,.s..462. 27 Rozdział 1. Geneza pojęcia ludobójstwa Ponadto.autorzy.ci.uważali,.że.R..Lemkin.nie.zamierzał.wprowadzać.no- wej.kategorii.przestępstwa,.lecz.objąć.nazwą.„ludobójstwo”.przestępstwa. wymieniane.przez.niego.przy.opisywaniu.technik.ludobójstwa64. Nowatorstwo.R..Lemkina.polegało.jednak.na.stworzeniu.kategorii. przestępstw.popełnianych.przeciwko.całej.grupie.(tu:.narodowi.lub.gru- pie.etnicznej).jako.całości,.a.nie.jedynie.przeciwko.poszczególnym.jed- nostkom. W.Axis Rule in Occupied Europe....terminy.„naród”.i.„grupa.etniczna”. nie.zostały.zdefiniowane65..Autor.odniósł.się.do.pojęcia.narodu,.podkre- ślając.jedynie,.że.aby.ludobójstwo.zostało.popełnione,.nie.jest.koniecz- ne.natychmiastowe (immediate) zniszczenie.całego.narodu.–.dzieje.się.tak. wszakże,.gdy.dochodzi.do.zabójstw.członków.narodu.na.szeroką.skalę66. Lemkin.twierdził,.że.słowem.oddającym.w.swej.istocie.tę.samą.treść. co.genocide.jest.ethnocide,.powstałe.z.połączenia.greckiego.ethnos.–.naród. z.łacińskim.cide.–.zabijać67..Pojęcie.grupy.etnicznej.również.nie.zostało. określone.przez.R..Lemkina,.jednak.jego.znaczenie.wydaje.się.być.zbliżo- ne.do.terminu.„grupa.narodowa”,.skoro.autor.zdefiniował.termin ethnos wyłącznie.jako.naród. Lemkin.wskazał,.iż.w.niektórych.sytuacjach.ochrona.pojedynczych. jednostek.nie.jest.wystarczająca,.co.jego.zdaniem.wynika.z.potrzeby. ochrony.wartości.związanych.z.zapewnieniem.tożsamości,.bytu,.bezpie- czeństwa,.kultury,.praw.całej.grupy.osób,.nie.zaś.jedynie.poszczególnych. jednostek..Dlatego.też,.prezentując.znaczenie.utworzonego.przez.siebie. pojęcia.genocide,.podkreślił,.iż.ludobójstwo.„[...].zmierza.raczej.do.ozna- czenia.skoordynowanego.planu.różnorodnych.działań.skierowanych.na. zniszczenie.istotnych.fundamentów.życia.grup.narodowych.w.celu.uni- cestwienia.samych.tych.grup..Celem.takiego.planu.byłby.rozkład.instytu- cji.politycznych.i.społecznych,.kultury,.języka,.uczuć.narodowych,.religii. i.egzystencji.gospodarczej.grup.narodowych,.jak.również.zniszczenie.bez- pieczeństwa.osobistego,.wolności,.zdrowia,.godności.a.nawet.życia.jedno- stek.należących.do.takich.grup..Ludobójstwo.jest.wymierzone.przeciwko. grupie.narodowej jako.jednostce.(entity),.zaś.działania.z.tym.związane. 64.Ibidem,.s..461. 65.R..Lemkin,.Axis Rule...,.s..79. 66.Ibidem. 67.Por..ibidem,.przyp..1..Pojęcie.ethnocide.stało.się.współcześnie.synonimem.ludobójstwa.kul- turowego..Por..W.A..Schabas,.Genocide...,.2009,.s..25;.zob..także:.L.V..Prott,.Ethnocide (w:).Encyclopedia of Genocide and Crimes Against Humanity,.red..D.L..Shelton,.Farmington.Hills,.MI.2005,.s..309–310. 28 1.3. Stworzenie przez Rafała Lemkina pojęcia ludobójstwa „wymierzone.są.nie.przeciwko.jednostkom.jako.takim,.lecz.jako.człon- kom.grupy.narodowej”68..Należałoby.zatem.przyjąć,.że.według.koncep- cji.R..Lemkina.ludobójstwo.skierowane.było.przeciwko.narodowi.i.gru- pom.narodowym. Autor.uznał.przy.tym,.iż.ludobójstwo.składa.się.z.dwóch.faz..Pierw- sza.polega.na.zniszczeniu.narodowych.wzorców.prześladowanej.grupy;. kolejna.to.narzucenie.własnych.wzorców.narodowych.przez.prześladow- cę..Wzorce.te.mogą.być.wpajane.ludności,.której.zezwolono.pozostać.na. zamieszkiwanym.przez.nią.terytorium,.może.też.jednak.dojść.do.przy- musowego.wyludnienia.obszaru.i.powtórnej.jego.kolonizacji.przez.prze- śladowców69. Lemkin.wyróżnił.wiele.„technik.ludobójstwa.na.różnych.polach”70,. zwłaszcza.takie,.które.wymierzone.były.przeciwko.Żydom..Opisywał.tech- niki.ludobójstwa.stosowane.przez.Niemców.w.trakcie.II.wojny.światowej.. Dokonał.też.podziału.na.ludobójstwo.fizyczne,.biologiczne,.ekonomicz- ne,.społeczne,.polityczne,.wyznaniowe,.moralne.oraz.kulturowe..Uznał,. że.ludobójstwo.fizyczne71.polega.na.rasowej.dyskryminacji.w.żywieniu72,. stworzeniu.członkom.wymienionych.przez.niego.grup.takich.warunków. życia,.które.uniemożliwiłyby.im.zachowanie.zdrowia,.bądź.też.na.zabi- janiu.na.szeroką.skalę.(mass killing)73..Ludobójstwo.fizyczne.przejawia.się. także.w.zagrożeniu.zdrowia.poprzez.pozbawianie.grup.narodowych.do- stępu.do.środków.potrzebnych.dla.zachowania.zdrowia.i.życia74..Ludo- bójstwo.biologiczne.prowadzi.do.obniżenia.poziomu.liczby.urodzin.w.da- nej.grupie..Przykładem,.jaki.podaje.R..Lemkin,.jest.rozdzielanie.kobiet.od. mężczyzn.oraz.zakaz.zawierania.małżeństw.między.członkami.tej.samej. grupy75..Z.kolei.celem.ludobójstwa.wyznaniowego.jest.wyeliminowanie. przywódców.religijnych76,.a.moralnego.–.moralne.osłabienie.grupy.na.przy- kład.poprzez.zachęcanie.do.spożywania.alkoholu77..Ludobójstwo.politycz- 68.R..Lemkin,.Axis Rule...,.s..79..Tłum..za:.R..Szawłowski,.Rafał Lemkin – twórca pojęcia „ludo- bójstwo”...,.s..81–82. 69.Por..R..Lemkin,.Axis Rule...,.s..79. 70.Ibidem,.s..82–90. 71.Ibidem,.s..87. 72.Wydawanie.racji.żywnościowych.odbywało.się.w.okupowanych.państwach.z.uwzględnie- niem.kryteriów.rasowych. Ibidem,.s..88. 73.New.York.Times.5.10.1942,.za:.ibidem,.s..88. 74.R..Lemkin, Axis Rule...,.s..88–89. 75.Ibidem,.s..86–87. 76.Ibidem,.s..89. 77.Ibidem, s..89–90. 29 Rozdział 1. Geneza pojęcia ludobójstwa ne.nie.jest,.zdaniem.R..Lemkina,.ludobójstwem.skierowanym.przeciwko. grupom.politycznym,.a.ludobójstwem.związanym.z.działaniami.podej- mowanymi,.by.zniszczyć.samorządność.grup.i.zdezorganizować.system. polityczny78..Ludobójstwo.społeczne.skierowane.jest.przeciwko.społecz- nej.strukturze.grup,.uderzając.na.przykład.w.inteligencję79..Ludobójstwo. kulturowe.polega.na.adresowanym.do.grup.zakazie.używania.własnego. języka.i.kultywowania.własnych.tradycji80..Ludobójstwo.ekonomiczne.po- lega.na.niszczeniu.ekonomicznych.podstaw.bytu.danej.grupy,.na.przykład. przez.zawłaszczenie.własności.grupy.albo.wykluczenie.jej.członków.z.ży- cia.ekonomicznego81. Lemkin.zaproponował.także.inną.typologię82.ludobójstwa..Historycz- nie.najstarszym.było,.w.Starożytności.i.Średniowieczu,.ludobójstwo.popeł- niane.z.zamiarem.unicestwienia.całych.grup.(zniszczenie.fizyczne)..Drugi. typ.ludobójstwa.jest.charakterystyczny.dla.ery.nowożytnej,.kiedy.działa- nia.sprawców.ukierunkowane.były.na.zniszczenie.kultury,.jednakże.nie. były.one.związane.z.podejmowaniem.prób.unicestwienia.fizycznego.lu- dzi.będących.jej.nośnikami.(zniszczenie.duchowe)..Trzeci.rodzaj.ludobój- stwa,.w.okresie.nazistowskim.(lata.30..ubiegłego.wieku),.łączył.w.sobie.obie. poprzednie.formy.–.fizycznego.i.duchowego.niszczenia.członków.grup. Ludobójstwo. miało. być. w. założeniu. autora. „antytezą. doktryny. Rousseau-Portalis,.zgodnie.z.którą.wojna.skierowana.jest.przeciwko.suwe- renom.lub.armiom,.a.nie.przeciwko.poddanym.czy.osobom.cywilnym”83.. Podejście.R..Lemkina.odchodziło.zatem.od.ówczesnego.tradycyjnego.ro- zumienia.zbrodni.wojennych84.jako.zbrodni.popełnianych.przeciwko.ar- miom.lub.władcom,.nie.zaś.narodom. Zdaniem.M..Levene’a,.konceptualizacja.ludobójstwa.przez.R..Lem- kina.zmierzała.w.kierunku.uznania,.że.jest.to.fenomen,.który.ma.nie.tyle. 78.R..Lemkin,.Axis Rule...,.s..82–83. 79.Ibidem,.s..83. 80.Ibidem,.s..84–85. 81.Ibidem,.s..85–86. 82.W.rozumieniu.przyjętym.przez.twórców.typologii.ludobójstwa.wymienionych.w.rozdzia- le.1.niniejszego.opracowania.„typologia.czegoś”.wydaje.się.oznaczać.„podział.tego.na.typy.według. określonych.zasad”..„Typ”.w.znaczeniu.przyjętym.dla.przedstawionych.w.niniejszej.rozprawie.ty- pologii.ludobójstw.oznacza.zaś.„określony.typ.ludzi,.przedmiotów,.zjawisk.itd..mających.pewne. cechy.wspólne,.a.zatem.określoną.grupę.ludzi,.przedmiotów,.zjawisk.itd.”..Słownik języka polskiego,. red. M..Bańko,.t..V,.Warszawa.2007,.s..418–419. 83.Ówcześnie.sformułowano.tezę,.zgodnie.z.którą.działania.zbrojne.adresowane.są.przeciwko. państwom.i.ich.siłom.zbrojnym,.a.nie.ich.mieszkańcom. R..Lemkin,.Axis Rule...,.s..80. 84.R..Lemkin,.Genocide,.The.American.Scholar.1946,.vol..15,.no..2. 30 1.3. Stworzenie przez Rafała Lemkina pojęcia ludobójstwa miejsce.w.kontekście.wojny,.lecz.sam.w.sobie.jest.formą.działań.wojen- nych.(a form of warfare)..Ludobójstwo.stanowiłoby.zatem.„specyficzny.ze- spół.działań.wojennych”,.a.nie.zbrodnię.towarzyszącą.działaniom.zbroj- nym..Według.Levene’a.interpretacja.wojny.jako.skierowanej.przeciwko. narodom/ludności.pozwoliła.Lemkinowi.na.uznanie.za.zbrodnie.wojen- ne.takich.zbrodni,.które.dotychczas.nie.były.za.nie.uznawane.(gdyż.były. skierowane.przeciwko.ludności,.a.nie.państwu)85..Levene.wskazywał,.iż.na. gruncie.lektury.Axis Rule in Occupied Europe: Laws of Occupation, Analysis of Government, Proposals for Redress można.wyciągnąć.wniosek,.że.R..Lemkin. umiejscowił.ludobójstwo.w.obrębie.wojny.„w.ogóle”.(genocide as an aspect of.more general war)86. Niemniej.jednak.należałoby.zwrócić.uwagę,.iż.R..Lemkin.uważał,. że.ludobójstwo.może.zostać.popełnione.również.w.czasie.pokoju87..Lem- kinowskie.ludobójstwo.można.by.odnieść.do.nakładania.na.grupy.okre- ślonych.zakazów.(np..zawierania.małżeństw.w.obrębie.danej.grupy).czy. zawłaszczania.własności.(ludobójstwo.ekonomiczne)..Zachowanie.suwe- rena.nie.wymaga.wówczas.równoczesnego.podejmowania.działań.wojen- nych..Ze.strony.suwerenów.oznaczać.natomiast.będzie.chęć.zniszczenia. grupy.także.w.czasie.pokoju88..Wewnętrzne.antagonizmy.i.niepokoje,.któ- rym.towarzyszy.ludobójstwo,.prowadzą.jednak.w.konsekwencji,.zdaniem. R..Lemkina,.do.konfliktu.zbrojnego89. Twórca.terminu.„ludobójstwo”.świadom.był.funkcjonowania.w.nauce. innego.pojęcia.opisującego.podobny.do.ludobójstwa.czyn..W.doktrynie.po- sługiwano.się.bowiem.pojęciem.„wynarodowienia”.(denationalization)..Był.to. termin.określający.przestępstwo.zaliczane.od.1919.r..do.kategorii.zbrodni. wojennych90;.węższy.zakres.tego.terminu.miałby.odpowiadać.swym.zna- czeniem,.jak.stwierdził.W..A..Schabas,.zbrodni.ludobójstwa91. 2005,.s..51. 85.M..Levene,.Genocide in the Age of the Nation State. Vol. 1. The Meaning of Genocide,.London. 86.Ibidem,.s..52. 87.R..Lemkin,.Axis Rule...,.s..93. 88.Odmiennie.M..Levene,.Genocide...,.s..52..Działania.takie.stanowiłyby.bowiem,.zdaniem. M..Levene’a,.specyficzną.formę.działań.wojennych.obliczonych.na.zniszczenie.grupy. 89.Por. Y..Bauer, Rethinking the Holocaust,.New.Haven.2002,.s..6..Zob..E..Staub,.The Psychology of Good and Evil: Why Children, Adults, and Groups Help and Harm Others,.Cambridge–New.York.2003,. s..291–324..Zob..także.R..Hilberg,.Perpetrators, Victims and Bystanders: The Jewish Catastrophe 1933–1945,. New.York.1993,.s..195–259;.Ch.R..Browning,.Ordinary Men: Reserve Police Battalion 101 and the Final Solution in Poland,.London.2001,.s..159–189. 90.L..Gardocki,.Zarys prawa karnego...,.s..34–35. 91.W.A..Schabas,.Genocide...,.2009, s..50. 31 Rozdział 1. Geneza pojęcia ludobójstwa Lemkin.uważał,.że.termin.„wynarodowienie”.nie.oddaje.w.pełni.tre- ści.terminu.„ludobójstwo”.i.wymieniał.trzy.tego.powody:.nie.dostrzegał. związku.treściowego.wynarodowienia.z.biologicznym.wyniszczeniem.na- rodu;.uważał,.że.nie.ma.powiązania.zniszczenia.wzorców.narodowych. z.narzuceniem.wzorców.narodowych.agresora;.zwrócił.uwagę.na.to,.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Zbrodnia ludobójstwa w międzynarodowym prawie karnym
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: