Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00212 004937 13083983 na godz. na dobę w sumie
Zdania warunkowe w kształceniu uczniów klas wczesnoszkolnych. Analiza funkcjonalna - ebook/pdf
Zdania warunkowe w kształceniu uczniów klas wczesnoszkolnych. Analiza funkcjonalna - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 292
Wydawca: Uniwersytet Śląski Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3801-2469-1 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> filologia polska
Porównaj ceny (książka, ebook (-16%), audiobook).
Książka Zdania warunkowe w kształceniu uczniów klas wczesnoszkolnych. Analiza funkcjonalna ma charakter teoretyczno-empiryczny. Główny przedmiot badań, zdania warunkowe, wchodzą w zakres zainteresowania wielu dyscyplin naukowych, stąd książka ma interdyscyplinarny charakter. Zdania warunkowe usytuowane zostały w siatce pojęciowej dydaktyki ogólnej, logiki, semiotyki, modalności. Analizy teoretyczne korespondują bezpośrednio z badaniami empirycznymi zdań warunkowych; badaniami przeprowadzonymi na obszernym materiale badawczym: 300 protokołów z obserwacji zajęć w klasach I–III i 77 podręcznikach do klas edukacji wczesnoszkolnej. Wypowiedzi warunkowe nauczycieli, uczniów, autorów podręczników stały się podstawą do wyznaczenia czterech modeli funkcjonalnych zdań warunkowych: poznawczego (model I); wychowawczo-praksyjnego (model II); zadaniowego (model III) oraz polifunkcyjnego (model IV). Książka adresowana jest do pracowników uczelni wyższych przygotowujących studentów do pracy w zawodzie nauczyciela klas wczesnoszkolnych, studentów o specjalności edukacja wczesnoszkolna i wychowanie przedszkolne, nauczycieli edukacji wczesnoszkolnej, autorów podręczników i przewodników metodycznych, osób zainteresowanych analizą semiotyczną języka naturalnego.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Zdania warunkowe w kształceniu uczniów klas wczesnoszkolnych Analiza funkcjonalna NR 3334 Agata Cabała Zdania warunkowe w kształceniu uczniów klas wczesnoszkolnych Analiza funkcjonalna Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego • Katowice 2015 Redaktor serii: Pedagogika Ewa Wysocka Recenzent Stanisław Palka Spis treści Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 C zęść I Teoretyczne podstawy badań nad funkcją zdań warunkowych w kształceniu uczniów klas wczesnoszkolnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.1.1. Kształcenie wczesnoszkolne . . 1.1.2. Zdanie warunkowe . . 1.1.3. Paradoks implikacji . . . . 1.1.4. Zdanie a wypowiedź . Rozd ział 1 Zdania warunkowe w edukacji wczesnoszkolnej . . 1.1. Analiza pojęć . . . . . . . . . . . 1.2. Zdania warunkowe w mowie, myśleniu i działaniu społecznym uczniów . . w wieku wczesnoszkolnym . 1.2.1. Cechy umysłowości dzieci 7—10-letnich . . 1.2.2. Zdania warunkowe a reguły gier i zasady postępowania społecznego . 1.3. Zadaniowy wymiar analizy zdania warunkowego . . 1.4. Zdanie warunkowe jako narzędzie osiągania celów edukacji wczesnoszkolnej 1.4.1. Funkcje okresu kontrfaktycznego gdyby… to… w myśleniu o przyszło- . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ści . . . . . . . . . . . . . Rozd ział 2 Semiotyka zdania warunkowego . 2.1. Syntaktyka zdania warunkowego . . . 2.1.1. Spójnik w zdaniu warunkowym . . . 2.2 Semantyka zdania warunkowego . 2.3. Pragmatyka zdania warunkowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 19 21 24 27 28 30 31 33 35 38 40 43 43 46 47 49 6 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . wych . 3.4. Modalność deontyczna zdań warunkowych . Rozd ział 3 Modalność zdania warunkowego . . 3.1. Eksplikacja pojęcia modalności . . . 3.2. Kwalifikacja modalna zdań warunkowych . 3.3. Modalność epistemiczna zdań warunkowych . . . . . 3.3.1. Wykładniki epistemicznych postaw modalnych w zdaniach warunko- . . . . 3.5. Związek warunkowy, związek przyczynowy — relacje pomiędzy treścią członów okresu warunkowego p i q . . 3.5.1. Rodzaje warunków a typy zależności pomiędzy treścią członów wa- . . . . . . 3.4.1. Charakterystyka dyrektyw teleologicznych . . 3.4.2. Dyrektywy teleologiczne stwierdzenia — ujęcie modelowe . runkowych p i q . . 3.5.2. Zdania warunkowe a prawa nauki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . C zęść II Badania własne nad funkcją zdań warunkowych w kształceniu uczniów klas wczesnoszkolnych . . Rozd ział 4 Metodologia badań własnych . . . . 4.1. Refleksje metodologiczne . . . . 4.2. Przedmiot badań, cel badań, problematyka badań . . . 4.3. Zmienne i wskaźniki . . 4.4. Metody, techniki, narzędzia badań . . . 4.5. Organizacja badań, wybór terenu badań i badanej zbiorowości . 4.6. Charakterystyka badanej próby . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozd ział 5 Zdania warunkowe ujęte w kategoriach i modelach . . 5.1. Założenia teoretyczne i metodologiczne kategoryzacji zdań warunkowych . 5.2. Modele funkcjonalne zdań warunkowych . . 5.3. Syntaktyka zdań warunkowych — rodzaje funktorów w wypowiedziach wa- runkowych autorów podręczników, nauczycieli i uczniów . . 5.3.1. Rodzaje funktorów warunkowych a język pisany i język mówiony . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozd ział 6 Funkcje zdań warunkowych w kształceniu uczniów klas wczesno- szkolnych . . . 6.1. Funkcje poznawcze zdań warunkowych (model I) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55 55 58 63 65 69 74 79 84 86 89 93 93 96 104 105 107 109 113 113 119 121 125 128 129 Spis treści . 6.2. Funkcje wychowawczo-praksyjne zdań warunkowych (model II) . przewidywania i myślenia refleksyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . wyjaśniania łecznego klasy szkolnej . niem i definiowaniem . la porządku na zajęciach . umiejętności sprawnego działania . umiejętności sprawnego działania . definiowania i innych czynności poznawczych z nią związanych . 6.1.1. Funkcja zdań warunkowych w kształtowaniu u uczniów czynności . 6.1.2. Funkcja zdań warunkowych w kształtowaniu u uczniów umiejętności . 6.1.3. Analiza porównawcza zdań warunkowych związanych z wyjaśnia- . 6.1.4. Funkcja zdań warunkowych w kształtowaniu u uczniów czynności . . 6.2.1. Funkcja wypowiedzi warunkowych w organizowaniu przez nauczycie- . 6.2.2. Funkcja zdań warunkowych w ustanawianiu norm współżycia spo- . 6.2.3. Funkcja zdań warunkowych w kształtowaniu u uczniów umiejętności sprawnego działania — analiza na przykładzie dyrektyw teleologicz- nych . . 6.2.3.1. Typy dyrektyw teleologicznych a nabywanie przez uczniów . 6.2.3.2. Rodzaje dyrektyw teleologicznych a nabywanie przez uczniów . 6.2.3.3. Stwierdzenia warunkowe dyrektywne nauczycieli i uczniów . . . 6.3.1. Funkcja zdań warunkowych w określaniu i dookreślaniu warunków . 6.3.2. Funkcja zdań warunkowych w przedstawianiu przez ucznia propozy- . 6.3.3. Funkcja zdań warunkowych w kształtowaniu u uczniów czynności . . 6.4.1. Pochwała, docenienie, upomnienie, pouczenie, irytacja, wyrzut oraz inne komunikaty wyrażane przy pomocy wypowiedzi warunkowych . 6.4.2. Rola zdań warunkowych w czynnościach zabawowych . . 6.4.3. „Funkcje różne” zdań warunkowych modelu IV — analiza na przykła- . . . 6.4.4. Zdania warunkowe w analizach jakościowych . . . 6.4.4.1. Zależność: zadanie—odpowiedź . . . 6.4.4.2. Warunek w zdaniach warunkowych . . 6.4.4.3. Spójnik „bo” w zdaniach warunkowych . . 6.4.4.4. Niespójność semiotyczno-dydaktyczna w zdaniach warunko- . . 6.2.4. Funkcja instruktażowa wypowiedzi warunkowych dyrektywnych . . wykonania zadania dydaktycznego . dzie wybranych kategorii zdań . a typ treści kształcenia . cji rozwiązania zadania . wych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.3. Funkcje zadaniowe zdań warunkowych (model III) . oceny, samooceny, kontroli, samokontroli . 6.4. Polifunkcyjność zdań warunkowych (model IV) . 7 131 136 140 141 142 145 146 148 150 153 156 160 163 164 166 168 170 172 173 175 177 177 180 182 184 8 Analizy podsumowujące. Prawidłowości w analizach zdań warunko- wych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Aneks . Załącznik 1. Przewodnik do sporządzania protokołów z obserwacji zajęć w kla- sach I—III . . Załącznik 2. Przykłady zdań warunkowych w kategoriach syntaktycznych i se- . mantyczno-pragmatycznych . Załącznik 3. Tabele . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Bibliografia . Summary . . . Résumé . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 187 197 197 200 219 269 285 287 Wstęp Przystępując do opisu funkcji zdań warunkowych w kształceniu uczniów klas wczesnoszkolnych autorka była w sytuacji o tyle wygodnej, o ile kłopotli- wej. Wygodnej dlatego, że nie znaleziono w literaturze dydaktycznej ani jednej pracy poświęconej bezpośrednio temu właśnie zagadnieniu. Kłopotliwej z kolei z tego powodu, że gdy mowa o zdaniach warunkowych wpada się w potężny nurt interdyscyplinarnych badań. Nurt, który skupia wielką rzeszę filozofów, logików, semiotyków, językoznawców, gramatyków, psychologów. Nurt, który początkami sięga czasów szkoły megarejskiej1. Na złożoność opisu zdań wa- runkowych zwróciła uwagę Izydora Dąmbska, która pisała: „Są to sprawy z po- granicza gramatyki, logiki i psychologii języka potocznego. Wydaje się jednak, że problematyka zdań warunkowych nie wyczerpuje się na tym pograniczu. Co krok, poruszając sprawy na pozór językowe, wkracza się na teren episte- mologii: choćby to było zagadnienie absolutnego czy warunkowego charakte- ru norm, albo stosunku stałego następstwa do uwarunkowania (powiedzenia czasowe a warunkowe). To nie jest przypadek, ale następstwo konieczne roli, jaką struktury językowe odgrywają w poznawaniu czy konstruowaniu tzw. rzeczywistości”2. Interdyscyplinarne usytuowanie przedmiotu rozważań może być kłopotliwe dla badacza, stwarza jednak bardzo ciekawą perspektywę poznawczą. Autorka podziela pogląd Tomasza Dąbrowskiego, który pisze, iż wielkie od- krycia rodzą się bardzo często na styku dyscyplin, gdy uczony potrafi przenieść punkt widzenia jednej z nich na drugą, bądź gdy dostrzeże — poza różnicami badanych w nich obiektów — głębsze podobieństwa strukturalne3. Stanisław 1 O czym pisze J. Pelc: Jeżeli, to. W: Studia Semiotyczne XIV—XV. Wrocław 1986, 2 I. Dąmbska: Z semantyki zdań warunkowych. „Przegląd Filozoficzny” 1938, rocznik XLI, s. 271. z. III, s. 267. 3 T. Dąbrowski: Struktury w ujęciu różnych dyscyplin nauki. „Zagadnienia Naukoznaw- stwa” 1981, nr 1—2, s. 42. 10 Palka, powołując się na raport EURAB (European Union Research Advisory Board) z 2004 roku na temat badań interdyscyplinarnych w Unii Europejskiej, pisze: „Wiele przełomowych odkryć w nauce ma miejsce na styku dyscyplin na- ukowych” 4. Nie roszcząc sobie praw do dokonywania wielkich odkryć w dzie- dzinie refleksji nad zdaniami warunkowymi, dołączając do filozofów, logików, semiotyków, językoznawców, gramatyków, podjęto próbę dydaktycznej analizy zdań warunkowych. Analiza ta, przynajmniej w założeniach autorki, ma cha- rakter interdyscyplinarny. Badania interdyscyplinarne definiuję — za Palką — jako „badania polegające na łączeniu elementów dwóch lub więcej dyscyplin, ale bez stosowania nadrzędnego paradygmatu. Jest to łączenie pojęć, metod, procedur badawczych, danych pochodzących z różnych dyscyplin naukowych (następuje tu wiązanie zainteresowań badaczy pochodzących z różnych dyscy- plin wokół ognisk zainteresowań, którymi mogą być zjawiska, pojęcia, teorie, osoby)”5. Dostrzegając korzyści, należy zwrócić uwagę na pewne niebezpieczeństwa takiego podejścia badawczego wynikające chociażby z próby przenoszenia apa- ratu pojęciowego z jednej dziedziny rozważań do drugiej. Przy tego rodzaju działaniach wykonywanych na pojęciach istnieje groźba ich zniekształcenia, niewłaściwego zrozumienia, obarczenia obcymi treściami i intuicjami, używa- nia słów zupełnie nieoczekiwanych w danym kontekście, pochodzących z nie- właściwych rejonów semantycznych6. A przecież wyrazy są kapryśne w dobo- rze towarzystwa7. Biorąc pod uwagę niesłychane pomieszanie pojęciowe, jakie panuje już w autonomicznych rozważaniach na temat języka, wygłoszę zdanie postulatywne: Oby niniejsze uwagi nie zwiększyły go8. Autorka ma świadomość faktu, że wiele informacji zawartych w tej pra- cy należy do wiedzy podstawowej filozofa, semiotyka, logika, językoznawcy. Nie były one jednak „na wyposażeniu wiedzy” dydaktyka, który dokonywał czasami żmudnych studiów, by dojść do wielu, dla innych oczywistych, roz- strzygnięć. Nie było to jednak działanie bezsensowne, bowiem wiedza zdobyta dzięki tego typu analizom w połączeniu z podstawową wiedzą dyscyplinarną autorki, została, miejmy nadzieję, sensownie wykorzystana dla potrzeb analiz dydaktycznych zdań warunkowych. 4 S. Palka: Badania z pogranicza pedagogiki i innych nauk. W: Podstawy metodologii badań w pedagogice. Red. S. Palka. Gdańsk 2010, s. 338. 5 Ibidem, s. 340. 6 Por. M. Przełęcki: O świecie rzeczywistym i światach możliwych. „Studia Filozoficzne” 1974, nr 7, s. 47; M. Tokarz: Logiczne problemy komunikacji. W: Nowe czasy, nowe języki, nowe (i stare) problemy. Red. E. JęDrzeJko. Katowice 1998, s. 92. 7 H. Hiż: W obronie bełkotu. W: Język współczesnej humanistyki. Red. J. Pelc. Warszawa 2000, s. 67. 8 Zob. L. koJ: Uwagi o funkcjach języka i mowy. W: Język a Kultura. T. 4. Funkcje języka i wypowiedzi. Red. J. barTmiński, R. GrzeGorczykowa. Wrocław 1991, s. 43. Wstęp 11 Dokonując parafrazy wypowiedzi Jana Woleńskiego powiem: jeżeli w ogóle mogę uważać się za dydaktyka, to muszę przyznać, że moje ewentualne kom- petencje pochodzą z dydaktyki, a nie ze znajomości semiotyki, modalności, czy też znajomości profesjonalnej warsztatu naukowego. Stwierdzając to, chcę pod- kreślić, że tezy niniejszego opracowania są głoszone nie w „imieniu” filozofów, czy językoznawców, ale z punktu widzenia dydaktyka (zapewne nie każdego), próbującego analizować zdania warunkowe w interdyscyplinarnej perspekty- wie9. Trudno zgodzić się autorce ze stanowiskiem Doroty Klus-Stańskiej, która — charakteryzując przedmiot badań dydaktycznych — pisze m.in., „dydaktyka (a zwłaszcza dydaktyki przedmiotowe) niechętnie podchodzi do włączania ele- mentów proceduralnych i treściowych (nawet na poziomie środków językowych, np. zasobu leksykalnego) typowych dla innych dyscyplin, może poza psycho- logią. Perspektywa epistemologiczna, antropologiczna, socjologiczna czy poli- tyczna bywają włączone mechanicznie, w sposób przypadkowy i »dla świętego spokoju«. W ten sposób nigdy nie dochodzi do »zgrania« elementów konwencjo- nalnie dydaktycznych z tymi, które otwierają inne sposoby rozumienia. Zamiast rekonstrukcyjnej zmiany systemowej, która tworzyłaby nową logikę refleksji nad edukacją szkolną, obserwujemy nieregularne, bezładne, chaotyczne »obi- janie się« obcych terminów o krawędzie tradycyjnych granic zakresu i treści pojęć, składających się na koncepcje dydaktyczne”10. Zdania warunkowe w interdyscyplinarnych analizach* analizy logiczne analizy semiotyczne Schemat 1 analizy filozoficzne analizy modalnościowe analizy psychologiczne analizy językoznawcze W zaproponowanym opracowaniu podjęto bardzo dużo wątków analizy. Wynika to ze specyfiki przedmiotu opisu i przyjętego przez autorkę sposobu po- stępowania badawczego. Przedmiot badań jest jednak bardzo konkretnie okreś- lony, są to zdania warunkowe występujące w edukacji wczesnoszkolnej. Można powiedzieć, korzystając z erudycji Johna L. Austina, że zdania te zajmują miej- * Wszystkie schematy, wykresy, tabele w pracy mają swoje źródło w badaniach własnych 9 J. woleński: Paradygmaty, programy badawcze itp. — historia czy historiozofia nauki? autorki. W: W stronę logiki. Kraków 1996, Wydawnictwo AUREUS, s. 305. 10 D. klus-sTańska: Dydaktyka wobec chaosu pojęć i zdarzeń. Warszawa 2010, s. 13—14. 12 sce „zapoczątkowującego centralnego słońca”11, wokół którego i w związku z którym dokonuje się interdyscyplinarnych badań. Przedstawiam to na sche- macie 1. Celem badawczym niniejszej pracy jest określenie roli zdań warunkowych w kształceniu uczniów klas wczesnoszkolnych. Określenie, jaką „coś” pełni rolę, czyli jaki ma udział, jakie ma znaczenie w jakichś okolicznościach, przed- sięwzięciu, sprawie12, możliwym staje się po dokładnym rozpoznaniu danego stanu rzeczy. Najpierw poznajemy jakie „coś” jest, później zastanawiamy się, jaką spełnia funkcję. Pojęcie funkcji nie pojawiło się tu przypadkowo; pojęć roli i funkcji będę używała zamiennie, pomimo ich — wskazywanych przez prawni- ków, filozofów, językoznawców — nierównoważnych zakresów semantycznych13. Jeżeli powiem, iż jednym z zadań, jakie sobie stawiam w dążeniu do rea- lizacji celu badań, jest zbudowanie funkcjonalnych modeli zdań warunkowych, oczywistym okaże się, iż do pojęcia funkcji powrócę jeszcze, explicite lub im- plicite, w dalszej części pracy. W tym momencie rozważań dodam, iż podstawo- wą kategorią poznawczą, jaką będę posługiwać się w analizach empirycznych zdań jest wyjaśnienie funkcjonalne, które polega, bardzo ogólnie rzecz biorąc, „[…] na wskazaniu jednej lub wielu funkcji, jakie pewien obiekt spełnia w za- chowaniu lub realizacji pewnych cech systemu, do którego należy, albo też na ujawnieniu instrumentalnej roli działania w realizowaniu jakiegoś celu”14. Praca ma charakter teoretyczno-empiryczny. Znaczy to, iż analizy ilościowo- -statystyczne stanowią niewielką egzemplifikację tych możliwych ujęć badaw- czych, które zaproponowano w analizach jakościowych, teoretycznych i empi- rycznych. Autorka może wyrazić nadzieję, iż ocena naukowa pracy będzie opie- rała się przede wszystkim na wartościowaniu, a szacowanie, pojęte jako ocena ilościowych aspektów pracy naukowej, będzie stanowiło jeden z wielu składni- ków wartościowania, które skupia się na jakości ocenianego przedmiotu15. Zebrany materiał traktowała autorka egzemplifikacyjnie, a wyniki analiz aproksymacyjnie. Pozwoliło to, z jednej strony, na potwierdzenie teoretycznych 11 Określenia tego użył J.L. Austin w odniesieniu do filozofii. Zob. J.L. ausTin: Mówienie i poznawanie. Rozprawy i wykłady filozoficzne. Tłum. B. cHweDeńczuk. Warszawa 1993, s. 310. 12 Słownik języka polskiego. T. 3. Red. M. szymczak. Warszawa 1993, s. 71. 13 Zob. np. Podręczny słownik języka polskiego. Oprac. E. sobol. Warszawa 1996, s. 217, 852; Z. ziembiński: O pojmowaniu celu, zadania, roli i funkcji prawa. „Państwo i Prawo” 1987, z. 12, s. 15—28; L. koJ: Uwagi o funkcjach…, s. 35—52. 14 E. naGel: Struktura nauki. Zagadnienia logiki wyjaśnień naukowych. Tłum. J. GieDymin i in. Warszawa 1970, s. 30. 15 Zob. J. Pelc: „Ocena naukowa winna się opierać przede wszystkim na wartościowa- niu, nie zaś na szacowaniu; innymi słowy, powinna przede wszystkim skupić się na jakości ocenianego przedmiotu, a dopiero na drugim miejscu, pomocniczo, na aspektach ilościowych — mimo, że te drugie o wiele łatwiej uchwycić i mimo, że szacowanie nie jest do tego stop- nia narażone na subiektywizm, jak wartościowanie”. Kryteria oceny naukowej. „Nauka” 1996, nr 3, s. 113. Wstęp 13 rozważań i ustaleń, a z drugiej — stanowiło punkt wyjścia do rozbudowy teorii i do określenia specyfiki zdań warunkowych w komunikacji szkolnej16. Wybór i, co się z tym wiąże, wartościowanie pewnych sposobów opisu zdań warunkowych był konieczny. Złożona wielostronność przedmiotu badania musi doprowadzać do nieustannych kompromisów precyzji z wszechstronnoś- cią rozważań. Znany jest fakt, iż maksymalizmowi metodologicznemu (dążeniu do maksymalnej dokładności) towarzyszy minimalizm zakresu badań, i od- wrotnie17. Opracowanie niniejsze nie pretenduje do kompletnego wyliczenia istnieją- cych z zakresu zdań warunkowych problemów, a tym bardziej do zadowala- jącego ich scharakteryzowania. Będzie to raczej próba innego, nie wiem czy nowego, sposobu postawienia starego problemu18. „Myślenie przymiotnikowe”, „myślenie epitetowe”, jak pisze Woleński, ma pewną charakterystyczną własność, mianowicie operuje binarnymi opozycja- mi19. Na miejscu będzie tu więc umieszczenie następującej uwagi: nie mylmy nowszego z lepszym, a gorszego ze starszym. Nie zawsze nowinki naukowe są oznaką autentycznego postępu, a hołdowanie tradycji — znamieniem zaco- fania20. Autorka przyznaje się do „starego”. Owszem dbano o zapoznanie się z nową literaturą na temat zdań warunkowych. Jeżeli jednak prześledzić bi- bliografię, okaże się, iż gros z zamieszczonych tam opracowań pochodzi z lat 60-tych, 70-tych, ba kilkukrotnie przywoływany artykuł Dąmbskiej Z semanty- ki zdań warunkowych, został wydany w 1938 roku. Książka podzielona została na dwie części. Cześć I ma charakter teore- tycznego wprowadzenia w zagadnienie zdań warunkowych w przestrzeni kształcenia wczesnoszkolnego. Rozpoczyna się od wyjaśnień definicyjnych pojęć: zdanie, wypowiedź, funktor, ekstencja, intensja, paradoks implikacji, by następnie w podrozdziale 1.2, 1.3 i 1.4 usytuować zdefiniowane konstrukcje zdań w kształceniu uczniów klas wczesnoszkolnych, ze zwróceniem uwagi na udział zdań warunkowych w mowie, myśleniu i działaniu społecznym uczniów w wieku wczesnoszkolnym, z uwydatnieniem zadaniowego i teleologicznego charakteru tych zdań. Tematyka rozdziału 2 i 3 wprowadza w konstytutywne dla analiz empirycz- nych zagadnienia semiotyki i modalności zdania warunkowego. W kategoriach teorii semiotycznej wyjaśniono pojęcie syntaktyki, semiotyki i pragmatyki zda- nia warunkowego. W kategoriach teorii modalności wprowadzono podział na modalność epistemiczną, deontyczną, aletyczną, opisując związek warunkowy, 16 Por. E. rosTańska: Dziecko i dorosły w rozmowie. Katowice 2010, s. 11. 17 L. koJ: Problemy semiotyki logicznej. Warszawa 1990, s. 9—10. 18 Por. W.P. zaczyński: Raz jeszcze o statusie ontologiczno-metodologicznym pedagogiki. „Ruch Pedagogiczny” 1984, nr 5—6, s. 12. 19 J. woleński: Racjonalność jako modalność. W: W stronę…, s. 125. 20 J. Pelc: Kryteria oceny…, s. 114. 14 związek przyczynowy — relacje między treścią członów okresu warunkowego p i q, udział zdań warunkowych w formułowaniu praw nauki. Część II opracowania stanowią badania własne nad rolą zdań warunkowych w kształceniu uczniów klas wczesnoszkolnych. Po wyjaśnieniach i uzasadnie- niach metodologicznych podstaw badań własnych, poczynionych w rozdziale 4 opisano założenia kategoryzacji zdań warunkowych i będące ich konsekwencją cztery modele funkcjonalne zdań warunkowych. W rozdziale 5 zaprezentowano również własne rozważania nad syntaktyką konstrukcji warunkowej. Rozdział 6 podzielony został, zgodnie z modelami funkcjonalnymi zdań warunkowych, na cztery podrozdziały, opisujące kolejno funkcje: poznaw- cze, wychowawczo-praksyjne, zadaniowe i polifunkcyjne zdań warunkowych w kształceniu uczniów klas wczesnoszkolnych. Warto przy tym zwrócić uwagę na podrozdział 6.4.4 pracy, gdzie zaprezentowano rezultaty badań jakościo- wych, jakie nie znalazły się w analizach ilościowo-jakościowych bazy em- pirycznej rozdziału 6, a stanowią ciekawe, zdaniem autorki, rezultaty analiz konstrukcji warunkowej zdania w wypowiedziach autora podręcznika, nauczy- ciela, ucznia. Szczególnie wartościowe, w ocenie autorki, wydają się analizy podsumowu- jące, w których opisano prawidłowości w łańcuchu relacji (zależności): syntak- tyka—semantyka (znaczenie)—funkcja; semantyka (znaczenie)—syntaktyka— funkcja; prawidłowości ustawione binarnie. Książkę zamyka bibliografia i aneksy. Z bogatej literatury naukowej wy- bierane były w dużej mierze te pozycje książkowe, które poruszały aspekty ogólnometodologiczne, filozoficzne, umożliwiając rozpatrywanie oraz poszuki- wanie podstawowych i wspólnych właściwości zdań warunkowych w działa- niach edukacyjnych i działaniach naukowych. Przyjęte kryterium sprawiło, że w bibliografii znalazło się gros opracowań opublikowanych w ubiegłym wieku, należy jednak podkreślić, że wiele z tych pozycji do dzisiaj zachowuje status fundamentalny dla poruszanej tutaj problematyki. Jak uprawiamy naukę, zależy w dużej mierze od mistrzów, u których po- bieramy nauki. Autorka miała to szczęście i zaszczyt pracować pod kierun- kiem Profesora Wojciecha Kojsa. Dziękuję Profesorowi za seminaria, w których uczestniczyłam, a które były świetną szkołą myślenia dydaktycznego. Dzięku- ję za cykl wykładów im. K. Twardowskiego i możliwość spotkania, rozmowy, dyskusji z Profesorem Leonem Kojem. Dziękuję za stworzenie możliwości cy- klicznego udziału w wykładach przygotowywanych przez pracowników Zakła- du Dydaktyki Ogólnej Filii Uniwersytetu Śląskiego w Cieszynie, kierowanego przez Profesora, by przywołać tu wykłady dr hab. Wiesława Walentukiewicza na temat definiowania, filozofii języka oraz, niezwykle inspirujące, wykłady dr Urszuli Morszczyńskiej na temat norm w kształceniu. Dziękuję za to wszyst- ko, czego Profesor Kojs nauczył mnie w pracy naukowej, ale też, a może przede Wstęp 15 wszystkim, za atmosferę wielkiej kultury i wzajemnego szacunku, jaka zawsze charakteryzowała współpracę z Profesorem. Szczególne słowa podziękowania chcę skierować do recenzenta Profesora Stanisława Palki, za cenne uwagi i sugestie, które podniosły wartość pracy. Praca wpisuje się bezpośrednio realizację tematu badań statutowych Treść współczesnej edukacji szkolnej. Aspekty epistemologiczne, aksjologiczne, prak- seologiczne i dydaktyczne Zakładu Dydaktyki Ogólnej i Pedeutologii Uniwer- sytetu Śląskiego w Katowicach. W tym miejscu chciałam złożyć podziękowania na ręce Kierownik Zakładu dr hab. Beaty Pituły za uwzględnienie finansowania niniejszej książki w badaniach statutowych Zakładu. Agata Cabała Conditional sentences in educating early school learners — a functional analysis Summar y The book Conditional sentences in educating early school learners — a functional analysis consists of the introduction, theoretical part, methodological part, generaliza- tions of research results expressed in the form of some regularities in the analyses of conditional sentences, the bibliography and annexes. Part I Theoretical foundations of studies into the function of conditional sentences in educating early school learners consists of three chapters. In Chapter 1, some defi- nitions are provided, conditional sentences are situated in the teaching process as well as in the process of early school education and teleology of early school didactics, the psychological and social determinants are also indicated of using conditional sen- tences in initial classes of primary school. This is followed by an introduction into the semiotics of the conditional sentence in Chapter 2. Three sections of semiotics have been described by the author in the conditional structure of the sentence: syn- tactics, semantics and pragmatics. Chapter 3 constitutes an introduction to the notion of modality of the conditional sentence. As a result of in-depth theoretical analyses, conditional sentences have been situated in epistemic, deontic and alethic modalities. The definitional, typological and conceptual findings are directly reflected in some references to the methodological arrangements concerning the empirical research into conditional sentences. Part II Authorial studies into the function of conditional sentences in educating early school learners starts with the chapter The methodology of authorial studies, in which the components of the methodology of empirical research in pedagogy are characterized. What seems significant for the findings of empirical research into condi- tional sentences is Chapter 5, in which the theoretical and methodological assumptions of the categorization of conditional sentences are presented and their functional mod- els are described. There were 10 742 conditional sentences altogether, including 6 006 in observation reports from classes conducted in early school groups, 4 736 in course books, 4 874 in teacher’ utterances, 1 132 in learners’ utterances. Chapter 6, large and fundamental for fulfilling the research aim, comprises the discussion of functions of conditional sentences in educating early school learners. Four functional models of con- ditional sentences have been created: the cognitive (Model I), the educational-praxic (Model II), the task-based (Model III) and the polifunctional one (Model IV). 286 In the recapitulating analyses, particular attention should be paid to six rules worked out by the author and depicted in the diagram form. The regularities specify the dependencies within the following relations: syntactics — semantics (meaning) — function; semantics (meaning) — syntactics — function. The bibliography comprises 371 items from different scientific disciplines, includ- ing general didactics, logic, philosophy of language, semiotics, methodology of sci- ences. The annexes contain a guide to preparing observation reports from lessons in classes I—III, some examples of conditional sentences (quoted after course books and observation reports) representing the categories of conditional sentences distinguished by the author as well as some tables (Table 49—93) comprising the research data which is referred to in the main text. Keywords: conditional sentence, early school education, functions of conditional sen- tences, semiotics of conditional sentence, modality of conditional sentence Agata Cabała Les propositions conditionnelles dans la formation des élèves de l’enseignement élémentaire Analyse fonctionnelle Résumé Le livre intitulé « Les propositions conditionnelles dans la formation des élèves de l’enseignement élémentaire. Analyse fonctionnelle » se compose de l’introduction, d’une partie théorique, d’une partie méthodologique, de la synthèse des résultats de recherche présentée sous forme de régularités observées dans l’analyse des propositions conditionnelles, ainsi que de la bibliographie et des annexes. La première partie intitulée Les bases théoriques des recherches sur la fonction des propositions conditionnelles dans la formation des élèves de l’enseignement élé- mentaire se compose de trois chapitres. Dans le premier chapitre, l’auteure détermine tout d’abord les définitions employées dans le texte ; ensuite, elle situe les propositions conditionnelles dans le processus de la formation ainsi que dans le processus de l’en- seignement élémentaire et de la téléologie de l’enseignement élémentaire ; enfin, elle définit les conditions psychologiques et sociales liées à l’usage des propositions condi- tionnelles dans les premières classes de l’école élémentaire. Dans le deuxième chapitre, l’auteure aborde le problème relatif à la sémiotique de la proposition conditionnelle. Elle a décrit les trois branches de la sémiotique : syntaxe, sémantique et pragmatique dans la construction conditionnelle de la phrase. Le troisième chapitre constitue l’introduction à la notion de modalité de la proposition conditionnelle. À la suite des analyses théoriques pénétrantes, on a situé les propositions conditionnelles dans les modalités suivantes : épistémiques, déontiques et atéliques. Les délimitations définitionnelles, typologiques et conceptuelles faites dans les chapitres théoriques de cette dissertation ont trouvé une référence directe dans les délimitations méthodologiques des recherches empiriques concernant les propositions conditionnelles. La deuxième partie intitulée Les études individuelles sur la fonction des proposi- tions conditionnelles dans la formation des élèves de l’enseignement élémentaire com- mence par le chapitre La méthodologie des études individuelles où l’on a caractérisé les composantes de la méthodologie des recherches empiriques dans la pédagogie. Pour la délimitation de l’étude empirique concernant les propositions conditionnelles est impor- tant le chapitre 5 où l’on a présenté les principes théoriques et méthodologiques de la catégorisation des propositions conditionnelles ; de surcroît, on y a décrit les modèles fonctionnels des propositions conditionnelles, mais aussi les modèles créés à la base 288 des analyses qualitatives et qualitativo-quantitatives des propositions conditionnelles formulées par les enseignants, les élèves et les auteurs de manuels. Au total, on a re- levé 10 742 propositions conditionnelles, y compris 6 006 propositions conditionnelles incluses dans les procès-verbaux de l’observation des cours, 4 736 dans les manuels, 4 874 dans les expressions des enseignants et 1 132 dans les expressions des élèves. Le vaste chapitre 6, où l’on a présenté les fonctions des propositions conditionnelles dans la formation des élèves de l’enseignement élémentaire, est essentiel pour la réalisation de l’objectif de la présente recherche. On a créé quatre modèles fonctionnels des pro- positions conditionnelles : cognitif (modèle I), éducativo-praxique (modèle II), de tâche (modèle III) et polyfonctionnel (modèle IV). Ce qui mérite une attention particulière dans les analyses récapitulatives, ce sont les régularités — élaborées par l’auteure (VI régularités) et présentées sous forme de sché- mas — déterminants les interdépendances sur le champ des relations suivantes : syntaxe — sémantique (sens) — fonction ; sémantique (sens) — syntaxe — fonction. La bibliographie contient 371 positions concernant différents domaines scienti- fiques, en particulier la didactique générale, la logique, la philosophie du langage, la sémiotique et la méthodologie de recherche. Dans les annexes, on a inclus le guide expliquant comment faire des procès-verbaux pendant l’observation des cours dans les classes I—III, des exemples des propositions conditionnelles — tirées de manuels et de procès-verbaux — représentants les catégories des propositions conditionnelles fixées par l’auteure, ainsi que quelques tableaux (tableaux de 49 à 93) qui contiennent les don- nées relatives à l’étude menée. Il est question des données auxquelles se réfère l’auteure dans le texte essentiel de sa dissertation. Mots clés : Proposition conditionnelle, l’enseignement élémentaire, fonctions des pro- positions conditionnelles, sémiotique de la proposition conditionnelle, modalité de la proposition conditionnelle Redaktor: Michał Noszczyk Projekt okładki: Ewa Kutylak Redaktor techniczny: Barbara Arenhövel Korektor: Lidia Szumigała Łamanie: Grażyna Szewczyk Copyright © 2015 by Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego Wszelkie prawa zastrzeżone ISSN 0208-6336 ISBN 978-83-8012-468-4 (wersja drukowana) ISBN 978-83-8012-469-1 (wersja elektroniczna) Wydawca Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego ul. Bankowa 12B, 40-007 Katowice www.wydawnictwo.us.edu.pl e-mail: wydawnictwo.us.edu.pl Wydanie I. Ark. druk. 18,25. Ark. wyd. 23,5. Papier offset. kl. III, 90 g Cena 28 zł (+ VAT) Druk i oprawa: EXPOL, P. Rybiński, J. Dąbek, Spółka Jawna ul. Brzeska 4, 87-800 Włocławek
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Zdania warunkowe w kształceniu uczniów klas wczesnoszkolnych. Analiza funkcjonalna
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: