Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00388 009702 7505092 na godz. na dobę w sumie
Zioła w leczeniu dolegliwości serca i układu krążenia - ebook/pdf
Zioła w leczeniu dolegliwości serca i układu krążenia - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Herbavis Język publikacji: polski
ISBN: 9788392484943 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> zdrowie, medycyna >> zdrowie i uroda
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Książka skierowana jest do tych wszystkich z Państwa, którzy mają lub mogą mieć różnego rodzaju dolegliwości związane z pracą serca i chorobami układu krążenia.

Pomyślana jest jako swoiste kompendium zawierające sprawdzone informacje, wskazówki i porady, jakimi roślinami leczniczymi i uzyskanymi z nich przetworami można zapobiegać wystąpieniu wielu dolegliwościom układu krążenia. Właściwe użycie ziół pobudza organizm do samoleczenia.

Książka stanowi ilustrowany przewodnik po najlepszych i najbardziej pomocnych roślinach leczniczych stosowanych w schorzeniach, o których wyżej mowa.

Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

Zioła W leczeniu dolegliwości serca i chorób układu krążenia Mateusz Emanuel Senderski 5 Projekt okładki Łukasz Dutkiewicz Szatę graficzną oraz układ typograficzny zaprojektowała Maria Zaar Ilustracje Aneta Borewicz i ze zbiorów autora Redakcja techniczna i realizacja komputerowa Maria Zaar Współpraca Stanisława Prokop-Dutkiewicz Łukasz Dutkiewicz Korekta Zespół © Copyright by Mateusz E. Senderski, Podkowa Leśna 2011 ISBN 978-83-924849-4-3 Wydawca Mateusz E. Senderski ul. Podleśna 11, 05-807 Podkowa Leśna tel. 22 490 40 60 tel./faks 22 758 53 72 e-mail: mateuszsenderski@o2.pl sendine@wp.pl Druk i oprawa Zakłady Graficzne MOMAG SA ul. Farbiarska 28/32, 97-200 Tomaszów Mazowiecki tel. 44 724-28-87; 44 724-68-09 faks 44 724-22-71 e-mail: momag@momag.com.pl www.momag.com.pl Spis treści Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 I. Co warto wiedzieć o zielarstwie i ziołolecznictwie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 II. Podstawowe substancje czynne występujące w roślinach leczniczych . . . . . . . 18 III. Rodzaje ziół stosowane w dolegliwościach serca i chorobach układu krążenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29 IV. Serce i układ krążenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35 1. Serce 2. Krążenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36 V. Dolegliwości serca i schorzenia układu krążenia oraz najważniejsze zioła i przetwory roślinne stosowanie w ich profilaktyce i leczeniu . . . . . . . . . . . . . 40 1. Anemia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40 2. Arytmia serca . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42 3. Choroba Reynauda . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47 4. Choroba wieńcowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50 5. Choroba wieku podeszłego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57 6. Chromanie przestankowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59 7. Cukrzyca . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 62 8. Dusznica bolesna (dławica piersiowa) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71 9. Hemoroidy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 75 10. Kołatanie serca . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 80 11. Krążenia obwodowego niewydolność . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 85 12. Maciczne krwawienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 86 13. Miażdżyca tętnic . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 86 14. Nadciśnienie tętnicze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 96 15. Nerwica serca . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 102 16. Niedociśnienie tętnicze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 107 17. Niedokrwienie kończyn . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 110 18. Obrzęk limfatyczny (słoniowacizna) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 112 19. Obrzęki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 114 20. Osłabienie serca . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 114 21. Owrzodzenia żylakowate . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 117  • 22. Plamica, inaczej kruchość (albo łamliwość) naczyń włosowatych . . . . . . . . 120 23. Powiększone gruczoły chłonne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 121 24. Przewlekła niewydolność żylna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 121 25. Serca niewydolność względna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 124 26. Wysoki poziom cholesterolu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 127 27. Względna niewydolność krążenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 136 28. Zakrzepowe zapalenie żył . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 138 29. Żylaki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 141 VI. Monografie najważniejszych roślin leczniczych przydatnych w leczeniu dolegliwości serca i chorób układu krążenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .149 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .335 VII. Literatura VIII. Indeks polskich i łacińskich nazw roślin leczniczych pomocnych dla serca i układu krążenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .336 IX. Indeks nazw łacińskich i nazw polskich roślin leczniczych pomocnych dla serca i układu krążenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .338 Herbaty ziołowe, suplementy diety firmy Herbavis . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .340 Herbaty ziołowe w leczeniu dolegliwości serca i chorób układu krążenia. . .366 •  Wstęp Natura nasza jest w ruchu. Zupełny odpoczynek to śmierć. Blaise Pascal Najbardziej bliski naturze i skuteczny lek na serce i układ krążenia – to ruch i zioła Autor Wielu czytelników poznało mnie już wcześniej jako autora mojej pierwszej książki – poradnika Prawie wszystko o ziołach, której trzy wydania: pierwsze w 2005 roku, drugie w 2007 i trzecie pod nieco zmienionym tytułem – Zioła, praktyczny poradnik i ziołach i ziołolecznictwie znalazły uznanie i uzyskały wysoką ocenę czytelników. Podbudowany szerokim pozytywnym odbiorem tematyki zielarstwa i ziołolecz- nictwa przez tak wielu zwolenników medycyny naturalnej napisałem i wydałem w 2009 roku drugą książkę z serii „Mądrość natury” pod tytułem Zioła w leczeniu dolegliwości i chorób układu trawiennego, wątroby i trzustki. W 2010 trzecią książ- kę pod tytułem Zioła w nalewkach leczniczych, a w 2011 kolejną, czwartą już książ- kę pod tytułem Zioła w leczeniu artretyzmu, reumatyzmu oraz innych dolegliwości i schorzeń układu ruchowego. Dotrzymałem zatem postanowień, które wyraziłem we wstępach do drugiej i trzeciej książki, że będę pisał kolejne prace, aby swoją wiedzą z zakresu zielarstwa i ziołolecznictwa popartą wieloletnim doświadczeniem, podzielić się z czytelnikami, pomagając im – mam nadzieję – zadbać o zdrowie własne i ich najbliższych, korzy- stając z niepowtarzalnych właściwości ziół. Teraz jestem o tym przekonany. W tym miejscu chciałbym serdecznie podziękować tym wszystkim z Państwa, którzy do mnie napisali, bądź wyrazili swą opinię o moich książkach telefonicz- nie lub mailowo, a także osobiście. Jest to dla mnie wielka satysfakcja. Dziękuję też wszystkim czytelnikom, którzy kupili te książki i które dzięki temu zyskały dużą popularność i stały się znane. Państwa opinie utwierdziły mnie w przekonaniu, że warto było poświęcić kilka lat pracy aby zebrać tak wiele potrzebnych informacji na temat zielarstwa i ziołolecznictwa i po połączeniu ich z moim 40-letnim doświad- czeniem przenieść je do książek. Nadal życzeniem moim jako autora jest aby zawarty w wymienionych wyżej książkach, a także tej, którą oddaję do rąk czytelników – piątej z kolei pod tytułem „Zioła w leczeniu dolegliwości serca i chorób układu krążenia” i przekazany zasób 5 • wiadomości oraz praktycznych informacji z dziedziny zielarstwa i ziołolecznictwa stały się swoistym kompendium wiedzy z tej tematyki. Mogę powtórzyć ze wstępu do mojej drugiej książki, że nie zawiodłem się na swoich czytelnikach. Potwierdzi- ła się opinia, że istnieje w naszym społeczeństwie duże zainteresowanie fitoterapią i potrzeba przybliżenia w profesjonalny sposób wielu zwolennikom ziołolecznictwa takiej tematyki. Ma to dla mnie jako autora duże znaczenie, mobilizuje do pogłę- biania już zdobytej wiedzy o współczesne badania naukowe i pozyskiwanie nowych materiałów niezbędnych do pracy przy pisaniu kolejnych książek. Idąc za głosem wielu czytelników, ale i poważnych odbiorców postanowiłem na- pisać tę książkę, mając nadzieję, że i ona – tak samo jak poprzednie 4 tytuły – spot- ka się z przychylnym przyjęciem, trafi w potrzeby i oczekiwania wielu czytelników, którzy mają lub mogą mieć problemy z dolegliwościami serca i chorobami układu krążenia. Ostatnie 30 lat to powrót do leków naturalnych. Coraz bardziej uświadamia- my sobie znaczenie ziół w leczeniu i utrzymaniu zdrowia. W książce tej opowiem w przystępny sposób jak zadbać o serce. Jakie zioła i ich przetwory są najskuteczniej- sze w prewencji i w leczeniu chorób układu krążenia i dlaczego zioła są tak ważne w profilaktyce i leczeniu najbardziej rozpowszechnionych, a zarazem bardzo nie- bezpiecznych dla życia chorób takich jak: miażdżyca tętnic, nadciśnienie tętnicze, zbyt wysoki poziom lipidów – cholesterolu i trójglicerydów we krwi, cukrzyca, nie- wydolność krążenia, choroba niedokrwienna serca i zaburzenia rytmu serca, a także przekażę w najbardziej wiarygodny sposób jak wiele można zrobić stosując zioła i ich przetwory, by zapobiec chorobom układu krążenia – tej pladze już XXI wieku. Chciałbym w kilku zdaniach przedstawić się nowym czytelnikom. Jestem prak- tykiem, znawcą ziół, zwolennikiem fitoterapii, od 40 lat związanym zawodowo z zie- larstwem i ziołolecznictwem. Byłem długoletnim pracownikiem przedsiębiorstwa Herbapol, współpracowałem, a następnie pracowałem w firmie zagranicznej Inter- Fragrances. Od 25 lat kieruję zorganizowanymi przez siebie zakładami przetwórstwa zielarskiego produkującymi leki naturalne i ziołowe suplementy diety. Jestem zwolennikiem medycyny naturalnej i pasjonatem ziołolecznictwa. Mot- tem mojego działania w zielarstwie i ziołolecznictwie jest hasło: NaJPIErW Natu- ra, Na CHEMIĘ JESZCZE CZaS. Jestem zdeklarowanym propagatorem samoleczenia. Warte podkreślenia, że jest to narastająca tendencja, którą obserwuje się w ostatnich latach na świecie – szczególnie w rozwiniętych społeczeństwach USA, Kanady, Au- stralii oraz Europy Zachodniej i – co bardzo cieszy – także w Polsce. Jestem zwolennikiem holistycznego, całościowego podejścia do człowieka. Nie wyróżniajmy tylko ciała i tylko psychiki. One stanowią całość i to jest ważne w le- czeniu. Jestem zwolennikiem medycyny holistycznej, hasła SaM SOBIE BĄDŹ LEKa- rZEM, BO tY NaJLEPIEJ MOŻESZ POZNaĆ SWÓJ OrGaNIZM. Jestem przekonany, że aby pomóc swemu zdrowiu warto zwrócić się w kierunku łagodniejszych środków pochodzenia roślinnego. Mądrość natury sprawiła, że w roślinach leczniczych tkwi wielka siła, ale żeby ją właściwie stosować trzeba spełnić kilka podstawowych warun- ków. Po pierwsze trzeba wiedzieć, które zioła, jakie ich części lecznicze i kiedy zbie- rać. Po drugie jak je przetwarzać i jak używać, aby zachowały najwięcej substancji •  czynnych, po trzecie – jakie substancje aktywne są w ziołach najcenniejsze z punktu widzenia człowieka i jak mogą one wspomagać nasze organizmy bez pozostawiania skutków ubocznych, i po czwarte wreszcie – które z nich wybrać i jak stosować, aby pomogły naszemu zdrowiu. We wstępach do wszystkich moich książek ciągle powtarzam. Jedno jest niepod- ważalne: natura sama w swej mądrości przygotowała najlepsze lekarstwa, ale już od nas zależy jak będziemy z nich korzystać. Zanim opowiem Państwu, o czym jest ta moja piąta już książka, chciałbym po- nownie podkreślić, że stosowanie leków naturalnych niesie duże nadzieje, a poszu- kiwanie coraz to nowych właściwości leczniczych roślin i leków uzyskiwanych z ziół jest stale kontynuowane. To ogromnie budująca praca, która wymaga wyobraźni, wiedzy, wytrwałości, czasu i nakładów finansowych w poszukiwanie na całym świe- cie nowych roślin, zawierających cenne dla zdrowia właściwości. To ogromne wy- zwanie dla współczesnej medycyny naturalnej. Książka ta skierowana jest do wszystkich tych z Państwa, którzy chcą mieć zdrowe serce i sprawnie działający układ krążenia. Zawiera sprawdzone informacje, wska- zówki i konkretne porady, jakimi roślinami leczniczymi i uzyskanymi z nich prze- tworami można przeciwdziałać wystąpieniu określonych chorób układu krążenia, jak je ograniczać, ale też i leczyć. Pamiętajmy jednak, że w chorobach układu krąże- nia stosowanie roślin leczniczych ma głównie charakter zapobiegawczy. Są dobrze tolerowane i dlatego nadają się do długotrwałego leczenia, a podstawowym celem ich stosowania jest niedopuszczenie, aby groźne choroby układu krążenia w ogóle miały szansę się rozwinąć. Omówiłem najważniejsze choroby, najpowszechniej występujące w dolegliwoś- ciach serca i układu krążenia i zioła najbardziej przydatne w profilaktyce i ich lecze- niu. Uszeregowałem też ponad 100 ziół i mieszanek ziołowych, które mogą pomóc w dolegliwościach układu krążenia. Przedstawiłem podstawowe właściwości roślin leczniczych, które predysponu- ją je do stosowania na serce i układ krążenia. I wreszcie wymieniłem i opisałem znaczące preparaty ziołowe i leki naturalne dostępne na rynku bez recepty, a także zioła i najbardziej skuteczne mieszanki ziołowe – suplementy diety, znane ze swych właściwości przeciwmiażdżycowych, przeciwcholesterolowych, przeciwcukrzyco- wych i przeciwnadciśnieniowych, korzystnie działających w dolegliwościach serca, przeciwdziałających wystąpieniu wielu ważnych chorób układu krążenia. Książka ta – mam nadzieję – dostarczy niezbędnej wiedzy i praktycznych infor- macji tym wszystkim z nas, którzy mają różnego rodzaju dolegliwości serca takie jak arytmia serca, kołatanie serca, osłabienie serca, zaburzenia rytmu serca czy choroby układu krążenia jak: miażdżyca, cukrzyca, wysoki poziom cholesterolu i trójglicery- dów, nadciśnienie tętnicze – jak przede wszystkim zapobiegać tym przypadłościom. Jak je leczyć – jakie zioła i naturalne leki, w jakich ilościach i w jaki sposób stosować, aby zatrzymać postęp tych niebezpiecznych dla życia schorzeń. Jak skutecznie po- prawić krążenie? Jak uspokoić osłabione serce? I wreszcie jak je wzmocnić? W książ- ce tej omówiono prawie sto ziół i kilkaset przetworów ziołowych, które powinny być ważnym składnikiem każdej kuracji wzmacniającej serce i przeciwdziałającej  • poważnym chorobom układu krążenia. Zioła i ich przetwory oraz naturalne leki po- winny być istotnym elementem (razem z aktywnością fizyczną i zdrowymi nawyka- mi żywieniowymi w zapobieganiu dolegliwościom serca i powikłaniom) będących następstwem chorób układu krążenia. Książka ta jest przeznaczona dla tych wszystkich, którzy nie zawsze w najlżejszych dolegliwościach serca i układu krążenia chcą być traktowani środkami chemicznymi i zechcą dowiedzieć się, że można pomóc sercu i przeciwdziałać miażdżycy, cukrzy- cy, nadciśnieniu i wysokiemu poziomowi cholesterolu i lipidów przy pomocy ziół w postaci prostych w użyciu naparów, odwarów bądź nalewek ziołowych. Współczesny świat pełen pośpiechu, stresów, braku czasu aby zadbać o własne zdrowie, wielogodzinne siedzenie przy komputerach, powszechna chemizacja za- równo środowiska jak i tego, co jemy i pijemy, złe nawyki żywieniowe, ale przede wszystkim brak ruchu, przyczyniają się do wzrostu liczby ludzi z dolegliwościa- mi i schorzeniami serca i układu krążenia. Codziennie przybywa wśród nas osób z wysokim poziomem cholesterolu, nadciśnieniem, cukrzycą i zagrożeniem chorobą wieńcową. W organizmach natomiast, następują zmiany, które w rezultacie mogą dopro- wadzić do zawału albo udaru. Choroby serca i układu krążenia statystycznie są naj- częstszą przyczyną śmierci, nie tylko w Polsce. Cywilizacja obok wielu wspaniałych, służących człowiekowi wynalazków niesie również wiele problemów zdrowotnych. Przyczynami tego stanu obok czynników dziedzicznych jest także konserwowana żywność, sztuczne barwniki, skażenie wody i powietrza. Siedzący tryb życia, brak ruchu, niezdrowe nawyki żywieniowe – oto główne czynniki ryzyka chorób serca i układu krążenia. Jak to zmienić? Co zrobić, żeby się przed tym uchronić? Od nas samych zależy, czy potrafimy wśród zgiełku współczesnego świata umiejętnie korzystać z darów natury. Wszak mądrości natury nic nie dorówna. Leki chemiczne w wielu przypadkach przynoszą natychmiastową ulgę, a często ratują życie, ale nie usuwają przyczyn, które powodują np. arytmię czy kołatanie serca lub podwyższony poziom cholesterolu i trójglicerydów i do tego pociągają za sobą wiele szkodliwych dla innych organów człowieka skutków ubocznych. Powsta- je złudne przeświadczenie o potędze chemicznej pigułki, ale tak nie jest. W ostatnich latach świat zmienił swoje podejście do leków chemicznych i wy- raźnie zwraca się w kierunku łagodniejszych środków pochodzenia naturalnego. Zainteresowanie na świecie produktami naturalnymi jest ogromne i systematycznie rośnie. Medycyna naturalna oparta na wiedzy płynącej z głębi dziejów i poparta do- świadczeniem wielu pokoleń – nie jest modą ale najbardziej rozsądnym podejściem – wręcz koniecznością. Wielką rolę spełniają tu właśnie zioła i przetwory z nich uzyskiwane, często w bardzo prosty sposób, aby zachować jak najwięcej substancji czynnych. Zioła działają wolniej, ale często skuteczniej i stosowane rozważnie i ze znajomością ich podstawowych właściwości – praktycznie bez skutków ubocznych. I tu istotna uwaga. Nie wystarczy rozpocząć stosowania ziół, kiedy upewni nas lekarz i wyniki ostatnich badań, że z naszym sercem nie jest najlepiej. Najważniejsza •  jest profilaktyka i dlatego chociażby z tej książki dowiemy się, jakie zagrożenie dla zdrowia i życia stanowią choroby serca i układu krążenia. Od czego zacząć? Ko- nieczne są badania. Badania profilaktyczne jak sama nazwa wskazuje mają zapobiegać. Badamy się, żeby sprawdzić, czy wszystko jest w porządku, a jeśli nie, to żeby ustalić, co nam do- lega i określić chorobę zanim narobi nam w życiu szkody. Krew, cholesterol, cukier czy ciśnienie – te badania powinnyśmy wykonywać przynajmniej raz w roku. Po ich analizie (możemy to zrobić często sami, a jeśli nie, to pokazujemy je lekarzowi i on oceni) dowiemy się, czy potrzebne są jeszcze inne, bardziej specjalistyczne analizy. Oznacza to, że każdy z nas powinien takie podstawowe badania raz do roku wyko- nać, nawet jeśli nic mu nie dolega. Zaczynamy od ogólnego badania lekarskiego. Ciśnienie tętnicze zwykle mierzymy przy okazji każdej wizyty u lekarza. War- tości ciśnienia wyrażone są milimetrach słupka rtęci (mm/Hg), a wynik podawany jest zwykle w takiej postaci: 120/80 mm/Hg. Pierwsza z podanych wartości ozna- cza ciśnienie skurczowe, druga rozkurczowe. Za nadciśnienie uznaje się wartości równe lub przekraczające 140 mm/Hg dla ciśnienie skurczowego lub przekraczające 90 mm/Hg dla ciśnienia rozkurczowego. Następnie robimy ogólne badanie krwi. Z pobranej krwi, po analizie będzie spo- rządzony lipidogram, czyli zapis stężenia cholesterolu i trójglicerydów. To badanie jest szczególnie ważne dla osób z nadciśnieniem i cukrzycą, a także otyłych i palaczy. O prawidłowych wartościach cholesterolu, trójglicerydów i pozio- mie cukru będzie mowa w rozdziałach poświęconych tym chorobom. Generalnie należy poznać własny organizm. Po przeprowadzeniu stosownych badań należy ustalić wspólnie z lekarzem jakie mamy dolegliwości i z powodu jakich chorób układu krążenia cierpimy. Konieczne jest poznanie ich przyczyn i dopiero wówczas można przystąpić do leczenia. Nikła skuteczność leczenia farmakologicz- nego wielu dolegliwości serca i chorób układu krążenia dzięki fitoterapii stwarza możliwość uzyskania dobrych efektów. Zaletą leczenia ziołowego jest podawanie substancji czynnych w formach łatwo przyswajalnych przez organizm i działających kompleksowo. Kolejną zaletą tego le- czenia jest jego mała toksyczność i brak działań ubocznych, czego nie można powie- dzieć o stosowanych lekach syntetycznych. W tym miejscu można nawet pokusić się o stwierdzenie, że zioła nie cieszą się wielką popularnością wśród producentów leków opartych na chemii. Nic w tym dziwnego, dlatego że rośliny lecznicze stanowią bardzo groźną konkurencję dla le- karstw otrzymywanych sztucznie. Są bowiem tanie i „niestety” także – pomagają. Zastanawiające, prawda? Ale nie bardzo. Pomyślmy o tym. Czy zdołamy z ziół właś- ciwie korzystać w znacznej mierze zależy od nas samych. Nasze zdrowie leży przede wszystkim w naszych rekach. Ziołolecznictwo pozwa- la na wzbogacenie metod leczniczych i jest pomocne w kompleksowym leczeniu dolegliwości serca i wielu chorób układu krążenia. Samoleczenie może też stanowić konieczną alternatywę w przypadku łagodnych dolegliwości serca i niezbyt groźnych w początkowych stadiach, ale jasno określo- nych chorób układu krążenia.  • W książce tej, którą teraz oddaję do rąk czytelników, oprócz podstawowych wia- domości i informacji z zakresem zielarstwa i ziołolecznictwa znajduje się opis zna- czących właściwości leczniczych we wspomaganiu serca i terapii schorzeń układu krążenia. Przedstawiam w niej sprawdzone w badaniach naukowych rośliny leczni- cze i uzyskane z nich przetwory, a także klasyfikację najbardziej znanych ziół, któ- rych właściwości przesądzają, że właśnie te zioła są najodpowiedniejsze w łagodze- niu dolegliwości serca i poprawiają krążenie krwi. Opisuję także najczęściej występujące – są to także niestety najgroźniejsze dla zdrowia dolegliwości serca i choroby układu krążenia i omawiam szeroko właściwo- ści ziół przydatnych do ich leczenia. Podaję także jasne kryteria doboru poszczegól- nych roślin zielarskich i ich przetworów do konkretnego schorzenia. W rozdziale poświęconym monografiom prezentuję również najbardziej istotne właściwości roślin leczniczych wyróżniających się korzystnym oddziaływaniem na serce, układ krążenia, a także często na inne układy, chociażby na układ mięśniowo- kostny i nerwowy. Skrótowo przedstawiam (z uwagi na ograniczoną objętość tej książki) także opis roślin leczniczych i ich występowanie. Tego rodzaju informacje zostały umieszczone w szerokim ujęciu w mojej pierwszej książce pod tytułem Prawie wszystko o ziołach (dwa wydania) i jej modyfikacji pod tytułem: Zioła, praktyczny poradnik o ziołach i ziołolecznictwie (trzecie wydanie). Na początku książki opowiedziałem co warto wiedzieć o zielarstwie i ziołolecz- nictwie, omówiłem podstawowe substancje czynne, które decydują o wykorzystaniu ziół do leczenia wielu różnych schorzeń, w tym także dolegliwości serca i chorób układu krążenia. Dalej opisałem najbardziej skuteczne zioła jednorodne, a tak- że mieszanki ziołowe i inne przetwory pomocne w profilaktyce dolegliwości serca i układu krążenia i leczeniu tych schorzeń. Każdy z czytelników będzie miał możliwość poznania, jakie zioła jednorodne lub mieszanki ziołowe czy preparaty przetworzone może stosować w niedomaganiach ser- ca i problemach z krążeniem. Należy jednak pamiętać, że każdy z Państwa, kto zde- cyduje się na leczenie ziołami i preparatami naturalnymi powinien najpierw wykonać niezbędne badania, właściwie odczytać ich wyniki i dopiero po konsultacji z lekarzem ustalić rodzaj i charakter jego dolegliwości oraz przyczyny schorzeń, na które cierpi. Samoleczenie – tak, ale po przeprowadzeniu niezbędnych badań i konsultacji z lekarzem prowadzącym, aby nie tylko złagodzić ból i inne objawy, ale ograniczać, a nawet eliminować czynniki ryzyka powodujące określone dolegliwości serca i cho- roby układu krążenia. Powtórzmy: w przypadku jakichkolwiek wątpliwości koniecz- nie należy konsultować się z lekarzem. Informacje zawarte w tej książce pozwolą każdemu z nas, który jest zwolenni- kiem ziołolecznictwa – po ustaleniu rzeczywistych dolegliwości i zagrożeń w pra- cy serca i układu krążenia – podjąć terapię lekami naturalnymi, a w sytuacji, kiedy nie wystąpiły jeszcze konkretne dolegliwości, ale mają już miejsce pewne symptomy świadczące o możliwości ich pojawienia się, przeciwdziałać ich zaistnieniu. Zawsze lepiej przeciwdziałać nie dopuszczając do nasilenia pojawienia się wyraźnych oznak, aniżeli leczyć niekorzystne dla zdrowia zmiany w organizmie. • 10 Dla lepszego zrozumienia jak postępować podam przykład leczenia podwyż- szonego stężenia cholesterolu i trójglicerydów we krwi ziołami i ich najprostszymi przetworami. Schorzenie to jest oczywiście opisane w rozdziale V. w jego części pt. Wysoki poziom cholesterolu i tam też podano przyczyny jego wystąpienia i omó- wiono właściwości ziół przydatnych do jego terapii. W tym miejscu postaram się uzmysłowić Państwu też jak podchodzić do zapo- biegania wystąpieniu innych dolegliwości serca i chorób układu krążenia. Najsamprzód wykonujemy stosowne badania i po ich właściwym odczytaniu (można zrobić to samemu, a w przypadku wątpliwości należy poprosić o to leka- rza), że rzeczywiście mamy podwyższony poziom cholesterolu, a zwłaszcza LDL czyli tzw. „złego” oraz że stosunek LDL do HDL („dobrego”) nie jest właściwy i np. że jest jeszcze gorzej, bo „dobrego” jest zbyt mało, a do tego dochodzi podwyższony poziom trójglicerydów – nie ma co czekać, trzeba działać. Zakładam, że czytelnik tej książki jest zwolennikiem ziołolecznictwa i samoleczenia. Nie chce z różnych powodów, o których była mowa wcześniej, korzystać z preparatów syntetycznych. Stawia na naturę. Wiadomo powszechnie, ale również w tej książce jest to wyraź- nie wyartykułowane, że dobry cholesterol (HDL) może złagodzić, chociaż w części działanie złego cholesterolu, ale gdy złego (LDL) jest zbyt dużo – zaczyna się on od- kładać w postaci blaszek miażdżycowych w naczyniach krwionośnych, utrudniając przepływ krwi w początkowej fazie, później może prowadzić do miażdżycy czyli zwężenia światła tętnic i w konsekwencji poważnych trudności z natlenowaniem serca i innych części organizmu. Jak się może skończyć lekceważenie podwyższo- nego poziomu cholesterolu i trój glicerydów we krwi przedstawiono szczegółowo w dalszej części książki. Jak powinien korzystać z tej książki zwolennik ziołolecznictwa po utwierdzeniu się, że ma w swoim organizmie podwyższony poziom cholesterolu i trójglicerydów? Po pierwsze należy przeczytać dokładnie podrozdział 26. pt. Wysoki poziom cholesterolu, dowiedzieć się dlaczego dochodzi do podwyższenia poziomu chole- sterolu, co to jest cholesterol, a także jakie są konsekwencje jeśli występuje w nad- miarze. Następnie zapoznać się z wszystkimi omawianymi tam ziołami zalecanymi do terapii tego schorzenia, a więc przestudiować właściwości m.in. ziela karczocha zwyczajnego, dowiedzieć się, że można stosować napar z tego ziela ale też bogatszą w substancje czynne nalewkę karczochową. Porównać i ustalić, co może być lepsze, ale nie podejmować jeszcze decyzji. Dalej zapoznać się z kolejnymi ziołami zaliczo- nymi do obniżania podwyższonego poziomu cholesterolu: czosnkiem, także nalew- ką (co daje jej stosowanie), zielem skrzypu polnego (także nalewką), miłorzębem dwuklapowym (także nalewką miłorzębową). Konsekwentnie należy zapoznać się także z właściwościami: kory wierzby (także nalewką wierzbową), imbirem i nalewką z niego, a nawet przeczytać, co daje w ob- niżaniu poziomu cholesterolu picie maceratu z nasion kozieradki (która też poma- ga), a także stosowanie lecytyny sojowej, łupin nasiennych babki jajowatej, owoców grejpfruta czy nalewki grejpfrutowej. Jak widzimy jest duża paleta ziół na to schorzenie. Już możemy mieć problemy, co wybrać. Ale to jeszcze nie koniec. 11 • W rozdziale, o którym mowa, opisano również dosyć dokładnie gotową mieszan- kę anticholeflos zawierającą zestaw specjalnie dobranych ziół i nalewkę antichole- flos, sporządzoną na tej mieszance, zawierającą więcej substancji czynnych. Dosko- nałe efekty w obniżaniu poziomu cholesterolu i trójglicerydów zaobserwowano po stosowaniu przez 12–16 tygodni mieszanki ziołowej Cholesterol, a po upływie tego czasu nalewki przeciwcholesterolowej na bazie tej mieszanki. Następnie należy przestudiować monografie wszystkich wymienionych ziół przy- datnych w obniżaniu poziomu cholesterolu i przeciwdziałaniu miażdżycy, zwracając szczególna uwagę na dodatkowe jeszcze właściwości tych roślin leczniczych. Kolejną ważną sprawą jest powrót do opisu czynników ryzyka podwyższonego stężenia cholesterolu. Po zapoznaniu się z całością materiałów opisujących właści- wości i działanie poszczególnych ziół sporządzonych z nich naparów i wyciągów alkoholowych należy poddać je analizie i ustalić, które konkretnie zioła i mieszan- ki ziołowe powinny być najbardziej odpowiednie dla mojego organizmu i dokonać wyboru. Często przy wyborze mogą nam pomóc właściwości „dodatkowe”, jakie posiada konkretna roślina zielarska, a które są bardzo istotne dla naszego organizmu. Dobrym przykładem w tej grupie będzie karczoch zwyczajny. Z monografii tej rośliny dowiemy się, że liście karczocha, poza tym, że obniżają poziom cholesterolu we krwi, posiadają niejako „dodatkowo” dla nas ważne właściwości chroniące wą- trobę. Te ich właściwości przejawiają się we wzmożonej regeneracji miąższu wątroby i szybszym namnażaniu się jej komórek. Jeśli więc w naszym organizmie pojawia- ją się sygnały świadczące o niedomaganiach wątroby, powinniśmy przy obniżaniu podwyższonego poziomu cholesterolu i trójglicerydów – co jest dla nas najważniej- sze, wybrać stosowanie przetworów z ziela karczocha, a więc łagodniej działający napar z liści karczocha, na początek pity rano, a wieczorem bogatszą w substancje czynne nalewkę karczochową (którą sami sobie przygotujemy). Niejako przy okazji stosowanie przetworów z karczocha wspomaga naszą wątrobę i przeciwdziała także rozwojowi miażdżycy tętnic i powodowanych przez nią chorób układu krążenia. Podsumowując ten konkretny przykład zakładamy, że dokonali- śmy najlepszego wyboru. Takich wyborów drodzy czytelnicy musimy dokonywać, sami zapoznać się z właściwościami ziół opisanych w monografiach, a jednocześnie typowanych do stosowania w terapii serca i układu krążenia. A teraz druga opcja: jeśli nie mamy żadnych problemów z wątrobą, a zależy nam na jak najszybszym obniżaniu zbyt wysokiego poziomu cholesterolu i trójglicery- dów wybieramy stosowanie nalewki anticholeflos bądź przeciwcholesterolową, spo- rządzonych na mieszankach ziołowych anticholeflos i Cholesterol. Więcej informacji o właściwościach ziół, tworzących te herbaty ziołowe, a także jak samemu sporządzić w prosty sposób z nich nalewki znajduje się przy omawianiu rozdziału 24 (o którym mówimy), a także przy chorobie wieńcowej, opisanej w rozdziale V. Korzystne może być stosowanie na przemian naparów z gotowych herbat zio- łowych Cholesterol i anticholeflos i nalewek sporządzonych na tych mieszankach. Można pić codziennie rano np. napar z dwóch saszetek (po 2 g) mieszanki zioło- wej Cholesterol, a wieczorem pół małego kieliszka 25-ml nalewki anticholeflos przez • 12 okres 12–16 tygodni. Jeśli dodamy do tego zwiększenie aktywności fizycznej (wy- starczy 1 lub 2 razy dziennie 30–50 minutowy spacer – dla osób, których stan zdro- wia pozwala – przemiennie: 400–600 m spaceru i 200 m lekkiego biegu) i racjonalne odżywianie się. Wtedy powinien nastąpić spodziewany spadek poziomu choleste- rolu i trójglicerydów średnio o 5 do 15 . Po upływie tego czasu koniecznie należy wykonać badania potwierdzające spadek poziomu cholesterolu i trójglicerydów. Czytelnicy tej książki dowiedzą się, jakie są szczególne właściwości ziół przydat- nych w leczeniu dolegliwości serca i układu krążenia. Jakimi kategoriami kierować się przy wyborze określonych ziół i ich przetworów. Jakie zioła i przetwory zielarskie preferować, w jakiej postaci i w jaki sposób je stosować i dawkować. Opisano też jak rozpoznawać dolegliwości serca i schorzenia układu krążenia, a przede wszystkim jak im zapobiegać. W jakiej postaci i w jaki sposób przygotować przetwory z najbar- dziej skutecznych ziół jednorodnych i mieszanek ziołowych we własnym zakresie, by były pomocne na omawiane w tej książce najpoważniejsze dolegliwości i schorze- nia układu krążenia. Rośliny lecznicze są bogatym źródłem substancji aktywnych. Cenną ich zaletą jest łagodne działanie, brak toksyczności oraz działań ubocznych (za wyjątkiem kilku roślin silnie działających, których nie należy w żadnym wypadku stosować bez konsultacji lekarskiej, co w tej książce jest wyraźnie oznaczone). Dlatego zioła są bardzo chętnie wykorzystywane w ziołolecznictwie, zawierają bowiem substan- cje, które skutecznie i bezpiecznie potrafią łagodzić wiele problemów zdrowotnych i dolegliwości, jednocześnie zapobiegając ich nawrotom. Składniki aktywne znajdu- jące się w roślinach leczniczych, dzięki swoim wielokierunkowym właściwościom i synergistycznemu działaniu wielu substancji neutralizują działanie wolnych rod- ników, stymulują krążenie w naczyniach krwionośnych. Specjalnie dobrane składy gwarantują ich bezpieczne stosowanie przy wielu dolegliwościach serca, chorobach układu krążenia. Najważniejsza jest jednak profilaktyka czyli zapobieganie. Stoso- wane regularnie i umiarkowanie jako część sposobu życia, mogą być gwarantem poprawy stanu zdrowotnego. W książce tej każdy z nas może znaleźć specjalnie przygotowane herbaty ziołowe – suplementy diety, daty rocznik 2010, firmy Herbavis, które powstały zgodnie z tra- dycją i jednoczesnym uwzględnieniem najnowszych wyników badań naukowych, z myślą o przeciwdziałaniu dolegliwościom serca i wystąpieniu schorzeń układu krą- żenia. Na tych mieszankach ziołowych mogą być sporządzane nalewki ziołowe, któ- re są bogatsze w substancje czynne i doskonale nadają się do wzmocnienia serca i przeciwdziałania wielu poważnym schorzeniom układu krążenia. Wszystkie te mieszanki i nalewki zostały szczegółowo omówione w rozdziale V, opisującym naj- poważniejsze schorzenia układu krążenia i dolegliwości serca. Są to: ■ mieszanka ziołowa i nalewka Circulovis wspomagająca pracę serca, wzmac- niająca układ krążenia i regulująca ciśnienie krwi – omówiona w podrozdziale 2, przy arytmii serca, ■  mieszanka ziołowa i nalewka Cholesterol – wspomagająca obniżanie choleste- rolu i trójglicerydów – omówiona w podrozdziale 4, przy chorobie wieńcowej, 1 • ■  mieszanka ziołowa i nalewka Trombovis – wspomagająca przepływ krwi przez naczynia krwionośne (głównie nóg) – poprawiająca krążenie i zapobiegająca obrzę- kom („na lekkie nogi”) – omówiona w podrozdziale 29, przy żylakach, ■  mieszanka ziołowa i nalewka Varivis – przeciw hemoroidom, zwiększająca elastyczność naczyń krwionośnych – omówiona w podrozdziale 9, poświęconym hemoroidom, ■  mieszanka ziołowa i nalewka Wspomaganie – w naturalny sposób regulująca pracę układu krążenia i wspomagająca funkcje fizjologiczne organizmu – omówiona w podrozdziale 4, przy chorobie wieńcowej i 20, przy osłabieniu serca, ■  mieszanka ziołowa i nalewka Uspokojenie – łagodząca stany niepokoju i uła- twiająca spokojny sen – omówiona w podrozdziałach przy arytmii serca i nerwicy, ■  mieszanka ziołowa i nalewka Wzmacnianie – przydatna w stanach wyczerpa- nia i okresie rekonwalescencji, w naturalny sposób wzmacniająca organizm – omó- wiona w podrozdziale 4, przy chorobie wieńcowej serca, ■  mieszanka ziołowa i nalewka Taraxavis – przyspieszająca metabolizm u osób z cukrzycą, wyrównująca poziom cukru w organizmie – omówiona w podrozdziale 7, ■  mieszankę ziołową i nalewkę Pankreavis – wspomagającą prawidłowe działa- nie trzustki omówioną w rozdziale 7 przy cukrzycy, ■  mieszankę ziołową i nalewkę Relaxavis – zwiększającej odporność na stres, łagodzącej stany niepokoju omówiono w rozdziale 15, przy nerwicy serca, ■  mieszankę ziołową i nalewkę Odporność – wzmacniającą naturalną odporność organizmu – omówiono przy kołataniu serca w podrozdziale 10. W książce tej staram się, aby najważniejsze informacje o każdej roślinie lecz- niczej były podane zawsze z uwzględnieniem, jeśli zachodzi tylko taka potrzeba, przeciwwskazań i niezbędnych środków ostrożności. Jeszcze raz przypomnijmy, że w chorobach układu krążenia stosowanie ziół i ich przetworów ma przede wszyst- kim charakter zapobiegawczy. Stosuje się je, aby groźne choroby układu krążenia nie miały szansy w ogóle się rozwinąć. Pamiętajmy, że po wykonaniu niezbędnych ba- dań należy właściwie odczytać ich wyniki, a w przypadku jakichkolwiek wątpliwo- ści, bądź po stwierdzeniu poważnego schorzenia, które już ma miejsce, koniecznie konsultować się z lekarzem. Mam nadzieję, że książka ta okaże się przydatna dla wielu z nas, którzy odczu- wamy dolegliwości w pracy serca i obserwujemy niepokojące symptomy w układzie krążenia. Wszak tylko w naszym kraju cierpi na różne choroby układu krążenia kil- ka milionów ludzi. Pamiętajmy: w porę wykrytym zagrożeniom można przeciwdziałać stosując wie- le z opisanych w tej książce ziół i ich prostych przetworów w postaci naparów, od- warów i nalewek. Zawsze lepiej zapobiegać niż leczyć. Świadomość, że informacje zawarte w tej książce pomogły wielu czytelnikom będzie stanowić wspaniałą rekom- pensatę za wkład pracy i serce, jakie włożyłem w jej przygotowanie. Autor • 1 i. Co warto wiedzieć o zielarstwie i ziołolecznictwie Ziołolecznictwo czyli leczenie ziołami to najstarsze źródło wiedzy medycznej. Sto- sowanie ziół i ich przetworów w lecznictwie jest tak stare jak ludzkość. Od najdaw- niejszych czasów rośliny były źródłem pożywienia dla człowieka. Poszukując roślin jadalnych człowiek pierwotny natrafiał na takie, które łagodziły bóle, przyspieszały gojenie ran i konserwowały żywność. Od wieków też zioła były dla ludzi najważniej- szymi lekami. Stosowano je do leczenia chorób, łagodzenia bólu oraz zapobiegania różnych dolegliwościom. Dokonywało się to metodą prób i błędów i trwało długi czas. Stosowanie ziół jako lekarstw zostało sprawdzone przez tysiąclecia na wielu pokoleniach naszych przodków, na wszystkich kontynentach, we wszystkich cywilizacjach. Tysiącletnie praktyczne doświadczenia ziołolecznictwa, współcześnie są poddawane badaniom farmakologicznym, które weryfikują je i w wielu przypadkach potwierdzają leczni- cze właściwości roślin zielarskich. Gromadzone przez tysiąclecia wiadomości o ziołach i ich działaniu były prze- kazywane z pokolenia na pokolenie ustnie. Po wynalezieniu pisma zaczęto je spi- sywać i tak powstały zielniki i herbarze. Potem wraz z rozwojem badań naukowych wiedza o właściwościach leczniczych ziół doczekała się opracowania i usystema- tyzowania. Obecnie istnieją metody leczenia, zarówno tradycyjne jak i nowoczesne, które czerpią z tej bogatej spuścizny. Ogólnie określa się je jako ziołolecznictwo lub fito- terapia. Rośliny lecznicze i roślinne preparaty z nich otrzymywane są szeroko stosowane w tradycyjnych kulturach na całym świecie. Stają się także coraz bardziej popular- ne w nowoczesnych społeczeństwach jako alternatywa dla związków syntetycznych. Ziołolecznictwo stwarza szerokie możliwości doboru odpowiedniej rośliny leczni- czej do konkretnego zakresu leczenia. Leczenie ziołami uaktywnia siły organizmu i pobudza go do autoterapii przy własnym wyzdrowieniu. Zainteresowanie leczeniem środkami naturalnymi jest ogromne i systematycznie rośnie. Wiara w przemożną siłę antybiotyków już właściwie przemija. Setki tysięcy ludzi widzi w ziołolecznictwie szansę na poprawę zdrowia, a nawet ratowanie życia swojego i bliskich. Wielu chce z różnorakich powodów odejść od leków syntetycz- nych. Leki ziołowe mogą okazać się pomocne dla osób usiłujących zerwać z na- łogiem brania środków uspokajających, przeciwbólowych lub pigułek nasennych. Mogą stanowić też alternatywę dla pacjentów cierpiących z powodu efektów ubocz- nych wywoływanych przez leki syntetyczne. 15 • Należy jednak podkreślić, że współczesna medycyna i ziołolecznictwo nie muszą wcale stanowić niedających się pogodzić przeciwieństw, gdyż mogą się doskonale uzupełniać. Rośliny lecznicze są przedmiotem wielu badań naukowych na całym świecie. Ich aktywność biologiczna dzięki badaniom naukowym została poznana i potwierdziła lecznicze właściwości ziół znane tradycyjnej medycynie od bardzo dawna. Są one niezwykle skuteczne, ale mogą wywoływać również działania niepożądane. Dlatego należy zdobyć dostateczną wiedzę o ziołach, aby móc je skutecznie stosować w sa- moleczeniu czyli autoterapii. Przy tym cały czas należy mieć świadomość, że zioła i leki roślinne z nich uzyskiwane zawierają zwykle mieszaninę substancji, które dają razem efekty addytywne lub synergistyczne, często są trudne do zweryfikowania i wyjaśnienia. Ziołolecznictwo w wielu krajach Europy jest bardzo popularne jako rozsądna metoda leczenia wielu dolegliwości i schorzeń. Stosowanie herbat ziołowych i mie- szanek ziołowych jest bardzo popularne np. w Niemczech, Francji, Włoszech, Wiel- kiej Brytanii, Austrii, Szwajcarii, a także w Polsce. Najbardziej nieprzetworzone naturalne produkty jakimi są napary, odwary czy nalewki pozostają popularną alternatywą dla preparatów leczniczych otrzymywa- nych ze związków syntetycznych. Obecnie – po latach fascynacji lekami syntetycz- nymi – obserwuje się powrót do medycyny naturalnej, rośnie bowiem świadomość niepożądanych działań leków syntetycznych i coraz popularniejsze staje się samo- dzielne leczenie. Chętnie stosuje się sprawdzone kuracje roślinne spodziewając się, że przy wielu dolegliwościach, ale i schorzeniach będą przynosiły lepsze skutki od preparatów syntetycznych. Zioła oraz uzyskiwane z nich preparaty ziołowe mogą doskonale uzupełniać le- czenie konwencjonalne. Coraz większym zainteresowaniem cieszą się też suplementy diety zawierające zioła. O ich wyjątkowości i szerokim zakresie stosowania decyduje przede wszystkim siła naturalnych składników, które zawarte są w ziołach w op- tymalnych proporcjach i dzięki temu niejednokrotnie działają podobnie jak dobry lek nie powodując prawie żadnych skutków ubocznych. Oczywiście nie wszystkie leki chemiczne da się zastąpić ziołami, ale nawet jeśli nie można znaleźć roślinne- go odpowiednika można stosować zioła i ich przetwory jako środki wspomagające i skutecznie uzupełniające leczenie często po obniżonych kosztach. Leczenie ziołami ma wiele zalet pamiętajmy jednak, że uzyskanie pomyślnych wyników zależy od właściwego doboru zioła i znajomości działania składników bio- logicznie aktywnych, a także od sposobu dawkowania. Bardzo ważną sprawą jest fakt powszechnej dostępności ziół, każdy może je mieć (uprawiać i pozyskiwać ze stanu naturalnego) jeśli tylko zechce i ma warunki oraz wie jak to robić. Każdy może również zioła pozyskiwać ze stanu naturalnego jeśli wie które, gdzie i kiedy zbierać. Każdy z nas może zioła kupić w aptekach i sklepach zielarskich. Powszechna dostępność ziół umożliwia szerokie ich stosowanie, ale to wymaga chociażby podstawowej wiedzy na temat ich właściwości leczniczych. O tym jakie zioła i ich przetwory stosować w profilaktyce, leczeniu schorzeń serca i układu krą- żenia mówi ta książka. Przekazuję w niej niezbędne informacje o roślinach leczni- • 1 czych, aby można je było bezpiecznie stosować. To każdy z nas decyduje o własnym zdrowiu i stosuje zioła w zakresie jaki uzna za stosowne. Chociaż prawo do rozpo- znania choroby ma lekarz i korzystanie z ziół powinno być z nim konsultowane, to w rzeczywistości najczęściej tak nie jest. Należy zatem przekazać społeczeństwu optymalną ilość informacji o tym jakie zioła i ich przetwory nadają się do określonej dolegliwości lub schorzenia oraz jak je bezpiecznie stosować. I to starałem się w najbardziej praktyczny sposób uczynić w tej książce. Zioła i preparaty roślinne to leki o szerokiej dostępności. Stosowane są często do samoleczenia. Intencją autora jest, aby informacje zawarte w tej książce posłu- żyły jako praktyczne wskazówki na temat możliwości stosowania ziół i przetworów z nich otrzymywanych do leczenia dolegliwości i schorzeń serca i układu krążenia. 1 • ii. Podstawowe substancje czynne występujące w roślinach leczniczych Przyjmuje się, że obecnie spośród 400 tys. gatunków roślin na Ziemi za lecznicze uznaje się ok. 40 tys., a za dokładniej przebadane można uznać 1–1,5 , czyli za- ledwie parę tysięcy. Tylko około 2 tys. znajduje się na listach roślin leczniczych. W Polsce uznaje się za lecznicze ok. 250 gatunków. Wartość lecznicza roślin zielarskich jest ściśle związana z obecnością w nich okre- ślonych związków biologicznie aktywnych, zwanych substancjami czynnymi. Różnorodność substancji czynnych jest zadziwiająca i praktycznie na każde schorzenie człowieka można znaleźć odpowiednik w świecie roślinnym. W rośli- nach zielarskich występują związki o różnym składzie chemicznym i w różnych ilościach. Są to grupy substancji chemicznie czynnych bądź poszczególne substan- cje będące produktami przemiany materii (metabolizmu) rośliny. Rośliny lecznicze we współczesnym ziołolecznictwie powinny posiadać określoną zawartość sub- stancji czynnych, która zapewnia właściwą skuteczność w działaniu. W roślinach zielarskich występują one przeważnie grupowo, stąd ich działanie na żywy orga- nizm jest zazwyczaj kompleksowe. Znajomość substancji czynnych występujących w roślinach zielarskich i ich właściwości farmakologicznych, stanowi podstawę zio- łolecznictwa. Substancje te mają bardzo zróżnicowaną budowę chemiczną i cechy fizykoche- miczne. Oto one: 1. alkaloidy Tworzą bardzo ważną grupę związków chemicznych i są jedynymi z najsilniej oddziaływujących na organizm człowieka. W swojej cząsteczce zawierają jeden lub więcej atomów azotu i mają charakter zasadowy. W roślinie alkaloidy powstają na drodze biosyntezy z aminokwasów i ich pochodnych. Jest to proces sterowany przez specjalne enzymy i uwarunkowany genetycznie. Alkaloidy stanowią związki stałe, rzadko ciecze, zwykle trudno rozpuszczalne w wodzie, dobrze – w rozpuszczalnikach organicznych. Wiele z nich wykazuje silne działanie fizjologiczne, zwłaszcza na ośrodkowy układ nerwowy. Do tej pory ziden- tyfikowano ok. 6 tys. alkaloidów, z czego w lecznictwie stosuje się ok. 100. Alkaloidy mogą powodować zatrucia spowodowane przedawkowaniem. Dawkowanie alkalo- idów, zarówno w postaci leków gotowych, jak i wyciągów z ziół, powinien każdora- zowo ustalać lekarz. Bogate w alkaloidy są rośliny z rodzin: makowate, marzanowate, psiankowate i toinowate. Nie udało się natomiast ich znaleźć w roślinach z rodzin: wrzosowate • 1 i pierwiosnkowate. Surowce zawierające alkaloidy suszy się zwykle albo w warun- kach naturalnych, albo w suszarni w temperaturze 50°–60°C. 2. antocyjany To wszechobecne, wielofenolowe barwniki roślinne. Występują w kwiatach, owo- cach, liściach i pędach, jako barwniki czerwone, niebieskie lub fioletowe, w zależności od odczynu soku komórkowego. Zabarwienie jest pochodną odczynu środowiska, w którym się znajdują. W środowisku kwaśnym jest zwykle czerwone, a w środowi- sku czerwonym – fioletowe. To im zawdzięczają (głównie kwiaty i owoce, rzadziej liście i łodygi) barwę, którą posiadają, bo są rozpuszczone w ich komórkach. Typo- wymi surowcami antocyjanowymi są: owoc bzu czarnego, owoc aronii, owoc czarnej porzeczki, kwiat malwy czarnej, borówka czernica i kwiat bławatka. Antocyjany to przeciwutleniacze. Usuwają z organizmu ludzkiego wolne rodni- ki tlenu powstające przy zaburzeniach przemiany materii zmieniając ich negatyw- ne działanie na ścianki naczyń krwionośnych. Zmniejszają także przepuszczalność ścian naczyń włosowatych, a więc działają przeciwzapalnie. Suszy się surowce anto- cyjanowe w temperaturze ok. 100°C. . antrapochodne związki To pochodne antronu. Pod względem chemicznym są dość złożone i mają róż- ne stopnie utlenienia, od których zależą ich właściwości. Podstawowym działaniem fizjologicznym jest działanie przeczyszczające. Surowce zawierające związki antra- pochodne należy suszyć w temperaturze ponad 60°C, a korę kruszyny koniecznie w przekraczającej aż 105°C. . Flawonoidy To liczna grupa związków fenolowych, różniących się pod względem struktu- ry i właściwości. Stanowią jedną z bardziej licznych grup związków występujących w świecie roślinnym. Są zlokalizowane w soku komórkowym. Ich nazwa pochodzi od łacińskiego słowa flavus – „żółty”, gdyż charakteryzują się zwykle żółtą barwą. Cechuje je na ogół niska toksyczność. Charakteryzują się bardzo zróżnicowanymi właściwościami farmakologicznymi, jak również zastosowaniem w lecznictwie. Część tych związków, nazywanych bioflawonoidami jak rutyna, kwercetyna i hesperydyna, zachowuje się podobnie do witaminy P: uszczelniają i wzmacniają ściany naczyń wło- sowatych, obniżają ciśnienie krwi i ułatwiają organizmowi przyswajanie witaminy C. bioflawonoidy znajdują się m.in. w zielu fiołka trójbarwnego, gryki i w innych su- rowcach. Inna grupa flawonoidów wykazuje działanie moczopędne i stosowana jest w przewlekłych stanach zapalnych nerek, nawet przez dłuższy czas, a także pomoc- niczo w gośćcu, otyłości i nadciśnieniu tętniczym. Substancje tak działające znajdują się m.in. w liściach mącznicy, brzozy, zielu skrzypu, rdestu ptasiego, w kwiatach bzu czarnego i zielu fiołka trójbarwnego. Zioła zawierające flawonoidy działają mo- czopędnie, żółciopędnie i chronią wątrobę przed szkodliwym wpływem różnych czynników. Ponadto, obniżając poziom cholesterolu, flawonoidy przeciwdziałają po- wstawaniu miażdżycy w naczyniach krwionośnych. Opisano też wiele flawonoidów, 1 • które działają rozkurczowo na mięśnie gładkie, np. przewodu pokarmowego i dróg żółciowych. Jeszcze inne wykazują działanie przeciwzapalne, przeciwgrzybiczne, prze- ciwobrzękowe oraz odtruwające, wiążąc metale ciężkie. Flawonoidy charakteryzują się wieloma farmakologicznymi i biologicznymi właściwościami. Niektóre z nich wy- kazują również działanie przeciwalergiczne, przeciwwirusowe, przeciwagregacyjne, przeciwutleniające i przeciwkancerogenne. Mogą działać profilaktycznie, a niekiedy terapeutycznie w wielu chorobach. Wiele flawonoidów wchodzi w skład preparatów leczniczych jako środki hamujące przepuszczalność naczyń włosowatych i popra- wiających krążenie obwodowe, a także ochraniających komórki wątroby i innych narządów. Jako jedna z najcenniejszych właściwości flawonoidów wymieniana jest ich zdolność działania antyoksydacyjnego (antyutleniającego) we wspieraniu układu obronnego organizmu. Ochraniają ważne dla organizmu antyoksydanty, jak witami- na C, witamina E, glutation. Wiele flawonoidów znajduje zastosowanie w leczeniu wątroby i ochranianiu naczyń krwionośnych. Flawonoidy posiadają liczne właściwo- ści biologiczne o korzystnym wpływie na układ sercowo-naczyniowy oraz hamujące procesy nowotworowe. Oprócz funkcji antyoksydacyjnych, mają zdolność modyfi- kowania wielu enzymów. Ponadto posiadają zdolność obniżania ciśnienia tętniczego krwi oraz redukują procesy zapalne, które sprzyjają powstawaniu miażdżycy. Flawonoidy znajdują się w kwiatach jasnoty białej, kwiatostanach głogu, koca- nek, kwiatach lipy i rumianku i w wielu innych surowców zielarskich. Oto przykłady różnokierunkowych działań flawonoidów: Kwercetyna, luteolina, apigenina i kemferol działają moczopędnie; na układ krążenia oddziałuje witeksyna, hiperozyd, ginkgetyna, pueraryna, bilibetyna; roz- kurczająco działa apigenina i likwirytyna; antyagregacyjnie – kwercetyna; przeciw- utleniająco, np. wobec witaminy C – rutyna, hesperydyna; przeciwgrzybicznie – pi- nobanksyna, pirocembryna; przeciwalergicznie – znów kwercetyna. Surowce flawonoidowe powinno się suszyć w warunkach naturalnych lub też w suszarni w temperaturze 120°C. 5. Garbniki To bezazotowe substancje roślinne o dość skomplikowanej budowie chemicznej. Mają zdolności ściągające i cierpki smak. Są wydalinami komórek roślinnych i głów- nie znajdują się w korze, korzeniach, kłączach, ale występują też w liściach. Dzia- łanie lecznicze garbniki zawdzięczają właściwościom ściągającym, polegającym na koagulacji białka (unieczynniają bakterie i ich toksyny). Na powierzchni błon ślu- zowych oraz tkanki łącznej garbniki tworzą połączenia z białkiem – koagulaty. Stąd biorą się właściwości przeciwzapalne surowców garbnikowych. Mają zastosowanie wewnętrzne i zewnętrzne. Stosowane doustnie działają ściągająco na błony śluzowe i zmniejszają ich przepuszczalność. Wewnętrznie stosuje się je przy biegunce i w nie- żytach błon śluzowych żołądka i jelit, a także jako odtrutki w zatruciach metalami ciężkimi oraz krwotokach wewnętrznych. W ostatnich latach wykazano także działanie przeciwdrobnoustrojowe, przeciw- alergiczne, immunostymulujące, przeciwmutogenne oraz przeciwwirusowe garbni- ków, także w stosunku do wirusa HIV. • 20 Garbniki występują w wielu roślinach leczniczych. Bogate w nie są kora dębu i wierzby, kłącza pięciornika i wężownika, owoce borówki czernicy, liście borówki czernicy, brusznicy, orzecha włoskiego, poziomki, szałwii, ziele pięciornika. Surowce garbnikowe należy suszyć w warunkach naturalnych lub w suszarni o temperaturze 35–40°C. . Glikozydy To związki organiczne o zróżnicowanej budowie chemicznej; składają się z czę- ści cukrowej i części zwanej aglikonem. Właśnie aglikon, czyli część niecukrowi, stanowi część aktywną glikozydu i wywiera działanie lecznicze. Aglikonem może być flawonoid, antocyjan, fenol, lakton, kumaryna, saponina, sterol i inne związki. W zależności od budowy aglikonu wyróżnia się glikozydy fenolowe, których agliko- nem jest fenol lub jego pochodne, np. salicyna wykryta w korze wierzbowej. Ponad- to glikozydy kumarynowe, zwane kumarynami oraz glikozydy irydoidowe, zwane irydoidami i jeszcze inne grupy. W zależności od tego jaką grupę glikozydów zawiera surowiec można go suszyć w warunkach naturalnych lub nawet w temperaturze ponad 100°C. . Gorycze Są grupą związków biologicznie czynnych o złożonej budowie chemicznej, które wyróżniają się gorzkim smakiem. Wyróżnić można dwie grupy: gorycze czyste bez zapachu oraz gorycze aromatyczne o wyraźnym zapachu wynikającym z obecności olejków eterycznych. Gorycze pobudzają wydzielanie soków trawiennych w prze- wodzie pokarmowym i ułatwiają trawienie. W okresie rekonwalescencji są bardzo przydatne, ponieważ działają uspokajająco i wzmacniająco. Surowcami zawierającymi gorycze są: drapacz lekarski, goryczka żółta, liść bob- rka trójlistnego, ziele tysiącznika, krwawnika i piołunu, korzenie mniszka lekarskie- go i cykorii podróżnika. Gorycze występują zawsze łącznie z innymi substancjami chemicznymi, dlatego ich oddziaływanie jest integralną częścią składową leczni- czych właściwości rośliny. Niezależnie od podstawowego działania, np. uspokaja- jącego, które posiadają – chmiel, kozłek lekarski, wykrztuśnego – szanta zwyczajna, przeciwzapalnego – bobrek trójlistkowy, czy odpornościowego – nagietek lekarski, wszystkie te zioła posiadają również charakterystyczne dla goryczy właściwości. Surowce goryczkowe najlepiej suszyć w warunkach naturalnych. . Kwasy organiczne Występujące w roślinach należą do kilku grup chemicznych. Wyróżniamy wśród nich np. kwasy tłuszczowe, kwasy nukleinowe, kwasy dezoksyrybonukleinowe (DNA) i kwasy rybonukleinowe (RNA), zawierające informacje genetyczne żywych organi- zmów. . oleje tłuste Są to związki chemiczne, które powstają przez połączenie glicerolu z kwasami tłuszczowymi, często nazywa się je glicerydami lub lipidami. Gromadzą się głównie 21 • w takich organach jak nasiona i owoce. Są to substancje zapasowe – energetycz- ne. Działanie fizjologiczne i lecznicze olejów zależy od tego, jakie kwasy tłuszczowe wchodzą w ich skład. Surowce olejowe, zwykle dojrzałe nasiona lub owoce nie wymagają dosuszania. 10. olejki eteryczne Należą do najbardziej rozpowszechnionych substancji czynnych występujących w roślinach. Cechą wyróżniającą je wśród innych ziół jest to, że są substancjami lotnymi o słabym lub silniejszym przyjemnym zapachu i mogą przechodzić w po- stać gazową już w temperaturze otoczenia. Najczęściej są cieczami o zabarwieniu od jasnożółtego, poprzez zielonkawy, do niebieskiego. Praktycznie nie są rozpuszczalne w wodzie, natomiast rozpuszczają się w rozpuszczalnikach organicznych, np. w al- koholu. W składzie każdego olejku można wyróżnić jeden lub dwa „elementy” podsta- wowe, nadające mu szereg konkretnych właściwości – zapach, barwę oraz działa- nie fizjologiczne. Olejki eteryczne biosyntetyzowane przez rośliny gromadzone są w zbiornikach, którymi mogą być włoski gruczołowe występujące na powierzchni kwiatów, liści, owoców czy łodyg lub też kanały olejkowe umieszczone wewnątrz tkanek. Olejki eteryczne wykorzystywane są szeroko w ziołolecznictwie. W zależności od składu posiadają działanie przeciwbakteryjne, moczopędne, przeciwzapalne, wy- krztuśne, uspokajające i pobudzające wydzielanie soków trawiennych w przewodzie pokarmowym. Najprostszym zbiornikiem olejku jest tzw. plamka olejowa, jak w płatkach róży i fiołka. Gruczoły olejkowe lub włoski gruczołowe to zbiorniki olejkowe znajdują- ce się w liściach i łodygach mięty, tymianku oraz w kwiatach lawendy, rumianku. U dziurawca zbiorniki olejkowe znajdują się wewnątrz liścia i pod światło widoczne są jako tzw. dziurki wypełnione olejkami (stąd wywodzi się nazwa dziurawiec). Do roślin wyróżniających się zawartością olejków należą: anyż, arcydzięgiel, kmi- nek, kolendra, koper włoski i ogrodowy, biedrzeniec, lubczyk, pietruszka. Ponadto lawenda, lebiodka, macierzanka, majeranek, mięta, melisa, rozmaryn, szałwia, ty- mianek, a także arnika bylica, piołun, krwawnik, oman, rumianek pospolity i rzym- ski, wrotycz i inne. Najważniejsze działania to: dezynfekcyjne – olejki lotne hamują rozwój drobno- ustrojów chorobotwórczych. Silne właściwości odkażające posiada tymol występujący w olejku z tymianku pospolitego i macierzanki piaskowej. Duże znaczenie mają działa- jące przeciwzapalnie olejki lotne mięty pieprzowej, krwawnika pospolitego i rumian- ku. Wszystkie łagodzą też stany napięcia nerwowego. Inne składniki olejków lotnych jak borneol i kamfora regulują krążenie krwi. Olejki lotne znajdujące się w korzeniu kozłka lekarskiego (walerianowy) i zielu melisy lekarskiej (melisowy), kłączu tataraku (tatarakowy) i goździkowcu wonnym (goździkowy) działają uspokajająco. Olejki lotne mięty pieprzowej, anyżu, kminku, pietruszki pobudzają wydzielanie soku żołądkowego, ułatwiają trawienie, pobudzają również tworzenie się i wydzie- lanie żółci. Olejki lotne jałowca i pietruszki pobudzają wydzielanie moczu i działają • 22 dezynfekująco na przewody moczowe. W schorzeniach górnych dróg oddechowych wykorzystuje się lecznicze właściwości olejków lotnych znajdujących się w tymianku pospolitym, anyżu, macierzance piaskowej. Pobudzają wydzielanie śluzu i dezynfeku- ją drogi oddechowe olejki: sosnowy, szałwiowy, miętowy, czosnkowy i eukaliptusowy. Działanie bakteriobójcze wykazują olejki z lawendy, a robakobójcze – z wrotyczu. Surowce olejkowe należy suszyć w temperaturze nieprzekraczającej 35°C, a naj- lepiej w warunkach naturalnych w miejscach zacienionych i przewiewnych, żeby nie straciły tak cennych olejków. 11. Saponiny Saponiny roślinne są złożonymi chemicznie związkami organicznymi o budo- wie glikozydowej. Glikozydy saponinowe mają część cukrową tzw. glikon oraz część niecukrowi tzw. aglikon, którym może być związek steroidowy albo triterpenowy. Saponiny steroidowe należą do saponin obojętnych i występują m.in. w naparstnicy wełnistej i purpurowej, kozieradce, konwalii i niektórych roślinach zamorskich; na- tomiast saponiny triterpenowe znajdują się w lukrecji gładkiej (gliceryzyna), myd- lnicy lekarskiej (saporubina), w kasztanowcu zwyczajnym (escyna), a także w poło- niczniku, nagietku, pierwiosnku i innych ziołach. W roślinach zielarskich spotyka się saponiny w różnych organach, tj. w korze- niach, łodygach, liściach i kwiatach. Znane surowce zawierające saponiny to: ko- rzeń lukrecji gładkiej, korzeń mydlnicy lekarskiej, korzeń i kwiat pierwiosnka, ziele nawłoci pospolitej, ziele połonicznika, kwiat, kora i nasienie kasztanowca, kwiat dziewanny, kwiat stokrotki, ziele fiołka trójbarwnego i wiele innych. Występująca w korze i kwiatach kasztanowca escyna jest saponiną, która uszczelnia śródbłonek naczyń włosowatych, działa też przeciwwysiękowo, przeciwzapalnie i przeciwo- brzękowo, hamując procesy zapalne i polepszając ukrwienie tkanek. W korzeniu lukrecji znajduje się gliceryzyna działająca m.in. przeciwzapalnie. Wyciągi z ko- rzenia lukrecji działają rozkurczowo na mięśnie gładkie przewodu pokarmowego – obniżają napięcie ścian żołądkowych. Stosowane też są w nadkwaśności żołądka i nieżytach przewodu pokarmowego, a pojedynczo lub w mieszankach ziołowych w chorobie wrzodowej żołądka, np. mieszanki ulceflos i w nadkwaśności, np. mie- szanka acidoflos. Saponiny wchłaniają się słabo w
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Zioła w leczeniu dolegliwości serca i układu krążenia
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: