Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00880 011767 7450245 na godz. na dobę w sumie
Zgwałcenie. Definicja, reakcja, wsparcie dla ofiar - ebook/pdf
Zgwałcenie. Definicja, reakcja, wsparcie dla ofiar - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 176
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8092-847-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Publikacja pokazuje materialnoprawne, procesowe i kryminologiczno-wiktymologiczne aspekty przestępstwa zgwałcenia. Referaty ( ) stanowią pogłębione studia przedmiotu, przygotowane na podstawie aktualnego stanu prawa nie tylko polskiego, ale i europejskiego oraz międzynarodowego. Przedstawiają w szczególności aktualne podejście do samego przestępstwa zgwałcenia, obowiązujące standardy kryminalizacyjne oraz zasady postępowania i sposób traktowania jego ofiar i sprawców. W niektórych artykułach poruszono także aspekt psychologiczny i historyczny zagadnienia oraz podano informacje prawnoporównawcze. Większość analiz została przeprowadzona przy szerokim wykorzystaniu polskiej i zagranicznej literatury przedmiotu oraz orzecznictwa sądowego. (...)
Temat jest ważny i niezwykle aktualny w związku z dokonującymi się zmianami legislacyjnymi oraz nowymi tendencjami w zakresie praktyki stosowania przepisów materialnoprawnych oraz procesowych mających zastosowanie w odniesieniu do przestępstwa zgwałcenia. W tekście zawarto również ważne odniesienia do świeżo wydanych wytycznych prokuratorskich w tym zakresie oraz kwestionariuszy ułatwiających indywidualną ocenę wymaganą przez tzw. dyrektywę ofiarową .
Książka ma szansę stać się najbardziej aktualnym pogłębionym naukowo kompendium wiedzy na temat przestępstwa zgwałcenia i stanowić trudną do przeceniania pomoc w praktyce nie tylko organów wymiaru sprawiedliwości i sądów, lecz również organizacji pomocowych świadczących usługi na rzecz osób pokrzywdzonych .
z recenzji prof. dr hab. Eleonory Zielińskiej
Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

Spis treści Wykaz skrótów  / 7 Otwarcie konferencji Robert Hernand  / 9 Danuta Przywara  / 12 Część I Prawnomaterialne aspekty przestępstwa zgwałcenia  / 15 Jarosław Warylewski Zgwałcenie – zagadnienia definicyjne  / 17 Aneta Michalska-Warias Zgwałcenie w małżeństwie – wybrane problemy  / 29 Wojciech Zalewski Zgwałcenie – środki reakcji karnej  / 46 Część II Aspekty procesowe przestępstwa zgwałcenia  / 61 Katarzyna Dudka Praktyka ścigania przestępstw zgwałcenia w świetle badań Instytutu Wymiaru Sprawiedliwości  / 63 Cezary Kulesza Ochrona pokrzywdzonych w procesie karnym  / 76 Piotr Starzyński Funkcja ochronna środków przymusu procesowego  / 96  Spis treści Część III Aspekty wiktymologiczne przestępstwa zgwałcenia  / 113 Ewa Bieńkowska Zgwałcenie – wiktymologia i antywiktymologia (z problematyki wspierania ofiar)  / 115 Urszula Nowakowska Mity i stereotypy na temat przemocy seksualnej a prawo ofiar do sądu i równego traktowania – rola prokuratora w ich przeciwdziałaniu  / 149 Sylwia Spurek Ofiary zgwałcenia a Konwencja o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej  / 162 Załącznik Wytyczne Prokuratora Generalnego z dnia 18.12.2015 r. dotyczące zasad postępowania w sprawach o przestępstwo zgwałcenia  / 171  Wykaz skrótów dyrektywa  2012/29/UE   EKPC   k.k.   k.k.w.   Akty prawne –  dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/29/UE z dnia 25 października 2012 r. ustanawiająca normy minimalne w zakresie praw, wsparcia i ochrony ofiar przestępstw oraz zastępująca decyzję ramową Rady 2001/220/WSiSW (Dz. Urz. UE L 315 z dnia 14 listo- pada 2012 r., s. 57) – europejska Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmieniona następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełniona Protokołem nr 2 (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 z późn. zm.) – ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 z późn. zm.) – ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny wyko- nawczy (Dz. U. Nr 90, poz. 557 z późn. zm.) Konstytucja RP  – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) k.p.k.   k.r.o.   u.o.p.p.ś.   – ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555 z późn. zm.) –  ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 2082 z późn. zm.) –  ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. o ochronie i pomo- cy dla pokrzywdzonego i świadka (Dz. U. z 2015 r. poz. 21)  Wykaz skrótów u.p.p.r.   KZS   NP   OSNKW   OSNwSK   OSP   OTK-A   PiP   Prok. i Pr.   Zeszyty   Prawnicze BAS –  ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemo- cy w rodzinie (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 1390) Periodyki –  Krakowskie Zeszyty Sądowe –  Nowe Prawo –  Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Karna i Woj- skowa –  Orzecznictwo Sądu Najwyższego w Sprawach Karnych –  Orzecznictwo Sądów Polskich –  Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, Zbiór Urzę- dowy, seria A –  Państwo i Prawo –  Prokuratura i Prawo –  Zeszyty Prawnicze Biura Analiz Sejmowych Inne –  Europejski Trybunał Praw Człowieka –  Europejski Trybunał Sprawiedliwości –  Instytut Wymiaru Sprawiedliwości – System Informacji Prawnej LEX –  Sąd Apelacyjny –  Sąd Najwyższy –  Trybunał Konstytucyjny ETPC   ETS   IWS   LEX  SA   SN   TK    Otwarcie konferencji Szanowni Państwo! Jest dla mnie niekłamanym zaszczytem, że mogę otworzyć dzisiejszą kon- ferencję. Jest bowiem ona poświęcona problematyce o niezwykłej wadze społecznej. Truizmem jest przypominanie, że zgwałcenie jest przestępstwem zawierającym nadzwyczaj dużą dawkę cierpienia ofiary. Cierpienia fizyczne- go zadanego gwałtem, cierpienia psychicznego wynikającego z upokorzenia i poniżenia, ale również cierpienia społecznego, które wynika z – wciąż po- wszechnej w Polsce – postawy piętnującej nie tylko sprawcę zgwałcenia, lecz także jego ofiarę. Zgwałcenie ma wymiar indywidualny dotyczący krzywdy konkretnego człowieka, ale dotyczy też jego najbliższych, rodziny. Jednym z priorytetowych zadań prokuratury, jakie przyjęło obecne kierownictwo, było zapewnienie, aby w zakresie przestępstw wywołujących największe szkody fizyczne i moralne ofiar – a do takich należy przestępstwo zgwał- cenia – działania prokuratury były w najwyższym stopniu profesjonalne, sprawne i nacechowane empatią. Przejawem realizacji tego zobowiązania jest dzisiejsze spotkanie. Pragnę wspomnieć, że kolejnym z nich jest opraco- wanie przez Prokuraturę Generalną wytycznych Prokuratora Generalnego dotyczących zasad postępowania prokuratorów oraz innych uprawnionych organów postępowania przygotowawczego w sprawach o zgwałcenia. Goto- wy, obszerny projekt tych wytycznych znajduje się obecnie w fazie opinio- wania merytorycznych komórek organizacyjnych Prokuratury Generalnej. Jest realna szansa na to, aby po zaopiniowaniu przez te komórki i Krajową Radę Prokuratury wytyczne weszły w życie jeszcze w tym roku. Właśnie z tych przyczyn w tytule dzisiejszej konferencji znalazła się triada problemów: definicja zgwałcenia, reakcja na nie i wsparcie dla ofiar.  Otwarcie konferencji Ocena aktualnego sformułowania definicji przestępstwa zgwałcenia, ocena re- akcji organów ścigania i wymiaru sprawiedliwości na zaistnienie takiego prze- stępstwa oraz skali wsparcia państwa i organizacji społecznych dla ofiar, której dokonamy w trakcie naszej dwudniowej konferencji, wykaże, czy rzeczywiście konieczne i możliwe są dalsze zmiany ustawowe w tych zakresach. Chciałbym także, aby wnioski wypracowane w czasie konferencji przeło- żyły się na poprawienie funkcjonowania organów państwowych odpowie- dzialnych za zapobieganie i zwalczanie przestępczości kryminalnej oraz za minimalizowanie negatywnych jej skutków. Na sali znajdują się przedstawiciele środowisk, którzy z racji wykonywa- nych zawodów mają bezpośredni kontakt z ofiarą zgwałcenia. To Państwo sędziowie, prokuratorzy, funkcjonariusze Policji, adwokaci. Są z nami rów- nież politycy, przedstawiciele rządu i naukowcy, a zatem ci, którzy mają wpływ na kształt i stosowanie prawa. Jest to zatem gremium, które posiada potencjał zrealizowania tego zadania. Wszyscy mamy przecież obowiązek zrobić wszystko, co tylko możliwe, aby zapobiec i ograniczyć wiktymizację wtórną, aby spowodować, że ofiary przestępstw będą traktowane z należnym poszanowaniem ich godności i z empatią. Pragnę jedynie przypomnieć, że konferencja nieprzypadkowo odbywa się w ramach „16 dni przeciw przemocy wobec kobiet”. W tym gronie nie muszę szczegółowo omawiać przyczyn uznania przez ONZ 25 listopada Dniem Eliminacji Przemocy wobec Kobiet oraz idei międzynarodowej kampanii „16 dni działań przeciwko przemocy ze względu na płeć”. Szczególnie te dni powinny być przecież poświęcone działaniom zmierzającym do zmini- malizowania zarówno zakresu samej przestępczości, jak i dolegliwości dla ofiar procedur wykrywania i osądzania ich sprawców. Wracając do przejawów aktywności Prokuratora Generalnego na rzecz po- prawy efektywności działań organów procesowych w ściganiu przestępczości kryminalnej, w tym także w świetle przestępstw zgwałcenia oraz działań zmierzających do poprawy sytuacji ofiar przestępstw, wspomnieć muszę także o publikacjach wynikających ze współpracy z naszym patronem, wy- dawnictwem Wolters Kluwer SA. Pozwolę sobie wspomnieć, że do tej pory zostały wydane następujące opracowania dotyczące tej tematyki: 10 Otwarcie konferencji 1. Uprawnienia pokrzywdzonego przestępstwem; 2. Mediacja karna jako forma sprawiedliwości naprawczej; 3. Wiktymizacja wtórna. Geneza, istota i rola w przekształcaniu polityki traktowania ofiar przestępstw; 4. Mediacja w praktyce prokuratorskiej – dziś i jutro; 5. Kompensata państwowa dla ofiar przestępstw w Polsce – teraźniejszość i przyszłość; 6. Ofiary przestępstw z nienawiści; 7. Mediacja karna jako instytucja ważna dla pokrzywdzonego; 8. Jak skutecznie chronić ofiary przemocy w rodzinie; 9. Ochrona danych osobowych i wizerunku ofiary; 10. Ofiary handlu ludźmi; 11. Dziecko uczestniczące w postępowaniu karnym; 12. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/29/UE ustanawiająca normy minimalne w zakresie praw, wsparcia i ochrony ofiar przestępstw. Komentarz; 13. Unijne standardy programów sprawiedliwości naprawczej; 14. Indywidualna ocena służąca ustaleniu szczególnych potrzeb ofiar prze- stępstw w zakresie ochrony. Są one rozpowszechniane wśród prokuratorów, sędziów i przedstawicieli innych środowisk prawniczych. Na zakończenie chciałbym przypomnieć, że przyjęta została konwencja rela- cjonowania sesji na żywo przez Internet. Dzięki temu każdy zainteresowany może włączyć się do debaty. Dziękuję Państwu za przybycie na dzisiejszą sesję. Życzę owocnych obrad i czekam na wnioski, które Prokurator Generalny będzie mógł wykorzystać w dalszej swojej pracy. Robert Hernand, zastępca Prokuratora Generalnego 11 Dzień dobry! Witam wszystkich Państwa bardzo serdecznie na kolejnej już konferencji poświęconej prawom ofiar przestępstw (poprzednio gościł nas w swoich progach Trybunał Konstytucyjny). Konferencji, do współorganizowania której zostaliśmy zaproszeni przez Prokuraturę Generalną oraz niestety nie- obecnego dzisiaj, z przyczyn obiektywnych, Pełnomocnika Rządu do spraw Równego Traktowania. Dwa lata temu weszły w życie nowelizacje kodeksu karnego i kodeksu po- stępowania karnego, stanowiące, że wszczynanie śledztw o przestępstwa przeciwko wolności seksualnej nie będzie uzależnione od wniosku ofiary. Katalizatorem przyjęcia nowelizacji, za którą – warto to podkreślić – gło- sował cały sejm (od lewej do prawej – co w naszym parlamencie zdarza się bardzo rzadko), był wymóg stawiany przez Konwencję Rady Europy o zwalczaniu i zapobieganiu przemocy wobec kobiet (choć postulaty tego dotyczące pojawiały się już znacznie wcześniej). Rozumiem, że dzisiejsze spotkanie ma nam pomóc w ocenie, czy zmiana przepisów bardziej zrealizowała nadzieje wnioskodawców, czy też raczej po- twierdziły się obawy nie tyle jej przeciwników, ile raczej sceptyków, których przecież również nie brakowało. Innymi słowy, czy zmiana procedur wprowadzająca konieczność wszczęcia postępowania karnego przez organy ścigania w sytuacji, gdy tylko powezmą one skądkolwiek informację o zgwałceniu, spowodowała, że wzrósł odsetek wykrytych przestępstw tego rodzaju i ukaranych sprawców. Czy rzeczywiście możemy mówić o tym, że ofiary rzadziej doznawały wtór- nej wiktymizacji związanej z kolejnymi kontaktami z organami ścigania i sądem? 12 Otwarcie konferencji Czy wreszcie zorganizowano sprawny i skuteczny system wsparcia gwa- rantujący ofiarom zrozumienie, poczucie bezpieczeństwa, a także opiekę psychologiczną? Z docierających do nas informacji wynika, że we wszystkich wymienio- nych zakresach pozostaje jeszcze bardzo dużo do zrobienia, a sama zmiana przepisów dotykających tak wrażliwej i intymnej sfery człowieka nie mogła załatwić i nie załatwiła problemu. I tak, jeśli chodzi o uniezależnienie ścigania od woli osoby pokrzywdzonej, to już przed zmianą przepisów występowało przyzwolenie na tzw. ciche cofanie wniosków. Dziś sprawa wygląda podobnie, tyle że zamiast aprobaty dla oświadczenia o cofnięciu wniosku, organy ścigania w imię poszanowa- nia „woli pokrzywdzonych” stwierdzają, że „brak jest danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie przestępstwa”. Tak jest po prostu łatwiej. Celem nadal niezrealizowanym jest wzmocnienie wsparcia dla osób po- krzywdzonych. Sporadycznie się bowiem zdarza, by osoby pokrzywdzone informowane były o tym, do kogo wystąpić o pomoc na przykład psycho- logiczną. Ograniczenie liczby „okazji”, w trakcie których osoby pokrzywdzone mają kontakt z organami ścigania i sądem, miało nastąpić poprzez wprowadze- nie zasady jednego przesłuchania. Tymczasem nadal osoba pokrzywdzona opowiada o swojej traumie policjantowi na miejscu zdarzenia, potem temuż samemu w ramach odbierania zawiadomienia o przestępstwie, następnie sądowi i ewentualnie biegłemu, który ma ocenić, czy mówi ona prawdę. Przy czym możliwe jest – co prawda wyjątkowo – kolejne przesłuchanie, gdy wniesie o to sprawca. Wreszcie nadal pozostaje dyskusyjne to, czy definicja zgwałcenia, zwłasz- cza w świetle tzw. konwencji antyprzemocowej, jest optymalna i zasadnie uzależnia zaistnienie zgwałcenia od użycia przez sprawcę przemocy, groźby czy też podstępu. Mam nadzieję, że uważne pochylenie się przez zaproszonych do udziału w tej konferencji, zarówno badaczy, jak i praktyków, nad istniejącymi problema- 13 Otwarcie konferencji mi pozwoli na precyzyjne zidentyfikowanie tych obszarów, które wymaga- ją zmiany i dookreślenia jej kierunków. Tradycyjnie życzę interesującego i owocnego spotkania. Danuta Przywara, Prezes Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka 14 Część I Prawnomaterialne aspekty przestępstwa zgwałcenia 1 1 Jarosław Warylewski* Zgwałcenie – zagadnienia definicyjne Zgwałcenie jest przede wszystkim przedmiotem zainteresowań i badań na- uki prawa karnego materialnego, jednak z uzasadnionych powodów jest też wdzięcznym tematem dla nauki procesu karnego, kryminologii, wiktymo- logii, kryminalistyki, seksuologii sądowej, a spoza nauk penalnych zapewne socjologii. Nie może więc dziwić teza, że tylko badania o charakterze inter- dyscyplinarnym i ścisła współpraca oraz wymiana wyników badań mogą zaowocować sukcesami w zapobieganiu i przeciwdziałaniu temu najpoważ- niejszemu, najbardziej społecznie szkodliwemu przestępstwu seksualnemu i jednocześnie jednemu z najbardziej ciężkich przestępstw przeciwko do- brom o charakterze indywidualnym. W tym krótkim opracowaniu o charakterze przyczynkarskim postaram się odpowiedzieć na pytania: czym zgwałcenie jest, a czym nie jest. Prosta defini- cja nie jest właściwie możliwa, a gdyby chcieć mimo wszystko taką wskazać, należałoby odesłać wprost do treści art. 197 k.k., którego znamiona w sposób najbardziej syntetyczny definiują ten typ czynu zabronionego, czy też raczej wiele odmian zgwałcenia zawartych w tym przepisie typizującym. Z koniecz- ności pomijając rozwiązania z kodyfikacji karnych z 1932 i 1969 r., wskażę jedynie, że obecne brzmienie art. 197 k.k. jest wynikiem dwóch, a uwzględ- niając zmianę trybu ścigania – trzech zmian normatywnych (z lipca 2005 r., z listopada 2009 r. i z czerwca 2013 r.). Zmieniły się wszystkie pierwotnie uchwalone zagrożenia karne (ulegając zaostrzeniu) i od 27 stycznia 2014 r. zgwałcenie ścigane jest bezwarunkowo z oskarżenia publicznego, wobec wcześniej obowiązującego trybu na wniosek pokrzywdzonego. * Prof. zw. dr hab. Jarosław Warylewski, Kierownik Katedry Prawa Karnego i Kryminologii, Wy- dział Prawa i Administracji Uniwersytetu Gdańskiego. 1 Jarosław Warylewski Zgwałcenie jest nazwą przestępstwa o pochodzeniu normatywnym, wystę- puje między innymi w art. 197 § 3 k.k. oraz w art. 64 § 2, art. 118a § 2 pkt 4 i w art. 148 § 2 pkt 2 k.k. (łącznie w kodeksie karnym cztery razy i w każdym z tych przypadków termin ten powinien być interpretowany identycznie), natomiast powszechnie i potocznie używana nazwa „gwałt” nie jest syno- nimem zgwałcenia, a jej używanie powinno być uznawane za błąd. Nawet semantyczne rozumienie „zgwałcenia” nie odpowiada normatywnemu, prawnemu znaczeniu tego terminu. Zgwałcenie w rozumieniu polskiego kodeksu karnego obejmuje również zachowania podstępne, których nie obejmuje lingwistyczne rozumienie tego terminu, ograniczone do użycia przemocy lub groźby. W rozumieniu powszechnym zgwałcenie polega na wymuszeniu stosunku seksualnego, natomiast ustawodawca za zgwałcenie uznaje również, w art. 197 § 2 k.k., między innymi doprowadzenie do innych czynności seksualnych (nieobejmujących ani obcowania płciowego, ani sto- sunku seksualnego, ani spółkowania), które ograniczyć się mogą na przykład do pocałunków, dotykania, głaskania, obejmowania, poklepywania itp. De lege lata normatywne pojęcie zgwałcenia jest zbyt szeroko zakreślone, a przesunięcie na przykład doprowadzenia innej osoby do poddania się innej czynności seksualnej albo wykonania takiej czynności do osobnego typu przestępstwa zapobiegłoby, jak sądzę, etykietyzacji ofiar i ich powtórnej wiktymizacji. Należy zwrócić uwagę, że dość poważne, a w każdym razie dotychczas nie- występujące, problemy definicyjne dotyczące zgwałcenia pojawiły się wraz z nowelizacją kodeksu karnego z dnia 27 lipca 2005 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny, ustawy – Kodeks postępowania karnego i ustawy – Kodeks karny wykonawczy1. W art. 197 § 3 k.k. znajdowała się dotychczas definicja ustawowa zgwałcenia, wskazująca, że ze zgwałceniem mamy do czynienia, jeżeli sprawca wypełnia znamiona określone w art. 197 § 1, 2 lub 3. Wska- zywało na to sformułowanie z art. 197 § 3 k.k. w brzmieniu: „Jeżeli sprawca dopuszcza się zgwałcenia określonego w § 1 lub 2”. Od 26 września 2005 r. art. 197 § 3 k.k. miał brzmienie: „Jeżeli sprawca dopuszcza się zgwałcenia wspólnie z inną osobą, podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3”. Zgwałcenie w tym typie kwalifikowanym stało się więc 1 Dz. U. Nr 163, poz. 1363. 1
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Zgwałcenie. Definicja, reakcja, wsparcie dla ofiar
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: