Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00382 007852 15362637 na godz. na dobę w sumie
Zdrowy mózg - ebook/pdf
Zdrowy mózg - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 229
Wydawca: Vital Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8168-293-0 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki >> zdrowie
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

 

Czy wiesz, że zespół złego wchłaniania może być przyczyną niedoborów składników odżywczych, które mogą skutkować takimi chorobami jak zaburzenia behawioralne, ADHD, autyzm, depresja, zaburzenia lękowe, schizofrenia oraz choroba Alzheimera. Dzięki tej książce poznasz system naturalnej terapii biochemicznej oparty na najnowszych badaniach naukowych, który może pomóc milionom osób, u których zdiagnozowano zaburzenia psychiczne. Bazuje on na założeniu, że większość ludzi cierpi na brak równowagi składników odżywczych spowodowany czynnikami genetycznymi i środowiskowymi. Można go wykryć za pomocą specjalistycznych badań krwi i moczu, a unormować specjalną dietą. Substancje odżywcze, które ochronią Twój mózg.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

dr William J. Walsh ZDROWY MÓZG Jak z pomocą składników odżywczych pokonać zaburzenia behawioralne, ADHD, autyzm, depresję, lęk, schizofrenię i chorobę Alzheimera ZDROWY MÓZG dr William J. Walsh ZDROWY MÓZG Jak z pomocą składników odżywczych pokonać zaburzenia behawioralne, ADHD, autyzm, depresję, lęk, schizofrenię i chorobę Alzheimera Redakcja: Irena Kloskowska Skład: Krzysztof Remiszewski PRojekt okładki: Krzysztof Remiszewski tłumaczenie: Karolina Pruszyńska Wydanie I BIAŁYSTOK 2019 ISBN 978-83-8168-295-4 Tytuł oryginału: Nutrient Power. Heal Your Biochemistry and Heal Your Brain Copyright © 2012, 2014 by William J. Walsh, PhD © Copyright for the Polish edition by Wydawnictwo Vital, Białystok 2018 All rights reserved, including the right of reproduction in whole or in part in any form. Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej publikacji nie może być powielana ani rozpowszechniana za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych bez pisemnej zgody posiadaczy praw autorskich. Książka ta zawiera porady i informacje odnoszące się do opieki zdrowotnej. Nie powinny one jednak zastępować porady lekarza ani dietetyka. Jeśli podejrzewasz u siebie problemy zdrowotne lub wiesz o nich, powinieneś skonsultować się z lekarzem zanim rozpoczniesz jakikolwiek program poprawy zdrowia czy leczenia. Dołożono wszelkich starań, aby informacje zaprezentowane w tej książce były rzetelne i aktualne podczas daty jej publikacji. Wydawca i autor nie ponoszą żadnej odpowiedzialności za jakiekolwiek skutki dla zdrowia, mogące wystąpić w wyniku stosowania zaprezentowanych w książce metod. 15-762 Białystok ul. Antoniuk Fabr. 55/24 85 662 92 67 – redakcja 85 654 78 06 – sekretariat 85 653 13 03 – dział handlowy – hurt 85 654 78 35 – www.vitalni24.pl – detal strona wydawnictwa: www.wydawnictwovital.pl Więcej informacji znajdziesz na portalu www.odzywianie24.pl PRINTED IN POLAND Tę książkę dedykuję mojej kochającej matce, Christinie, która dawno temu zainspirowała mnie słowami: „Jeśli pomożesz chociaż jednemu dziecku, będzie to warte całej twojej pracy”. Zastrzeżenie Opisane w tej książce terapie składnikami odżywczymi wymaga- ją nadzoru doświadczonego specjalisty. Nadmiary lub niedobory składników odżywczych mogą mieć ogromny wpływ na funkcjo- nowanie mózgu, a niewłaściwe leczenie może przynieść szkodę. Mózg to bardzo złożony narząd, a dokładna diagnoza zaburzeń równowagi składników odżywczych wymaga badań krwi i moczu oraz zebrania szczegółowego wywiadu lekarskiego, obejmującego cechy danej osoby oraz doświadczane przez nią objawy. Czytelnicy nie powinni próbować leczyć się samodzielnie na podstawie infor- macji zawartych w książce. Studia przypadków zawarte w  książce to przykłady leczenia podjętego przy konkretnych zaburzeniach biochemicznych, opi- sujące doświadczenia prawdziwych pacjentów. Imiona oraz część innych informacji zostały zmienione w celu zachowania tajemni- cy lekarskiej. Studia przypadków mają ilustrować proces kliniczny i nie powinny być traktowane jako dowody skuteczności leczenia. Ostatnia uwaga: The American Heritage® Dictionary of the En- glish Language* definiuje chorobę psychiczną jako „jakąkolwiek dolegliwość związaną z osłabieniem normalnego funkcjonowania poznawczego, emocjonalnego czy behawioralnego danej jednost- ki, spowodowaną czynnikami społecznymi, psychologicznymi, biochemicznymi, genetycznymi lub innymi, takimi jak infekcja lub uraz głowy”. Stosowane w tej książce pojęcie choroby psychicz- nej ma jedynie funkcję opisową i nie ma na celu okazania braku szacunku w stosunku do osób doświadczających przedstawionych problemów. Głównym celem książki jest dostarczenie informacji, które pomogą odzyskać zdrowie, zdolność funkcjonowania oraz szczęście w najbezpieczniejszy możliwy sposób. * The American Heritage® Dictionary of the English Language, czwarta edycja, copyright © 2000 by Houghton Mifflin Company. Wydanie poprawione w 2009 r., opublikowane przez Houghton Mifflin Company. Wszelkie prawa zastrzeżone. Podziękowania Isaac Newton powiedział kiedyś, że postęp naukowy osiąga się „stojąc na ramionach olbrzymów”. Do bohaterów w dziedzinie od- żywiania należą: Roger Williams, który stworzył pojęcie indywi- dualności biochemicznej; Abram Hoffer, który jako pierwszy po- kazał, że terapia składnikami odżywczymi może pomóc pacjentom z zaburzeniami psychicznymi oraz Carl Pfeiffer, który opracował ważną klasyfikację chemiczną schizofrenii. Jako młody człowiek miałem zaszczyt znać te pełne zaangażowania osobistości, a ich wspaniałe dokonania stanowiły dla mnie inspirację. Moja edukacja w dziedzinie zdrowia psychicznego rozpoczęła się od wolontariatu, podczas którego pracowałem z byłymi skazań- cami opuszczającymi więzienia w Illinois. Zaskoczyło mnie, że wie- lu przestępców wychowało się w dobrym środowisku, wraz z brać- mi, którzy wyrośli na produktywnych, praworządnych obywateli. Kilkoro matek wyznało, że te z ich dzieci, które później zajęły się przestępczością, wyróżniały się już od urodzenia i szokowały swoim zachowaniem przed ukończeniem drugiego roku życia. Popchnęło mnie to do przeprowadzenia serii eksperymentów w Argonne Na- tional Laboratory, mających na celu wyszukanie nieprawidłowości biochemicznych u agresywnych osób. Jestem wdzięczny nadzoru- jącym: Lesowi Burrisowi, Edowi Croke’owi i Walterowi Massey- owi, którzy dopingowali mnie w tej pracy i udostępnili mi świa- towej klasy urządzenia laboratoryjne. Ponad tuzin naukowców i inżynierów z Argonne z dobrej woli użyczyło swojego czasu i ta- lentu do tych pierwszych badań. Sukces naszych prac sprawił, że w 1982 roku utworzono Health Research Institute, a w 1989 zało- żono Pfeiffer Treatment Center, działający na zasadzie non-profit. Wkład Jana Olaha, Mike’a Donohue i dr. Boba Thomasa w zapo- czątkowanie przedsięwzięcia, jakim była ta klinika, jest bezcenny. Jestem dozgonnie wdzięczny lekarzom, pielęgniarkom i persone- lowi pomocniczemu, którzy wykazali się ogromnym oddaniem, pomagając pacjentom zmagającym się z zaburzeniami behawioral- nymi, autyzmem lub chorobą psychiczną. Praca u boku ludzi, któ- rym bardziej zależy na dobru pacjenta niż na zarabianiu pieniędzy była czystą radością. Bardzo doceniam też lata bezinteresownych wysiłków Eda Tanzmana i innych członków zarządu oraz wielu darczyńców, którzy ofiarowali finansowe wsparcie. Everett „Red” Hodges z hojnością opłacił badania w latach 80. Bruce Jeanes, Judy Nicol i John Skelton pracowali niestrudzenie, tworząc nasze pro- gramy szkolenia lekarzy wraz z niezłomną Marion Redstone oraz jej córką, Marnie Lo. Ted DeZurik, Ron Elliott i Jim Baird służyli wiedzą biznesową, która przyniosła fundacji stabilizację finansową. Sue Hanegraaf była nieoceniona w swej roli kierownika ds. projek- tów specjalnych. Dr Woody McGinnis dynamicznie nawiązywał współprace w zakresie badań nad autyzmem. Jeff Tarpey i Aditi Gulabani wnieśli istotny wkład w programy naszych badań. Więk- szość tego, co wiem na temat mózgu to zasługa dr. Roberta deVi- to, psychiatry i przyjaciela, który był moim cierpliwym mentorem przez ostatnie 12 lat. Hilton Family Foundation, z siedzibą w Panama City na Flo- rydzie, zapewniła wsparcie finansowe tej książce. Wykazała się du- żym wsparciem i cierpliwością, gdy projekt pisania wydłużył się z zaplanowanych10 miesięcy do 24. Pewnego poranka w 1986 roku przy śniadaniu Barbara, moja żona, zaproponowała: naprawdę pragniesz robić? – A gdybyś tak odszedł z pracy w Argonne i zajął się tym, co Dzięki temu, że była gotowa zaakceptować takie ryzyko finan- sowe, chociaż wychowywaliśmy pięcioro dzieci, mogłem poświę- cić resztę swego życia badaniom nad chorobami psychicznymi oraz opracowaniu nowych leczniczych terapii. Bez jej nieustanne- go wsparcia i zachęty moja praca oraz powstanie tej książki byłyby niemożliwe. Dziękuję też mojej niezrównanej redaktorce, Teri Arranga, za jej dbałość w nadawaniu kształtu moim doświadczeniom i przemyśle- niom, aby moja wizja mogła jak najlepiej posłużyć społeczeństwu. Marlon Irizarry i Tim Rohlwing stworzyli oprawę graficzną, a Fio- na Mayne profesjonalnie przerobiła rękopis na format książkowy. Chciałbym wreszcie wyrazić wdzięczność moim 30 000 pacjen- tów, których przypadki badałem w ciągu ostatnich 38 lat. Nie da się dobrze zrozumieć zaburzenia psychicznego wyłącznie za po- mocą eksperymentów laboratoryjnych lub literatury naukowej. Bezpośrednie starcie z chorobą psychiczną u boku niezliczonych dzielnych pacjentów zmagających się z tego typu zaburzeniami okazało się zarówno pouczające, jak i inspirujące. To oni byli mo- imi najwspanialszymi nauczycielami. Spis treści Rozdział 1. Indywidualność biochemiczna Przedmowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 a zdrowie psychiczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 Rozdział 2. Równowaga chemiczna mózgu w pigułce . . . . . . 27 Rozdział 3. Kluczowe znaczenie składników odżywczych dla zdrowia psychicznego . . . . . . . . . . . . . . . . . 37 Rozdział 4. Epigenetyka a zdrowie psychiczne . . . . . . . . . . . . 71 Rozdział 5. Schizofrenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 93 Rozdział 6. Depresja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 129 Rozdział 7. Autyzm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 163 Rozdział 8. Zaburzenia behawioralne i ADHD . . . . . . . . . . . 199 Rozdział 9. Choroba Alzheimera . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 227 Rozdział 10. Proces kliniczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 243 Źródła . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 265 Słowniczek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 281 Aneks A. Metylacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 311 Aneks B. Stres oksydacyjny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 319 Aneks C. Metalotioneiny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 323 Aneks D. Zasoby kliniczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 331 O Autorze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 342 Przedmowa W książce tej opisano system naturalnej terapii oparty na najnow- szych badaniach naukowych, który może pomóc milionom osób, u których zdiagnozowano zaburzenia psychiczne. Bazuje on na za- łożeniu, że większość ludzi cierpi na zaburzenia równowagi skład- ników odżywczych spowodowane czynnikami genetycznymi i śro- dowiskowymi, a zaburzenia te mogą wyrządzić wiele szkód, o czym świadczą poniższe fakty: • W mózgu wytwarzane są nieustannie serotonina, dopamina i  inne kluczowe neuroprzekaźniki (przekaźniki chemiczne, dzięki którym komórki mózgowe mogą się ze sobą komuniko- wać), a surowcami są składniki odżywcze, które mogą mieć nie- właściwe stężenie. • Brak równowagi składników odżywczych może zmienić eks- presję genów białek, które regulują aktywność neuroprzekaź- ników w synapsach. • Niedobór antyoksydantów może osłabić ochronę mózgu przed metalami ciężkimi. 15 Zdrowy mózg Neurobiolodzy zidentyfikowali składniki odżywcze potrzebne do syntezy neuroprzekaźników, regulacji genów oraz ochrony an- tyoksydacyjnej, a zaburzenia równowagi tych składników można wykryć za pomocą specjalistycznych badań krwi i moczu. Terapie biochemiczne wykorzystujące naturalne dla organizmu substan- cje chemiczne mogą wyrównać poziom tych kluczowych składni- ków odżywczych w mózgu i wywrzeć ogromny wpływ na zdrowie psychiczne. W ciągu ostatnich 50 lat psychiatria poczyniła wielkie postę- py, ale potrzebuje nowego kierunku. Dzisiejszy nacisk na przepisy- wanie leków psychotropowych nie wytrzyma próby czasu. Te leki pomogły milionom ludzi, u których zdiagnozowano depresję oraz inne zaburzenia psychiczne, ale efekt jest zwykle niepełny i wiążą się z nim nieprzyjemne skutki uboczne. Terapia lekami to bardziej sztuka niż nauka i towarzyszy jej wiele prób i błędów. Główne jej ograniczenie bierze się stąd, że leki psychotropowe to substancje obce, które wywołują stan anormalny zamiast powrotu do zdrowia. Jest mało prawdopodobne, że kiedykolwiek staną się one całkowi- cie skuteczne lub wolne od efektów ubocznych. Potrzeba nowego podejścia. Dzięki postępom w neurologii odkryto przyczyny wielu chorób psychicznych na poziomie biologii molekularnej, a wyniki tych badań to podwaliny dla stworzenia skutecznych terapii bez- lekowych, mających na celu prawdziwe uregulowanie funkcjono- wania mózgu. Leki psychotropowe dobrze służyły społeczeństwu w minionych dekadach, ale zapotrzebowanie na terapie wykorzy- stujące leki będzie stopniowo znikać w miarę postępu nauki. ROZDZIAŁ 1 Indywidualność biochemiczna a zdrowie psychiczne Wstęp Historia uczy nas, że na drodze postępu naukowego często staje nie ignorancja, a szeroko rozpowszechnione fałszywe przekonanie. Rozwój astronomii całe stulecia hamowało założenie, że ziemia znajduje się w centrum wszechświata1. Przez niemal sto lat chemicy uznawali teorię flogistonu autorstwa Johanna Bechera objaśniającą zjawisko spalania2, aż Robert Boyle udowodnił, że jest ona błęd- na3. We wczesnych latach XX wieku model atomu J. J. Thomsona nazywany „ciastem z rodzynkami”4 utrudniał zrozumienie reakcji jądrowej. Bolączka ta nie ominęła dziedziny psychiatrii. Mylna teoria tabula rasa (czystej karty), za którą opowiadał się w XVII wieku angielski filozof John Locke5 pozostawała głównym założeniem w psychiatrii przez 300 lat. Locke przywrócił do życia teorię Ary- stotelesa6 mówiącą, że każde nowo narodzone dziecko rozpoczy- na życie z „czystą kartą”, a jego lub jej osobowość oraz inne cechy mentalne są „zapisywane” na tej karcie za pomocą życiowych do- świadczeń. Teoria czystej karty została rozszerzona przez Freuda7, 17 Zdrowy mózg Adlera8 oraz pozostałych, którzy za przyczynę depresji, schizofrenii oraz innych zaburzeń psychicznych uważali traumatyczne przeży- cia, szczególnie te doświadczone w dzieciństwie. To przekonanie zaowocowało ogromną popularnością terapii psychodynamicz- nych, która osiągnęła swój szczyt w XX wieku. W 1960 roku do najczęściej wybieranych form leczenia chorób psychicznych należa- ły kozetka u psychiatry oraz zagłębianie się w negatywne i pozytyw- ne doświadczenia życiowe. Ten protokół był obecny w psychiatrii przez ponad 60 lat, a o jego pozytywnych skutkach zaświadczały miliony pacjentów. Metoda ta wymagała jednak poświęcenia du- żego nakładu czasu i pieniędzy, a efekty często były połowiczne lub też nie było ich wcale. W latach 70. XX wieku udowodniono, że teoria tabula rasa jest błędna i przedstawiono silne dowody na to, że dzieci nie rodzą się z czystą kartą lecz z silnymi predyspozycjami, które wpływają na ich osobowość i zachowanie. Zrozumienie tej kwestii doprowadzi- ło do rewolucji w dziedzinie zdrowia psychicznego, której towa- rzyszyło skupienie się na biochemii mózgu. Biochemiczna rewolucja Pośród prac naukowych z dziedziny psychiatrii z lat 1950–1970 można znaleźć kilka dobrze opracowanych badań poświęconych wpływowi życiowych doświadczeń na depresję, chorobę afektyw- ną dwubiegunową, schizofrenię oraz inne choroby psychiczne. Badania potwierdziły, że przebyte emocjonalne i fizyczne traumy oraz bieda zwiększały prawdopodobieństwo wystąpienia tych za- burzeń. Jednak z prac tych wyłonił się też zaskakujący wniosek – odkrycie, że ryzyko wystąpienia choroby psychicznej najlepiej 18 Indywidualność biochemiczna a zdrowie psychiczne było można określić nie na podstawie życiowych doświadczeń lecz obecności danego zaburzenia w rodzinie. Kluczowe wyniki przy- niosły badania dzieci adoptowanych oraz bliźniaków9-11, potwier- dzające istnienie silnych predyspozycji, których nie mogła wyjaśnić teoria tabula rasa. Przed połową lat 70. większość naukowych i me- dycznych ekspertów zgodziła się, że główną przyczyną większości chorób psychicznych jest genetyczny lub nabyty brak równowagi chemicznej wpływający na funkcjonowanie mózgu. W ciągu kilku lat badacze zajmujący się dziedziną psychiatrii przenieśli swą uwa- gę z doświadczeń życiowych na neuroprzekaźniki, receptory oraz biologię molekularną mózgu. Szybko stało się jasne, że chemia mózgu jest niesamowicie zło- żona, a pełne zrozumienie neurobiologii chorób psychicznych bę- dzie wymagało dziesiątek lat badań. Miliony chorych pacjentów potrzebowało natychmiastowej pomocy, psychiatrzy zwrócili się więc w stronę jedynego znanego sposobu przywrócenia równowagi chemicznej mózgu – leków psychotropowych12. Od początku wie- lu ciężko chorych pacjentów skorzystało na przyjmowaniu leków. Niestety poprawa była zazwyczaj zaledwie połowiczna i niosła za sobą poważne skutki uboczne. Do wczesnych leków należały Pro- lixin, Mellaril, Haldol i Thorazine, które często powodowały se- dację, zmiany osobowości, przyrost wagi, spadek libido oraz inne dokuczliwe objawy. W ciągu ostatnich 30 lat opracowano wiele ulepszonych leków, w tym antydepresanty w postaci selektywnych inhibitorów zwrotnego wychwytu serotoniny (SSRI) oraz atypo- we leki przeciwpsychotyczne. Jednak wciąż słychać doniesienia o poważnych skutkach ubocznych każdego z tych nowszych leków i nie ma zbyt wielkiej nadziei na to, że w przyszłości leki psychotro- powe przestaną wiązać się z tym problemem. 19 Zdrowy mózg Prawdopodobnie w  przyszłości zaawansowane terapie będą wyko rzystywać naturalne substancje chemiczne występujące w orga nizmie/mózgu, które pomogą pacjentowi wrócić do nor- malnego stanu i będą alternatywą dla leków opartych na obcych substancjach, powodujących stan anormalny. Szybki rozwój wie- dzy nauko wej dotyczącej neuroprzekaźników, receptorów i biologii molekularnej mózgu bardzo pomaga w osiągnięciu tego celu. Świat zrozumie w końcu mądrość zawartą w prawie Pfeiffera: „Każdy lek przynoszący korzyść pacjentowi może zostać zastąpiony naturalny- mi substancjami, które są w stanie zapewnić ten sam efekt”. Narodziny neuroprzekaźników Ludzki mózg jest niesamowicie złożonym organem13-14. Przeciętny dorosły posiada około 100 miliardów komórek mózgowych, a na każdą komórkę przypada około 1000 połączeń synaptycznych. Każda myśl, czynność oraz emocja wymaga komunikacji pomiędzy komórkami mózgowymi, którą zapoczątkowują specjalne substan- cje chemiczne zwane neuroprzekaźnikami. Obecnie powszechnie przyjmuje się, że przy większości zaburzeń psychicznych występu- ją nierówne poziomy lub zmiany w funkcjonowaniu tych kluczo- wych substancji chemicznych w mózgu. W latach 70. większość badaczy skupiała się na kilku neuroprze- kaźnikach, którym przypisywano dominującą rolę w procesach my- ślowych. Niski poziom serotoniny powiązano z depresją kliniczną, podwyższoną noradrenalinę z zaburzeniami lękowymi, a podwyż- szoną dopaminę ze schizofrenią. Do innych substancji, nad któ- rymi prowadzono intensywne badania należały acetylocholina, kwas asparaginowy, glutaminian i  kwas gamma-aminomasłowy 20 Indywidualność biochemiczna a zdrowie psychiczne (GABA). W ciągu ostatnich 50 lat wyizolowano wiele innych neu- roprzekaźników i uważa się, że w ludzkim mózgu jest ich aktywna ponad setka. W momencie narodzin nie otrzymujemy zapasu substancji che- micznych na całe życie. Nasz mózg jest chemiczną fabryką, która nieustannie produkuje serotoninę, dopaminę oraz inne neuroprze- kaźniki w trakcie naszego życia. Naukowcy odkryli, w których czę- ściach mózgu są syntetyzowane poszczególne substancje i opisali również kolejne reakcje chemiczne składające się na ten proces. Moc składników odżywczych Często umyka uwadze fakt, że podstawowymi surowcami do synte- zy wielu neuroprzekaźników są składniki odżywcze – aminokwasy, witaminy, minerały oraz inne substancje biochemiczne, które po- bieramy z pożywienia. Serotonina jest wytwarzana z aminokwasu o nazwie tryptofan, będącego składnikiem białka, a ostatni etap reakcji wymaga witaminy B6 w roli kofaktora. Dopamina może powstać z któregokolwiek z dwóch konkretnych aminokwasów, a w reakcji biorą też udział żelazo i kwas foliowy. Noradrenalina jest wytwarzana z dopaminy, a kluczową rolę odgrywa przy tym miedź (Cu). Innym przykładem jest zapotrzebowanie na cynk (Zn) i witaminę B6 przy syntezie i regulacji GABA. Istnieje wie- le innych przykładów zasadniczej roli składników odżywczych w syntezie neuroprzekaźników. Dobre zdrowie psychiczne wymaga odpowiedniej aktywności neuroprzekaźników w  synapsie. Głównym czynnikiem jest wy- chwyt zwrotny, w trakcie którego cząsteczki neuroprzekaźników zostają usunięte z synapsy i umieszczone z powrotem w pierwotnej 21 Zdrowy mózg komórce mózgowej, co przypomina wciąganie drobinek kurzu od- kurzaczem. Ten proces jest możliwy dzięki białkom transportują- cym15-16 (inaczej transporterom) osadzonym w błonie komórkowej, które pełnią rolę przejścia dla powracających neuroprzekaźników. Liczba transporterów ma zazwyczaj większy wpływ na aktywność synaps niż ilość obecnych neuroprzekaźników. Transportery są wy- twarzane w mózgu nieustannie, dzieje się to w procesie ekspresji genu, polegającym na wykorzystaniu informacji zapisanej w genie do wyprodukowania białka. Pewne składniki odżywcze zwiększają tempo wytwarzania transporterów, a inne je hamują. Na przykład metylacja (przyłączenie grupy chemicznej CH3) DNA to podsta- wowy mechanizm „wyciszania” (wyłączania) genów produkują- cych transportery neuroprzekaźników. Końcowy rezultat jest taki, że u osób z niedostateczną metylacją występuje zazwyczaj obni- żona aktywność serotoniny i skłonność do depresji. Z kolei osoby z nadmierną metylacją mogą doświadczać zbyt dużej aktywności dopaminy i mieć tendencję do zaburzeń lękowych i schizofrenii paranoidalnej. Tacy pacjenci mogą odnieść znaczne korzyści z te- rapii składnikami odżywczymi ukierunkowanej na uregulowanie poziomu grup metylowych, co unormuje aktywność synaptyczną ważnych neuroprzekaźników. Istnieje mnóstwo czynników genetycznych i środowiskowych mogących wywołać zaburzenia równowagi składników odżyw- czych w mózgu. Jeśli w mózgu wystąpi znaczny nadmiar lub brak składnika odżywczego potrzebnego do syntezy lub aktywności któregoś z neuroprzekaźników, można spodziewać się problemów psychicznych. Zrozumienie tej kwestii zapoczątkowało nowy spo- sób leczenia depresji, zaburzeń lękowych oraz innych chorób psy- chicznych nazywany terapią biochemiczną lub terapią składnika- mi odżywczymi. Jej główne elementy to (a) diagnoza zaburzenia 22 Indywidualność biochemiczna a zdrowie psychiczne równowagi składników odżywczych poprzez badanie krwi, moczu i tkanek oraz (b) leczenie ukierunkowane na przywrócenie odpo- wiedniego poziomu składników odżywczych w mózgu. Indywidualność biochemiczna Każdemu z nas towarzyszą wrodzone czynniki biochemiczne, któ- re wpływają na cechy takie jak osobowość, zachowanie, zdrowie psychiczne, odporność organizmu oraz skłonność do alergii. Licz- ba różnych kombinacji genetycznych, możliwych u dziecka pocho- dzącego od tych samych rodziców przekracza 40 milionów. Czło- wiek nie jest połączeniem swojej matki i ojca, ale posiada cechy fizyczne z loterii genetycznej obejmującej wielu przodków. Poza bliźniętami jednojajowymi, każda istota ludzka ma unikalną bio- chemię, co przekłada się na zróżnicowane potrzeby żywieniowe. Szekspir miał rację pisząc: „co dla jednego pokarmem, dla drugie- go trucizną”. Część z nas jest na przykład genetycznie przystoso- wana do diety roślinnej, a część nie. Niektórzy ludzie są w stanie zaspokoić swoje potrzeby żywieniowe samą dietą, a inni potrzebują suplementów, aby poradzić sobie z aberracją genetyczną. Wielkim przełomem w medycynie było pojęcie indywidualno- ści biochemicznej opracowane przez Rogera Williamsa w latach 40. XX wieku. Williams, odkrywca witaminy z grupy B – kwasu pan- totenowego, słynie ze swoich pionierskich badań nad kwasem fo- liowym oraz innymi witaminami. Jednak jego być może największą zasługą jest odkrycie, że wielu ludzi rodzi się z zaburzeniami rów- nowagi składników odżywczych, które przyczyniają się do chorób serca oraz innych problemów. Ten przełom zainspirował wielu na- ukowców do badania biochemii chorób oraz opracowania terapii 23 Zdrowy mózg biochemicznych mających na celu przywrócenie równowagi skład- ników odżywczych. Williams założył w Teksasie Clayton Foun- dation Biochemical Institute, który po dziś dzień jest światowym liderem w dziedzinie dietetyki. Obecnie wiadomo już, że nieprawidłowy poziom kluczowych składników odżywczych może mieć szkodliwy wpływ na równo- wagę chemiczną w mózgu i zdrowie psychiczne. Z tego powodu niektóre osoby mają skłonność do depresji klinicznej, zaburzeń opozycyjno-buntowniczych (ODD) i zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD), podczas gdy inni nie są tak podatni na te schorzenia. Wpływ na biochemię mogą mieć dieta i stresujące zdarzenia w życiu, ale głównego czynnika należy często szukać w genetyce lub też epigenetyce. Pojęciem epigenetyki zajmiemy się dokładniej w rozdziale 4, ale mówiąc bardzo krót- ko, środowisko (np. dieta, toksyny, styl życia) może wpłynąć na ekspresję genów u człowieka i ta zmiana w ekspresji genów jest na- zywana epigenetyką. Epigenetyka wyjaśnia dlaczego jest możliwe, że u jednego z bliźniąt jednojajowych wystąpi określona choroba, a u drugiego nie. Dokładne badanie metaboliczne u każdego wykazałoby nie- dobory kilku składników odżywczych, za które odpowiadają geny. Niektóre z niedoborów mogłyby być mało istotne dla funkcjo- nowania organizmu, natomiast inne mogłyby stać się przyczyną poważnych problemów psychicznych. Jeżeli ktoś ma obniżony poziom jakiegoś składnika, być może będzie potrzebował daw- ki odpowiadającej kilkukrotnej wartości zalecanego dziennego spożycia, gdyż możliwe, że cierpi na genetyczną skłonność do niedoboru. Dzięki doświadczeniom klinicznych z  tysiącami pacjentów cierpiących na zaburzenia psychiczne, odkryłem z zaskoczeniem, 24 Indywidualność biochemiczna a zdrowie psychiczne że nadmiary składników odżywczych przynoszą zwykle więcej szkody niż niedobory. Wyjaśnia to, dlaczego większość suplemen- tów multiwitamin i multiminerałów jest nieskuteczna w terapii osób chorych psychicznie i może przynieść więcej szkody niż po- żytku. Stan pacjentów cierpiących na nadmiar miedzi, metioniny, kwasu foliowego lub żelaza może się pogorszyć, jeśli będą przyjmo- wać suplementy zawierające te składniki odżywcze. W większości przypadków specjalna dieta lub bezkrytyczne opychanie się ami- nokwasami, witaminami i minerałami nie pomagają osobie chorej psychicznie wrócić do zdrowia. Prawdziwe wyzwanie to dokładnie zidentyfikować u pacjen- ta nadmiary i  niedobory konkretnych składników odżywczych i zaproponować kurację, która wyrówna poziom tych substancji we krwi i mózgu z chirurgiczną precyzją. To cała istota terapii biochemicznej. ROZDZIAŁ 2 Równowaga chemiczna mózgu w pigułce Chemiczna symfonia mózgu Każdemu wrażeniu, myśli, emocji, działaniu i wspomnieniu to- warzyszy złożona symfonia procesów chemicznych zachodzących w mózgu. Neuroanatomia i neurochemia osiągnęły w ciągu ostat- nich 200 lat ogromny postęp, którego skutkiem jest zrozumienie podstaw struktury pojedynczych, małych komórek mózgowych oraz procesów chemicznych pełniących główną rolę w funkcjono- waniu mózgu. Komórki mózgowe odkrył w  pierwszej połowie XIX wieku Jan Evangelista Purkinje17, a później Camillo Golgi18 oraz inni na- ukowcy, przy użyciu mikroskopów o dużym powiększeniu oraz technik barwienia tkanek. Przez kilka lat uważano, że komórki mózgowe (nazywane neuronami) są bezpośrednio ze sobą połączo- ne, tworząc skomplikowany obwód elektryczny. Jednak w latach 80. XIX wieku hiszpański naukowiec Ramon y Cajal19 odkrył, że tak naprawdę neurony nie dotykają się, ale komunikują się wysy- łając sygnały do sąsiednich neuronów. Na początku opisywano sy- gnały jako iskry przeskakujące z neuronu na neuron. W latach 90. 27 Zdrowy mózg XIX wieku laboratorium Charlesa Sherringtona20 w Anglii zebrało przekonujące dowody na to, że przekaz ma naturę chemiczną i od- bywa się drogą małej szczeliny pomiędzy komórkami mózgowymi, którą nazwano synapsą, od greckiego słowa oznaczającego „spinać”. W  1921 roku austriacki uczony Otto Loewi odkrył pierw- szy neuroprzekaźnik, który znamy obecnie jako acetylocholinę21. Wyodrębniono już dziesiątki neuroprzekaźników spośród ponad setki obecnej w ludzkim mózgu. Wiele badań poświęcono neu- roprzekaźnikom mającym związek z konkretnymi zaburzeniami psychicznymi, takimi jak depresja (serotonina), schizofrenia (do- pamina, glutaminian, serotonina), zaburzenia lękowe (noradrena- lina, GABA) i choroba Parkinsona (dopamina). Neurony to komórki, które odbierają, przetwarzają i przekazują sygnały elektrochemiczne z prędkością ok. 320 km/h. W mózgu, oprócz około 100 miliardów neuronów, znajdują się też komór- ki glejowe22, które pełnią rolę wsparcia strukturalnego dla neuro- nów, odżywiają je i są od nich o wiele bardziej liczne. Wielkość większości neuronów waha się w granicach od 4 do 100 mikro- nów średnicy. Ich długość wynosi od ułamka centymetra do kilku cm. Jak widzimy na rysunku 2.1., neuron składa się z ciała komórki i rozgałęzionych dendrytów (odbiorników sygnałów) oraz długiej, przypominającej drut wypustki, zwanej aksonem, która przekazuje impuls nerwowy. Zakończenia aksonu przewodzą sygnał elektro- chemiczny wzdłuż synapsy (szczeliny pomiędzy zakończeniem ak- sonu a komórką odbiorczą). Jądro neuronu zawiera DNA jednostki, owinięte wokół niewiel- kich białek, zwanych histonami. Typowy neuron ma 1000 przypo- minających włoski dendrytów, wychodzących z ciała komórki, wy- posażonych na każdym zakończeniu w receptory, mogące odbierać chemiczny przekaz od sąsiednich komórek mózgowych. 28 Równowaga chemiczna mózgu w pigułce Rysunek 2.1. Neuron neuron dendryty impulsy elektryczne akson cząsteczki neuroprzekaźnika receptor } synapsa Źródło: http://en.wikipedia.org/wiki/Portal:Human_Body/Nervous_System 29 Zdrowy mózg Typowy ludzki mózg ma około 100 bilionów receptorów. Ak- son jest pokryty i izolowany substancją zwaną mieliną, składającą się w 70–80 z lipidów (tłuszczu) i w 20–30 z białka. Komórki mózgowe są niczym małe, rozproszone baterie; innymi słowy zazwyczaj nie dotykają innych neuronów. Najczęściej uzysku- ją potencjał spoczynkowy w wysokości 1/15 wolta spowodowany gradientem elektrochemicznym wzdłuż błony komórkowej. Akty- wowany neuron działa jak miniaturowy pistolet, który wystrzeli- wuje cząsteczki neuroprzekaźnika do synapsy. Podobnie jak nie ma dwóch identycznych płatków śniegu, nie ma dwóch identycznych neuronów. Różnią się kształtem oraz napięciem progowym po- trzebnym do ich pobudzenia. Neuron aktywuje się tylko wtedy, gdy jego spoczynkowe napięcie progowe zostanie przekroczone. Recep- tory dendrytów przekazują neuronowi mnóstwo sygnałów, niektó- re z nich są pobudzające, a inne hamujące. Gdy neuron zostanie pobudzony, przesyła do zakończeń aksonu elektrochemiczny im- puls, nazywany potencjałem czynnościowym, uwalniający cząsteczki neuroprzekaźnika do szczeliny synaptycznej. Niektóre z tych czą- steczek łączą się z receptorami sąsiednich komórek, wysyłając do nich sygnały aktywacyjne. To podstawowy sposób, w jaki komórki mózgowe komunikują się ze sobą. Pobudzenie wystarczającej liczby komórek może zaowocować myślą lub działaniem. Neuron wysyłający sygnał przez synapsę nazywamy presy- naptycznym, a neuron otrzymujący sygnał jest określany jako post- synaptyczny. Same receptory możemy wyobrazić sobie jako cząstki białka osadzone w błonie komórkowej neuronów. Większość re- ceptorów ma unikalną konfigurację, dzięki której mogą odebrać sygnał od tylko jednego rodzaju neuroprzekaźnika. Na ogół recep- tor serotoninowy może zostać aktywowany jedynie przez cząstecz- ki serotoniny, a nie przez jakiekolwiek inne substancje chemiczne. 30 Równowaga chemiczna mózgu w pigułce Cykl życia neuroprzekaźnika Większość neuroprzekaźników powstaje w wyniku reakcji chemicz- nych zachodzących w komórkach mózgowych. Po pewnym czasie pracy, ulegają degradacji chemicznej. Oto poszczególne etapy ich cyklu życia: 1. Synteza (powstanie w wyniku reakcji chemicznej). 2. Gromadzenie w pęcherzykach. 3. Uwolnienie do synapsy. 4. Interakcja z sąsiednią komórką. 5. Wychwyt zwrotny (powrót do komórki pierwotnej w celu po- nownego wykorzystania). 6. Śmierć (dezaktywacja w wyniku reakcji chemicznej). Krok 1. Synteza. Większość neuroprzekaźników powstaje w za- kończeniach aksonu, blisko synapsy. Substratami są (a) aminokwasy i inne składniki odżywcze, które wnikają do komórki przez błonę ko- mórkową oraz (b) enzymy produkowane przez ekspresję genów w ją- drze, pokonujące długą drogę wzdłuż aksonu tunelami mikrotubuli. Krok 2. Gromadzenie w  pęcherzykach. Pęcherzyki23 to zbiorniki przypominające małe bąbelki, pływające w płynie wy- pełniającym komórkę (cytozolu). Również powstają one w jądrze i  przemieszczają się w  dół aksonu tunelami mikrotubuli. Neu- roprzekaźniki zostają umieszczane w pęcherzykach przy pomo- cy białek zwanych pęcherzykowymi transporterami monoaminy (VMAT)24, osadzonych w błonach komórkowych pęcherzyków. W każdym pęcherzyku może znajdować się od około 20 do 200 cząsteczek neuroprzekaźników. Niektóre pęcherzyki zakotwicza- ją się w błonie komórkowej neuronu w strefach aktywnych, gdzie mogą uwolnić neuroprzekaźniki do synapsy. 31 Zdrowy mózg Krok 3. Uwolnienie do synapsy. Gdy komórka mózgowa zostanie pobudzona, wpadają do niej jony wapnia (Ca++), które sprawiają, że pęcherzyki rozrywają się i wyrzucają cząsteczki neu- roprzekaźnika do synapsy. Pęknięte pęcherzyki zostają wchłonięte przez błonę komórkową lub powracają do cytozolu, aby utworzyć nowe pęcherzyki. Krok 4. Interakcja z sąsiednią komórką. Pewna ilość cząste- czek neuroprzekaźnika przemieszcza się przez synapsę do recep- torów sąsiednich komórek i przekazuje sygnał chemiczny, który pobudza lub hamuje aktywację komórki. Na przykład glutaminian jest neuroprzekaźnikiem pobudzającym i zwykle pobudza akty- wację neuronu. Z kolei neuroprzekaźnik GABA działa zazwyczaj uspokajająco i hamuje aktywację komórki. Po krótkiej interakcji cząsteczka neuroprzekaźnika zostaje uwolniona z receptora z po- wrotem do synapsy. Krok 5. Wychwyt zwrotny. Dzięki transbłonowym białkom transportującym cząsteczki neuroprzekaźnika mogą szybko wró- cić do pierwotnej komórki i zostać umieszczone w nowych pę- cherzykach w  celu ponownego wykorzystania. Ten proces wy- chwytu zwrotnego ma zwykle dominujący wpływ na aktywność neuroprzekaźników w  synapsach, a  działanie większości leków psychotropowych skupia się na transporterach. Na przykład anty- depresanty z grupy SSRI oddziałują bezpośrednio na transportery, hamując wychwyt zwrotny serotoniny i zwiększając stężenie tego neuroprzekaźnika w synapsie. Krok 6. Śmierć. Cząsteczki neuroprzekaźnika ulegają w koń- cu chemicznej degradacji w wyniku której schodzą ze sceny. Na przykład monoaminooksydaza reaguje z pewną ilością cząsteczek serotoniny w synapsie. Poza tym niektóre cząsteczki neuroprzekaź- nika ulegają rozproszeniu, oddalają się od synapsy i w ten sposób 32 Równowaga chemiczna mózgu w pigułce giną. Rysunek 2.2. ukazuje synapsę pomiędzy komórką mózgową i receptorem dendrytu sąsiedniego neuronu. Rysunek 2.2. Schemat synapsy mózgowej puste pęcherzyki akson składniki odżywcze synapsa neuroprzekaźniki uwalniane do synapsy z pękniętych pęcherzyków enzymy neuroprzekaźniki umieszczone w pęcherzykach dendryt receptory neuroprzekaźniki oddziałujące na receptory powracające neuroprzekaźniki (wychwyt zwrotny) Działanie większości leków psychotropowych12 polega na mo- dyfikacji aktywności neuroprzekaźników w synapsie. Jak opisano 33

Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Pobierz darmowy fragment (epub)

Gdzie kupić całą publikację:

Zdrowy mózg
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: