Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00511 014087 11054799 na godz. na dobę w sumie
Ziołowe receptury na zdrowie - ebook/pdf
Ziołowe receptury na zdrowie - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Herbavis Język publikacji: polski
ISBN: 9788392484950 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> zdrowie, medycyna >> zdrowie i uroda
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Najnowszy przewodnik po zielarstwie i ziołolecznictwie w przystępny sposób wyjaśnia i prezentuje zioła i ich przetwory, które mogą skutecznie pomóc przede wszystkim w profilaktyce a także w leczeniu kilkudziesięciu dolegliwości i schorzeń, które dotykają wszystkie układy organizmu człowieka.
• To swoiste kompendium wiedzy o zielarstwie i ziołolecznictwie, szczególnie dla tych z Państwa, którzy dbając o swoje zdrowie zechcą korzystać tylko z naturalnych leków w postaci prostych w użyciu naparów, odwarów, maceratów i nalewek z ziół jednorodnych i mieszanek ziołowych.
• Ponad 300 roślin leczniczych – ich szczególne właściwości i najważniejsze substancje czynne, w jakiej postaci i jak je stosować, by pomogły zadbać o zdrowie.
• Ponad 100 dolegliwości i chorób najczęściej dotykających człowieka od układu trawiennego – wątroby i trzustki poczynając, poprzez serce i układ krążenia a także układy: ruchowy, nerwowy, moczowy, oddechowy a na układzie odpornościowym i chorobach skóry oraz włosach kończąc.
• Książka w przystępny sposób opisuje najskuteczniejsze zioła i ich przetwory dostarczając optimum informacji, które mogą okazać się pomocne w samoleczeniu.
• Prezentuje ponad 150 leków naturalnych i roślinnych suplementów diety.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Mateusz Emanuel Senderski Ziołowe receptury na zdrowie 300 uzdrawiających ziół na ponad sto dolegliwości i chorób z wszystkich układów organizmu człowieka 6 Mateusz  Emanuel  Senderski Ziołowe receptury na zdrowie 6 Pamięci moich Rodziców Ireny i Konstantego Projekt okładki Łukasz Dutkiewicz Szatę graficzną oraz układ typograficzny zaprojektowała Maria Zaar Ilustracje roślin Aneta Borewicz i ze zbiorów autora Redakcja techniczna i realizacja komputerowa Maria Zaar Współpraca Stanisława Prokop-Dutkiewicz Łukasz Dutkiewicz Korekta Zespół © Copyright by Mateusz E. Senderski, Podkowa Leśna 2012 ISBN 978-83-924849-5-0 Wydawca Mateusz E. Senderski ul. Podleśna 11, 05-807 Podkowa Leśna tel. 22 490 40 60 tel./faks 22 758 53 72 e-mail: mateuszsenderski@o2.pl sendine@wp.pl Druk i oprawa Zakłady Graficzne MOMAG SA ul. Farbiarska 28/32, 97-200 Tomaszów Mazowiecki tel. 44 724-28-87; 44 724-68-09 faks 44 724-22-71 e-mail: momag@momag.com.pl www.momag.com.pl • Spis treści Wstęp — 9 I. Co warto wiedzieć o zielarstwie i ziołolecznictwie — 15 II. Podstawowe substancje czynne występujące w roślinach leczniczych — 18 III. Rodzaje surowców zielarskich. Organy i części roślin używane w lecznictwie — 28 IV. Postacie leków stosowane w ziołolecznictwie — 32 V. Czynniki zmienności substancji czynnych w roślinach zielarskich po zbiorze surowca — 39 IX. Dolegliwości i choroby układu trawiennego, wątroby i trzustki VI. Wykaz ziół uszeregowanych według kryteriów stosowania — 43 VII. Klasyfikacja ziół według ich właściwości leczniczych — 47 VIII. Budowa i funkcjonowanie układu pokarmowego wątroby i trzustki — 55 oraz zioła i przetwory stosowane w ich leczeniu i profilaktyce — 66 1. Biegunka — 66 2. Ból w układzie trawiennym — 69 3. Choroba Leśniowskiego-Krohna inaczej odcinkowe zapalenie jelita krętego — 72 4. Hemoroidy, zwane inaczej żylakami odbytu — 75 5. Kamica żółciowa — 79 6. Nadkwaśność — 83 7. Niedowaga — 85 8. Niestrawność — 87 9. Nieżyt żołądkowo-jelitowy — 91 10. Otyłość — 93 11. Zaburzenia przemiany materii — 98 12. Refluks żołądkowo-przełykowy — 100 13. Marskość wątroby — 102 14. Niedomagania wątroby — 104 15. Zapalenie wirusowe wątroby — 108 16. Wrzody żołądka i dwunastnicy — 109 17. Wzdęcia — 113 18. Zapalenie dróg żółciowych — 115  • • • 19. Zapalenie jelit — 116 20. Zapalenie jelita grubego — 120 21. Zapalenie trzustki — 123 22. Zaparcia — 126 23. Zgaga — 131 24. Zatrucia pokarmowe — 132 X. Serce i układ krążenia — 134 1. Serce — 134 2. Krążenie — 135 Spis treści XI. Dolegliwości serca i schorzenia układu krążenia oraz najważniejsze zioła XII. Budowa i funkcjonowanie układu ruchowego (mięśniowo-kostnego) — 240  i przetwory roślinne stosowane w ich profilaktyce i leczeniu — 139 1. Anemia — 139 2. Arytmia serca — 141 3. Choroba Raynauda — 146 4. Choroba wieńcowa — 148 5. Choroby wieku podeszłego — 155 6. Chromanie przestankowe — 156 7. Cukrzyca — 159 8. Dusznica bolesna (dławica piersiowa) — 168 9. Hemoroidy — 171 10. Kołatanie serca — 176 11. Krążenia obwodowego niewydolność — 181 12. Maciczne krwawienia — 182 13. Miażdżyca tętnic — 182 14. Nadciśnienie tętnicze — 192 15. Nerwica serca — 196 16. Niedociśnienie tętnicze — 201 17. Niedokrwienie kończyn — 204 18. Obrzęk limfatyczny (słoniowacizna) — 206 19. Obrzęki — 208 20. Osłabienie serca — 209 21. Owrzodzenia żylakowate — 211 22. Plamica, inaczej kruchość (albo łamliwość) naczyń włosowatych — 213 23. Powiększone gruczoły chłonne — 214 24. Przewlekła niewydolność żylna — 215 25. Serca niewydolność względna — 217 26. Wysoki poziom cholesterolu — 220 27. Względna niewydolność krążenia — 229 28. Zakrzepowe zapalenie żył — 231 29. Żylaki — 233 1. Kości — 240 2. Mięśnie szkieletowe — 240 3. Ścięgna i wiązadła — 241 Spis treści • 4. Stawy — 241 5. Kręgosłup — 241 oraz zioła stosowane w ich leczeniu i profilaktyce — 243 1. Artretyzm (dna moczanowa) — 243 2. Artroza — 251 3. Choroba zwyrodnieniowa stawów — 242 4. Chromanie przestankowe — 255 5. Fibromialgia — 257 6. Lumbago (tzw. korzonki) — 262 7. Osteoporoza (rozrzedzenie kości) — 268 8. Półpasiec — 272 9. Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) — 277 10. Reumatyzm pozastawowy — 283 11. Rwa kulszowa (ischias) — 291 12. Tężyczka (zwana dawniej spazmofilią) — 296 13. Zapalenie stawów — 304 14. Zespół cieśni nadgarstka — 313 15. Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa (choroba Bechterewa) — 314 XIII. Typowe dolegliwości i choroby układu mięśniowo-kostnego XIV. Typowe choroby układu nerwowego i zioła stosowane XV. Układ moczowy – choroby nerek i dróg moczowych XVI. Układ oddechowy – choroby układu oddechowego i zioła stosowane w ich leczeniu i profilaktyce — 424 1. Alergia — 428 2. Astma (zwana też dychawicą oskrzelową) — 432 w ich leczeniu i profilaktyce — 321 1. Bezsenność — 321 2. Bóle głowy — 330 3. Depresja — 338 4. Nerwice — 343 5. Nerwobóle (neuralgie) — 351 6. Stany lękowe — 354 7. Stres — 360 8. Zaburzenia pamięci — 367 9. Zespół przewlekłego zmęczenia — 369 10. Zmęczenie — 372 i ziołowa stosowane w ich leczeniu i profilaktyce — 378 1. Infekcje dróg moczowych — 380 2. Białkomocz — 386 3. Kamica nerkowa — 387 4. Niewydolność nerek — 397 5. Odmiedniczkowe zapalenie nerek — 403 6. Przerost gruczołu krokowego (prostaty) — 406 7. Zapalenie cewki i pęcherza moczowego — 415  • • 3. Ból gardła — 438 4. Chrypka, bezgłos — 444 5. Gorączka — 448 6. Grypa i przeziębienie — 450 7. Kaszel — 465 8. Katar — 479 9. Katar sienny — 482 10. Zapalenie gardła i jamy ustnej — 486 11. Zapalenie migdałków — 493 12. Zapalenie oskrzeli — 496 13. Zapalenie zatok przynosowych — 505 1. Zaburzenia układu odpornościowego — 514 2. Choroby autoimmunologiczne — 516 3. Leczenie układu odpornościowego – zioła pomocne w jego wzmacnianiu — 520 Spis treści XVII. Układ odpornościowy (immunologiczny) i jego główne narządy — 510 XVIII. Skóra i włosy – choroby skóry i zioła pomocne w leczeniu chorób skóry Mieszanki ziołowe firmy HERBAVIS, opis działania i zastosowanie — 593 i wzmacnianiu włosów — 529 1. Atopowe zapalenie skóry (świerzbiączka ogniskowa) — 533 2. Brodawki — 536 3. Celulit — 538 4. Czyraki — 539 5. Grzybica skóry — 541 6. Łuszczyca — 544 7. Odleżyny — 549 8. Oparzenia — 551 9. Opryszczka — 554 10. Owrzodzenie podudzi — 557 11. Poparzenie słoneczne — 560 12. Rany, otarcia, stłuczenia — 563 13. Ropień — 565 14. Trądzik pospolity — 567 15. Trądzik różowaty — 572 16. Ukąszenia i użądlenia owadów — 576 17. Wypadanie włosów, łysienie — 581 18. Wyprysk (egzema) — 588 • Wstęp Najbardziej bliskie naturze, skuteczne i powszechnie dostępne leki – to zioła i ruch Autor Wielu czytelników poznało mnie już wcześniej jako autora jednej z moich pięciu już książek. Pozwolę sobie je wymienić w kolejności w jakiej je pisałem i w jakiej docierały do moich czytelników. Pierwsza – Prawie wszystko o ziołach, druga – Zio- ła w leczeniu dolegliwości i chorób układu trawiennego, wątroby i trzustki, trzecia – Zioła w nalewkach leczniczych, czwarta – Zioła w leczeniu artretyzmu, reumaty- zmu oraz innych dolegliwości i schorzeń układu ruchowego i wreszcie piąta – Zioła w leczeniu dolegliwości serca i chorób układu krążenia. W tym miejscu chciałbym serdecznie podziękować tym wszystkim z Państwa, którzy w kontaktach ze mną telefonicznych, mailowych, ale też osobistych wyrazili pozytywne opinie o tych książkach. Dziękuję też wszystkim czytelnikom, którzy kupili te książki i które dzięki temu zyskały dużą popularność i stały się znane. W ostatnim czasie szczególną satysfakcję, a nawet radość sprawiły mi wiadomo- ści od wielu z Państwa, którzy dzięki informacjom i wiedzy zdobytej z moich ksią- żek poprawili stan swego zdrowia, że wymienię dla przykładu – obniżenie poziomu cholesterolu, złagodzenie dolegliwości artretycznych i reumatycznych, poprawienie pracy układu trawiennego czy obniżenie poziomu glukozy we krwi. Te sygnały od czytelników to ogromna satysfakcja dla autora i dlatego cieszę się z tego tak zwyczaj- nie po ludzku, że informacje zawarte w moich książkach pomagają poprawić stan zdrowia wielu z Państwa. To motywuje do jeszcze większej pracy. Państwa opinie utwierdzają mnie w przekonaniu, że warto nadal poświęcać swój czas, aby poszerzać wiedzę z tematyki zielarstwa i ziołolecznictwa i w połączeniu jej z moim wielolet- nim doświadczeniem przenosić je do książek. Ma to dla mnie jako autora znaczenie szczególne, bo mobilizuje do pogłębiania już zdobytej wiedzy i doświadczenia o współczesne badania naukowe nad roślinami leczniczymi i pozyskiwanie nowych materiałów niezbędnych do pracy przy pisa- niu kolejnych książek. Pozwólcie Państwo, którzy już mnie znają, że przedstawię się w kilku zdaniach nowym czytelnikom. Jestem praktykiem, znawcą ziół, zwolennikiem fitoterapii, od 40 lat związanym zawodowo z zielarstwem i ziołolecznictwem. Byłem długoletnim pracownikiem przedsiębiorstwa Herbapol, współpracowałem, a później pracowałem w firmie zagranicznej Inter Fragrances. Od 25 lat kieruję zorganizowanym przez siebie za- kładem przetwórstwa zielarskiego produkującym leki naturalne i ziołowe suple- menty diety. Dodam jeszcze, że w ostatnich kilku latach podbudowany szerokim  • • • Wstęp pozytywnym odbiorem tematyki zielarstwa i ziołolecznictwa przez tak wielu zwo- lenników medycyny naturalnej (oprócz produkcji mieszanek ziołowych i suplemen- tów diety) napisałem i wydałem do dziś pięć książek z serii „Mądrość Natury”. Moją kolejną pasją stało się więc pisanie książek i przekazywanie zdobytej wiedzy popartej wieloletnim doświadczeniem – wielu Czytelnikom, aby im pomóc zadbać o własne zdrowie i o zdrowie osób im najbliższych. Jestem zwolennikiem medycyny naturalnej i pasjonatem ziołolecznictwa. Mot- tem mojego działania w zielarstwie i ziołolecznictwie jest hasło: Najpierw natura, na chemię przyjdzie czas. Jestem zdeklarowanym propagatorem samoleczenia. Warte podkreślenia, że jest to narastająca tendencja, którą obserwuje się w ostatnich latach na świecie – szczególnie w rozwiniętych społeczeństwach USA, Kanady, Australii oraz Europy Zachodniej i – co bardzo cieszy – także w Polsce. Jestem zwolennikiem holistycznego (całościowego) podejścia do człowieka. Nie wyróżniajmy tylko ciała i tylko psychiki. Ona stanowią całość i to jest ważne w leczeniu. Jestem zwolennikiem medycyny holistycznej i hasła: Sam sobie bądź lekarzem, bo Ty najlepiej możesz poznać swój organizm. Jestem przekonany, że aby pomóc swemu zdrowiu warto zwrócić się w kierunku łagodniejszych środków pochodzenia roślinnego. Mądrość natury sprawiła, że w roślinach leczniczych tkwi wielka siła, ale żeby ją właściwie wykorzystać trzeba spełnić kilka podstawowych warunków. Po pierwsze trzeba wiedzieć jakie zioła, które ich części lecznicze i kiedy pozyskiwać. Po drugie jak je przetwarzać i jak stosować, aby zachowały najwięcej substancji czynnych. Po trzecie – jakie substancje aktywne są w ziołach i ich prze- tworach najcenniejsze, aby leczyć dolegliwości i schorzenia organizmu ludzkiego i jak mogą one wspomagać nasze organizmy bez pozostawiania skutków ubocznych i po czwarte wreszcie – które z nich wybrać i jak stosować, aby pomogły naszemu zdrowiu. W moich książkach ciągle powtarzam: jedno jest niepowtarzalne – natura sama w swej mądrości przygotowała najlepsze lekarstwa, ale to od nas zależy czy potrafi- my z nich rozsądnie korzystać. Ziołolecznictwo daje mnóstwo możliwości doboru właściwej rośliny leczniczej, odpowiedniej jej postaci i zakresu leczenia. Ale żeby z tego racjonalnie korzystać trzeba zdobyć chociaż dostateczną wiedzę o roślinach leczniczych. To właśnie ta wiedza pozwoli nam określić również granice skutecz- nego samoleczenia, czyli autoterapii. Ziołolecznictwo uaktywnia siły organizmu i sprzyja jego autoterapii. Pobudza zagrożony chorobą organizm do współpracy dla własnego wyzdrowienia. Celem ziołolecznictwa w samoleczeniu nie jest tylko pochopne i przedwczes- ne stłumienie objawów rozwijającej się choroby. Dlatego w książce tej nie znajdują się typowe leki jakie na receptę przepisze lekarz. Najważniejsze są tutaj proste do wykonania samodzielnie przez każdego z nas i co ważne także niedrogie napary, odwary, maceraty i nalewki ziołowe. Często są one równie skuteczne jak preparaty konwencjonalne, ale posiadają jedną najważniejszą cechę: właściwie zastosowane nie pozostawiają praktycznie żadnych skutków ubocznych. Książka ta jest przeznaczona dla nas wszystkich, którzy nie zawsze przy najlżej- szych dolegliwościach, a nawet schorzeniach chcą być traktowani środkami che- micznymi. 10 Wstęp Bo to, że chemia nie jest antidotum na wszystkie dolegliwości i choroby wiado- mo nie od dziś. Środki syntetyczne (tak natrętnie reklamowane w telewizji) często mogą nawet szybko załagodzić ból, ale prawie nigdy nie likwidują przyczyny, która ten ból lub schorzenie wywołuje. Cywilizacja obok wielu wspaniałych służących człowiekowi wynalazków przynosi również wiele problemów zdrowotnych. Przyczynami tego stanu obok czynników genetycznych są też konserwowana żywność, sztuczne bar- wniki, skażona woda i powietrze. Współczesny świat pełen pośpiechu, stresów, bra- ku czasu na dbanie o własne zdrowie, wielogodzinne siedzenie przy telewizorach i komputerach, powszechna chemizacja środowiska, złe nawyki żywieniowe, ale przede wszystkim brak ruchu przyczyniają się do wzrostu liczby ludzi z dolegliwoś- ciami i schorzeniami we wszystkich układach naszych organizmów. Od nas samych zależy czy potrafimy wśród zgiełku współczesnego świata umie- jętnie korzystać z niepowtarzalnych darów natury. Leki chemiczne w wielu przy- padkach przynoszą natychmiastową ulgę w łagodzeniu dolegliwości, ale nie usuwają przyczyn, które je powodują, a do tego mogą pociągać za sobą wiele szkodliwych dla innych organów skutków ubocznych. Powstaje złudne przeświadczenie o potędze chemicznej pigułki, ale tak nie jest. W ostatnich latach świat zmienił swoje podejście do leków syntetycznych i wy- raźnie zwraca się w kierunku łagodniejszych środków pochodzenia naturalnego. Chociaż rozpoznano już setki chorób, a wiedza o funkcjonowaniu ludzkiego or- ganizmu uległa niebywałemu poszerzeniu to jednak coraz więcej ludzi na całym świecie chętnie wraca do ziół. Często są one równie, jeśli nie bardziej skuteczne niż współczesne środki syntetyczne. Dlaczego tak się dzieje? Co najmniej z kilku ważnych powodów. Po pierwsze substancje czynne zawar- te w roślinach leczniczych działają kompleksowo najczęściej na kilka układów. Po drugie, że to my najczęściej jesteśmy dla siebie najlepszymi lekarzami. Nikt nie zna lepiej naszego organizmu. To my wiemy najwięcej jakie jest nasze ciało, co nam dolega, na co cierpimy i czego potrzebuje nasz organizm, aby nie dopuścić do po- wstania wielu dolegliwości. To my najlepiej wiemy jakie problemy zdrowotne są dla nas największym zagrożeniem. Dlatego samoleczenie w dobie powszechnej chemizacji środowiska, a także ograniczone często zaufanie do leków syntetycznych może stanowić poważną al- ternatywę dla leczenia konwencjonalnego. Oczywiście chodzi głównie o profilak- tykę. Mądrość natury wyposażyła rośliny w związki o specyficznych właściwościach, które pozwoliły im przetrwać, rozmnażać się, aby nie zginąć, a nawet kontrolować własne otoczenie. To rośliny opanowały sztukę wytwarzania substancji czynnych chroniących je przed infekcjami wirusowymi, bakteryjnymi i grzybami. To właśnie te metabolity bardzo zróżnicowane zwane substancjami czynnymi w ilości kilku- set tysięcy są wzorcem i źródłem produkcji współczesnych leków otrzymywanych z roślin leczniczych. W poszukiwaniu nowych związków i tworzeniu nowych le- ków nieprzerwanie kontynuowane są badania naukowe – bo jesteśmy jako cywili- zacja wciąż bezradni wobec wielu chorób. W tych nieustających poszukiwaniach 11 • • • • Wstęp to właśnie rośliny lecznicze są najcenniejszymi surowcami i jednocześnie stanowią niezastąpione źródło nowych rozwiązań i zajmują istotne miejsce we współczes- nych badaniach farmakologicznych. Uzyskanie pomyślnych wyników w terapii ziołami i ich przetworami jest ściśle związane z ich racjonalnym stosowaniem opartym na właściwym doborze i znajo- mości działania składników biologicznie aktywnych oraz ich dawkowaniu. Dlatego w książce tej niezwykle istotne jest zapoznanie się z najważniejszymi właściwościami i zastosowaniem roślin leczniczych przydatnych w leczeniu wielu dolegliwości i chorób w poszczególnych układach organizmu człowieka. Zauważ- my z jednej strony ilość i różnorodność ziół i przetworów z nich uzyskiwanych jest wspaniałym darem natury, ale może też być źródłem wahań i zwykłej frustracji dla tych osób, które nie mają doświadczenia w zielarstwie i dopiero co poznają tajniki ziołolecznictwa, ale po to m.in. została napisana ta książka pt. Ziołowe receptury na zdrowie, żeby nam te sprawy przybliżyć, abyśmy mogli dokonywać wyborów ziół najbardziej odpowiednich dla naszego organizmu w sytuacji konkretnego schorzenia. Książka ta zawiera wszystkie najważniejsze rozdziały dotyczące organizmu ludz- kiego opisujące różne zaburzenia zdrowotne, w których leczeniu mogą znaleźć za- stosowanie surowce roślinne w postaci prostych do przygotowania w warunkach domowych naparów, odwarów, maceratów i nalewek ziołowych. Leki chemiczne niejednokrotnie są nieodzowne w ratowaniu życia ludzkiego i ich rola jest w takich sytuacjach nie do podważenia. Niestosowne jest przeciwsta- wianie ziół i leków syntetycznych. Chemioterapia i fitoterapia wzajemnie się uzu- pełniają i powinny być traktowane przez decydentów na jednakowych prawach. Książka ta jest skierowana do wszystkich tych z Państwa, którzy w trosce o włas- ne zdrowie chcą korzystać z bezpłatnej apteki natury. Zawiera sprawdzone infor- macje, wskazówki i konkretne porady jakimi roślinami leczniczymi i uzyskanymi z nich przetworami można przeciwdziałać (profilaktyka) wystąpieniu wielu do- legliwości i chorób we wszystkich układach organizmu człowieka, a także jak je ograniczać, ale też i leczyć. Pamiętajmy, że w wielu schorzeniach stosowanie roślin leczniczych ma głównie charakter zapobiegawczy. Zioła są dobrze tolerowane i dla- tego nadają się do długotrwałego leczenia, aby groźne choroby w ogóle nie mogły się rozwinąć. W książce tej omówiłem najważniejsze dolegliwości i schorzenia jakie mogą wy- stąpić w życiu każdego człowieka i zioła najbardziej przydatne w profilaktyce i ich leczeniu zaczynając od układu trawiennego, wątroby i trzustki poprzez serce i układ krążenia, układ ruchowy i układ nerwowy, moczowy, oddechowy, odpornościo- wy, a kończąc na chorobach skóry i wypadaniu włosów. Uszeregowałem w każdym z układów po kilkanaście, a nawet po kilkadziesiąt dolegliwości i schorzeń, a na- stępnie przyporządkowałem im najważniejsze zioła i ich przetwory, które predesty- nują je do stosowania na konkretne jednostki chorobowe. Wymieniłem i opisałem znaczące preparaty ziołowe, leki naturalne dostępne na rynku bez recepty, a także zioła i najbardziej skuteczne mieszanki ziołowe – suplementy diety znane ze swych właściwości przeciwzapalnych, przeciwbólowych, przeciwwirusowych, przeciw- bakteryjnych, moczopędnych, przeciwmiażdżycowych, przeciwcholesterolowych, 12 Wstęp żółciopędnych, ułatwiających przemianę materii, przeciwcukrzycowych i wielu in- nych przeciwdziałających wystąpieniu wielu poważnym chorobom. Książka ta – mam nadzieję – dostarczy niezbędnej wiedzy i praktycznych in- formacji tym wszystkim z nas, którzy mamy różnego rodzaju dolegliwości i scho- rzenia, aby się dowiedzieć jak przede wszystkim zapobiegać tym przypadłościom. Ale także jak je leczyć jeśli już wystąpiły. Jakie zioła i naturalne leki, w jakich iloś- ciach i w jaki sposób stosować, aby zatrzymać postęp wielu niebezpiecznych dla zdrowia, a nawet życia schorzeń, a najlepiej przeciwdziałać ich występowaniu. Jak skutecznie poprawić pracę układu trawiennego. Jak chronić wątrobę? Jak skutecznie poprawić krążenie? Jak uspokoić osłabione serce? Jak przeciwdziałać artretyzmowi i schorzeniom reumatycznym? Jakie zioła stosować w sytuacjach stresowych, a jakie w bezsenności czy depresji. Jakie zioła są najskuteczniejsze w profilaktyce, leczeniu dróg moczowych, pęcherza i nerek? Dlaczego tak często się przeziębiamy i jak temu przeciwdziałać? Dlaczego nasze drogi oddechowe są celem dla bakterii, wirusów i grzybów i jak je stamtąd usunąć? Co robić przy schorzeniach skóry i wypadaniu włosów? – jakie zioła mogą być tu pomocne. I wreszcie jak wzmocnić układ odpornościowy, żeby wiele z wymienionych w tej książce dolegliwości i schorzeń nie miało szansy się rozwinąć. Każdy z czytelników będzie miał możliwość poznania jakie zioła jednorodne lub mieszanki ziołowe, ale też i nalewki oraz preparaty przetworzone może stosować, aby ulżyć sobie przy swoich dolegliwościach i schorzeniach. Należy jednak pamię- tać, że każdy z Państwa zainteresowany leczeniem ziołami i preparatami naturalny- mi powinien najpierw wykonać niezbędne badania, właściwie odczytać ich wyniki i dopiero najlepiej po konsultacji z lekarzem ustalić rodzaj i charakter swoich do- legliwości oraz przyczyny schorzeń, które go dotykają. Samoleczenie – tak, ale po badaniach i po konsultacji z lekarzem. Informacje zawarte w tej książce pozwolą każdemu z nas (jeśli postawi na zio- ła) po ustaleniu rzeczywistych dolegliwości z którymś z najsłabszych ogniw jego układów podjąć terapię lekami naturalnymi, a w sytuacji, gdy nie wystąpiły jeszcze konkretne dolegliwości, ale mają miejsce już pewne sygnały świadczące o moż- liwości ich pojawienia się przeciwdziałać ich ujawnieniu się (znów profilaktyka). Powtórzmy: w przypadku jakichkolwiek wątpliwości koniecznie konsultować się z lekarzem. Zaburzenia zdrowotne a rośliny lecznicze. Jak leczyć ziołami dolegliwości i schorzenia organizmu ludzkiego? W skład orga- nizmu ludzkiego wchodzą różne tkanki i wielość komórek pełniących wiele odmien- nych funkcji sprawnie współdziałających. Organizm człowieka z ogromną ilością komórek i wielością produkowanych przez nie substancji oraz ponad 30 tysiącami genów jest niezwykle skomplikowanym układem nie do końca zrozumiałym nawet współcześnie w czasach biologii molekularnej. Jeśli teraz do tego układu o tak złożonej budowie przedostaną się czynniki, któ- re mogą go rozregulować lub zakłócić jego pracę dochodzi do zaburzeń zdrowot- nych. Elementy układu regulującego mogą być naruszane i zburzone m.in.przez czyn- niki genetyczne (dziedziczne wady genu, mutacje), wpływy środowiska (infekcje 13 • • • Wstęp wirusowe, bakteryjne i pasożytnicze), niewłaściwe odżywianie się ze spożywaniem toksyn pochodzących z wszechobecnej chemii. Rozstrój organizmu i zaburzenia zdrowotne mogą być leczone różnymi sposobami. Sprawa jest dosyć prosta – je- śli uda się ustalić jednoznacznie przyczynę schorzenia np. wywołaną infekcją bak- teriami – wówczas pomogą w leczeniu przyczynowym np. antybiotyki. W wielu przypadkach zaburzenia są jednak tak złożone, że możliwe jest jedynie leczenie ob- jawowe polegające na usuwaniu bólu lub dyskomfortu psychicznego, aby w jakiś sposób dało się jakoś żyć i móc poprawić jakość życia. Wiadomo powszechnie, że dla większości chorób wymyślono specyficzne i silne leki w większości syntetycz- ne, ale obarczone bardzo często licznymi niepożądanymi efektami ubocznymi. I tu przychodzi na pomoc natura. Mądrości natury nic nie dorówna. Środki lecznicze pozyskiwane z roślin są zwykle mniej specyficzne, bo wpływają najczęściej na wię- cej niż jeden mechanizm molekularny. I właśnie te właściwości okazują się pomoc- ne w zaburzeniach złożonych, w których nie można ustalić dokładnie przyczyn. Zioła i ich przetwory nie są lekami pierwszego wyboru w przypadkach cięż- kich chorób i zagrożenia życia, ale ich kompleksowe działania mogą być użyteczne w wielu innych stanach. Na kolejnych kartach tej książki w sposób najbardziej przystępny zostanie przed- stawiony wykaz takich stanów i zaprezentowane zostaną zioła i ich proste przetwory w postaci mieszanek ziołowych i sporządzonych z nich naparów, odwarów, mace- ratów i nalewek, które mogą być wykorzystywane do samodzielnego leczenia pod warunkiem, że każdy z czytelników kto zechce z nich korzystać najsampierw uda się po właściwą diagnozę do lekarza prowadzącego. Dopiero po ustaleniu właściwej diagnozy określonej dolegliwości czy schorzenia można stosować leczenie fitoterapeutyczne. O tym należy zawsze pamiętać. Ustalmy ponad wszelką wątpliwość co chcemy w naszym organizmie poprawić, co zmienić, aby w miarę normalnie funkcjonować. Zacznijmy więc od najprostszych ziół, których działanie i właściwości zostały potwierdzone licznymi badaniami naukowymi i z połączenia których powstały sto- sowne receptury, które mogą pomóc naszemu zdrowiu zarówno w profilaktyce jak i we właściwej terapii. Pamiętajmy o najważniejszych ustaleniach: po pierwsze, żeby wiedzieć jakie zio- ła, kiedy i w jakich dawkach i na jakie dolegliwości stosować należy poznać przy- najmniej podstawowe ich właściwości i po drugie zawsze konsultacji z lekarzem wymaga stosowanie ziół jeśli bierze się już jakieś inne leki, bo mogą wchodzić z nimi w interakcję. W książce tej celowo pominąłem wiele ziół silnie działających i takich, których stosowanie może rodzić jakieś komplikacje. Jeśli będziemy stosować zioła wg poda- nych wskazówek i informacji nie powinno być żadnych problemów. Umiar i rozsą- dek potrzebne są wszędzie. A ta książka napisana została m.in. po to, żeby zapewnić odpowiedni i profesjonalny poziom informacji, aby wiedzieć co, jak, kiedy i dlacze- go stosujemy. • 14 Autor • I. Co warto wiedzieć o zielarstwie i ziołolecznictwie Ziołolecznictwo czyli leczenie ziołami to najstarsze źródło wiedzy medycznej. Stosowanie ziół i ich przetworów w lecznictwie jest tak stare jak ludzkość. Od naj- dawniejszych czasów rośliny były źródłem pożywienia dla człowieka. Poszukując roślin jadalnych człowiek pierwotny natrafiał na takie, które łagodziły bóle, przy- spieszały gojenie ran i konserwowały żywność. Od wieków też zioła były dla ludzi najważniejszymi lekami. Stosowano je do leczenia chorób, łagodzenia bólu oraz za- pobiegania różnych dolegliwościom. Dokonywało się to metodą prób i błędów i trwało długi czas. Stosowanie ziół jako lekarstw zostało sprawdzone przez tysiąclecia na wielu pokoleniach naszych przodków, na wszystkich kontynentach, we wszystkich cywilizacjach. Tysiącletnie praktyczne doświadczenia ziołolecznictwa współcześnie są podda- wane badaniom farmakologicznym, które weryfikują je i w wielu przypadkach po- twierdzają lecznicze właściwości roślin zielarskich. Gromadzone przez tysiąclecia wiadomości o ziołach i ich działaniu były przeka- zywane z pokolenia na pokolenie ustnie. Po wynalezieniu pisma zaczęto je spisywać i tak powstały zielniki i herbarze. Potem wraz z rozwojem badań naukowych wiedza o właściwościach leczniczych ziół doczekała się opracowania i usystematyzowania. Obecnie istnieją metody leczenia, zarówno tradycyjne jak i nowoczesne, które czer- pią z tej bogatej spuścizny. Ogólnie określa się je jako ziołolecznictwo lub fitoterapia. Rośliny lecznicze i roślinne preparaty z nich otrzymywane są szeroko stosowane w tradycyjnych kulturach na całym świecie. Stają się także coraz bardziej popular- ne w nowoczesnych społeczeństwach jako alternatywa dla związków syntetycznych. Ziołolecznictwo stwarza szerokie możliwości doboru odpowiedniej rośliny leczni- czej do konkretnego zakresu leczenia. Leczenie ziołami uaktywnia siły organizmu i pobudza go do autoterapii przy własnym wyzdrowieniu. nie rośnie. Zainteresowanie leczeniem środkami naturalnymi jest ogromne i systematycz- Wiara w przemożną siłę antybiotyków już właściwie przemija. Setki tysięcy ludzi widzi w ziołolecznictwie szansę na poprawę zdrowia, a nawet ratowanie życia swo- jego i bliskich. Wielu chce z różnorakich powodów odejść od leków syntetycznych. Leki ziołowe mogą okazać się pomocne dla osób usiłujących zerwać z nałogiem brania środków uspokajających, przeciwbólowych lub pigułek nasennych. 1 • • I. Co warto wiedzieć o zielarstwie i ziołolecznictwie Mogą stanowić też alternatywę dla pacjentów cierpiących z powodu efektów ubocznych wywoływanych przez leki syntetyczne. Należy jednak podkreślić, że współczesna medycyna i ziołolecznictwo nie muszą wcale stanowić niedających się pogodzić przeciwieństw, gdyż mogą się doskonale uzupełniać. Rośliny lecznicze są przedmiotem wielu badań naukowych na całym świecie. Ich aktywność biologiczna dzięki badaniom naukowym została poznana i potwierdziła lecznicze właściwości ziół znane tradycyjnej medycynie od bardzo dawna. Są one niezwykle skuteczne, ale mogą wywoływać również działania niepożą- dane. Dlatego należy zdobyć dostateczną wiedzę o ziołach, aby móc je skutecznie stosować w samoleczeniu czyli autoterapii. Przy tym cały czas należy mieć świado- mość, że zioła i leki roślinne z nich uzyskiwane zawierają zwykle mieszaninę sub- stancji, które dają razem efekty addytywne lub synergistyczne, często są trudne do zweryfikowania i wyjaśnienia. Ziołolecznictwo w wielu krajach Europy jest bardzo popularne jako rozsądna metoda leczenia wielu dolegliwości i schorzeń. Stosowanie herbat ziołowych i mieszanek ziołowych jest bardzo popularne np. w Niemczech, Francji, Włoszech, Wielkiej Brytanii, Austrii, Szwajcarii, a także w Polsce. Najbardziej nieprzetworzone naturalne produkty jakimi są napary, odwary czy nalewki pozostają popularną alternatywą dla preparatów leczniczych otrzymywa- nych ze związków syntetycznych. Obecnie – po latach fascynacji lekami syntetycz- nymi – obserwuje się powrót do medycyny naturalnej, rośnie bowiem świadomość niepożądanych działań leków syntetycznych i coraz popularniejsze staje się samo- dzielne leczenie. Chętnie stosuje się sprawdzone kuracje roślinne spodziewając się, że przy wielu dolegliwościach ale i schorzeniach będą przynosiły lepsze skutki od preparatów syntetycznych. Zioła oraz uzyskiwane z nich preparaty ziołowe mogą doskonale uzupełniać le- czenie konwencjonalne. Coraz większym zainteresowaniem cieszą się też suplementy diety zawierające zioła. O ich wyjątkowości i szerokim zakresie stosowania decyduje przede wszyst- kim siła naturalnych składników, które zawarte są w ziołach w optymalnych propor- cjach i dzięki temu niejednokrotnie działają podobnie jak dobry lek nie powodując prawie żadnych skutków ubocznych. Oczywiście nie wszystkie leki chemiczne da się zastąpić ziołami, ale nawet jeśli nie można znaleźć roślinnego odpowiednika można stosować zioła i ich przetwory jako środki wspomagające i skutecznie uzupełniające leczenie często po obniżonych kosztach. Leczenie ziołami ma wiele zalet pamiętajmy jednak, że uzyskanie pomyślnych wyników zależy od właściwego doboru konkretnego zioła i znajomości działania składników biologicznie aktywnych, a także od sposobu dawkowania. Bardzo waż- ną sprawą jest fakt powszechnej dostępności ziół, każdy może je mieć (uprawiać i pozyskiwać ze stanu naturalnego) jeśli tylko zechce i ma warunki oraz wie jak to robić. Każdy może również zioła pozyskiwać ze stanu naturalnego jeśli wie które, gdzie i kiedy zbierać. Każdy z nas może zioła kupić w aptekach i sklepach zielar- skich. 1 • • I. Co warto wiedzieć o zielarstwie i ziołolecznictwie Powszechna dostępność ziół umożliwia szerokie ich stosowanie ale to wymaga chociażby podstawowej wiedzy na temat ich właściwości leczniczych. O tym jakie zioła i ich przetwory stosować w profilaktyce, leczeniu wielu dolegliwości i schorzeń mówi ta książka. Przekazuję w niej niezbędne informacje o roślinach leczniczych, aby można je było bezpiecznie stosować. To każdy z nas decyduje o własnym zdro- wiu i stosuje zioła w zakresie jaki uzna za stosowne. Chociaż prawo do rozpoznania choroby ma lekarz i korzystanie z ziół powinno być z nim konsultowane to w rze- czywistości najczęściej tak nie jest. Należy zatem przekazać społeczeństwu optymalną ilość informacji o tym jakie zioła i ich przetwory nadają się do określonej dolegliwości lub schorzenia oraz jak je bezpiecznie stosować. I to starałem się w najbardziej praktyczny sposób uczynić w tej książce. Zioła i preparaty roślinne to leki o szerokiej dostępności. Stosowane są często do samoleczenia. Intencją autora jest, aby informacje zawarte w tej książce posłu- żyły jako praktyczne wskazówki na temat możliwości stosowania ziół i przetworów z nich otrzymywanych do leczenia dolegliwości i schorzeń prawie wszystkich ukła- dów organizmu człowieka. • II. Podstawowe substancje czynne występujące w roślinach leczniczych Przyjmuje się, że obecnie spośród 400 tys. gatunków roślin na Ziemi za leczni- cze uznaje się ok. 40 tys., a za dokładniej przebadane można uznać 1–1, 5 , czyli zaledwie parę tysięcy. Tylko około 2 tys. znajduje się na listach roślin leczniczych. W Polsce uznaje się za lecznicze około 250 gatunków. Wartość lecznicza roślin zielarskich jest ściśle związana z obecnością w nich określonych związków biologicznie aktywnych, zwanych substancjami czynnymi. Różnorodność substancji czynnych jest zadziwiająca i praktycznie na każde schorzenie człowieka można znaleźć odpowiednik w świecie roślinnym. W rośli- nach zielarskich występują związki o różnym składzie chemicznym i w różnych iloś- ciach. Są to grupy substancji chemicznie czynnych bądź poszczególne substancje będące produktami przemiany materii (metabolizmu) rośliny. Rośliny lecznicze we współczesnym ziołolecznictwie powinny posiadać określoną zawartość substancji czynnych, która zapewnia właściwą skuteczność w działaniu. W roślinach zielar- skich występują one przeważnie grupowo, stąd ich działanie na żywy organizm jest zazwyczaj kompleksowe. Znajomość substancji czynnych występujących w rośli- nach zielarskich i ich właściwości farmakologicznych, stanowi podstawę ziołolecz- nictwa. Substancje te mają bardzo zróżnicowaną budowę chemiczną i cechy fizykoche- miczne. Oto one: 1. Alkaloidy. Tworzą bardzo ważną grupę związków chemicznych i są jedynymi z najsilniej oddziaływujących na organizm człowieka. W swojej cząsteczce zawiera- ją jeden lub więcej atomów azotu i mają charakter zasadowy. W roślinie alkaloidy powstają na drodze biosyntezy z aminokwasów i ich pochodnych. Jest to proces sterowany przez specjalne enzymy i uwarunkowany genetycznie. Alkaloidy stanowią związki stałe, rzadko ciecze, zwykle trudno rozpuszczalne w wodzie, dobrze – w rozpuszczalnikach organicznych. Wiele z nich wykazuje silne działanie fizjologiczne, zwłaszcza na ośrodkowy układ nerwowy. Do tej pory zi- dentyfikowano około 6 tys. alkaloidów, z czego w lecznictwie stosuje się około 100. Alkaloidy mogą powodować zatrucia spowodowane przedawkowaniem. Dawkowa- nie alkaloidów, zarówno w postaci leków gotowych, jak i wyciągów z ziół, powinien każdorazowo ustalać lekarz. Bogate w alkaloidy są rośliny z rodzin: makowate, marzanowate, psiankowate i toinowate. Nie udało się ich znaleźć w roślinach z rodzin: wrzosowate i pierwiosn- 18 • II. Podstawowe substancje czynne występujące w roślinach leczniczych kowate. Surowce zawierające alkaloidy suszy się zwykle albo w warunkach natural- nych, albo w suszarni w suszarni w temperaturze 50°–60°C. • 2. Antocyjany. To wszechobecne, wielofenolowe barwniki roślinne. Występują w kwiatach, owocach, liściach i pędach, jako barwniki czerwone, niebieskie lub fiole- towe, w zależności od odczynu soku komórkowego. Zabarwienie jest pochodną od- czynu środowiska, w którym się znajdują. W środowisku kwaśnym jest zwykle czer- wone, a w środowisku czerwonym – fioletowe. To im zawdzięczają – głównie kwiaty i owoce, rzadziej liście i łodygi – barwę, którą posiadają, bo są rozpuszczone w ich ko- mórkach. Typowymi surowcami antocyjanowymi są: owoc bzu czarnego, owoc aro- nii, owoc czarnej porzeczki, kwiat malwy czarnej, borówka czernica i kwiat bławatka. Antocyjany to przeciwutleniacze. Usuwają z organizmu ludzkiego wolne rodniki tlenu powstające przy zaburzeniach przemiany materii zmieniając ich negatywne działanie na ścianki naczyń krwionośnych. Zmniejszają także przepuszczalność ścian naczyń włosowatych, a więc działają przeciwzapalnie. Suszy się surowce anto- cyjanowe w temperaturze około 100°C. 3. Antrapochodne związki. To pochodne antronu. Pod względem chemicznym są dość złożone i mają różne stopnie utlenienia, od których zależą ich właściwości. Podstawowym działaniem fizjologicznym jest działanie przeczyszczające. Surow- ce zawierające związki antrapochodne należy suszyć w temperaturze ponad 60°C, a korę kruszyny koniecznie w ponad 105°C. 4. Flawonoidy. To liczna grupa związków fenolowych, różniących się pod wzglę- dem struktury i właściwości. Stanowią jedną z bardziej licznych grup związków wy- stępujących w świecie roślinnym. Są zlokalizowane w soku komórkowym. Ich nazwa pochodzi od łacińskiego słowa flavus – „żółty”, gdyż charakteryzują się zwykle żółtą barwą. Cechuje je na ogół niska toksyczność. Charakteryzują się bardzo zróżnico- wanymi właściwościami farmakologicznymi, jak również zastosowaniem w leczni- ctwie. Część tych związków, nazywanych bioflawonoidami jak rutyna, kwercetyna i hesperydyna, zachowuje się podobnie do witaminy P: uszczelniają i wzmacniają ściany naczyń włosowatych, obniżają ciśnienie krwi i ułatwiają organizmowi przy- swajanie witaminy C. bioflawonoidy znajdują się m.in. w zielu fiołka trójbarwnego, gryki i w innych surowcach. Inna grupa flawonoidów wykazuje działanie moczo- pędne i stosowana jest w przewlekłych stanach zapalnych nerek, nawet przez dłuż- szy czas, a także pomocniczo w gośćcu, otyłości i nadciśnieniu tętniczym. Substancje tak działające znajdują się m.in. w liściach mącznicy, brzozy, zielu skrzypu, rdestu ptasiego, w kwiatach bzu czarnego i zielu fiołka trójbarwnego. Zioła zawierające fla- wonoidy działają moczopędnie, żółciopędnie i chronią wątrobę przed szkodliwym wpływem różnych czynników. Ponadto, obniżając poziom cholesterolu, flawonoidy przeciwdziałają powstawaniu miażdżycy w naczyniach krwionośnych. Opisano też wiele flawonoidów, które działają rozkurczowo na mięśnie gładkie, np. przewodu pokarmowego i dróg żółciowych. Jeszcze inne wykazują działanie przeciwzapal- ne, przeciwgrzybiczne, przeciwobrzękowe oraz odtruwające, wiążąc metale cięż- kie. Flawonoidy charakteryzują się wieloma farmakologicznymi i biologicznymi 1 • • II. Podstawowe substancje czynne występujące w roślinach leczniczych właściwościami. Niektóre z nich wykazują również działanie przeciwalergiczne, przeciwwirusowe, przeciwagregacyjne, przeciwutleniające i przeciwkancerogenne. Mogą działać profilaktycznie, a niekiedy terapeutycznie w wielu chorobach. Wiele flawonoidów wchodzi w skład preparatów leczniczych jako środki hamujące prze- puszczalność naczyń włosowatych i poprawiających krążenie obwodowe, a także ochraniających komórki wątroby i innych narządów. Jako jedna z najcenniejszych właściwości flawonoidów wymieniana jest ich zdolność działania antyoksydacyj- nego (antyutleniającego) we wspieraniu układu obronnego organizmu. Ochraniają ważne dla organizmu antyoksydanty, jak witamina C, witamina E, glutation. Wie- le flawonoidów znajduje zastosowanie w leczeniu wątroby i ochranianiu naczyń krwionośnych. Flawonoidy posiadają liczne właściwości biologiczne o korzystnym wpływie na układ sercowo-naczyniowy oraz hamujące procesy nowotworowe. Oprócz funkcji antyoksydacyjnych, mają zdolność modyfikowania wielu enzymów. Ponadto posiadają zdolność obniżania ciśnienia tętniczego krwi oraz redukują pro- cesy zapalne, które sprzyjają powstawaniu miażdżycy. Flawonoidy znajdują się w kwiatach jasnoty białej, kwiatostanach głogu, koca- nek, kwiatach lipy i rumianku i w wielu innych surowców zielarskich. Oto przykłady różnokierunkowych działań flawonoidów: Kwercetyna, luteolina, apigenina i kemferol działają moczopędnie; na układ krążenia oddziałuje witeksyna, hiperozyd, ginkgetyna, pueraryna, bilibetyna; roz- kurczająco działa apigenina i likwirytyna; antyagregacyjnie – kwercetyna; przeciw- utleniająco, np. wobec witaminy C – rutyna, hesperydyna; przeciwgrzybicznie – pi- nobanksyna, pirocembryna; przeciwalergicznie – znów kwercetyna. Surowca flawonoidowe powinno się suszyć w warunkach naturalnych lub też w suszarni w temperaturze 120°C. 5. Garbniki. To bezazotowe substancje roślinne o dość skomplikowanej budo- wie chemicznej. Mają zdolności ściągające i cierpki smak. Są wydalinami komórek roślinnych i głównie znajdują się w korze, korzeniach, kłączach, ale występują też w liściach. Działanie lecznicze garbniki zawdzięczają właściwościom ściągającym, polegającym na koagulacji białka (unieczynniają bakterie i ich toksyny). Na po- wierzchni błon śluzowych oraz tkanki łącznej garbniki tworzą połączenia z białkiem – koagulaty. Stąd biorą się właściwości przeciwzapalne surowców garbnikowych. Mają zastosowanie wewnętrzne i zewnętrzne. Stosowane doustnie działają ściąga- jąco na błony śluzowe i zmniejszają ich przepuszczalność. Wewnętrznie stosuje się je przy biegunce i w nieżytach błon śluzowych żołądka i jelit, a także jako odtrutki w zatruciach metalami ciężkimi oraz krwotokach wewnętrznych. W ostatnich latach wykazano także działanie przeciwdrobnoustrojowe, przeciw- alergiczne, immunostymulujące, przeciwmutogenne oraz przeciwwirusowe garbni- ków, także w stosunku do wirusa HIV. Garbniki występują w wielu roślinach leczniczych. Bogate w nie są kora dębu i wierzby, kłącza pięciornika i wężownika, owoce borówki czernicy, liście borówki czernicy, brusznicy, orzecha włoskiego, poziomki, szałwii, ziele pięciornika. Surowce garbnikowe należy suszyć w warunkach naturalnych lub w suszarni o temperaturze 35°–40°C. 20• • II. Podstawowe substancje czynne występujące w roślinach leczniczych 6. Glikozydy. To związki organiczne o zróżnicowanej budowie chemicznej; skła- dają się z części cukrowej i części zwanej aglikonem. Właśnie aglikon, czyli część niecukrowa, stanowi część aktywną glikozydu i wywiera działanie lecznicze. Agli- konem może być flawonoid, antocyjan, fenol, lakton, kumaryna, saponina, sterol i inne związki. W zależności od budowy aglikonu wyróżnia się glikozydy fenolo- we, których aglikonem jest fenol lub jego pochodne, np. salicyna wykryta w korze wierzbowej. Ponadto glikozydy kumarynowe, zwane kumarynami oraz glikozydy irydoidowe, zwane irydoidami i jeszcze inne grupy. W zależności od tego jaką grupę glikozydów zawiera surowiec można go suszyć w warunkach naturalnych lub nawet w temperaturze ponad 100°C. 7. Gorycze. Są grupą związków biologicznie czynnych o złożonej budowie che- micznej, które wyróżniają się gorzkim smakiem. Wyróżnić można dwie grupy: gory- cze czyste bez zapachu oraz gorycze aromatyczne o wyraźnym zapachu wynikającym z obecności olejków eterycznych. Gorycze pobudzają wydzielanie soków trawiennych w przewodzie pokarmowym i ułatwiają trawienie. W okresie rekonwalescencji są bar- dzo przydatne, ponieważ działają uspokajająco i wzmacniająco. Surowcami zawierającymi gorycze są: drapacz lekarski, goryczka żółta, liść bobrka trójlistnego, ziele tysiącznika, krwawnika i piołunu, korzenie mniszka le- karskiego i cykorii podróżnika. Gorycze występują zawsze łącznie z innymi sub- stancjami chemicznymi, dlatego ich oddziaływanie jest integralną częścią składo- wą leczniczych właściwości rośliny. Niezależnie od podstawowego działania, np. uspokajającego, które posiadają – chmiel, kozłek lekarski, wykrztuśnego – szanta zwyczajna, przeciwzapalnego – bobrek trójlistkowy, czy odpornościowego – na- gietek lekarski, wszystkie te zioła posiadają również charakterystyczne dla goryczy właściwości. Surowce goryczkowe najlepiej suszyć w warunkach naturalnych. 8. Kwasy organiczne. Występujące w roślinach należą do kilku grup chemicz- nych. Wyróżniamy wśród nich np. kwasy tłuszczowe, kwasy nukleinowe, kwasy dezoksyrybonukleinowe (DNA) i kwasy rybonukleinowe (RNA), zawierające infor- macje genetyczne żywych organizmów. 9. Oleje tłuste. Są to związki chemiczne, które powstają przez połączenie glicero- lu z kwasami tłuszczowymi, często nazywa się je glicerydami lub lipidami. Groma- dzą się głównie w takich organach jak nasiona i owoce. Są to substancje zapasowe – energetyczne. Działanie fizjologiczne i lecznicze olejów zależy od tego, jakie kwasy tłuszczowe wchodzą w ich skład. Surowce olejowe, zwykle dojrzałe nasiona lub owoce nie wymagają dosuszania. 10. Olejki eteryczne. Należą do najbardziej rozpowszechnionych substancji czynnych występujących w roślinach. Cechą wyróżniającą je wśród innych ziół jest to, że są substancjami lotnymi o słabym lub silniejszym przyjemnym zapachu i mogą przechodzić w postać gazową już w temperaturze otoczenia. Najczęściej są cieczami o zabarwieniu od jasnożółtego, poprzez zielonkawy, do niebieskiego. 21 • • II. Podstawowe substancje czynne występujące w roślinach leczniczych Praktycznie nie są rozpuszczalne w wodzie, natomiast rozpuszczają się w rozpusz- czalnikach organicznych, np. w alkoholu. W składzie każdego olejku można wyróżnić jeden lub dwa „elementy” podsta- wowe, nadające mu szereg konkretnych właściwości – zapach, barwę oraz działa- nie fizjologiczne. Olejki eteryczne biosyntetyzowane przez rośliny gromadzone są w zbiornikach, którymi mogą być włoski gruczołowe występujące na powierzchni kwiatów, liści, owoców czy łodyg lub też kanały olejkowe umieszczone wewnątrz tkanek. Olejki eteryczne wykorzystywane są szeroko w ziołolecznictwie. W zależności od składu posiadają działanie przeciwbakteryjne, moczopędne, przeciwzapalne, wykrztuśne, uspokajające i pobudzające wydzielanie soków trawiennych w przewo- dzie pokarmowym. Najprostszym zbiornikiem olejku jest tzw. plamka olejowa, jak w płatkach róży i fiołka. Gruczoły olejkowe lub włoski gruczołowe to zbiorniki olejkowe znajdują- ce się w liściach i łodygach mięty, tymianku oraz w kwiatach lawendy, rumianku. U dziurawca zbiorniki olejkowe znajdują się wewnątrz liścia i pod światło widoczne są jako tzw. dziurki wypełnione olejkami (stąd wywodzi się nazwa dziurawiec). Do roślin wyróżniających się zawartością olejków należą: anyż, arcydzięgiel, kminek, kolendra, koper włoski i ogrodowy, biedrzeniec, lubczyk, pietruszka. Po- nadto lawenda, lebiodka, macierzanka, majeranek, mięta, melisa, rozmaryn, szał- wia, tymianek, a także arnika bylica, piołun, krwawnik, oman, rumianek pospolity i rzymski, wrotycz i inne. Najważniejsze działania to: dezynfekcyjne – olejki lotne hamują rozwój drobno- ustrojów chorobotwórczych. Silne właściwości odkażające posiada tymol występu- jący w olejku z tymianku pospolitego i macierzanki piaskowej. Duże znaczenie mają działające przeciwzapalnie olejki lotne mięty pieprzowej, krwawnika pospolitego i rumianku. Wszystkie łagodzą też stany napięcia nerwowego. Inne składniki olej- ków lotnych jak borneol i kamfora regulują krążenie krwi. Olejki lotne znajdujące się w korzeniu kozłka lekarskiego (walerianowy) i zielu melisy lekarskiej (meliso- wy), kłączu tataraku (tatarakowy) i goździkowcu wonnym (goździkowy) działają uspokajająco. Olejki lotne mięty pieprzowej, anyżu, kminku, pietruszki pobudzają wydzielanie soku żołądkowego, ułatwiają trawienie, pobudzają również tworzenie się i wydzie- lanie żółci. Olejki lotne jałowca i pietruszki pobudzają wydzielanie moczu i działają dezynfekująco na przewody moczowe. W schorzeniach górnych dróg oddechowych wykorzystuje się lecznicze właściwości olejków lotnych znajdujących się w tymianku pospolitym, anyżu, macierzance piaskowej. Pobudzają wydzielanie śluzu i dezynfeku- ją drogi oddechowe olejki: sosnowy, szałwiowy, miętowy, czosnkowy i eukaliptusowy. Działanie bakteriobójcze wykazują olejki z lawendy, a robakobójcze – z wrotyczu. Surowce olejkowe należy suszyć w temperaturze nieprzekraczającej 35°C, a naj- lepiej w warunkach naturalnych w miejscach zacienionych i przewiewnych, żeby nie straciły tak cennych olejków. 11. Saponiny. Saponiny roślinne są złożonymi chemicznie związkami organicz- nymi o budowie glikozydowej. Glikozydy saponinowe mają część cukrową tzw. gli- 22• • II. Podstawowe substancje czynne występujące w roślinach leczniczych kon oraz część niecukrową tzw. aglikon, którym może być związek steroidowy albo triterpenowy. Saponiny steroidowe należą do saponin obojętnych i występują m.in. w naparstnicy wełnistej i purpurowej, kozieradce, konwalii i niektórych roślinach zamorskich; natomiast saponiny triterpenowe znajdują się w lukrecji gładkiej (gli- ceryzyna), mydlnicy lekarskiej (saporubina), w kasztanowcu zwyczajnym (escyna), a także w połoniczniku, nagietku, pierwiosnku i innych ziołach. W roślinach zielarskich spotyka się saponiny w różnych organach, tj. w korze- niach, łodygach, liściach i kwiatach. Znane surowce zawierające saponiny to: korzeń lukrecji gładkiej, korzeń mydlnicy lekarskiej, korzeń i kwiat pierwiosnka, ziele na- włoci pospolitej, ziele połonicznika, kwiat, kora i nasienie kasztanowca, kwiat dzie- wanny, kwiat stokrotki, ziele fiołka trójbarwnego i wiele innych. Występująca w ko- rze i kwiatach kasztanowca escyna jest saponiną, która uszczelnia śródbłonek naczyń włosowatych, działa też przeciwwysiękowo, przeciwzapalnie i przeciwobrzękowo, ha- mując procesy zapalne i polepszając ukrwienie tkanek. W korzeniu lukrecji znajduje się gliceryzyna działająca m.in. przeciwzapalnie. wyciągi z korzenia lukrecji działają rozkurczowo na mięśnie gładkie przewodu pokarmowego – obniżają napięcie ścian żołądkowych. Stosowane też są w nadkwaśności żołądka i nieżytach przewodu po- karmowego, a pojedynczo lub w mieszankach ziołowych w chorobie wrzodowej żo- łądka, np. mieszanki Ulcevis i w nadkwaśności, np. mieszanka Acidoflos. Saponiny wchłaniają się słabo w przewodzie pokarmowym i są w pełni bezpiecz- ne w stosowaniu, chyba że spotkają się z uszkodzonymi naczyniami włosowatymi, wówczas mogą uszkadzać czerwone krwinki. Surowce saponinowe suszy się zwykle w warunkach naturalnych. 12. Składniki mineralne. Występują we wszystkich organizmach żywych w po- staci rozpuszczalnej, w soku komórkowym. Jeśli tworzą połączenia nierozpuszczal- ne, mogą stanowić elementy budulcowe. Organizm zawiera około 30 pierwiastków, wśród nich metale (wapń, magnez, sód, potas, cynk, żelazo, miedź, kobalt, mangan, aluminium, ołów, cyna, molibden, wanad tytan i chrom) oraz niemetale (węgiel, tlen, wodór, azot, siarka, fosfor, chlor, bor, jod, fluor, krzem, arsen). W zależności od ilości, która jest konieczna do prawidłowego funkcjonowania organizmu, składniki mineralne dzieli się na: makroelementy i mikroelementy. Do najważniejszych funkcji składników mineralnych – tlenków, soli, metali lub ich jonów należą: Funkcja podporowa i strukturalna, np. dwutlenek krzemu (SiO2), bierze udział w budowie komórek szparkowych skrzypów, fosforan wapnia – w budowie kości u zwierząt. Funkcja osmotyczna i buforująca – jony sodu (Na+), potasu (K+), wapnia (Ca2+), magnezu (Mg2+), jony chlorkowe i fosforanowe biorą udział w utrzymywaniu nor- malnego optymalnego ciśnienia osmotycznego i odczynu (pH) wewnątrz komórki i poza nią. Biorą bezpośredni udział w reakcjach biochemicznych. Makroelementy – to węgiel (C), tlen (O), wodór (H), fosfor (P), azot (N), chlor (Cl), wapń (Ca), sód (Na), potas (K), magnez (Mg), i siarka (S). są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu. 23 • • II. Podstawowe substancje czynne występujące w roślinach leczniczych Węgiel, wodór, tlen – to podstawowe pierwiastki wchodzące w skład związków, z których zbudowane są tkanki organizmów. Są także niezbędne do podtrzymywa- nia procesów życiowych (cukry, aminokwasy). Fosfor – u zwierząt jest składnikiem kości. U roślin stanowi element budow- lany ścian komórkowych. Wchodzi w skład kwasów nukleinowych i fosfolipidów. Niezbędny w przemianach energetycznych, w budowie i przekazywaniu materiału genetycznego w procesie fotosyntezy. Pomaga w formowaniu nasion i wpływa ko- rzystnie na ich dojrzewanie. Niedobór fosforu działa niekorzystnie na kwitnienie i owocowanie. Zielone części roślin przy braku fosforu matowieją i zabarwiają się na niebiesko-zielono, z purpurowymi plamkami. Azot – w organizmach żywych jest składnikiem aminokwasów, białek, kwa- sów nukleinowych, chlorofilu. W roślinach jest także składnikiem wielu związków o charakterze wtórnym, np. niektórych witamin, alkaloidów czy glikozydów. Niedobór azotu powoduje słaby wzrost roślin, liście stają się drobne i żółkną, pędy ulegają skróceniu, opadają zawiązki owoców. Nadmiar azotu działa też nie- korzystnie, opóźnia dojrzewanie roślin. Stają się one wrażliwe na choroby, słabiej rozwija się system korzeniowy, pędy i liście ulegają zniekształceniu. Wapń – u ludzi i zwierząt służy do budowy kości, wpływa na krzepliwość krwi, reguluje czynność serca, działa przeciwuczuleniowo. W roślinach znajduje się w liś- ciach, gdzie razem z pektynami jest składnikiem błon komórkowych. Jony wapnia biorą udział w reakcjach enzymatycznych, np. rozkładających skrobię oraz w po- dziale komórek i w metabolizmie związków azotowych. Niedobór wapnia osłabia wzrost korzeni i części nadziemnych roślin. Wysoką zawartością wapnia wyróżniają się takie surowce lecznicze jak: korzeń mniszka, liście pokrzywy, ziele krwawnika, strąki fasoli, owoce róży, owoc i sok aronii, korzenie selera i chrzanu. Sód i potas – występują w organizmach zwierzęcych. Oba pierwiastki oraz chlor regulują zawartość wody w płynach komórkowych i pozakomórkowych. Gospo- darka wodno elektrolitowa jest uzależniona od przemiany sodu, chloru i potasu. Sam potas w organizmie człowieka wpływa na utrzymanie prawidłowego ciśnienia płynów ustrojowych, a także bierze udział w syntezie białek i w procesach enzyma- tycznych uwalniających energię, wpływa też na rytm pracy serca. Dla roślin nie- zbędny jest tylko potas. Sód występuje w małych ilościach. Potas jest nieodzowny w aktywowaniu enzymów, które biorą udział w przemianach aminokwasów i cu- krów. Prawdopodobnie odgrywa ważną rolę w procesie fotosyntezy, przeciwdziała porażeniu roślin przez grzyby i bakterie oraz zwiększa ich odporność na suszę, mróz i wyleganie. Niedobór potasu w roślinach jest przyczyną zmiany zabarwienia liści na niebiesko-zielone. Powoduje chlorozę między nerwami oraz brunatnienie i za- mieranie blaszek liściowych. Spośród roślinnych surowców leczniczych dużo potasu zawierają: korzeń mnisz- ka z zielem, korzeń pietruszki, kwiaty i liście słonecznika, liście i kwiaty malwy, liście pokrzywy, strąki fasoli, znamiona kukurydzy. Magnez – jest aktywatorem wielu reakcji enzymatycznych związanych z fosfo- rem. U roślin jest składnikiem chlorofilu – barwnika, który bierze udział w procesie fotosyntezy. Niedobór magnezu w roślinach powoduje marmurkowatość liści, czyli nierównomierne przejaśnienia, a jeśli wystąpi jego brak, ich liście żółkną i usycha- 24• • II. Podstawowe substancje czynne występujące w roślinach leczniczych ją. W surowcach zielarskich występuje w znacznych ilościach w liściach pokrzy- wy, owocach róży i kwiatach nagietka. W organizmie człowieka bierze m.in. udział w funkcjonowaniu układu nerwowego. Siarka – wchodzi w skład trzech ważnych aminokwasów: cysteiny, cystyny i me- tioniny i dwóch witamin: biotyny (witamina H) i witaminy (witamina B1), a także innych związków. Ponadto bierze udział w reakcjach enzymatycznych i w budowie enzymów. Siarka znajduje się w takich surowcach leczniczych, jak: czosnek, cebula, por, nasiona gorczycy, korzeń rzodkwi oraz w zielu i owocach nasturcji. Mikroelementy – pierwiastki chemiczne występujące w bardzo małych ilościach we wszystkich organizmach żywych, tak zwierzęcych, jak i roślinnych. Pomimo, że występują w ilościach śladowych, są niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania każdego organizmu. Biorą udział w podstawowych procesach metabolicznych. Nale- żą do nich: cynk (Zn), miedź (Cu), żelazo (Fe), mangan (Mn), molibden (Mo), kobalt (Co), krzem (Si), selen (Se), bor (B), jod (J), fluor (F), tytan (Ti), chrom (Cr), bar (Ba), wanad (V), nikiel (Ni), arsen (As), lit (Li), glin (Al), ołów (Pb). Mikroelementy są składnikami enzymów lub tzw. składnikami funkcjonalny- mi, tzn. pełnią rolę aktywatorów lub inhibitorów reakcji zachodzących przy udziale enzymów. Biorą udział w powstawaniu hormonów i niektórych witamin. Do dnia dzisiejszego znaczenie większości mikroelementów dla wzrostu i rozwoju roślin nie zostało całkowicie wyjaśnione. Wiadomo jednak, że zawartość tych pierwiastków w ziołach może uzupełniać ich brak w organizmie i wpływać korzystnie na właś- ciwości lecznicze. Zioła lecznicze są z całą pewnością jednym z istotnych źródeł mikroelementów. Cynk – jest mikroelementem fizjologicznym regulującym procesy przebiegające w organizmie człowieka. Wpływa na aktywność wielu enzymów. Niedobór cynku u człowieka powoduje rogowacenie skóry oraz zaburza prawidłowy rozwój układu nerwowego. Cynk przyspiesza regenerację trudno gojących się ran i wrzodów, a tak- że jest pomocny w leczeniu miażdżycy. Odpowiednia ilość cynku jest niezbędna dla zapewnienia prawidłowej odporności organizmu człowieka, a także dla należytego funkcjonowania komórek nerwowych i gruczołów płciowych. Ułatwia przyswajanie białka i wytwarzanie insuliny oraz usprawnia prace mięśni. Ma wpływ na prawid- łową czynność prostaty i narządów rodnych. Poprawia stan włosów oraz skóry. Jest niezbędny w leczeniu trądziku i wyprysków. Niski poziom cynku mają chorzy na białaczkę. Źródłem cynku są: otręby pszenne, kiełki pszenicy, nasiona dyni, nasiona sło- necznika, a także grzyby. Miedź – wchodzi w skład niektórych enzymów, które biorą udział w syntezie he- moglobiny i chlorofilu, a także enzymów utleniających oraz witamin, jest mikroele- mentem fizjologicznym. Jest też składnikiem wielu ważnych dla organizmu białek i enzymów. Jej niedobór powoduje u człowieka niedokrwistość. Stosunkowo dużo miedzi znajduje się w owocach agrestu, wiśni, w orzechach laskowych, także w wa- rzywach, a w surowcach zielarskich w korzeniu żeń - szenia. Żelazo – jest czynnikiem krwiotwórczym, podstawowym składnikiem hemoglo- biny krwi, która transportuje tlen do tkanek organizmu. Bierze udział w reakcjach utleniania, a także w fotosyntezie oraz wiązaniu azotu atmosferycznego. 2 • • II. Podstawowe substancje czynne występujące w roślinach leczniczych Brak żelaza u człowieka powoduje niedokrwistość, a jej objawami są m.in. stałe uczucie zmęczenia, drażliwość, bóle głowy i obniżenie sprawności fizycznej. U ro- ślin brak żelaza powoduje chlorozę. Z roślinnych surowców leczniczych dużo żela- za mają: liść pokrzywy, owoc róży i ziele piołunu; z innych roślin: szpinak, fasola, groch, orzechy laskowe, natka pietruszki, pomidory, czereśnie, wiśnie, agrest, czar- ne porzeczki, żurawina i buraki. Mangan – jest mikroelementem fizjologicznie niezbędnym. Wchodzi w skład niektórych enzymów i bierze udział w procesach oksydacyjno-redukcyjnych i praw- dopodobnie w syntezie witaminy C. Rola manganu w roślinach jest słabo poznana. Przypuszcza się, że może być pomocny w procesie fotosyntezy i podwyższeniu ak- tywności niektórych enzymów. Brak manganu u ludzi powoduje niedokrwistość, zahamowanie wzrostu oraz może zaburzać rozwój kości i narządów płciowych, a u roślin powoduje chlorozę cętkowaną blaszki liściowej. Mangan jest w nasionach orzecha, grochu i fasoli, w burakach, w malinach i liś- ciastych warzywach. Z roślin leczniczych znajduje się w kwiatach bławatka i owo- cach róży. Molibden – jest również mikroelementem fizjologicznym, który zapewnia pra- widłowy rozwój organizmu. W roślinach występuje w minimalnych ilościach. Nie- dobór molibdenu może powodować znaczne nasilenie próchnicy zębów, osłabienie kości i uszkodzenia stawów. Kobalt – wchodzi w skład witaminy B12 (kobalaminy), która jest niezbędna w procesie powstawania hemoglobiny. Jest również aktywatorem wielu enzymów. Niedobór kobaltu powoduje niedokrwistość. Krzem – jest mikroelementem biorącym udział w budowie tkanki łącznej u zwierząt, a błon komórkowych u roślin. U ludzi związki krzemu utrzymują właś- ciwą elastyczność naskórka, błon śluzowych oraz odporność tkanki łącznej i kości, regulują przepuszczalność ścian naczyń krwionośnych, ograniczają odkładanie się na nich związków tłuszczowych, a także wpływaj
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Ziołowe receptury na zdrowie
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: