Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00259 005249 12756742 na godz. na dobę w sumie
Zdrowy kręgosłup - ebook/pdf
Zdrowy kręgosłup - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: SBM Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8059-089-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki >> zdrowie
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

XXI wiek oprócz postępu cywilizacji, niesie ze sobą szeroki wachlarz chorób cywilizacyjnych. Główną przyczyną licznych schorzeń jest zmiana stylu życia, stres, siedzący tryb pracy, brak aktywności fizycznej, zła dieta i wiele innych czynników. Szczególnie narażony jest układ ruchu. Warto uświadomić sobie, że przy niewielkim wysiłku jesteśmy w stanie utrzymać nasz organizm we właściwej kondycji i wspomóc jego funkcjonowanie. Książka 'Zdrowy kręgosłup' zawiera porady, jak zapobiegać dolegliwościom kręgosłupa oraz jak sobie z nimi radzić. Wskazówki opracowane przez zespół specjalistów fizjoterapeutów pomogą opracować właściwą strategię rehabilitacji.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Spis treści Wstęp ............................................................................................................................3 Słownik .........................................................................................................................4 Układ mięśniowy i kostny człowieka ..........................................................................8 Fizjologia stresu .................................................10 Geneza stresu ......................................................................................................12 Rola układu nerwowego ......................................................................................16 Podział czynnościowy układu nerwowego ........................................................18 Mózg jako nadrzędny gruczoł wewnątrzwydzielniczy ......................................23 Jak stres przyczynia się do rozwoju chorób ......................................................28 Stres, zmęczenie i zaburzenia bólowe ...............................................................30 Stres a problemy z kręgosłupem ........................................................................32 Rozwój ontogenetyczny kręgosłupa ..................... 36 Rozwój kręgosłupa w pierwszym miesiącu życia .............................................38 Rozwój kręgosłupa w drugim miesiącu życia ....................................................41 Rozwój kręgosłupa w trzecim miesiącu życia ...................................................42 Rozwój kręgosłupa w czwartym miesiącu życia ...............................................43 Rozwój kręgosłupa w piątym miesiącu życia ....................................................44 Rozwój kręgosłupa w szóstym miesiącu życia .................................................45 Rozwój kręgosłupa w siódmym miesiącu życia ................................................46 Rozwój kręgosłupa od ósmego do dwunastego miesiąca życia .....................47 Rozwój kręgosłupa po pierwszym roku życia ....................................................48 Ból kręgosłupa ........................................................ 50 Kręgosłup .............................................................................................................52 Fizjoterapia w bólach kręgosłupa .......................................................................98 Postępowanie w bólach kręgosłupa ............................................................... 120 Stabilność kręgosłupa ..........................................148 Stabilność i równowaga ................................................................................... 150 Stymulacja czucia głębokiego ......................................................................... 157 Stabilizacja ......................................................................................................... 161 Opis wybranych mięśni systemu lokalnego.................................................... 162 Terapia strategii posturalnych i dynamicznych ............................................... 170 Ocena prawidłowości wykonywanych ćwiczeń ............................................. 172 Ocena stabilizacji .............................................................................................. 174 Propozycje ćwiczeń .......................................................................................... 178 Piśmiennictwo ......................................................................................................... 188 2 Zdrowy kręgosłup Wstęp Wstęp Rozwój technologiczny i postęp cywilizacyj- ny, choć są zjawiskami pozytywnymi, niosą ze sobą wzrost liczby osób cierpiących z po- wodu dynamicznie rozwijających się chorób cywilizacyjnych. Najczęściej wymienianymi przyczynami licznych schorzeń są uwarun- kowania wynikające z trybu życia społeczeń- stwa – długotrwale utrzymującego się stresu, niewłaściwego trybu życia i ograniczenia co- dziennej aktywności fizycznej. Dodatkowo często niewłaściwie zbilansowana dieta, ubo- ga w składniki zapewniające właściwy rozwój i funkcjonowanie całego organizmu, predyspo- nują do występowania stanów chorobowych i spadku odporności na przeciążenia. Zjawisko to w szczególności dotyczy układu ruchu i jest konsekwencją długotrwale utrzymujących się niewłaściwych zachowań człowieka. W tej sy- tuacji najistotniejsza staje się świadomość, że przy niewielkim wysiłku, poprzez celowe dzia- łanie, każdy człowiek jest w stanie utrzymać własny organizm w dobrej kondycji fizycznej, przeciwdziałać tym samym skutkom długo- trwale utrzymującego się stresu i wspomóc jego funkcjonowanie. Książka Zdrowy kręgosłup to zbiór porad odnoszących się do zasad profilaktyki scho- rzeń kręgosłupa oraz sposobów radzenia so- bie z już istniejącymi dysfunkcjami. W pierw- szej części książki znajdują się szczegółowe informacje na temat procesów fizjologicznych, jakie zachodzą w organizmie człowieka. Łączą się one ściśle z występowaniem i długotrwa- łym oddziaływaniem stresu na organizm, a za- tem również na kręgosłup. W rozdziale drugim przedstawiono szczegółowo proces rozwo- ju kręgosłupa człowieka, ze szczególnym uwzględnieniem prawidłowego kształtowania się szkieletu w pierwszych latach życia. Część dotycząca bólu kręgosłupa przedstawia szcze- gółową analizę przyczyn schorzeń kręgosłupa, opis poszczególnych chorób, a także różnych możliwych do zastosowania form i metod profi- laktyki. W tym oraz kolejnym rozdziale dotyczą- cym zróżnicowanych zależności i procesów wpływających na stabilność kręgosłupa, czy- telnik może znaleźć wiele informacji na temat mechanizmu utrzymania prawidłowej postawy ciała, z propozycjami ćwiczeń przeznaczonych do wykonywania w domu. Wskazówki opracowane przez zespół specjalistów fizjoterapii mogą być pomocne w zdobyciu podstawowych informacji w za- kresie analizy problemu, oceny i diagnozy, ale również strategii rehabilitacji. Bogato ilustro- wane opisy funkcjonowania poszczególnych elementów układu ruchu pozwolą czytelnikowi zrozumieć, jak zróżnicowane są mechanizmy wzajemnych relacji poszczególnych elemen- tów organizmu ludzkiego. 3 Słownik ACTH (adrenokortykotropina) – hormon produ- kowany przez przysadkę mózgową, którego uwol- nienie do krwi pobudza nadnercza do uwalniania glikokortykoidów. adrenalina – hormon produkowany przez rdzeń nadnerczy i uwalniany przez zakończenia włókien układu sympatycznego. Nazywany hormonem strachu, walki i ucieczki, co bardzo dobrze charak- teryzuje okoliczności, w których organizm uwal- nia adrenalinę. Efektem działania adrenaliny jest wzrost częstości skurczów serca, wzrost ciśnienia krwi, rozszerzenie oskrzeli, rozszerzenie źrenic oraz uwolnienie energii przez stymulację rozkładu glikogenu do glukozy w wątrobie. allostaza – proces umożliwiający utrzymanie stałego środowiska wewnętrznego organizmu w wyniku zmiany funkcjonowania fizjologicznego różnych układów i tkanek. AUN (autonomiczny układ nerwowy) – to wyodrębniona część układu nerwowego, która unerwia narządy wewnętrzne i nie podlega w pełni świadomej kontroli. Dzieli się na trzy części: sym- patyczną, parasympatyczną i enteryczną. blokada stawu – brak ruchu w stawie lub bar- dzo ograniczona jego ruchomość spowodowana zmianami patologicznymi (chorobowymi) części kostnych tworzących staw. chromanie – ból kończyn dolnych podczas cho- dzenia lub po przejściu danego odcinka. Chroma- nie przestankowe występuje w wyniku niedrożno- ści naczyniowej (zwężenie tętnic) i niedokrwienia kończyn dolnych, chromanie neurogenne w wyni- ku podrażnienia nerwów obwodowych kończyny dolnej. ciało migdałowate – struktura układu limbicz- nego odpowiedzialna za pamięć emocjonalną, uczy się przez całe życie, rozpoznaje bodziec stresowy i przypisuje mu emocję. Związana z od- czuwaniem lęku. CRF (czynnik uwalniający kortykotropinę) – hormon produkowany przez podwzgórze, którego uwolnienie pobudza przysadkę mózgową do uwal- niania innego hormonu – adrenokortykotropiny. CUN (centralny układ nerwowy) – tworzy go mózgowie i rdzeń kręgowy, które zbudowane są z istoty szarej (komórki nerwowe) i białej (tkanka glejowa i naczynia włókien nerwowych pozbawio- nych osłonki mielinowej). cytokiny – produkowane przez leukocyty sub- stancje białkowe wpływające na wzrost i aktywa- cję komórek uczestniczących w reakcji odpor- nościowej. Liczne badania dowodzą ich związku z emocjami np.: pozytywne emocje, takie jak ra- dość lub duma, powodują wzrost poziomu cytokin przeciwzapalnych. docisk osiowy – nacisk zgodny z  biomecha- niczną długą osią pionową (z góry do dołu) na dany staw. dopamina – uwalniana przez zazwojowe zakoń- czenia włókien sympatycznych, rdzeń nadnerczy i CUN. Wpływa na napięcie mięśni i koordynację ruchową. Jest neuroprzekaźnikiem w CUN i ukła- dzie limbicznym. etiologia, czynnik etiologiczny – przyczyna, czynnik przyczynowy. galwanizacja – zabieg polegający na zastoso- waniu prądu o stałym natężeniu, który ma na celu zwiększenie przepuszczalności błon w tkankach i tym samym lepsze ich odżywienie. Stosowana przy nerwobólach, zwyrodnieniu stawów lub za- niku mięśni. glikokortykoidy – inaczej kortykosteroidy, hormo- ny produkowane przez nadnercza, regulują prze- miany białek, węglowodanów i tłuszczy. Należą do nich kortyzol, kortykosteron i kortyzon. Syntetycznie produkowane kortykosteroidy są lekami charaktery- zującymi się działaniem przeciwzapalnym, przeciw- alergicznym i obniżającym odporność. granica bólu – moment, w którym rozpoczyna się odczuwanie bólu. hipertonia mięśniowa – zwiększenie napięcia mięśni szkieletowych w wyniku choroby nerwów obwodowych lub ośrodkowego układu nerwo- wego. hipokamp – część układu limbicznego odpo- wiedzialna przede wszystkim za pamięć i uczenie się. Oba hipokampy (prawy i lewy) położone są w płacie skroniowym kory mózgowej. Hipokamp jest bardzo istotny w procesie przenoszenia infor- macji z pamięci krótkotrwałej do pamięci długo- trwałej oraz orientacji przestrzennej. interleukiny – hormonopodobne peptydy i drob- nocząsteczkowe białka produkowane m.in.: przez leukocyty, fibroblasty, komórki tłuszczowe, komór- ki jelita grubego i szpiku kostnego. Tworzą jedną z grup cytokin, które umożliwiają komunikację 4 Zdrowy kręgosłup Słownik pomiędzy leukocytami. Opisano ponad 30 inter- leukin, jedna z nich, IL-1ß, wywołuje gorączkę, a może doprowadzić nawet do zapalenia stawów. Aktywując limfocyty T (wszystkie podtypy), powo- dują rozwój stanu zapalnego. istota gąbczasta – rodzaj tkanki kostnej drob- nowłóknistej, występujący przede wszystkim w nasadach kości długich. jednostka czynnościowa (triada stawowa) – struktury tworzące staw – dwie kości oraz ele- menty chrzęstno-włókniste (torebka stawowa, więzadła i  krążki międzykręgowe). jonoforeza – metoda fizykoterapii, polegająca na wprowadzeniu w głębsze warstwy skóry le- karstwa poprzez zastosowanie prądu o stałym natężeniu. katecholaminy – adrenalina, noradrenalina i do- pamina. Wywołują globalną reakcję organizmu, przygotowując ciało do wysiłku – walki lub uciecz- ki. Efekty ich działania to: wzrost ciśnienia krwi, zwiększenie częstości skurczów serca i wzrost poziomu glukozy we krwi. kauzalgia – piekący, rwący ból. kifoza – krzywizna, wygięcie kręgosłupa ku tyłowi. Występuje w odcinku piersiowym kręgosłupa. kompleks lędźwiowo-miedniczno-biodro- wy (LMB) – określenie odnoszące się do ogółu elementów anatomicznych okolicy miednicznej, stanowiących funkcjonalny zespół (kompleks) całościowo spójny w działaniu. Pojęcie jedno- cześnie koncentruje się na niezwykle zróżnico- wanej sieci powiązań wynikających z anatomii, fizjologii, biomechaniki i kinematyki elementów budujących całość. kora przedczołowa – należy do kory nowej i odgrywa istotną rolę w funkcjonowaniu pamięci roboczej, planowaniu ruchów i działań, rozważa- nia ich konsekwencji oraz hamuje spontaniczne, często gwałtowne stany emocjonalne, których źródłem jest podwzgórze i układ limbiczny. krążek międzykręgowy (dysk) – okrągła struktura znajdująca się między trzonami kręgów, zbudowana z zewnętrznej warstwy włóknistej – pierścienia włóknistego, i warstwy wewnętrz- nej – galaretowatego jądra miażdżystego. Pełni funkcję amortyzacyjną – zmniejszenia wstrząsów i nacisku na kręgosłup oraz stabilizacji poszcze- gólnych kręgów. kręg – kość tworząca kręgosłup. Kręgosłup zbu- dowany jest z 33–34 kręgów ułożonych jeden na drugim. kręgozmyk – wysunięcie się ku przodowi jedne- go z kręgów. Kręgozmyk powoduje często bóle kręgosłupa, zaburza stabilizację kręgosłupa i może doprowadzić do ucisku rdzenia kręgowego. krętarz mniejszy, krętarz większy – wynio- słości znajdujące się w głowie kości udowej, przed jej trzonem, stanowiące miejsca przyczepu mięśni uda. lordoza – krzywizna, wygięcie kręgosłupa ku przodowi w odcinku lędźwiowym i szyjnym krę- gosłupa. mechanizm antygrawitacyjny – mechanizm odruchu postawy, uwarunkowany prawidłowym rozwojem kontroli ośrodkowej (sprawowanej przez centralny układ nerwowy) nad układem ruchu. mechanoreceptory – wyspecjalizowane zakoń- czenia nerwowe, znajdujące się wszędzie tam, gdzie pozyskiwana jest informacja na temat ułoże- nia ciała w przestrzeni (np. w okostnej, mięśniach, stawach, więzadłach i torebkach stawowych). Ich funkcją jest pozyskiwanie i przekazywanie informa- cji do ośrodkowego układu nerwowego. mediatory allostazy – chemiczne substancje przekaźnikowe uwalniane z zakończeń komórek nerwowych po wpływem działania bodźca. mięśnie agonistyczne – mięśnie, których napię- cie umożliwia np. wykonanie ruchu w stawie lub utrzymanie odpowiedniej pozycji ciała. mięśnie antagonistyczne – mięśnie działające przeciwstawnie do agonistów. napięcie wyprzedzające (feedforward) – zróż- nicowana aktywność mięśni systemu lokalnego i globalnego, w normalnych warunkach mięśnie systemu lokalnego wykazują aktywność nieznacz- nie wcześniej względem współpracujących mięśni globalnych. neuralgia (nerwoból) – silny ból mięśnia, obsza- ru skóry lub błony śluzowej wywołany najczęściej przez zapalenie nerwu, jego ucisk lub uszkodzenie. niedoczulica skórna – zmniejszenie zdolności do odczuwania dotyku. noradrenalina – hormon z grupy katecholamin produkowany przez rdzeń nadnerczy i pole sina- we w mózgu. Na układ krążenia działa podobnie jak adrenalina, drażni zakończenia włókien sym- patycznych w jelitach, co skutkuje obniżeniem napięcia mięśniówki jelit i zahamowaniem ruchów perystaltycznych. Pobudza metabolizm poprzez stymulację uwalniania wolnych kwasów tłuszczo- wych z komórek tkanki tłuszczowej oraz rozpadu glikogenu w wątrobie. 5 obraz kliniczny – stan badanego, cechy choroby pacjenta. Stwierdzone objawy choroby – dolegliwo- ści bólowe, przykurcze, zaburzenie poruszania się. ontogeneza – [gr. on, óntos ‘byt’, ‘będące’, ‘ist- niejące’; génesis ‘pochodzenie’], rozwój osobniczy, przemiany anatomiczne i fizjologiczne organizmu od chwili zapłodnienia aż do jego śmierci. opona twarda – błona zewnętrzna zbudowana z tkanki łącznej, pokrywająca mózg i rdzeń kręgo- wy. Pod oponą twardą znajduje się opona pajęcza i opona miękka. osłonka mielinowa – osłonka włókien nerwo- wych, pełniąca funkcję ochrony mechanicznej i izolatora elektrycznego. osteofit – wyrośl kostna powstająca wskutek zmian zwyrodnieniowych kości. Najczęściej wy- stępuje na trzonach kręgów jako wynik procesów starzenia się i przeciążeń kręgosłupa. OUN (obwodowy układ nerwowy) – tworzą go nerwy czaszkowe (12 par), nerwy rdzeniowe (31 par) i zwoje nerwowe. palpacja – metoda diagnostyczna, polegająca na badaniu dotykiem. parestezja – odczucie drętwienia i mrowienia na danych obszarach ciała. Przyczyną jest podraż- nienie nerwów obwodowych i korzeni nerwowych. pień mózgu – struktura mózgu, w której znajdują się wszystkie ważne dla życia ośrodki regulacyjne: oddychania, ciśnienia tętniczego, ssania, żucia, połykania, kontrola odruchów wymiotnych, kicha- nia, kaszlu, ziewania, wydzielania potu. Znajdują się w nim jądra nerwowe produkujące serotoninę. Jeden z najbardziej pierwotnych obszarów mózgu. Składa się z trzech części: rdzenia przedłużonego, mostu i śródmózgowia. Uszkodzenie pnia mózgu oznacza śmierć mózgową. plan dynamiczny – dobór odpowiednich dla pa- cjenta form i rodzajów ćwiczeń wpływających na poprawę prawidłowości wykonywanych ruchów i zachowania odpowiedniej postawy ciała w czasie ich wykonywania. plan posturalny – dobór odpowiednich dla pa- cjenta form i rodzajów ćwiczeń wpływających na poprawę postawy ciała. płaszczyzna czołowa – umowna płaszczyzna, przebiegająca od strony prawej do lewej (zgodnie z płaszczyzną czoła) stojącego frontalnie człowie- ka. Dzieli ciało na przód i tyłu. płaszczyzna poprzeczna – umowna płaszczyzna przebiegająca poziomo przez ciało stojącego fron- talnie człowieka. Dzieli ciało na część górną i dolną. płaszczyzna strzałkowa – umowna płaszczy- zna biegnąca od przodu do tyłu przez ciało sto- jącego frontalnie człowieka. Dzieli ciało na część prawą i lewą. podwzgórze – nieduży obszar w mózgu, zlo- kalizowany w części środkowej, między dwiema półkulami mózgowymi, w obrębie jamy czaszki. Poszczególne części podwzgórza pełnią różne funkcje, należą do nich: regulacja hormonów wzrostu, regulacja hormonów sterujących po- pędem płciowym, kontrola równowagi płynów ustrojowych, regulacja oksytocyny – hormonu, który powoduje skurcze porodowe, kontrola zapotrzebowania na energię, regulacja hormo- nów biorących udział w stanach emocjonalnych (złość, stres itp.). proces nocyceptywny – proces bólowy. Czucie nocyceptywne – czucie bólu. procesy anaboliczne – procesy syntezy, czyli tworzenia i wzrostu tkanek. procesy kataboliczne – procesy spalania i roz- padu tkanek. propriocepcja – inaczej zmysł czucia głębokie- go lub system somatosensoryczny (kinestetycz- ny), pozwalający na dokładne określenie ułożenia poszczególnych części ciała w przestrzeni oraz właściwą interpretację wzajemnego ich ułożenia względem siebie podczas lokomocji bez kontroli wzroku. Dzieje się tak za sprawą wyspecjalizo- wanych receptorów czucia głębokiego, których aktywność daje możliwość np. regulowania siły skurczu mięśni. Proces odbywa się na drodze od- ruchowej. protrakcja – wysunięcie danej części ciała w przód, np. protrakcja głowy – wysunięcie głowy ku przodowi. protruzja masywna – przepuklina, wypadnięcie w znacznym stopniu jądra miażdżystego, z prze- rwaniem pierścienia włóknistego krążka między- kręgowego. przeczulica skórna – nadreaktywność, zbyt silne odczuwanie dotyku. W przeczulicy skórnej nawet słaby dotyk może spowodować odczucie silnego ucisku czy bólu. przysadka mózgowa – jest to niewielki gruczoł ważący 0,5–0,7 g, który wpływa na większość funkcji w organizmie, m.in. na wzrost, dojrzewa- nie płciowe, płodność oraz relacje międzyludzkie. Dzieli się na trzy części: przednią, środkową i tylną. Część przednia i środkowa powstały z nabłonka wyścielającego podniebienie wtórne, natomiast część tylna powstała z podwzgórza i funkcjonalnie 6 Zdrowy kręgosłup Słownik jest jego częścią: nie wytwarza własnych hormo- nów, a jedynie magazynuje i wydziela oksytocynę oraz wazopresynę – hormony produkowane przez podwzgórze. punkt spustowy (maksymalnie bolesny) – miejsce wzmożonego bólu. Punkty spustowe wy- stępują w obrębie mięśni narażonych na przewle- kłe napięcia i przeciążenia. punkt topograficzny – wyznaczony punkt na ciele człowieka, najczęściej w  celu wykonania pomiaru długościowego i oceny symetryczności ciała. radikulopatia szyjna – zespół objawów związa- ny z podrażnieniem szyjnych korzeni rdzeniowych. Najbardziej typowym objawem jest ból biegnący z kręgosłupa szyjnego do barku lub kończyny górnej. Najczęstszą przyczyną ucisku korzeni ner- wowych jest dyskopatia szyjna i osteofit (wyrośl kostna kręgu). retrakcja – cofnięcie danej części ciała, np. retrak- cja głowy – cofnięcie głowy. sedenteryjny tryb życia – siedzący tryb życia. serotonina – często nazywana hormonem szczę- ścia, wpływa na pracę CUN i układu pokarmowe- go. W nocy przekształca się w melatoninę umoż- liwiającą zasypianie. Obniżony poziom serotoniny powoduje obniżenie nastroju, wzrost poziomu agresji, uczucie zmęczenia. Wysiłek fizyczny oraz jedzenie wywołują wzrost jej poziomu. splot ramienny – zespół nerwów wychodzących z odcinka szyjnego kręgosłupa. Splot ramienny unerwia całą kończynę górną. spondyloza – zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa. stabilizacja – trwałość i równowaga określonych procesów, wynikająca ze współdziałania elemen- tów je wywołujących, a polegająca na zsynchro- nizowanym, systemowym procesie aktywności wielu grup mięśniowych, układu kostno-stawowo- -więzadłowego i układu nerwowego pełniącego funkcję kontrolującą całość. stabilność – zdolność do odruchowego utrzyma- nia prawidłowej pozycji stawu lub całego ciała. staw międzykręgowy – staw utworzony przez wyrostki stawowe między poszczególnymi dwoma kręgami kręgosłupa. stawy dystalne – stawy dalsze. W kończynie górnej są to stawy ręki, w kończynie dolnej – sta- wy stopy. stawy pośrednie – w kończynach są to stawy łokciowy i kolanowy. stawy proksymalne – stawy bliższe. W kończy- nie górnej są to stawy barkowe, w kończynie dol- nej – stawy biodrowe. stawy unkonwertebralne (Luschki) – to drob- ne stawy między trzonami kręgów (stawy ha- kowo-kręgowe), występujące tylko w odcinku szyjnym kręgosłupa. Są odpowiedzialne za ruchy obrotowe głowy. stenoza – zwężenie (np. kanału kręgowego). synergistyczna kontrola mięśniowa – mię- śnie synergistyczne to takie, które współdziałają ze sobą podczas wykonywania danego ruchu, a kontrola synergistyczna to działanie grupy mię- śni synergistycznych, które kontrolują daną czyn- ność ruchową. system (mechanizm) antygrawitacyjny – sys- tem odnoszący się do sprawnego, odruchowego napięcia odpowiednich grup mięśniowych, które ze względu na swoją funkcję zwane są antygra- witacyjnymi. Przeciwdziałają one sile ciężkości, dzięki czemu możliwe jest utrzymanie pionowej postawy ciała. tłocznia brzuszna – mechanizm czynnościowy związany z napięciem i skurczem mięśni budu- jących ściany jamy brzusznej. W trakcie skurczu ewakuowana jest na zewnątrz zawartość narzą- dów wewnętrznych mieszczących się w jamie brzusznej, napięcie to występuje np. podczas po- rodu, kaszlu, wymiotów. trofika tkanek – procesy fizjologiczne, które za- pewniają tkankom właściwe funkcjonowanie. układ limbiczny – jedna z najstarszych części mózgowia, nazywana siedliskiem emocji, do któ- rej zalicza się około 20 struktur położonych pod korą mózgową, m.in.: podwzgórze, wzgórze, cia- ło migdałowate, hipokamp oraz niektóre obszary kory mózgowej. Dzięki niemu możemy podej- mować szybkie decyzje, co zwiększa szanse na przeżycie w sytuacjach zagrożenia. Żeby układ limbiczny spełniał swoje funkcje, musi istnieć pra- widłowe sprzężenie zwrotne między nim a korą nową, układem ruchu, układem hormonalnym i pniem mózgu. więzadło międzykolcowe – więzadło biegnące między sąsiednimi wyrostkami kolczystymi kręgów. więzadło podłużne – wzmacnia połączenia trzo- nów kręgów z krążkami międzykręgowymi (dyska- mi), ogranicza i hamuje ruchy zgięcia i wyprostu kręgosłupa oraz zabezpiecza przed wysunięciem się w kierunku kanału kręgowego wypukliny (prze- pukliny) krążka międzykręgowego. 7 Układ mięśniowy i kostny człowieka m. piersiowy większy m. naramienny m. dwugłowy ramienia m. dwugłowy długi m. zginacz promieniowy nadgarstka m. ramienno- -promieniowy m. zginacz powierz- chowny palców m. glistowate ręki m. pośladkowy średni m. napinacz powięzi szerokiej m. prosty uda m. grzebieniowy m. krawiecki m. przywodziciel długi m. smukły m. piszczelowy przedni m. brzuchaty m. płaszczkowaty 8 Zdrowy kręgosłup k. czołowa oczodół szczęka żuchwa obojczyk wyrostek barkowy łopatki wyrostek kruczy mostek żebra k. ramienna kręgosłup lędźwiowy k. promieniowa k. łokciowa k. biodrowa k. krzyżowa k. łonowa k. nadgarstka k. śródręcza paliczki k. kulszowa spojenie łonowe k. udowa rzepka k. strzałkowa k. piszczelowa k. stępu k. śródstopia paliczki Układ mięśniowy i kostny człowieka Słownik k. potyliczna obojczyk grzebień łopatki wyrostek barkowy łopatki łopatka k. ramienna żebra kręgosłup głowa k. promieniowej k. promieniowa k. łokciowa k. trójgraniasta k. księżycowata k. łódeczkowata k. czworoboczna większa k. czworoboczna mniejsza k. główkowata k. haczykowata k. udowa kłykieć przyśrodkowy kłykieć boczny k. strzałkowa k. piszczelowa kostka przyśrodkowa kostka boczna k. piętowa m. czworoboczny powięź piersiowo-lędźwiowa m. naramienny m. obły większy m. obły większy m. trójgłowy ramienia m. najszerszy grzbietu m. prostownik promieniowy m. prostownik palców m. prostownik łokciowy nadgarstka m. prostownik palca małego m. pośladkowy wielki m. obszerny boczny m. smukły m. półbłoniasty m. półścięgnisty m. dwugłowy uda m. płaszczkowaty 9 Fizjologia stresu 10 Zdrowy kręgosłup Fizjologia stresu   To wszystko przez stres. Takie zdanie z pewnością każdy z nas słyszał i wypowiadał pewnie nie raz. Ale czy rzeczywiście rozumiemy jego sens? Czy zdajemy sobie sprawę z tego, czym jest stres, jak na nas dzia- ła i jak odległe w czasie mogą być jego skutki? Czy stres może wywołać chorobę? Czy przyczyna choroby musi znajdować się w naszym organizmie i czy uprawianie czarnowidztwa może nas wpędzić w chorobę? A w kontekście niniejszej książki: co stres ma wspólnego z kręgosłupem? Dostarczaniem odpowiedzi na te pytania zaj- muje się fizjologia stresu, która czerpie z ba- dań medycyny ewolucyjnej, biochemii, neu- rofizjologii, endokrynologii, immunologii i psy- chologii. Już samo spektrum dziedzin nauko- wych, których odkrycia pozwalają nam coraz lepiej rozumieć stres, wskazuje na rozległość tego zjawiska. Żeby ułatwić zrozumienie tego niezwykle czułego, ale i skomplikowanego obszaru, na początku książki zamieszczono słownik terminów i pojęć, które pojawiać się będą w kolejnych rozdziałach. Chroniczny stres wywiera wpływ na funkcjonowanie całego organizmu 11 T Geneza stresu Fizjologia stresu jest dyscypliną naukową liczącą sobie około 100 lat. Chociaż stres towarzyszył człowiekowi od zawsze, procesy towarzyszące tej reakcji znalazły się w kręgu zainteresowań fizjologów dopiero na począt- ku XX wieku. Fizjologiczna reakcja naszego organizmu na bodziec stresowy miała dawniej funda- mentalne znaczenie – zapewnić przeżycie w sytuacji krytycznej. Człowiek nie zawsze korzystał ze zmechanizowanych środków transportu, mieszkał w wygodnym i ciepłym domu, a po jedzenie chodził do sklepu. Daw- niej jego życie bardziej przypominało życie zwierząt. Człowiek był elementem ekosyste- mu i łańcucha pokarmowego, a fizjologiczna reakcja stresowa jest tego dowodem, ponie- waż u ludzi przebiega tak samo, jak u zwie- rząt. Opisał to już w  1915 roku dr Walter B. Cannon, fizjolog na Uniwersytecie Har- wardzkim, który stworzył powszechnie dziś znany termin reakcji walki lub ucieczki, będą- cej automatyczną odpowiedzią na sytuację stresową lub potencjalnie niebezpieczną. Mózg reaguje natychmiast, przygotowując ciało do reakcji, aby zapewnić nam bezpie- czeństwo. Ludzie i  zwierzęta reagują tak samo – albo uciekają przed niebezpieczeń- stwem, albo z nim walczą. Zarówno do wal- ki, jak i do ucieczki potrzebna jest energia. Uwolnienie dużych ilości energii jest więc nadrzędnym celem tej reakcji. Patrząc na tę sytuację z ewolucyjnego punk- tu widzenia, wypracowanie tego typu reakcji było uzasadnione, ponieważ kiedy tryb życia człowieka bardziej przypominał funkcjono- wanie zwierząt, głównym zmartwieniem ludzi było ustrzeżenie się przed atakiem ze strony istoty większej i silniejszej, a nie zmiana kolo- ru indeksów giełdowych lub ceny baryłki ropy. 12 Zdrowy kręgosłup Coraz więcej ludzi doświadcza ciągłego napięcia w pracy – jest to związane z postępem cywilizacji i coraz szybszym tempem życia Stres wywołuje częstsze skurcze serca, w wyniku czego wzrasta ciśnienie krwi i częstość oddychania. Przedłużający się stres może w efekcie wywołać choroby układu krążenia Fizjologia stresu 13 Reakcja stresowa organizmu pierwotnie miała zapewnić gatunkom przetrwanie w sytuacjach krytycznych, np. podczas ataku silniejszego osobnika we i  reprodukcyjne, ponieważ są bardzo kosztowne energetycz- nie. Zahamowaniu ulega również praca układu od- pornościowego oraz procesów naprawczych/regeneracyjnych, co może prowadzić do poważ- nych problemów. Blokowane jest również odczuwanie bólu. W czasie bitwy żołnierz zostaje poważnie ranny, ale tego nie czuje, bo w tej sytuacji informa- cja ta nie przyniesie mu żadnych korzyści, nie uratuje życia – więc jest zbędna. Ból zęba lub głowy naprawdę nie ma najmniej- szego znaczenia w chwili, gdy zagrożone jest nasze życie. Walter B. Cannon patrzył na to fizjologicz- ne zamieszanie z punktu widzenia zdolności organizmu do przystosowywania się i prze- trwania, zrozumiałe jest więc, że dostrzegał głównie pozytywne aspekty tej reakcji. Od- krycie drugiej strony medalu – negatywnych skutków stresu było, jak to często w historii nauki się zdarza, dziełem przypadku. Robert Sapolsky w swojej książce pt.: Dlaczego ze- bry nie mają wrzodów? opisuje zabawną hi- storię młodego naukowca Hansa Selye, który dzięki swojej niezdarności został ojcem fizjo- logii stresu. Selye będąc jeszcze doktoran- tem, zajmował się komunikacją hormonalną. Od innego młodego naukowca – biochemika, uzyskał substancję, którą ten wyekstraho- wał z jajników. Selye zaczął wstrzykiwać ją szczurom. Do badania włączył również grupę kontrolną, w której wykonywał zastrzyki z roz- tworu soli fizjologicznej. Na koniec badania Selye stwierdził, że szczury miały wrzody przewodu pokarmowego, powiększone nad- nercza i zanik tkanek układu odpornościowe- go. Jedyny problem polegał na tym, że zmia- ny te wystąpiły zarówno w grupie badawczej, jak i kontrolnej. Selye zaczął bardzo dokład- nie analizować swoje badania, aby znaleźć czynniki wspólne dla obu grup. Jedynym co łączyło szczury z grupy eksperymentalnej Energia uwolniona ze zmagazyno- wanych w mięśniach, wątrobie i tkance tłuszczowej zapasów zużywana była na pracę fizyczną – walkę lub ucieczkę. Fizjo- logiczny przebieg tej reakcji nie zmienił się, zmieniło się natomiast życie człowieka, nikt z nas nie ucieka już przed głodnym wilkiem lub lwem. Aby ta uwolniona energia w posta- ci glukozy dotarła jak najszybciej do pracu- jących mięśni, trzeba przyspieszyć krążenie krwi, która dostarcza tlen i składniki odżyw- cze. Wzrastają więc częstość skurczów ser- ca i ciśnienie krwi oraz przyspiesza oddycha- nie. Pewne procesy fizjologiczne natomiast ulegają zahamowaniu – organizm uruchamia program „oszczędzania energii”. Hamowane są więc procesy trawienne, a także wzrosto- Badania przeprowadzone na szczurach wykazały wpływ stresu m.in. na pojawienie się wrzodów przewodu pokarmowego i spadek odporności 14 Zdrowy kręgosłup Fizjologia stresu i kontrolnej był on sam, ponieważ osobiście robił zastrzyki wszystkim szczurom, a robił to łagodnie rzec ujmując – dość nieumiejęt- nie – czasem szczury mu upadały i biegały po laboratorium zanim je złapał, czasem źle wbił igłę, więc prosty zastrzyk był dla zwierząt traumą. Selye uznał, że zmiany, które zaob- serwował, są reakcją na niedogodności, co potwierdziły kolejne jego badania, w których poddawał szczury działaniu wysokiej i niskiej temperatury oraz forsownych ćwiczeń fi- zycznych i zaobserwował dokładnie te same zmiany: wrzody, przerost nadnerczy i atrofię tkanek układu odpornościowego. Cannon już w 1936 roku zaobserwował, że „W występo- waniu chorób […] nastąpiła istotna zmiana […] poważne infekcje, wcześniej powszech- ne i zgubne w skutkach, zostały znacząco ograniczone lub wręcz całkowicie zanikły, […] tymczasem mamy coraz więcej schorzeń obciążających układ nerwowy”. Selye rów- nież zaczął analizować zmiany zachodzące w  organizmie pod wpływem długotrwale działających stresorów i sformułował pojęcie ogólnego zespołu adaptacyjnego, będącego globalną reakcją organizmu na różnorodne czynniki szkodliwe. Przy czym do czynników tych zaliczyć należy również te emocjonalne. Ogólny zespół adaptacyjny (GAS – Gene- ral Adaptation Syndrome) opisuje trzy fazy reakcji organizmu na stres: Faza 1 – reakcja alarmowa Natychmiastowa reakcja na działający stre- sor. Zachodzi w niej opisana przez Cannona reakcja walki lub ucieczki. Organizm odbie- ra stresor jako niebezpieczeństwo i uwalnia hormony – m.in. adrenalinę lub kortyzol, które zwiększają możliwości wysiłkowe organizmu ponad jego normalne zdolności. Faza 2 – opór Rozpoczyna się w momencie, gdy organizm odpowiedział na bodziec stresowy. Został on całkowicie wyeliminowany lub jego poziom zmniejszył się. Obrona organizmu jest słab- sza, musi on teraz przekierować energię do uszkodzonych tkanek w celu ich regeneracji i zmniejszyć produkcję hormonów stresu. Po- mimo, że organizm wszedł w drugą fazę ogól- nego zespołu adaptacyjnego, pozostaje nadal czujny, szczególnie jeśli stresor nadal istnieje i trzeba z nim dalej walczyć, chociaż reakcja jest już słabsza niż w fazie alarmowej. Faza 3 – wyczerpanie Organizm długotrwale eksponowany na działanie stresu zaczyna tracić zdolność do walki i redukowania jego niszczącego wpły- wu, energia potrzebna do adaptacji kończy się. Prowadzi to do wypalenia lub przeciąże- nia stresowego i stwarza warunki, w których organizm zaczyna być podatny na problemy zdrowotne. Koszty tej adaptacji wyjątkowo trafnie pod- sumowują słowa samego Selyego: Każdy stres pozostawia nieusuwalną bli- znę, a organizm płaci za swoje przetrwanie dopiero po sytuacji stresowej, stając się odrobinę starszym. Hans Selye (1907–1982) Długotrwałe narażenie na stres prowadzi do przeciążenia organizmu, w wyniku czego jest on bardziej podatny na choroby 15 Rola układu nerwowego Umysł obejmuje całe ciało. Dwukierunkowa komunikacja pomiędzy mózgiem a układem sercowo-naczyniowym, odpornościowym i innymi odbywa się za pomocą mechanizmu nerwowego i hormonalnego. Stres jest wyra- zem relacji umysł–ciało i czynnikiem prowa- dzącym do rozwoju różnych objawów choro- bowych, które znacznie różnią się u każdego człowieka. Układ nerwowy człowieka zaczyna się rozwijać już około 17. dnia po zapłodnieniu i przejmuje funkcję kontrolną nad wszystki- mi pozostałymi strukturami organizmu. Czy to oznacza, że jest nadrzędny w stosun- ku do pozostałych? Zależności pomiędzy układami nie mają charakteru linearnego, co oznacza, że panują między nimi relacje wzajemnie zwrotne. Można jednak stwier- dzić, że układ nerwowy zespala wszystkie pozostałe w funkcjonalną całość (patrz: ta- bela obok). Zestawienie tych funkcji pokazuje, jak mózg może kontrolować i regulować funkcjonowanie całego organizmu. Nie każdy ma świadomość, jak duży zakres możliwości cechuje centralny układ nerwowy – poprzez odpowiednie tech- niki, np. motywacyjne, można zmusić ciało do niewyobrażalnego wysiłku fizycznego, w określonych sytuacjach siłą woli da się po- konać przeszkody fizyczne, ale również cza- sami samo myślenie może wywołać chorobę. Choć fizjologiczna podstawa obu tych mecha- nizmów jest taka sama, nie mamy problemu z  zaakceptowaniem faktu, że w  chwili gdy stoimy na starcie biegu, czynnik emocjonalny powoduje przyspieszenie częstości skurczów serca i aktywację gruczołów potowych, ale trudno przyjąć nam do wiadomości, że np. perspektywa utraty pracy, długotrwała choro- ba kogoś bliskiego lub problemy finansowe, a nawet samo katastroficzne myślenie mogą spowodować rozwój różnych chorób. Układ nerwowy za pośrednictwem neuronów zespala wszystkie inne układy organizmu i umożliwia ich funkcjonowanie poprzez przekazywanie bodźców z ośrodkowego układu nerwowego 16 Zdrowy kręgosłup Fizjologia stresu Funkcje układu nerwowego FUnkCja SPoSóB RealizaCji FUnkCji Proces przebiega za pośrednictwem wszystkich receptorów ner- wowych: - eksteroreceptorów (odbierają bodźce ze środowiska ze- wnętrznego, dostarczając tym samym informacji o zmieniają- cych się warunkach otoczenia, np. termoreceptory, receptory dotyku, smaku); - telereceptorów, należących do grupy eksteroreceptorów, ale odbierających bodźce na odległość (wzrok, słuch, węch); - interoreceptorów (odbierają bodźce z wnętrza organizmu i przekazują informacje o stanie narządów wewnętrznych, na- czyń krwionośnych do centralnego układu nerwowego; dzięki nim odczuwamy np. głód, pragnienie, zmiany ciśnienia itp.); - proprioreceptorów (receptory czucia głębokiego znajdujące się w brzuścach mięśni szkieletowych i ich ścięgnach oraz strukturach okołostawowych, takich jak torebki stawowe i więzadła; dzięki nim odczuwamy położenie swojego ciała w przestrzeni, a także poszczególnych części ciała względem siebie bez konieczności kontroli wzrokowej, np. wiemy, że na- sze kolano jest zgięte lub wyprostowane i nie musimy w tym celu na nie patrzeć). Poprzez włókna nerwowe dośrodkowe (przewodzą informa- cje/bodźce z receptorów struktur obwodowych: skóry, mięśni, tkanek okołostawowych, narządów wewnętrznych, naczyń krwionośnych do centralnego układu nerwowego) i odśrodko- we (przewodzą informacje/bodźce z centralnego układu ner- wowego do narządów wykonawczych – mięśni szkieletowych i gruczołów). Zarówno część obwodowa, jak i centralna układu nerwowego Włókna części autonomicznej układu nerwowego Centralny układ nerwowy Układ autonomiczny Na drodze odruchowej Układ autonomiczny Uczestniczy w rejestrowaniu informacji Zapewnia stały kontakt organizmu ze środowiskiem zewnętrznym Przekazuje i analizuje informacje napływające ze środowiska zewnętrznego Odbiera informacje z narządów wewnętrznych Decyduje o sposobie reagowania na napływające sygnały Zapewnia prawidłową współpracę narządów wewnętrznych Utrzymuje łączność pomiędzy wszystkimi strukturami ciała i bodźcami napływającymi z zewnątrz Przewodzi impulsy do narządów wykonawczych (mięśni i gruczołów) 17 Podział czynnościowy układu nerwowego Układ nerwowy człowieka już w rozwoju em- brionalnym wykazuje podział nie tylko struk- turalny (anatomiczny), ale i  czynnościowy. Anatomicznie można go podzielić na central- ny i obwodowy układ nerwowy. Do układu centralnego należą mózg i rdzeń kręgowy, zaś obwodowy stanowią zwoje nerwowe i włókna nerwowe przekazujące informacje pomiędzy centralnym układem nerwowym a poszcze- gólnymi narządami i tkankami. Jedna grupa włókien układu obwodowego stanowi część czuciową (przewodzi informa- cje z tkanek do centralnego układu nerwo- wego), druga zaś część ruchową (przewodzi informacje z układu centralnego do tkanek). Część ruchowa obwodowego układu ner- wowego dzieli się na dwie funkcjonalne części: somatyczny i autonomiczny układ nerwowy. Somatyczny układ nerwowy unerwia mięśnie szkieletowe i pozostaje pod świadomą kon- trolą człowieka – my decydujemy, czy wyko- namy zgięcie lub wyprost w stawie łokciowym. Z układem autonomicznym sprawa jest nieco bardziej złożona. Ta struktura unerwia bowiem wszystkie pozostałe tkanki organizmu z wyłą- czeniem mięśni szkieletowych i człowiek nie do końca jest w stanie sprawować nad nią świa- domą kontrolę. Układ autonomiczny unerwia więc gruczoły wewnątrz- i zewnątrzwydziel- nicze, naczynia krwionośne, mięśnie gładkie Schemat anatomiczno-czynnościowego podziału układu nerwowego UKŁAD NERWOWY Centralny układ nerwowy Przetwarza, interpretuje i przechowuje informacje, wysyła je do narządów wykonawczych – mięśni i gruczołów Obwodowy układ nerwowy Przewodzi informacje z i do centralnego układu nerwowego za pośrednictwem nerwów obwodowych Układ autonomiczny Somatyczny układ nerwowy Reguluje pracę narządów wewnętrznych i naczyń krwionośnych oraz gruczołów Kontroluje mięśnie szkieletowe Sympatyczny Pobudza organizm do działania, odpowiada za zużycie energii Parasympatyczny Magazynuje energię, podtrzy- muje stany spoczynkowe Enteryczny 18 Zdrowy kręgosłup
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Zdrowy kręgosłup
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: