Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00273 005321 15185815 na godz. na dobę w sumie
Zdrowa ciąża. Poradnik kochającej mamy - ebook/pdf
Zdrowa ciąża. Poradnik kochającej mamy - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 392
Wydawca: Septem Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-246-5290-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki >> życie rodzinne
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

W poradniku:



Niech stres w ciąży Ci nie ciąży

Ciąża to niesamowity proces. W jednej chwili ogarniają Cię radość i uniesienie, już nie możesz się doczekać pierwszego uśmiechu maleństwa, a zaraz potem odczuwasz lęk przed milionem niewiadomych. Jednak niczego nie musisz się obawiać - ta książka ma sprawić, żebyś zwracała uwagę na ważne sygnały i nie przejmowała się niepotrzebnie.

W swoim przełomowym poradniku dwaj lekarze, Michael Roizen oraz Mehmet Oz, wcielą się w role pogromców mitów i odpowiedzą na setki Twoich pytań związanych z ciążą. Dowiesz się wszystkiego o cudzie natury, jakim jest rozwój płodu, o swoim zdrowiu w czasie ciąży i o sposobach zapewnienia maksymalnie korzystnego środowiska dla nienarodzonego maleństwa. Twoi nowi położnicy wyjaśnią Ci procesy biologiczne zachodzące w Twoim organizmie, dzieląc się zdumiewającymi odkryciami nowej dziedziny nauki - epigenetyki.

Począwszy od porannych nudności i zachcianek, aż po instrukcję zmiany pieluszki i wybór pediatry - ta książka towarzyszyć Ci będzie w jedynym w swoim rodzaju czasie, jakim jest ciąża. Ponadto poradnik podpowie Ci nie tylko, co masz robić, ale wyjaśni również dlaczego.

Wszystko o ciąży i epigenetyce: naukowo i na wesoło



Lekarz med. Michael F. Roizen jest autorem bestsellerów o tematyce zdrowotnej, zajmujących pierwsze miejsca na liście dziennika 'New York Times', oraz pomysłodawcą i współzałożycielem popularnej strony internetowej traktującej o problemach zdrowia i starzenia się organizmu: RealAge.com. Jest specjalistą w zakresie wellness. Stoi na czele Welness Institute w Cleveland Clinic. Występuje także jako ekspert ds. zdrowia w The Oprah Winfrey Show.

Lekarz med. Mehmet C. Oz jest autorem książek na temat zdrowia, takich jak choćby popularne w Polsce Twój organizm. Poradnik użytkownika czy Twoja dieta. Poradnik użytkownika (Sensus). Prowadzi program The Dr. Oz Show. Jest wykładowcą i wiceprzewodniczącym wydziału chirurgii na Uniwersytecie Presbyterian-Columbia w Nowym Jorku oraz dyrektorem Instytutu Serca.

Wszyscy dążymy do wspólnego celu: zdrowe dziecko i zdrowa mama!

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Tytuł oryginału: YOU: Having a Baby: The Owner’s Manual to a Happy and Healthy Pregnancy Tłumaczenie: Joanna Krzemień-Rusche Skład: Ewa Galczak ISBN: 978-83-246-3585-6 Copyright © 2009 by Michael F. Roizen, M.D., and Oz Works, LLC Originally published by Simon Schuster, Inc. Polish edition copyright © 2012 by Helion S.A. All rights reserved. All rights reserved. No part of this book may be reproduced or transmitted in any form or by any means, electronic or mechanical, including photocopying, recording or by any information storage retrieval system, without permission from the Publisher. Wszelkie prawa zastrzeżone. Nieautoryzowane rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci jest zabronione. Wykonywanie kopii metodą kserograficzną, fotograficzną, a także kopiowanie książki na nośniku filmowym, magnetycznym lub innym powoduje naruszenie praw autorskich niniejszej publikacji. Wszystkie znaki występujące w tekście są zastrzeżonymi znakami firmowymi bądź towarowymi ich właścicieli. Autor oraz Wydawnictwo HELION dołożyli wszelkich starań, by zawarte w tej książce informacje były kompletne i rzetelne. Nie biorą jednak żadnej odpowiedzialności ani za ich wykorzystanie, ani za związane z tym ewentualne naruszenie praw patentowych lub autorskich. Autor oraz Wydawnictwo HELION nie ponoszą również żadnej odpowiedzialności za ewentualne szkody wynikłe z wykorzystania informacji zawartych w książce. Drogi Czytelniku! Jeżeli chcesz ocenić tę książkę, zajrzyj pod adres http://septem.pl/user/opinie/twocia Możesz tam wpisać swoje uwagi, spostrzeżenia, recenzję. Wydawnictwo HELION ul. Kościuszki 1c, 44-100 GLIWICE tel. 32 231 22 19, 32 230 98 63 e-mail: septem@septem.pl WWW: http://septem.pl (księgarnia internetowa, katalog książek) Printed in Poland. • Kup książkę • Poleć książkę • Oceń książkę • Księgarnia internetowa • Lubię to! » Nasza społeczność spis Treści Wprowadzenie: Hej! Spodziewasz się dziecka? Nasz test ciążowy: kwiz o jakości życia część i: TY-ologia: Jak z 2 powsTaJe 1 Rozdział 1. Geny, nasze geny. Nowe odkrycia genetyki mówią nam, jak naprawdę powstaje dziecko Rozdział 2. Odżywianie. Subtelna rola łożyska w odżywianiu Twojego dziecka część ii: TY masz wpłYw na swoJe dziecko Rozdział 3. Jeść za dwoje czy dla dwojga? Kiedy masz ochotę pożreć wszystko albo w ogóle nic nie jeść Rozdział 4. Waga urodzeniowa. Rozdział 5. Co zrobić, żeby dziecko nie urodziło się ani zbyt pulchne, ani zbyt wychudzone Przy zdrowych zmysłach. Fascynujący świat zmysłów a zdumiewający rozwój mózgu część iii: Jak dziecko wpłYwa na ciebie Rozdział 6. Rozdział 7. Twój ciężarny mózg. Jak radzić sobie ze stresem, spać lepiej i odnaleźć siebie Porozmawiajmy o seksie. W jaki sposób zmiany hormonalne mogą Ci wywinąć niezły numerek 7 14 25 46 67 87 108 133 162 5 Rozdział 8. Cielesne przypadłości. Jak poradzić sobie z nieprzyjemnymi, uciążliwymi i czasem groźnymi skutkami ubocznymi ciąży część iV: TY wYdaJesz dziecko na świaT Rozdział 9. Twój poród. Podążaj własną ścieżką przygody, jaką jest poród i narodziny Twojego dziecka Rozdział 10. Na dobry początek. Wyzwania i radości pierwszego miesiąca po porodzie Rozdział 11. Plan lotu przez ciążę. Co możesz zrobić, żeby bezpiecznie wylądować i dowieźć dziecko do celu Rozdział 12. Twój ciążowy „Narzędziownik”. Co możesz zrobić dla zdrowia własnego i dziecka NARZĘDZIOWNIK. CZĘŚĆ 1. Ćwiczenia fizyczne NARZĘDZIOWNIK. CZĘŚĆ 2. Wybór opieki medycznej NARZĘDZIOWNIK. CZĘŚĆ 3. Wskazówki dotyczące leków i toksyn NARZĘDZIOWNIK. CZĘŚĆ 4. Przygotowanie domu na przyjęcie dziecka NARZĘDZIOWNIK. CZĘŚĆ 5. Ciążowe przepisy dla tatusiów NARZĘDZIOWNIK. CZĘŚĆ 6. Tylko dla tatusiów Dodatki Załącznik 1. Twój plan przedciążowy Załącznik 2. Płodność Załącznik 3. Szczepienia Załącznik 4. Podstawowe informacje o wcześniakach i ciążach mnogich Załącznik 5. Skala depresji poporodowej Załącznik 6. Tabela średniej wielkości i masy płodu w poszczególnych tygodniach ciąży Skorowidz 6 Spis treści 182 207 237 264 287 288 308 312 316 320 338 341 345 353 374 378 380 383 Rozdział 3. Jeść za dwoje czy dla dwojga? Kiedy masz ochotę pożreć wszystko albo w ogóle nic nie jeść P ojawienie się na świecie dziecka nagle czyni z nas speców od matematyki. Mamy sporo do czynienia z mnożeniem (8 pieluch dziennie przez dwa i pół roku daje 7 tysięcy przewijań na jedno dziecko). Jest całe mnóstwo dzielenia („ja wykąpię ją dzisiaj, a ty jutro”). No i niestety zmuszeni jesteśmy wykonywać aż nazbyt dużo odejmowania (siedem godzin snu w nocy minus trzy karmienia równa się przynajmniej jeden skonany rodzic). Mimo to wielu z nas popełnia straszliwy błąd w podstawowym ciążowym równaniu. Otóż kiedy zachodzisz w ciążę i zaczynasz myśleć o odżywianiu, instynktownie albo całkiem świadomie kalkulujesz w ten sposób: moje potrzeby żywieniowe plus potrzeby żywieniowe dziecka równa się: „Zaraz zjem kanapkę z tłuczonymi ziemnia- kami i serem. Ale nie jedną, tylko dwie”. Najlepiej od razu umówmy się, tu i teraz, że w tej chwili powiedzenie „jedz za dwoje” niczym zużyta pielucha jednorazowa ląduje w Twoim myślowym odpo- wiedniku kosza na śmieci i go stamtąd pod żadnym pozorem nie wyciągamy. Jeśli podejdziemy do sprawy naukowo i obliczymy ilość kalorii potrzebną nam do wy- hodowania zdrowego dziecka, bardziej precyzyjną wskazówką dla kobiet ciężarnych będzie powiedzenie „jedz za 1,1”. (Ładnie brzmi, prawda?) Innymi słowy, kiedy jesteś w ciąży, musisz spożywać tylko o 10 kalorii wię- cej, niż jadłabyś normalnie, utrzymując stałą wagę. Zaraz wyjaśnimy, co ta liczba oznacza w praktyce. Następnie powiemy Ci, w jaki sposób możesz sobie poradzić z dwiema skrajnościami żywieniowymi: chwilami, kiedy masz ochotę pochłonąć Jeść za dwoje czy dla dwojga? 67 zawartość całej lodówki i kiedy jest Ci tak niedobrze, że jedzenie jest ostatnią rzeczą, na którą miałabyś chęć. Chodzi o to, żeby zachować równowagę. Z jednej strony musisz zapewnić dziecku wystarczającą liczbę kalorii i składników od- żywczych, z drugiej natomiast musisz pilnować, aby nie utopić łożyska i dziecka w tłuszczu, bo miałoby to negatywny wpływ na jego zdrowie. Sprawę komplikuje fakt, że Twoje samopoczucie może nie być zsynchronizowane z potrzebami orga- nizmu. Kiedy jest Ci niedobrze i nie masz ochoty na jedzenie, możesz właśnie tego jedzenia potrzebować. Ale kiedy umierasz z głodu i bierze Cię ochota na pizzę, to najwyższy czas, żeby wyhamować. Jak zapewne pamiętasz z naszych wywodów na temat łożyska, praktycznie wszystko, co spożywa matka, spływa do dziecka. Zaznajomiwszy się ze wstępem do epigenetyki, wiesz już, że Twoje postępowanie w ciąży wywiera wpływ na zdrowie dziecka nie tylko w macicy, lecz także w jego dorosłym życiu. Coraz więcej badań naukowych wskazuje, że choroby i zaburzenia występujące w wieku dorosłym, takie jak nadciśnienie, otyłość i cukrzyca (a nawet słabość do salami), mają powiązanie ze złymi nawykami żywienio- wymi matki w czasie ciąży. Naszym zdaniem to nie przypadek, że występuje coraz wię- cej cięć cesarskich, komplikacji porodowych i wad wrodzonych, podczas gdy nawyki żywieniowe społeczeństwa można ocenić na minus 37 w skali od 1 do 10. To właśnie dlatego w tym rozdziale, jak i w całej książce, podkreślamy rolę odżywiania, dzięki któ- remu Ty funkcjonujesz, a dziecko prawidłowo przygotowuje się do przyjścia na świat. Pilnowanie wagi a zachcianki w czasie ciąży Pewnie jeszcze się zastanawiasz, skąd u licha wzięliśmy tak dziwną liczbę jak 1,1. No i niby jak jesteś w stanie się upilnować, by nie przekroczyć tego 0,1? Na szczęście cała sprawa jest dość prosta. Zgodnie z wynikami badań oto, jak prezentuje się zwięk- szenie zapotrzebowania na kalorie w czasie ciąży. Ogólnie staraj się zwiększyć spożycie kalorii tylko o około 10 . W pierwszym trymestrze oznacza to dodanie do normalnej dziennej liczby kalorii, którą powinnaś spożywać, około 100 kalorii — co odpowiada dodatkowej szklance mleka odtłuszczonego. W drugim trymestrze normalną dzienną dawkę kalorii zwiększamy o 250, czyli odpowiednik zdrowego podwieczorku w po- staci dziesięciu orzechów włoskich i jabłka. W trzecim trymestrze normalną dzienną dawkę kalorii zwiększamy o 300 kalorii, co odpowiada trzem porcjom owoców. Teraz wyjaśnijmy sobie parę spraw. Podane powyżej ilości dodatkowych kalorii traktuj jedynie jako wytyczne, gdyż na co dzień ilości te mogą się między sobą różnić. Będą być może takie dni, że z powodu mdłości lub wyczerpania Twoje spożycie ka- lorii spadnie poniżej normy. Będzie dobrze, jeśli przez większość czasu będziesz się mieściła w dopuszczalnych granicach. Dlaczego? Ponieważ liczy się efekt— utrzy- manie zdrowej wagi przez całą ciążę, co zapewni Ci dobre samopoczucie, a Twemu dziecku jak najlepsze środowisko rozwoju. 68 Zdrowa ciąża. Poradnik kochającej mamy Oczywiście w kategoriach wagowych ten efekt zależeć będzie od Twojej wagi przed ciążą. Choć w większości przypadków wcale nie jesteśmy fanami stosowania wag1, to jednak w czasie ciąży urządzenie to okazuje się przydatne dla celów kontrolnych. Za- miast pieczołowicie liczyć kalorie, przy swoich codziennych decyzjach żywieniowych kieruj się lepiej wynikami ważenia (spadkami i przyrostami wagi). Poniższa tabela po- daje przybliżone wartości przyrostów wagi w czasie ciąży (tylko jednej trzeciej kobiet udaje się zmieścić w tych granicach, więc staraj się kontrolować postępy). Charakterystyka Twojego ciała Niedowaga przed ciążą (wskaźnik BMI* poniżej 18,5 kg/m2) Normalna waga przed ciążą (wskaźnik BMI pomiędzy 18,5 a 24,9 kg/m2) Nadwaga przed ciążą (wskaźnik BMI pomiędzy 25 a 29,9 kg/m2) Otyłość przed ciążą (wskaźnik BMI 30 kg/m2 lub wyższy) Ciąża bliźniacza Przyrost wagi w poszczególnych trymestrach (kg) I: 2 – 3 II: 6 – 9 III: 4,5 – 6 Łączny przyrost wagi w ciąży (kg) 12,5 – 18 I: 2 – 3 II: 4,5 – 6 III: 4,5 – 7 I: 1 – 2 II: 3,5 – 6 III: 2 – 3,5 I: 1 – 2 II: 2 – 3,5 III: 2 – 3,5 I: 2 – 3 II: 8 – 10 III: 5,5 – 7 11 – 16 6,5 – 11,5 5 – 9 15,5 – 20 * Aby obliczyć swój wskaźnik wagi BMI, należy podzielić masę ciała podaną w kilogramach przez kwadrat wysokości podanej w metrach. Możesz też skorzystać z wykresu znajdującego się poniżej i tam znaleźć swój zakres wagowy. W większości przypadków dodatkowe kilogramy przybywają głównie w drugim i trzecim trymestrze, a najmniej w pierwszym. We wczesnej ciąży większość przyrostów wagowych dotyczy Twojego organizmu, a nie dziecka. Przykładowo zwiększa się ilość krwi w celu zapewnienia dostaw składników odżywczych do płodu — przyrost ten wyniesie mniej więcej dwa kilogramy i zakończy się na początku drugiego trymestru. 1 W normalnych okolicznościach nie tyle sama liczba kilogramów, ile obwód talii pozwala przewidzieć problemy zdrowotne, ale jak się łatwo domyślić, nie będzie on wiarygodny w przypadku kobiety szukającej w sklepach spodni typu ogrodniczki. Jeść za dwoje czy dla dwojga? 69 Jak się pozbyć niemowlęcego tłuszczyku Niektóre szczęściary mają tak dobre geny, że wcho- dzą w swe przedciążowe ubrania niemal od razu po porodzie, ale większości kobiet potrzeba wię- cej czasu na pozbycie się ciążowych kilogramów. Skoro przybranie na wadze zajęło Ci dziewięć mie- sięcy, na jej zrzucenie daj sobie tyle samo czasu. Pamiętaj, że karmienie piersią to świetny sposób na pozbycie się zapasów tłuszczu, choć czas kar- mienia to niekoniecznie dobry czas na odchudzanie (więcej na ten temat w rozdziale 10.). Z kolei pod koniec ciąży na wadze bę- dzie przybierać dziecko, i to w tempie około 200 gramów tygodniowo. Twoje ciało będzie ulegać zmianom, a przy- rosty wagi z tygodnia na tydzień będą różne. Ważne, abyś kontrolowała swoją wagę raz lub dwa razy w tygodniu. Najlepiej jeśli przyrost wagi jest regu- larny — wszelkie duże zmiany zarówno w górę, jak i w dół mogą być oznaką jakichś anomalii. Oczywiście ciąża to nie jest wła- ściwy czas na dietę odchudzającą, ale na pewno warto się zastanowić, gdzie gromadzą się Twoje zapasy. O wiele lepiej się dzieje, jeśli tłuszcz odkłada Ci się na udach, ponieważ taki tłuszcz jest o wiele bogatszy w kwasy tłuszczowe omega-3 (których potrzebuje dziecko), natomiast tłuszcz gromadzący się na brzuchu może prowadzić do oporności insulinowej. Tymczasem pożądany jest stan odwrotny (czyli wrażliwość insulinowa), który umożliwia dziecku uzyskanie maksymalnej ilości energii. Choć nie jesteś w stanie złożyć zażalenia na swój 70 Zdrowa ciąża. Poradnik kochającej mamy kod genetyczny i wybrać miejsca, gdzie ma się odkładać tłuszcz, możesz wykorzystać tę wiedzę i odpowiednio dostosować swoje zachowanie. Jeśli przed zajściem w ciążę miałaś figurę jabłka (tzn. więcej nadprogramowych kilogramów mieściło się w Twojej talii niż w udach), spróbuj przeciwdziałać możliwym skutkom oddziaływania niebez- piecznego tłuszczu brzusznego na organizm. Ponieważ otyłość brzuszna powoduje oporność insulinową, zalecamy, abyś w czasie ciąży starała się kontrolować swoją wagę i utrzymać ją w dolnym zakresie Two- jego indeksu BMI, co pozwoli obniżyć ryzyko dalszej oporności insulinowej i jej objawienia się w postaci cukrzycy ciężarnych (więcej na ten temat na stronie 92). Ponadto znaczące przybie- ranie na wadze we wczesnej ciąży ma zły wpływ na środowisko metaboliczne płodu. Daje mu to do zrozumienia, że gromadzisz zapasy przed nadcho- dzącym głodem, i znacząco zwiększa ryzyko porodu przedwczesnego. Twoim nadrzędnym celem Faktoid: Są kobiety, które w czasie ciąży produkują tak nadmierne ilości śliny, że mogą iść w zawody z buldogiem. Biedulki mają taką potrzebę odpluwania tej śliny, że muszą nosić ze sobą kubek. Nie są w stanie jej połykać — po pierwsze dlatego, że jest jej za dużo, a po drugie, że może ona wywoływać mdłości. Wraz ze śliną kobiety te tracą tak dużo wodorowęglanów, iż zostaje zakłócona równowaga kwasowo-zasadowa w ich organizmie. Pomocne może być stosowanie gumy do żucia, mięty i landrynek, a także plastrów transdermalnych ze skopolaminą. jest zapewnienie wystarczającego przyro- stu wagi potrzebnego do zbudowania niezbędnej dziecku „infrastruktury” (łożysko, macica, piersi itd.), ale nie w takim stopniu, żeby ludzie pytali, czy już jedziesz do szpitala, podczas gdy to do- piero piąty miesiąc. Mówisz, że łatwo się mówi, ale jak masz tego dokonać? Zaraz wytłumaczymy Ci, skąd to się bierze. W ciąży czeka Cię wiele sprzeczek (jak chociażby w kwestii wyboru modelu łó- żeczka i czy aby na pewno to drugie imię jest konieczne), ale szczególnie jedna z nich ma dla Ciebie życiowe znaczenie. Sprzeczka ta ma miejsce gdzieś w głębi Twego mózgu. Krótko mówiąc, o Twoim apetycie decyduje komunikacja prowadzona po- między dwoma hormonami wiążącymi się z uczuciem głodu: leptyną i greliną. Jeśli czytałaś już w innych książkach o kontrolowaniu obwodu talii, pewnie już wszystko o nich wiesz, ale nie zaszkodzi powtórzyć jeszcze raz, żeby przypomnieć sobie, jak działa mechanizm powstawania głodu i jak sobie z nim radzić. Nasza kochana leptyna, białko wydzielane przez tłuszcz (tak, tkanka tłuszczowa to nie tylko przechowalnia zapasów, to żywy twór wydzielający między innymi lep- tynę), pomaga hamować apetyt, a ostatnie badania wskazują, że może ona również przyczyniać się do rozwoju nadciśnienia ciążowego. Grelina, ten gremlin wśród hormonów, budzi u Ciebie chęć do jedzenia, wywołując burczenie w brzuchu (zo- bacz rysunek 3.1). Obydwie zawodniczki wagi ciężkiej toczą ze sobą wieczną neuro- Jeść za dwoje czy dla dwojga? 71 Rysunek 3.1. Walka o żarcie Oto dwa hormony w największym stopniu od- powiedzialne za panowanie nad głodem: nasza superbohaterka leptyna i występująca w roli szwarccharakteru grelina. Niezdrowe jedzenie nie hamuje wydzielania greliny, przez co two- rzy się błędne koło hedonistycznego obżarstwa. Jeśli nauczysz się zwiększać poziom leptyny poprzez spożywanie zdrowych pokarmów, będzie to nokaut w walce pomiędzy skonanym żołądkiem a żądnymi doznań kubkami smakowymi. 72 Zdrowa ciąża. Poradnik kochającej mamy Co mieści się w Twoim brzuchu? Kiedy podliczasz przyrosty wagi w czasie ciąży, myślisz pewnie, że większość tej do- datkowej masy to dziecko lub tłuszczyk zgromadzony po ostatniej wyżerce. Wcale nie. Oto, jak mniej więcej rozkłada się przeciętny trzynastokilogramowy przyrost wagi w ciąży: Dziecko: 3,5 kg Łożysko: 0,5 kg Macica: 1 kg Płyn owodniowy: 1 kg Piersi: 0,5 kg Krew: 2 kg Tłuszcz: 2 kg Płyn tkankowy: 2,5 kg Razem: około 13 kg logiczną walkę o przewagę. A co się dzieje, kiedy któraś z nich zwycięża? Twój mózg może otrzymać zasadniczo dwa sygnały: albo jesteś głodna i masz ochotę schrupać całą paczkę płatków czekoladowych2, albo jesteś syta i zamiast do lodówki wolałabyś iść na spacer bądź oddać się rozmyślaniom o przyszłości i o tym, który proszek do prania jest najlepszy na plamy po soczku marchewkowym. Wbrew temu, co sądzi większość ludzi, silna wola nie decyduje o uczuciu głodu w takim stopniu jak komunikaty wysyłane do mózgu przez wspomniane hormony. Grelina działa krótkodystansowo — wysyła sygnały dwa razy na godzinę, kusząc Cię i ciągnąc w kierunku spiżarni, podczas gdy działanie leptyny jest długodystansowe. Jeśli będziesz potrafiła wzmocnić sygnały leptyny, nauczysz się ignorować kusicielskie zapędy greliny, dzięki czemu zyskasz kontrolę nad głodem — i tym samym groźbą niekontrolowanego wzrostu wagi w ciąży. 2 A najlepiej to, co jest w środku. Jeść za dwoje czy dla dwojga? 73 Faktoid: Potrzebujesz więcej dowodów na to, że śmieciowe jedzenie jest niezdrowe? I do tego uzależnia? Naukowcy przeprowadzili badanie na szczurach, w którym jedną grupę szczurów karmiono normalnym jedzeniem, a drugą normalnym i śmieciowym. Szczury, którym zasmakowało śmieciowe jedzenie, pożarły go o 40 więcej wagowo i pochłonęły o 56 więcej kalorii w porównaniu ze szczurami jedzącymi normalnie. Co gorsza, potomstwo żarłocznych szczurów także ulubiło sobie śmieciowe jedzenie, jadło go więcej i tyło bardziej niż normalne szczurzątka. Reasumując, jeśli chcesz mieć spaśne dzieci, karm się śmieciowym jedzeniem w czasie ciąży. Faktoid: Jednym z powodów, dla których możesz odczuwać lekki głód w czasie ciąży, jest fakt, że regulująca uczucie głodu leptyna jest nieco wyciszona w czasie ciąży. Receptory mózgowe starają się stłumić substancje chemiczne tłumiące głód — przez co robisz się bardziej głodna — chcąc tym samym zapewnić dziecku wystarczające dostawy składników odżywczych. Ach, jak by to było miło, gdyby tak można było pogrzebać w mózgu i przestawić jakąś dźwignię, dzięki któ- rej leptyna miałaby wiecznie zielone światło, a grelina nie dochodziłaby do głosu! Okazuje się, że mamy możli- wość włączania i wyłączania zarówno greliny, jak i leptyny poprzez spoży- wane przez nas pokarmy. Poszcze- gólne pokarmy po dotarciu do układu pokarmowego i dalej do krwiobiegu wywołują reakcje chemiczne, które mogą nasilić albo osłabić działanie lep- tyny i greliny. Przykładowo fruktoza, która znajduje się w syropie kukury- dzianym oraz w diabelsko zdradliwych produktach typu słodzone napoje i niskotłuszczowe sosy do sałatek, może spowodować, że Twoje sensory w ogóle nie dostaną żadnej wiadomo- ści od leptyny. Wynika to stąd, że wiele spośród wysokoprzetworzonych pro- duktów żywnościowych spotykanych na rynku to hochsztaplerzy — nasz mózg po prostu nie postrzega ich jako żywność. Skutek: poziom leptyny spada, wzrasta poziom greliny, a Ty sięgasz po czwartego kabanosa. Ale kiedy będziesz jeść prawdziwe jedzenie — orzechy, warzywa, pie- czywo pełnoziarniste oraz chude białko zwierzęce — Twój mózg wyda organizmowi rozkaz: zamykamy interes, ta pani ma już dość. W normalnych okolicznościach jesteś w stanie utrzymać obydwa te hormony w równowadze — i tym samym utrzymać swoją wagę w ryzach — poprzez jedzenie przetworzonych jak najmniej, odżywczych pokarmów. Problem w tym, że stan ciąży oznacza szaleństwo hormonów, co ma wpływ na Twój apetyt, i to czasem taki, że w życiu byś się nie spodziewała. Weźmy chociażby zachcianki, które dopadają trzy czwarte ciężarnych. Choć przed ciążą miałaś bzika na punkcie zdrowej żywności, teraz masz ochotę na frytki pływa- 74 Zdrowa ciąża. Poradnik kochającej mamy Dziwne zachcianki Myślisz, że Twoja chętka na deser lodowy ze śledziem jest, no, nieco dziwna? To jeszcze nic w porównaniu z zachciankami innych kobiet. Kobiety cierpiące na przy- padłość nazywaną łaknieniem spaczonym mają ochotę zjadać takie rzeczy, jak ziemia, glina, lód z zamrażalnika, papier, odpryski farby, kreda, piasek, mydło czy popiół z papiero- sów. To wcale nie oznacza, że oszalały, tylko prawdopodobnie cierpią na niedobór że- laza lub cynku. (W niektórych populacjach łaknienie spaczone dotyka nawet 70 ciężarnych). Spożywanie niejadalnych rzeczy tego rodzaju stanowi zagroże- nie samo w sobie, ale największy pro- blem tkwi w tym, że żywiąc się węglem drzewnym, nie odżywimy dziecka jak należy. Te dziwne zachcianki zazwyczaj mijają po włączeniu odpowiednich suplementów z żelazem i cynkiem. Jeszcze jedna dobra wiadomość: poza tym, że kobieta z łaknieniem spaczonym może wzbudzić podejrzliwość kelnera*, przypadłość ta nie ma wpływu na wagę urodzeniową dziecka. * „Poproszę sałatkę, zupę i średnio wysmażoną plastelinę. Najlepiej niebieską, a jeśli nie macie, to zieloną”. jące w majonezie. Byłaś wegetarianką, a teraz zachciewa Ci się zasmażanej kaszanki. Najprawdopodobniej winowajcą całego tego zamieszania są hormony, podobnie jak w przypadku przedmiesiączkowych zachcianek obejmujących czekoladę i węglowo- dany (także wśród kobiet przyjmujących progesteron w ramach antykoncepcji lub łagodzenia objawów menopauzy). Ale zanim zrzucisz na hormony całą winę za swoje uzależnienie od batonów w czekoladzie, pomyśl: może poprzez te zachcianki organizm chce Ci coś powie- dzieć? Naukowcy przypuszczają, że kobiety mają ochotę na pokarmy zawierające brakujące im składniki (takie jak witamina C lub potas) lub po prostu kalorie, co może być akurat potrzebne do rozwoju płodu. Brzmi to rozsądnie. Twój orga- nizm zwraca Twoją uwagę na pewne niedobory, abyś mogła lepiej zadbać o swoje dziecko albo o siebie (żebyś potem mogła lepiej zadbać o swoje dziecko). Weź to pod rozwagę: • Kobiety mogą nabrać ochoty na sól, bo ich organizm potrzebuje sodu z uwagi na zatrzymanie większej ilości płynów w organizmie. Jeść za dwoje czy dla dwojga? 75 • Chęć na suche pokarmy bogate w skrobię w pierwszym trymestrze może mieć na celu zwalczanie nudności. • Podobnie wiele innych zachcianek ciążowych może być uzasadnionych chęcią uniknięcia porannych nudności, ponieważ częściej występują one przy pustym żołądku. Niemniej jednak nie daj się zwieść, że robisz swojemu organizmowi i dziecku przysługę, pochłaniając kilogramową paczkę chipsów tylko dlatego, że masz na nie wielką ochotę. Producenci wysokoprzetworzonych przekąsek kuszą nas wszystkich, abyśmy jedli przesadnie dużo nasyconych tłuszczów, cukru i soli. I czasami pod- dajemy się tym pokusom. Tymczasem chodzi o to, aby umieć natychmiast wrócić na właściwą drogę, kiedy tylko zdamy sobie sprawę, że zboczyliśmy z kursu. To, co rujnuje nasz plan, to wcale nie to pierwsze zjedzone ciasteczko, tylko te wszystkie następne. Pod koniec rozdziału znajdziesz kilka porad, jak trzymać w ryzach swoje zachcianki — i tym samym kontrolować swoją wagę. Mdłości a odżywianie Dla wielu kobiet ciąża to doskonała wymówka, która ich zdaniem daje im wolną rękę w doborze pokarmów, więc jedzą wszystko, na co tylko przyjdzie im ochota, po prostu dlatego, że noszą w brzuchu dziecko. Ale jest też wiele innych kobiet (często są to te same kobiety), które pragną jedzenia tak samo jak dziury w moście. Dostają mdłości, zbiera im się na wymioty, no i wymiotują. I jakby tego było mało, obwiniają się, że przez te wymioty nie spożywają dość składników odżywczych potrzebnych dziecku. Oto cała prawda o porannych3 nudnościach: około 80 kobiet zachodząc w ciążę, dostaje w pakiecie nudności i wymioty gratis, a 20 kobiet nie może pracować z po- wodu ich uciążliwości. W większości przypadków problem ten mija do czternastego tygodnia ciąży i z czasem staje się coraz mniej dokuczliwy (zazwyczaj w kolejnych ciążach jest z tym lepiej). Ponadto zdaje się, że skłonność do nudności i wymiotów może być genetyczna, ponieważ zazwyczaj przechodzi z matki na córkę. Podobnie jak w przypadku innych mechanizmów biologicznych również nud- ności i wymioty u ciężarnych mogą mieć swoje uzasadnienie. W czasach, gdy ludzie jedli bynajmniej nie sterylną żywność, która mogła być skażona np. bakteriami, wy- mioty (najczęściej występujące w pierwszym trymestrze, kiedy dziecko jest najbar- dziej narażone na infekcje) pozwalały rozwijającemu się płodowi uniknąć narażenia na działanie toksyn, ponieważ o ile organizm matki poradziłby sobie z zatruciem, 3 Nazwa „poranne nudności” jest błędna, ponieważ nudności i wymioty ciążowe mogą mieć miejsce o dowolnej porze dnia. 76 Zdrowa ciąża. Poradnik kochającej mamy Ciąża zaśniadowa o tyle nie byłoby to takie pewne w przypadku dziecka. Jeśli kobiecie było zbyt niedobrze, żeby cokolwiek przełknąć, albo mogła jeść tylko pro- ste, mdłe produkty, z punktu widze- nia płodu oznaczało to zmniejszenie ryzyka narażenia na choroby przeno- szone z jedzeniem. Lepiej, żeby matka wymiotowała, niż żeby straciła ciążę. Nawet w dzisiejszych czasach kobiety doświadczające porannych/popołu- dniowych/wieczornych nudności są obciążone mniejszym ryzykiem po- ronienia niż kobiety niemające takich problemów. Natura bywa wyracho- wana, a to może być jeszcze jedna z jej zimnych kalkulacji: chronić życie potomka kosztem samopoczucia matki. Wzmożone nudności i wymioty wiążą się nie tylko z jazdą kolejką górską i całonocną balangą. Ostre wymioty mogą być też symptomem ciąży zaśnia- dowej (zwanej też zaśniadem groniastym). Ma ona miejsce wtedy, gdy kosmki kosmówki (rafa ko- ralowa omówiona w poprzednim rozdziale) na- brzmiewają i funkcjonują pomimo braku zdolnego do przeżycia płodu. Zaśniad groniasty, który może rozprzestrzeniać się poza macicę niczym nowo- twór i do tego powodować silne krwawienia, można wykryć w badaniu USG, a rozrastającą się tkankę usuwa się wtedy z macicy. Tak naprawdę do końca nie rozumiemy rzeczywistej, biologicznej przyczyny nud- ności i wymiotów u ciężarnych. Wygląda na to, że w czasie ciąży coś zdaje się pobudzać do działania ośrodek wymiotny (nigdy przedtem nie domyślałaś się jego istnienia, co?) znajdujący się w mózgu (zobacz rysunek 3.2). Ponadto nudności ciążowe mogą być powiązane z wyższym poziomem estrogenu i/lub wysokim poziomem hormonu hCG w początkowym okresie ciąży. Do tego w czasie ciąży dochodzi do rozluźnienia układu trawiennego, przez co mięśnie stojące na straży zwieracza między przełykiem a żołądkiem nie działają tak dobrze jak zawsze, a to skutkuje zwiększonym cofaniem się kwasów żołądkowych do przełyku. Wszystkie te czynniki plus zwiększona wrażliwość na zapachy odczuwana w czasie ciąży wprowadzają taki zamęt w organizmie, że wiele przyszłych mam czuje dosłownie wstręt na samą myśl o jedzeniu. (À propos, kiedyś lansowano pogląd, jakoby poranne nudności miały podłoże psychologiczne, co jest nieprawdą, a jeśli już, to dotyczy jakiegoś mikroskopijnego promila kobiet). Niektórzy naukowcy uważają, że mdłości i awersja do pewnych pokarmów pełnią funkcję ochronną. Niechęć do mięsa lub surowych warzyw można tłumaczyć jako sposób zabezpieczenia organizmu przed bakteriami. Inni badacze twierdzą, że mdło- ści i wymioty u ciężarnych rzadziej występują w społeczeństwach, w których nie spożywa się mięsa i kofeiny. Niestety, żadne z tych wyjaśnień nie jest pomocne, kiedy zastanawiasz się, jak masz odżywiać swoje dziecko, skoro Twój organizm odmawia odżywiania nawet siebie. Oprócz zapewnienia właściwych ilości składników odżyw- czych kolejnym problemem jest ryzyko odwodnienia. Około 1 do 3 ciężarnych jest hospitalizowanych z powodu konieczności nawadniania dożylnego. Musisz się pogodzić z tym, że nie jesteś w stanie całkowicie wyeliminować nudności i wymio- Jeść za dwoje czy dla dwojga? 77 Rysunek 3.2. Jedziemy do Rygi! Jeśli cierpisz na nudności i wymioty w związku z ciążą, oznacza to, że w Twoim ciele dzieje się parę rzeczy. Ośrodek wymiotny w Twoim mózgu jest bardziej wrażliwy, a układ pokarmowy bardziej rozluźniony, przez co jedzenie równie łatwo może lecieć w górę, jak i w dół. Pewne produkty żywnościowe mogą pomóc Ci pokonać nud- ności i zapewnić dziecku potrzebne substancje odżywcze. Rada: spróbuj jeść zimne potrawy, ponieważ dania gorące zbytnio drażnią zmysł węchu. I trzymaj się — na szczęście to tylko stan przejściowy, a dolegliwości tego rodzaju zazwyczaj ustępują z końcem pierwszego trymestru. 78 Zdrowa ciąża. Poradnik kochającej mamy Uciążliwe wymioty Jeśli zwracasz wszystkie płyny, które wypiłaś w ciągu ostatniej doby, może to być objaw zaburzenia zwanego niepowściągliwymi wymiotami ciężarnych. Jest to dość rzadka przy- padłość dotycząca od 1 do 3 wszystkich ciąż, wymagająca niekiedy położenia ciężarnej w szpitalu i nawadniania dożylnego. Nikt nie zna przyczyn tej dolegliwości, ale do czynni- ków ryzyka zalicza się ciążę mnogą, cukrzycę, nadczynność tarczycy i chorobę lokomocyjną w wywiadzie. Wniosek: problem z wymiotami w ciąży nie zawsze rozwiązuje się sam. Jeśli uważasz, że Twoje dolegliwości są wyjątkowo zaostrzone, lepiej skontaktuj się z lekarzem. tów, i obrać bardziej realistyczny cel: znaleźć jakiś sposób na złagodzenie tych dolegliwości. Choć wiele ko- biet źle wspomina nudności i wy- mioty w czasie ciąży, niemal wszystkie prędzej czy później jakoś sobie z tym radzą. Twoim zadaniem jest znalezienie jakiegoś sposobu na mdłości, który zadziała w Twoim przypadku. W tym celu przygotowaliśmy dla Ciebie garść popularnych i bezpiecznych porad — znajdziesz je na końcu rozdziału. Faktoid: Najnowsze badania wskazują, że odżywianie się matki w czasie ciąży wpływa nie tylko bezpośrednio na zdrowie płodu, ale także na jego zdrowie na długie lata po narodzinach. Ostatnio badacze zwrócili uwagę na zależność pomiędzy niedoborami żywieniowymi w czasie ciąży a rozwojem schizofrenii u dorosłych. Choć na pierwszy rzut oka to skojarzenie wydaje się dziwne, może tu być coś na rzeczy, biorąc pod uwagę wpływ odżywiania prenatalnego na rozwój mózgu. Podstawowe cegiełki: składniki odżywcze dla mamy i dziecka Jak dotąd w tym rozdziale zajmowaliśmy się dwoma biegunami odżywiania w cza- sie ciąży: przejadaniem się i niedojadaniem. Żeby pomóc Ci utrzymać równowagę, dokładamy więc jeszcze trzecią nogę i uzyskujemy coś w rodzaju żywieniowego trójnogu. Chcemy teraz koniecznie zwrócić Twoją uwagę na to, że w zbilansowanej diecie liczy się nie tylko odpowiednia ilość, lecz także jakość tego, co jesz. Jeśli na przykład zjadasz wprawdzie tyle kalorii, ile trzeba, ale głównym ich źródłem jest po- dwójny hamburger z ogromną porcją frytek zakupiony w budce na rogu, to raczej nie stwarzasz idealnych warunków rozwoju swojemu dziecku. Od tej chwili masz zacząć traktować żywność jak lekarstwa (jeśli dotąd tego nie robiłaś). Wszystko, co jesz, ulega rozdrobnieniu na mikroskopijne molekuły, Jeść za dwoje czy dla dwojga? 79 Faktoid: W badaniu analizowano dzieci kobiet, które w pierwszej ciąży były otyłe, po czym zrzuciły nadwagę dzięki diecie lub operacji bariatrycznej i urodziły kolejne dziecko. Okazało się, że dzieci urodzone przez tę samą matkę przed odchudzaniem były cięższe niż te urodzone przez odchudzoną matkę. Dlaczego? Tu kłania się epigenetyka — środowisko w brzuchu otyłej matki spowalnia metabolizm dziecka i uczy je, że do przetrwania konieczne jest gromadzenie tłuszczu. które dostaną się najpierw do Twojej krwi, a potem poprzez łożysko (omó- wione w rozdziale 2.) do krwi Two- jego dziecka. Odpowiedz sobie więc na pytanie, co chcesz dać swojemu dziecku: witaminy, minerały i składniki odżywcze wchodzące w skład normal- nej żywności czy też toksyny, tłuszcze i sztuczne substancje udające żywność i odpowiadające za jedne z najgorszych zdrowotnych zbrodni przeciw ludzko- ści? Tak właśnie myśleliśmy. Podstawy są bardzo proste do opa- nowania (więcej szczegółów znajdziesz we „Wskazówkach dla Ciebie”). Aby dać dziecku to, co najlepsze, kieruj się poręcz- nym systemem świateł ulicznych: Zielone światło Czerwone światło Owoce, warzywa, ryby o niskiej zawartości rtęci (łosoś i pstrąg stanowią cenne źródło zdrowych tłuszczów), chude mięso, drób (niesmażony), rośliny strączkowe, orzechy, groch i fasola, ziarna zbóż, niskotłuszczowe produkty mleczne, soja, chleb z pełnego przemiału. Tłuszcze nasycone (niektóre tłuszcze zwierzęce plus olej palmowy i kokosowy) i tłuszcze trans, cukry proste, syropy, wzbogacona lub biała mąka, wszystko, co smażone, napoje słodzone, syrop kukurydziany, ryby o wysokiej zawartości rtęci. Skoro już mowa o odżywianiu, warto wspomnieć o witaminach i minerałach oraz o konkretnej roli, jaką odgrywają w rozwoju dziecka. Witamina A: Witamina A jest pomocna w rozwoju komórek i wspomaga wzrost mózgu, ale ma też jeden minus. Nadmiar witaminy A w ciąży wiąże się ze zwiększo- nym ryzykiem wad wrodzonych, w szczególności wad cewy nerwowej. Uważaj na spożywane suplementy diety i odżywki (w tym np. batony sportowe), które mogą za- wierać nawet 100 dziennego spożycia tej witaminy. Wyrób w sobie nawyk czytania etykiet ze składem na produktach żywnościowych. Twoja dzienna dawka witaminy A podczas ciąży lub przed zajściem w ciążę nie powinna przekraczać 15 000 j.m., podczas gdy nie będąc w ciąży, powinnaś ograniczać się do dawki 3500 j.m. dziennie z suplementów lub produktów gotowych. Witamina B6: Niski poziom witaminy B6 wiąże się z opóźnieniem rozwoju układu ner- wowego dziecka. Do tego niedobór tej witaminy może mieć nieprzyjemne skutki dla matki, takie jak poranne nudności, stan przedrzucawkowy i komplikacje podczas porodu. 80 Zdrowa ciąża. Poradnik kochającej mamy Witamina B9: Znana pod nazwą kwasu foliowego — bardzo ważnego składnika w rozwoju prenatalnym. Odpowiednie ilości tej witaminy obniżają ryzyko wad wro- dzonych takich jak rozszczep kręgosłupa. Dostarczanie swojemu organizmowi odpo- wiedniej dawki kwasu foliowego w czasie ciąży — przynajmniej 400 mikrogramów z suplementów diety oraz w ogólnej dawce dziennej wynoszącej 800 mikrogramów (włączając pobór tego składnika z żywności) — obniży także ryzyko rozwoju raka u Twojego dziecka w ciągu pierwszych sześciu lat życia. Wapń: Donoszone dziecko gromadzi w swoich kościach około 30 gramów wapnia, więc przyszła mama musi zapewnić sobie codziennie trzy – cztery porcje pokarmu bogatego w wapń, co pozwoli jej zachować wapń we własnych kościach i jednocze- śnie dostarczyć ten budulec dziecku. Zalecamy zażywanie trzy razy dziennie suple- mentów zawierających 600 miligramów cytrynianu wapnia plus 200 miligramów magnezu dwa razy dziennie. (Warto pilnować tych proporcji, ponieważ wapń bez jednej trzeciej części wagowej magnezu prowadzi do powstawania zaparć). Żelazo: Ponieważ organizm mamy musi przekazać dziecku około 1000 miligramów żelaza i dodatkowo musi jeszcze zwiększyć liczbę czerwonych krwinek w krwi matki o 20 – 30 , należy zwrócić szczególną uwagę na zaopatrzenie go w ten pierwiastek. Kwas DHA: Kwas tłuszczowy DHA (kwas dokozaheksaenowy) należący do rodziny niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych NNKT, czyli omega-3, stanowi główny składnik budulcowy mózgu w czasie, gdy mózg płodu intensywnie się roz- wija. Wskazany jest dzienny pobór w ilości od 200 do 300 miligramów kwasu DHA w postaci ryb, wzbogaconych produktów spożywczych lub suplementów diety. Ostatnie badania wskazują, że jeszcze lepszy skutek zdrowotny osiągniemy, spożywa- jąc od 600 do 900 miligramów. My zostalibyśmy jednak przy 600 miligramach. Cynk: Niska podaż cynku jest wiązana ze zwiększonym występowaniem wad wro- dzonych i niskiej wagi urodzeniowej, z poronieniami, a nawet problemami behawio- ralnymi dziecka długo po jego narodzinach. Tak naprawdę nie musisz liczyć każdego miligrama każdego składnika odżyw- czego w każdym spożywanym posiłku. Jeśli codziennie będziesz brała jedną tabletkę preparatu z kwasem DHA dla kobiet w ciąży, to najprawdopodobniej pokryjesz pod- stawowe zapotrzebowanie na to, co najważniejsze. Ale nie myśl, że upoważnia Cię to do jedzenia byle czego przez kolejne czterdzieści tygodni. Postaraj się odżywiać zdrowo i nie wiń się, jeśli zdarzy Ci się zboczyć z obranej ścieżki — w końcu nikt nie jest doskonały. Małe odstępstwa od zdrowego sposobu odżywiania na pewno mniej zaszkodzą Tobie i dziecku niż zamartwianie się z powodu każdego zabłąkanego cia- steczka, które jakimś dziwnym trafem znalazło się w Twoim żołądku. Jeść za dwoje czy dla dwojga? 81 W S K A Z Ó W K I D L A C I E B I E W ciągu kolejnych kilku miesięcy nie zawsze będzie Ci łatwo podejmować decyzje, także te żywieniowe. Będą sterować Tobą szalejące hormony, a ich działanie nieraz Cię zaskoczy. I nie ma w tym nic złego. Choć Twoim zadaniem jest zapewnienie swojemu dziecku dobrego śro- dowiska rozwoju i dobrego wyżywienia, nie musisz wpadać w poczucie winy tylko dlatego, że zdarza Ci się odejść od naszych zaleceń. Ważne, abyś przez większość czasu dobrze się odżywiała. Niech dobre decyzje zadowolą i ukoją Twoje ciało i umysł. Próbuj utrzymać równowagę. Zdajemy sobie sprawę, że Twoje nawyki żywieniowe w ciąży mogą się zmieniać niczym chorągiewka na wietrze. Jak już zaznaczyliśmy, powinnaś spodziewać się chwil, kiedy dopadnie Cię chęć na wielkie żarcie, jak i takich momentów, kiedy najchętniej dołączyłabyś do strajku głodowego. Dlatego warto ustanowić sobie jakiś standard żywieniowy, którego należy się trzymać (bez wpadania w poczucie winy, jeśli nie uda się go dzień w dzień realizować). Powinnaś starać się spożywać: • 9 lub więcej porcji (wielkości pięści) owoców i warzyw, • 3 porcje lub więcej porcji produktów zbożowych z pełnego przemiału, • 3 porcje lub więcej porcji chudego białka w postaci chudego mięsa, kurczaka bez skóry, ryby o niskiej zawartości rtęci, jaj, orzechów, fasoli, innych roślin strączkowych i tofu. Powinnaś hołdować takiej oto filozofii żywieniowej: należy jeść taką żywność, która wygląda tak samo jak wtedy, gdy rosła. (Jakoś nigdy nie zauważyliśmy, żeby frytki wyrastały z ziemi). Dlaczego? Ponieważ takie pokarmy są rozpoznawane przez łożysko jako prawdziwe jedzenie, i takie właśnie prawdziwe jedzenie ma najlepszy wpływ na rozwój ciąży. Jeśli wypadniesz z toru, nie rób z tego tragedii. Gdy podążasz ścieżką zdrowego odży- wiania, może się zdarzyć, że skręcisz nie tam, gdzie trzeba. Jeśli zdarza się to okazjonalnie, nic w tym złego, pod warunkiem że takie skoki w bok nie staną się Twoim nawykiem. Musisz umieć pogodzić się z tym, że po drodze napotkasz przeszkody, i zamiast wpadać w defetystyczny na- strój i rzucać w diabły całą dietę tylko dlatego, że zdarzyło Ci się pofolgować, musisz zadziałać niczym GPS, obrać właściwy kierunek i wykonać zwrot o 180 stopni. Czyli jeśli zdarzy Ci się dzień słabości i totalnego obżarstwa, powiedz sobie, że ten jeden dzień Ci nie zaszkodzi, ale teraz pora wracać do zdrowych nawyków. To, co niszczy nasz plan zdrowego jedzenia — dla jednej tak samo jak dla 1,1 osoby — to wcale nie okazjonalny deser albo pizza, tylko kaskada zachowań następujących po chwili słabości. 82 Zdrowa ciąża. Poradnik kochającej mamy Jedz często. To zalecenie może wydawać się niekonsekwentne po tym wszystkim, co powie- dzieliśmy na temat konieczności kontrolowania wagi w czasie ciąży, ale prawda jest taka, że le- piej jeść pięć – sześć małych posiłków dziennie niż tradycyjne trzy duże. To pozwoli Ci również uniknąć spadku poziomu cukru we krwi i powstawania zachcianek. Utrzymanie wyrównanego poziomu cukru we krwi pomoże Ci także uniknąć nudności. Co najważniejsze, będziesz przez to bardziej syta i nie odczujesz nieodpartej chęci pochłonięcia czekoladowego tortu w całości. Ale jeśli dopadnie Cię zachcianka, sięgnij po takie jedzenie, które zaspokoi Twoje łaknienie bez szkody dla organizmu. Parę przykładów: Zamiast tego… …zjedz to: Frytki Lody Chipsy Pieczony ziemniak (zobacz strona 330) Kefir lub jogurt z żywymi kulturami bakterii Kawałki marchewki lub selera naciowego Potrawy smażone Ciastka czekoladowe Potrawy grillowane, pieczone lub duszone 15 g ciemnej czekolady dobrej jakości Chipsy ziemniaczane Kukurydza prażona bez tłuszczu Cukierki M M Toffi, karmelki Orzechy włoskie Orzechy lub kawałki owoców Chrupki serowe Nitki serowe (o niskiej zawartości tłuszczu) Chipsy kukurydziane Przekąski z mąki z pełnego przemiału, kawałki selera naciowego lub jabłek Gotowy sos do sałatek Oliwa z oliwek z pierwszego tłoczenia wymieszana z octem winnym albo sokiem z cytryny (albo jednym i drugim, jeśli nie potrafisz się zdecydować) Trzymaj się z dala od jedzenia. Tak, łatwo powiedzieć, ale jak tu trzymać się z dala od jedzenia, kiedy nasz mózg się go domaga? Folgowanie swoim zachciankom od czasu do czasu to nic złego, problem zaczyna się dopiero wtedy, gdy folgujesz sobie na okrągło. Na pewne produkty musisz jednak zwracać szczególną uwagę — poniżej przedstawiamy Ci dwa żywieniowe demony4, któ- rych, podobnie jak alkoholu omówionego w poprzednim rozdziale, powinnaś się wystrzegać. • Kofeina: Ogranicz napoje gazowane i słodzone oraz wszystko, co zawiera kofeinę, szczególnie w pierwszym trymestrze, kiedy zagrożenie poronieniem jest największe. Potem możesz wypijać nie więcej niż 200 miligramów kofeiny dziennie (co równa się filiżance kawy lub dwom filiżankom czarnej herbaty). 4 Oksymoron jakich mało. Jeść za dwoje czy dla dwojga? 83 • Ryzykowne ryby: Amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków radzi kobietom ciężarnym i karmiącym ograniczyć spożycie pewnych rodzajów ryb z uwagi na występujący w nich potencjalnie wysoki poziom toksyn takich jak rtęć, którego zwiększone stężenie może zaburzyć rozwój układu nerwowego płodów i noworodków. Wszystkie ryby mogą zawierać śladowe ilości rtęci, ale szczególnie dużo mają jej gatunki duże, żyjące bliżej dna, takie jak rekiny, mieczniki, makrela królewska, tuńczyk i malkanik jednokolec, a to dlatego, że zjadają one inne ryby i żyją dłużej, przez co akumulują rtęć. Ale i tak najgorsze dla zdrowia są ryby łowione w wodach znajdujących się w pobliżu elektrowni węglowych. Kobiety w ciąży powinny unikać ryb o zwiększonej zawartości rtęci i zjadać do 30 dekagramów (dwie nieduże porcje) różnych ryb tygodniowo (poleca się popularnego łososia i pstrąga z uwagi na zawartość kwasów omega-3, a także dorsze i śledzie) oraz okazjonalnie owoce morza (mają mniej rtęci). Jeśli planujesz jeść ryby złowione w lokalnej rzece, jeziorze czy zatoce morskiej, dowiedz się najpierw w sanepidzie, czy jest to bezpieczne. Dobrze też wiedzieć, że ryby pochodzące z hodowli również mogą zawierać sporo zanieczyszczeń, tak więc najlepiej wybierać „dzikie” gatunki. Poznaj słodką prawdę. Wiele osób z pewnością zastanawia się, czy w ciąży można stosować sztuczne słodziki, które kuszą brakiem kalorii. Prawda jest taka, że o sztucznych zastępnikach cukru nie jesteśmy w stanie powiedzieć niczego dobrego, ale też i niczego złego. Mimo że nie udowodniono ich złego wpływu na rozwój płodu, spójrz na to w ten sposób: skoro praktycznie wszystko przechodzi przez łożysko, to dlaczego miałabyś wprowadzać do krwi własnego dziecka jakieś chemiczne świństwa5? Wiemy, że uważasz na kalorie i unikasz cukru — to Ci się chwali. Ale zamiast tego może lepiej wykaż się jakąś kreatywnością w kuchni. W wielu przypadkach przy- jemną alternatywą są soki owocowe, które ugaszą Twoją tęsknotę za słodyczami bez konieczności faszerowania się chemią lub obrastania tłuszczem. Inna ciekawa opcja: syrop z agawy, niefermen- towany (w przeciwnym razie nazywalibyśmy go „tequila”). W stanie niefermentowanym daje on kubek słodyczy za cenę połowy łyżeczki kalorii (i to nawet kalorii z fruktozy). Postaw na ekologię. Jeśli miałby kiedyś nadejść ten jeden moment w Twoim życiu, w którym powinnaś zaszaleć i kupić sobie droższą żywność ekologiczną, to ten moment nadszedł właśnie teraz. Spożywanie produktów z upraw ekologicznych pozwala uniknąć toksyn i pestycydów zazwyczaj obecnych w „normalnych” produktach kupowanych w sklepach. Ale nawet ekolo- giczne owoce i warzywa myj trzykrotnie i odwirowuj w wirówce do sałaty, aby pozbyć się mię- dzy innymi resztek naturalnych nawozów. Kolejna rada, której warto przestrzegać bez względu na to, czy się jest w ciąży, czy nie: unikaj produktów woskowanych. Jak to poznać? Wystarczy powąchać np. ogonek lub szypułkę owocu. Jeśli nie pachnie jak owoc, prawdopodobnie został zawoskowany. Problem z woskiem polega na tym, że zamyka on w środku owocu pestycydy, dotyczy to najczęściej owoców typu jabłka, gruszki i nektarynki. Inni pestycydowi przestępcy to 5 Aspartam krąży po organizmie przez 36 godzin. Blee! 84 Zdrowa ciąża. Poradnik kochającej mamy różne owoce jagodowe, ziemniaki, papryka, brzoskwinie, szpinak, sałata i seler naciowy. Kiedy jesteś w ciąży, lepiej poszukaj ich ekologicznych odpowiedników. Z kolei zimą wybierz lepiej mrożonki owocowe i warzywne, ponieważ świeże owoce i warzywa sprzedawane zimą po- chodzą zapewne z odległych krajów i są nafaszerowane chemią. Natomiast owoce i warzywa przeznaczone do mrożonek są zbierane z pól w szczycie sezonu i natychmiast zamrażane, dzięki czemu mają o wiele więcej wartości odżywczych niż produkty świeże, które zrywa się niedojrzałe i przewozi na duże odległości. Mrożenie pozwala lepiej zachować wartości odżyw- cze niż puszkowanie. Podczas puszkowania owoce i warzywa często tracą nawet 20 swoich wartości odżywczych. Jeśli jednak z jakichś względów nie będziesz mogła korzystać z produktów ekologicznych, oto lista owoców i warzyw o najniższej i najwyższej zawartości pestycydów. Najwyższa Najniższa brzoskwinie jabłka papryka seler naciowy nektarynki truskawki wiśnie jarmuż sałata importowane winogrona cebula awokado kukurydza ananas mango szparagi zielony groszek kiwi kapusta bakłażan Przeciwdziałaj porannym nudnościom. Długa lista to często dobra rzecz — pomaga Ci się zorganizować w ferworze dnia codziennego, a jeśli jest zamieszczona w czasopiśmie, wzrasta jego sprzedaż. Natomiast w medycynie długa lista rozwiązań oznacza tylko jedno: nie istnieje jeden pewny i skuteczny sposób. Tak niestety wygląda nasza wiedza na temat ciążowych nud- ności i wymiotów. Jest wiele metod, które mogą Ci pomóc poczuć się lepiej, ale nie masz na to żadnej gwarancji. Tak więc niestety przez jakiś czas, na szczęście niedługi, będziesz musiała pobawić się w szalonego naukowca i poeksperymentować, co okaże się najbardziej skuteczne w Twoim przypadku. Oto parę sposobów, które niejednej kobiecie przyniosły ulgę: • Na nocnym stoliku trzymaj zapas krakersów pełnoziarnistych, zjedz parę natychmiast po przebudzeniu, żeby jeszcze przed wstaniem mieć coś w żołądku. • Zadbaj, by Twoja dieta zawierała dużo białka i węglowodanów złożonych. • Popijaj rosół — dostarczy Ci zarówno płynu, jak i kalorii. • Jedz zimne pokarmy, gdyż potrawy gorące mają silniejszy zapach, który może powodować mdłości. • Witamina B6 (10 mg). • Zielone warzywa liściaste, ponieważ zawierają witaminę K, która zdaje się pomagać. • Brązowy ryż. • Akupunktura (igły w przedramieniu przez dwa dni). • Akupresura — opaska noszona na nadgarstku uciskająca odpowiednie punkty. • Świeży korzeń imbiru w kubku herbaty (albo kapsułka 300 mg). Jeść za dwoje czy dla dwojga? 85 • Lekkie ćwiczenia fizyczne. • Po wymiotach (jak i po każdym posiłku) wypłucz jamę ustną płukanką. Pozwoli Ci to zachować świeżość, zmniejszyć mdłości i ograniczyć ryzyko niszczenia szkliwa zębów przez kwasy żołądkowe. • Medytuj, aby utrzymać stres pod kontrolą. Poranne nudności częściej zdarzają się bardziej zestresowanym kobietom. • Choć na temat terapii homeopatycznej w kręgach lekarskich toczą się zaciekłe spory, na pewno nie jest ona szkodliwa. Preparat o nazwie Nux vomica zdaje się pomagać na mdłości i drażliwość. Leki z apteki. Jeśli nudności i wymioty są naprawdę uciążliwe, poproś lekarza prowadzącego o przepisanie leku (np. Buscolysin, Diphergan, Polfergan, Chloropernazinum lub Torecan). Je- żeli chodzi o leki bez recepty, dostępny jest Mamarin (na bazie imbiru i witaminy B), lekarze polecają również leki zobojętniające kwasy żołądkowe (np. Alugastrin, Rennie). Nie taki orzech twardy do zgryzienia. Chodzi tu nie tyle o np. bardzo zdrowe orzechy włoskie, ile o orzeszki arachidowe zwane też ziemnymi. Otóż było sporo deliberacji na temat związku pomiędzy jedzeniem orzeszków ziemnych w czasie ciąży a alergią na te orzeszki i astmą u dzieci. Badania wskazują, że unikanie orzeszków ziemnych nie ma wpływu na rozwój alergii na orzechy, chyba że w rodzinie występowały ekstremalne przypadki tej alergii. Jed- nakże znaleziono korelację między jedzeniem orzeszków ziemnych w czasie ciąży a wzrostem zachorowań na astmę. Jeśli masz powody, aby zachować zwiększoną ostrożność, możesz zde- cydować się unikać orzeszków ziemnych (oraz produktów je zawierających), ale na ogół nie ma obaw przed ich spożywaniem w czasie ciąży. Ale ważniejsze jest spożywanie takich produktów, jak jabłka, ryby i kwasy tłuszczowe z rodziny omega-3, jak DHA, które znajdziesz w łososiu i pstrągu, żywności wzbogaconej i suplementach diety. Udowodniono bowiem, że pomagają one zapobiegać astmie i oddalić ryzyko alergii występujących w rodzinie. Jedzenie tych produk- tów w czasie ciąży pomoże wzmocnić delikatny układ odpornościowy dziecka, zanim zostanie ono narażone na ataki ze strony środowiska zewnętrznego. 86 Zdrowa ciąża. Poradnik kochającej mamy Skorowidz A acetylacja, 38 ADD, 115, 139 ADHD, 115 adiponektyna, 95 adrenalina, 139, 140, 146 akson, 114, 117 ALA, Patrz: kwas ALA alfa-fetoproteina, 283 alkohol, 41, 53, 83, 142, 241, 270, 273, 351 allele, 34 amniocenteza, 56, 200, 284 amniopunkcja, Patrz: amniocenteza androgeny, 173 anemia, 55, 282 anomalia chromosomowa, Patrz: chromosom anomalie antybiotyk, 121, 191, 231 antydepresant, 155, 256, 276, 344, 352 antygeny, 55 aspartam, 84 astma, 86, 187, 343 autyzm, 30, 117, 121, 139, 356 B badanie diagnostyczne, 283 prenatalne, 56, 276 przesiewowe, 282 przezierności fałdu karkowego, 56, 282 USG, Patrz: USG bakterie streptococcus, 281, 343, 368 bariera łożyskowa, 52 bezpłodność, 345, 347 bezsenność, 11 białko histonowe, 32 biegunka, 200 bilirubina, 44, 252 biopsja kosmówki, Patrz: CVS bisfenol-A, 41, 244, 273 blastocysta, 29, 33, 47, 48, 50, 53, 54, 348 bliźnięta, 376 jednojajowe, 32, 376 błona płodowa, 212 BMI, 69, 71, 341, 347 ból głowy, 199 pleców, 12, 194, 196, 204 brodawki, Patrz: sutki C cesarskie cięcie, 53, 68, 88, 169, 180, 221, 226, 227, 228, 344, 377 chia, Patrz: szałwia hiszpańska chlamydia, 180, 231 chodzenie, 124 choroba Hirschsprunga, 259 lokomocyjna, 79 383 choroba Taya-Sachsa, 56 weneryczna, 180, 282, 343, 352 zakaźna, 354, 369 chromosom, 30, 31, 33 anomalie, 345 X, 115 ciałko żółte, 26, 49, 50 ciąża, 12, 26, 69, 90, 143, 343 fizjologia, 9, 13 mnoga, 69, 79, 123, 374 pozamaciczna, 200, 348 przenoszona, 102 cięcie cesarske, Patrz: cesarskie cięcie cukrzyca, 37, 49, 79, 89, 92, 94, 95, 100, 105, 106, 107, 186, 201, 226, 280, 343, 344 CVS, 56, 283 cynk, 75, 81, 272 czarna linia, 173 czerniak złośliwy, 178 czynnik krzepnięcia, Patrz: fibrynogen czynnik Rh, 55 ćwiczenia przygotowujące do porodu, 301 w czasie ciąży, 288 w połogu, 305 D dendryt, 112, 116 depresja, 133, 135, 144, 152, 159 poporodowa, 11, 94, 145, 254, 255, 378 DHA, Patrz: kwas DHA DNA, 30, 32, 40, 273, 351 dopamina, 145, 152, 167 dotyk, 118 doula, 146, 181, 214, 264, 277 drożdżyca, 191 dryf epigenetyczny, 376 dwojaczki, Patrz: bliźnięta dysleksja, 139 384 Skorowidz E Edynburska Skala Depresji Poporodowej, 378 efekt piętna, Patrz: wdrukowanie ejakulacja, 352 embrion, 43 endometrioza, 343 endometrium, 348 endorfina, 151, 168 EPA, Patrz: kwas EPA epigenetyka, 8, 10, 11, 12, 25, 32, 36, 39, 40, 80, 351 epinefryna, Patrz: adrenalina erekcja, 352 estrogen, 41, 50, 77, 93, 114, 137, 138, 145, 163, 164, 165, 171, 168, 173, 174, 185, 197, 238, 245 F feminizacja, 140, 270 fenotyp, 25, 37 fenyloketonuria, 231, 343 fibrynogen, 164, 197, 198 fitoestrogeny, 270 fluorotelomery, 41 folany, 110 fruktoza, 74 ftalany, 41, 42 G gastrula, 33 geny, 25, 28, 115 ekspresja, 8, 25, 27, 34, 36 imprintowane, 27 glukoza, 89, 90, 92, 93, 106, 139, 140, 280 głód, 71 gonadotropina kosmówkowa hCG, 50, 77, 93, 343 grasica, 55, 58 grelina, 71, 74 gruczoł, 2, 2 mleczny, 168, 238 Montgomery’ego, 169 nadnerczowy, 140 H halucynacje, 255 hCG, Patrz: gonadotropina kosmówkowa hCG hemofilia, 56 hemoroidy, 189, 190, 193, 202, 259 heparyna, 51, 198 HIV, 180, 280 hormon, 26, 50, 71, 92, 137, 162 dobrego samopoczucia, Patrz: endorfina, oksytocyna hCG, Patrz: gonadotropina kosmówkowa hCG hPL, Patrz: laktogen łożyskowy hPL luteinizujący, 349 oksytocyna, Patrz: oksytocyna prolaktyna, Patrz: prolaktyna relaksyna, Patrz: relaksyna sterydowy, 145, 146 stresu, Patrz: kortyzol, adrenalina stymulujący tarczycę, Patrz: TSH tarczycy, 93, 261 wysokiego ciśnienia, Patrz: leptyna wzrostu, 92, 142 zmniejszający stan zapalny, Patrz: adiponektyna I IGF 2, 27 immunoglobulina, 51, 55, 227, 281 immunosupresja, 54, 63, 164 insulina, 44, 51, 90, 91, 93, 94, 97, 100, 104, 105, 106, 152 oporność, 70, 95, 104 insulinopodobny czynnik wzrostu typu 2, Patrz: IGF 2 izotretynoina, 171 J jajnik, 26, 29 jajowód, 26, 28, 29, 348 jądra nowotwór, 351 K kangurowanie, 257, 375 kardiotokograf, Patrz: KTG kariotyp, 284 karmienie piersią, 238-246, 286 sztuczne, 246 kąpiel, 263 kiła, 180 kleszcze, 224 kofeina, 83, 151, 199, 241, 270 kolagen, 179 komórka glejowa, 114 jajowa, 25, 26, 28, 376 komplikacje porodowe, Patrz: poród komplikacje konflikt serologiczny, 55, 281, 344 kortykosteroidy, 201, 375 kortyzol, 95, 139, 140, 347 koryna, 50 kosmki, 47, 49, 63 krew pępowinowa, 232, 285 krwinki białe, 44, 164 czerwone, 55 KTG, 100, 214 kwas ALA, 154 alfa-linolenowy, Patrz: kwas ALA deoksyrybonukleinowy, Patrz: DNA Skorowidz 385 kwas DHA, 81, 86, 110, 116, 117, 124, 125, 137, 152, 154, 241, 273, 286, 351, 375 dokozaheksaenowy, Patrz: kwas DHA eikozapentaenowy, Patrz: kwas EPA EPA, 154 foliowy, 40, 81, 110, 152, 261, 344, 375 kwasy tłuszczowe omega-3, 70, 81, 84, 86, 106, 137, 152, 270, Patrz też: kwas DHA, kwas ALA kwercytyna, 273 L laktogen łożyskowy hPL, 50, 92, 93, 94, 95 laktoza, 152 lanolina, 243 lateralizacja, 112, 139 leptyna, 71, 74, 95 LH, Patrz: hormon luteinizujący libido, 164, 165 likopen, 272 limfocyty B, 44, 55, 57, 58 T, 44, 54, 55, 57, 58, 60 luteina, 272 Ł łaknienie spaczone, 75 łechtaczka, 173 łożysko, 11, 26, 36, 40, 43, 46, 47, 48, 50, 51, 57, 63, 92, 93, 167, 94, 193, 228, 231, 253, 376 część płodowa, 47 odklejanie się, 53, 201, 344, 375 przodujące, 53, 344, 375 ze zwapnieniami, 57 magnez, 152, 202, 236, 272 marker epigeniczny, 27 masaż, 127, 129, 148, 151, 179, 199, 204, 247, 277 maska ciążowa, Patrz: ostuda mdłości, Patrz: nudności melasma, Patrz: ostuda metale ciężkie, 41, 82 metylacja, 38, 351 metylany, 41, 273 mielinizacja, 117 mięsień Kegla, 203, 305 migrena, 199, 201 mikroelementy, 272 mocz, 191, 214, 343 morula, 29, 33 mukowiscydoza, 56 N nadciśnienie, 49, 50, 54, 62, 96, 201, 215, 226, 253, 276, 343 ciążowe, 71 nadwaga, 37 nerczak płodowy, 27 nerw kulszowy, 196 neurohormon, Patrz: hormon neuron, 112, 113, 115, 117, 137 neuroprzekaźnik, 112, 145, 187 niacyna, 179 niepowściągliwe wymioty ciężarnych, 79 niewydolność cieśniowo-szyjkowa, 99 nitrofurantoina, 191 nowotwór, 40, 81, 175, 178 jądra, 351 okrężnicy, 27 prostaty, 27 nudności, 12, 51, 54, 76, 77, 78, 80, 83, 85 M macica, 41, 63, 343, 376 szyjka, 29, 99, 166, 212, 344, 375, 377 wyściółka, 26, 47, 50, 164, 345, 348 O obrzęki, 198 oczy, 199 386 Skorowidz odciski palców, 118 odporność, 54 odporność pasywna, 54 odruch, 2 kroczenia, 124 Moro, Patrz: odruch obejmowania obejmowania, 124, 251 wzdrygnięcia, 126 odwodnienie, 77, 200, 250 odżywianie, 11, 18, 25, 46, 67, 79, 90, 240, 268, 280 okrężnicy nowotwór, 27 oksytocyna, 102, 138, 143, 151, 215, 223, 226, 231 oocyt, 29, 30 opiaty, 218 oporność insulinowa, Patrz: insulina oporność opryszczka narządów płciowych, 180 orgazm, 28 orientacja seksualna, 140 orzeszki arachidowe, 86 osłona mielinowa, 116, 117, 125 osteoporoza, 37 ostuda, 173, 261 oś HPA, 140, 146 otyłość, 37, 69 brzuszna, 71 owulacja, 28, 30, 114, 346, 348, 349, 350 P paciorkowce grupy B, 212 paznokcie, 169 penis, 28, 173 pepowina, 43, 57 pestycydy, 84 pępowina, 43, 50, 57, 99, 222, 223, 230, 263 piersi, 50, 165, 168 pierścień ognia, 223 placenta, Patrz: łożysko plaster transdermalny, 71 plemnik, 25, 26, 28, 351 pleśniawki, 241 płodność, 345 płyn owodniowy, 100, 101, 103, 118, 119, 193, 212, 226 płytka nerwowa, 111, 112 płytki krwi, 164 pochwa, 28, 29, 56, 164, 166 zapalenie bakteryjne, 193 poczęcie, 9 podwzgórze mózgowe, 140 połóg, 11, 143, 253, 278, 286 poronienie, 30, 49, 56, 81, 83, 99, 198, 235, 345 poród, 47, 119, 121, 123, 207, 220, 233 indukowany, 225 kleszczowy, 224 komplikacje, 68, 80, 88, 123, 224 pośladkowy, 121, 123, 221 przedwczesny, 71, 94, 99, 139, 166, 186, 193, 200, 236, 374, 375, 376 w kucki, 220 w wodzie, 219 wywoływanie, 102, 103 wywoływany, 225 potas, 75, 272 pozycja, 350 progesteron, 26, 50, 75, 137, 146, 163, 164, 168, 185, 189, 349 prolaktyna, 167, 238, 245 promieniowanie, 41 prostaglandyna, 226 prostaty nowotwór, 27 próżniociag, 224 przeciwciała, 55 przepuklina pępkowa, 252 przerostowe zwężenie odźwiernika, 252 Skorowidz 387 przewężenie Ranviera, 116 przewijanie, 262 przewody mleczne, 50 przezierność fałdu karkowego, Patrz: badanie przezierności fałdu karkowego przygięcie, 222 przygnębienie poporodowe, 255 przysadka mózgowa, 140 psychoza poporodowa, 255 pulsoksymetr, 169 R radon, 41 rak, Patrz: nowotwór receptor TLR, 55, 57, 58, 60 refluks kwasów żołądkowych, Patrz: zgaga relaksyna, 182, 183, 186, 188, 191, 192, 194, 195, 197, 199 respirator, 375 rodzeństwo, 256, 257 rozstęp mięśnia prostego brzucha, 261, 306 rozstępy, 171, 179 rozszczep kręgosłupa, 40, 56, 81, 110 rozwój motoryczny, 126 sensoryczny, 108, 109, 119, 125 równowaga kwasowo-zasadowa, 71 rtęć, 41, 42, 63, 80, 82, 83, 84 rwa kulszowa, 195 rzeżączka, 180 S schizofrenia, 79 seks, 162, 165, 177, 233, 280 selen, 272 sen, 136, 142, 151, 246, 247, 286 serotonina, 145, 155, 187 siara, 169, 170, 238 388 Skorowidz skala Apgar, 231 skopolamina, 71 skóra, 171 skurcze, 200, 212 Braxtona-Hicksa, Patrz: skurcze przepowiadające przedwczesne, 200 przepowiadające, 200, 213 słuch, 120 smak, 121, 123, 126 smółka, 226 sorbitol, 202 sód, 75 sperma, 27 spowijanie, 126 stan przedrzucawkowy, 11, 62, 80, 201, 204, 215, 226, 236, 281, 344, 376 zapalny nabłonka naczyń krwionośnych, 201 stawy, 195 steroidy, 222 stolec, 250 stopy, 199 streptococcus, Patrz: bakterie streptococcus stres, 13, 57, 62, 128, 133, 134, 137, 138, 145, 148, 156, 167, 275, 347 czynniki pozytywne, 134 oksydacyjny, Patrz: test stresowy suchość oka, 199 surfaktant, 100, 222 sutki, 8, 102, 120, 127, 165, 168, 169, 227, 238, 243 synapsa, 112, 120 szałwia hiszpańska, 106 szczepienia, 63, 273, 280, 353-373 WZW typu B, 230, 370, 371 szczytowanie, 28 szkoła rodzenia, 181 Ś śledziona, 58 ślina, 71 śluz szyjkowy, 348 śmierć łóżeczkowa, Patrz: zespół nagłej śmierci łóżeczkowej T talasemia, 343 tarczyca, 49, 93, 96, 145, 261 nadczynność, 79 zaburzenia, 93, 343 telomer, 30 teoria programowania płodowego, 36 test biofizyczny, Patrz: test Manninga depresji poporodowej, 378 GBS, 212 Manninga, 102 niestresowy, 100, 102, 282 oksytocynowy, Patrz: test stresowy poczwórny, 282 stresowy, 101, 137 testosteron, 114, 117, 120, 140 tętno, 100 tiomersal, 63 tlenek azotu, 96, 137 tłuszcze, 53, 168, 170 omega-3, Patrz: kwasy tłuszczowe omega-3 trans, 53, 80, 105, 350 toczeń, 49 toksoplazmoza, 59, 280 toksyny środowiskowe, 37, 40 toluen, 41 transplantacja, 58 trądzik, 171, 172 tretinoina, 179 triclosan, 186 trofoblast, 48 tryptofan, 152 trzustka, 44, 90, 91 TSH, 93 tymina, 40 tytoń, 41, 53, 96, 142, 273, 351 U uderzenia gorąca, 174, 175, 180 układ immunologiczny, 44, 49, 54, 57, 60, 63 nerwowy, 112 odpornościowy, Patrz: układ immunologiczny uracyl, 40 urodzenie martwe, 235 urojenia, 255 USG, 98, 99, 123, 280, 281 W wada cewy nerwowej, 56, 80, 110, 112, 283 genetyczna, 30, 49, 56, 99, 104, 282, 343 rozwojowa, Patrz: wada wrodzona serca, 251 wrodzona, 30, 40, 49, 68, 80
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Zdrowa ciąża. Poradnik kochającej mamy
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: