Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00046 002069 12453810 na godz. na dobę w sumie
Złożoność nie jest zbrodnią : szkice o amerykańskiej poezji modernistycznej i postmodernistycznej - ebook/pdf
Złożoność nie jest zbrodnią : szkice o amerykańskiej poezji modernistycznej i postmodernistycznej - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-235-2120-4 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> literaturoznawstwo, językoznawstwo
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Bohaterowie tekstów Julii Fiedorczuk − Ezra Pound, William Carlos Williams, Marianne Moore, Laura (Riding) Jackson, Elizabeth Bishop i John Ashbery − to dzisiaj już postacie kanoniczne w Stanach Zjednoczonych. W prezentowanym tomie autorka przybliża awangardową twórczość amerykańskich modernistów i postmodernistów polskim czytelnikom. Ponadto gruntownej refleksji poddaje zjawisko innowacji, analizując niektóre trendy w najnowszej poezji, na przykład flarf (poezję pisaną z pomocą wyszukiwarki Google).

Podstawowa kwestia, którą Julia Fiedorczuk rozpatruje, dotyczy tego, czy pojęcie awangardy ma jeszcze jakikolwiek sens w kontekście współczesnej poezji amerykańskiej.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Julia Fiedorczuk „Złożoność nie jest zbrodnią”: szkice o amerykańskiej poezji modernistycznej i postmodernistycznej ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Recenzent Marek Paryż Redaktor prowadzący Ewa Wyszyńska Redakcja Elwira Wyszyńska Korekta Bożena Gorlewska Projekt okładki i stron tytułowych Elżbieta Chojna Skład i łamanie Tomasz Ginter ISBN 978-83-235-2120-4 (PDF) © Copyright by Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2015 Publikacja dofinansowana przez Rektora UW i Instytut Anglistyki UW Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego 00-497 Warszawa, ul. Nowy Świat 4 www.wuw.pl e-mail: wuw@uw.edu.pl Księgarnia internetowa: www.wuw.pl/ksiegarnia Wydanie 1 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Spis treści Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 1. Zaczynając od Pounda? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 2. Całkiem dosłownie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40 3. Ekologiczna wyobraźnia Marianne Moore . . . . . . . . 51 4. Prawo anarchii: o religiach Laury Riding i Laury (Riding) Jackson . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 72 5. Pytania w kwestii domu: Elizabeth Bishop . . . . . . . . 102 6. John Ashbery, poeta romantyczny . . . . . . . . . . . . . . . 126 7. Paradoksy i oksymorony (o poezji i krytyce w USA na przełomie wieków) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 138 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 163 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Wstęp Pierwszą część tytułu niniejszej książki zaczerpnęłam z wiersza Marianne Moore W czasach czystego koloru. Jak to się często zdarza u tej autorki, wiersz bazuje na sprzeczności. Wybrzmie- wa w nim tęsknota za tym, co pierwotne i niezłożone, jedno- cześnie jednak słychać fascynację nowoczesnością, a zwłaszcza nowoczesną nauką. Cytuję początek w przekładzie Ludmiły Marjańskiej: nie w czasach Adama i Ewy, lecz kiedy Adam był sam; gdy nie było dymu, a kolor był czysty nie dzięki owej subtelności sztuki wczesnej cywilizacji, lecz przez swoją pierwotność; i nic go nie odmieniało prócz podnoszącej się mgły (…)1. Moore wyobraża sobie kolor w najczystszej, źródłowej po- staci, w mitycznym czasie, kiedy rzeczywistość była całkowi- cie spójna, nawet jeszcze nie w raju, ale wcześniej, kiedy Adam był sam, czyli przed nastaniem różnicy seksualnej, tej pierw- szej traumy przecinającej ludzką rzeczywistość na dwie nie- kompatybilne połowy2. Ów doskonały kolor jest jak „wyjścio- 1 M. Moore, Wiersze wybrane, tłum. J. Hartwig, L. Marjańska, PIW, Warszawa 1980, s. 28. 2 Imię „Adam” znaczy mniej więcej tyle, co człowiek, i można za- kładać, że przed stworzeniem Ewy Adam nie był jeszcze mężczyzną, ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 8 wa, wielka prawda”, o której mowa w dalszej części wiersza, jak doświadczenie nieskomplikowane przez teorię czy może proste, dorzeczne słowa przeciwstawione pustej elokwencji. Zarazem jednak jest to kolor, którego nie można już zobaczyć. Nie można, chyba że… użyje się pryzmatu. W oryginale tytuł wiersza brzmi: In the days of prismatic color, czyli, dosłownie i niezgrabnie, W czasach koloru pryzma- tycznego. Pryzmat, jak pamiętamy, jest przyrządem do anali- zy widmowej światła. Po przejściu przez bryłę przezroczystego materiału o co najmniej dwóch równych ścianach ustawionych pod odpowiednim kątem wiązka białego światła rozdziela się na proste, „pryzmatyczne” barwy. Jest to proces jak najbar- dziej naturalny, ale obserwowanie efektu wizualnego – tęczy – jest możliwe dzięki zastosowaniu narzędzia, czyli (bardzo pro- stej) technologii. Paradoksalnie zatem, prostota nie jest taka prosta, a w każdym razie – nie jest łatwa. Aby doświadczyć tego, co pierwotne, trzeba umiejętnie użyć tego, co wtórne, dopracowane, naukowo sprawdzone. Zapewne podobnie po- winien zadziałać język, jak pryzmat, precyzyjnie i technicznie, dopiero wtedy obraz wywołany przez wiersz będzie składał się z pryzmatycznych, „czystych” kolorów (albo: „wyjściowych, wielkich prawd”). Być może właśnie dlatego kilka linijek dalej Moore pisze: „złożoność nie jest zbrodnią”. Dla czytelników Moore ta de- klaracja nie stanowi żadnego zaskoczenia, bo jej wiersze z całą pewnością nie należą do „niezłożonych”: eksperymentowa- ła z formą, wprowadzała do swoich utworów cytaty z innych tekstów, w tym także naukowych, stosowała skomplikowaną składnię i prozodię. Była modernistką, szukała nowych sposo- bów na opowiedzenie świata, zgodnie z konfucjańskim mot- tem z Pieśni LIII Ezry Pounda: MAKE IT NEW. Nawiasem mówiąc, obraz światła przechodzącego przez przezroczysty materiał jest bliski również autorowi Pieśni: ale zawierał w sobie obydwie płcie. Etymologicznie, hebrajskie imię Adam wiąże się z ziemią i z kolorem czerwonym. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Wstęp 9 Przyniosłem wielką kryształową kulę; Czy potraficie wejść do wielkiej żołędzi światła?3 kto potrafi ją unieść? Jak dobrze pamiętamy, w drugiej dekadzie poprzedniego stu- lecia nastąpiła prawdziwa eksplozja nowatorstwa w literatu- rze i sztuce, niepozostająca bez związku z raptownym rozwo- jem technologicznym. Awangardowy zapał objął Europę, obie Ameryki i Rosję, Stany Zjednoczone nie pozostawały w tyle. W 1913 roku odbyła się w Nowym Jorku pierwsza duża mię- dzynarodowa wystawa sztuki nowoczesnej, znana jako Armo- ry Show. Pokazano wtedy między innymi fowistów, kubistów i futurystów, wydawało się, że sztuka stoi na progu wielkich nowych odkryć i ten entuzjazm udzielił się także poetom. Ezra Pound zaczynał w tym czasie tłumaczyć z chińskiego na podstawie notatek pozostawionych przez Ernesta Fenollosę, a jednocześnie wspierał wielu innych twórców, w tym Wil- liama Carlosa Williamsa. Jeszcze w 1913 z pomocą Pounda ukazał się przełomowy tomik Williamsa pt. The Tempers. Rok później Pound doprowadził do opublikowania antologii Des Imagistes zawierającej między innymi wiersze H.D. i Rober- ta Aldingtona. W roku 1915 Cathay, zbiór przekładów Po- unda z chińskiego, wniósł do poezji amerykańskiej zupełnie nowy rodzaj intensywności wynikającej z rodzącej się wiary młodego poety w „możliwość radykalnego symbolu”4. Walla- ce Stevens zaczynał publikować pierwsze ważne wiersze, mię- dzy innymi, w roku 1915, Sunday Morning. Charles Rezni- koff zadebiutował w 1918 książką Rhythms. Marianne Moore studiowała w tym czasie w Bryn Mawr College i publikowa- ła pierwsze teksty w pismach studenckich. Przytoczony na po- czątku niniejszego wstępu wiersz W czasach czystego koloru ukazał się w 1919 roku w piśmie „Bryn Mawr Lantern”. Trud- 3 E. Pound, Pieśni, tłum. A. Szuba, PIW, Warszawa 1996, s. 125 (Pieśń CXVI). 4 A. Sosnowski, Posłowie, w: E. Pound, Pieśni, s. 196. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Wstęp 10 no wręcz uwierzyć, że wszystkie te wydarzenia miały miejsce na przestrzeni pięciu lat. Wspominam o tamtych czasach, ponieważ duch awangar- dowy, który z taką mocą objawił się w poezji amerykańskiej w pierwszych dekadach dwudziestego wieku, już wkrótce miał stać się jej najwyrazistszym rysem. Impuls, by poszukiwać no- wych języków, nowych „pryzmatów”, dzięki którym świat od- słoni się przed nami w całym splendorze podstawowych barw, jak w chwili stworzenia, w wiecznym teraz, przyświecał także obiektywistom, a więc Charlesowi Olsonowi i młodszym po- etom i poetkom z jego kręgu, jak również wielu postaciom nie- związanym z żadnymi nurtami, na przykład Laurze (Riding) Jackson. Jak pisała Marjorie Perloff, ten pierwszy modernizm skończył się w momencie wybuchu drugiej wojny światowej, kiedy nastąpił powrót do bardziej konwencjonalnych form wyrazu. Jednak już w latach sześćdziesiątych niedokończona rewolucja estetyczna ponownie dała o sobie znać – Perloff wy- mienia w tym kontekście przede wszystkim antologię Donal- da Allena The New American Poetry opublikowaną w 1960 ro- ku. Poeci Szkoły Nowojorskiej kontynuowali eksperymenty ję- zykowe, ale już bez ocalających ambicji obecnych u Pounda, Moore czy Riding. Prawdziwy powrót modernizmu nastąpił jednak, zdaniem Perloff, z chwilą, kiedy pojawiła się grupa L=A=N=G=U=A=G=E (trzynaście numerów pisma o tym tytule ukazało się w latach 1978–1981)5. Od tamtej pory po- ezja amerykańska jest już niemal obowiązkowo eksperymen- talna: wartości estetyczne wyznaczone przez modernizm sta- ły się czymś prawie oczywistym, określającym sedno sztuki słowa. W szkicach pomieszczonych w tej książce przyglądam się różnym wcieleniom tego właśnie ducha awangardy, przeja- wom „nowej” poetyki (za Perloff przymiotnik „nowa” biorę w cudzysłów, aby zaznaczyć, że chodzi o nowość, którą postu- 5 M. Perloff, 21st Century Modernism: The „New” Poetics, Black- well, Malden, MA, Oxford, UK 2002. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Wstęp 11 lował Pound w przytoczonym wyżej fragmencie, czyli o pew- ną jakość estetyczną, nie o „nowość” w chronologicznym zna- czeniu „nowinki”), jej obietnicom i paradoksom, osiągnięciom i porażkom. Praca ta w żadnym razie nie jest wyczerpującym studium awangardowych poetyk, a tylko zbiorem tekstów pi- sanych w ciągu ostatnich dziesięciu lat i odzwierciedlających fluktuacje zainteresowań autorki, przy czym dwa z nich (Za- czynając od Pounda? i tekst poświęcony Williamowi Carlo- sowi Williamsowi) ewoluowały z tekstów publikowanych po- czątkowo jako recenzje. Punktem wyjścia dla szkicu otwierającego książkę jest Ezra Pound, jednak, podążając tropem zarysowanym przez Jerze- go Jarniewicza w książce Od pieśni do skowytu, przyglądam się następnie losom poetyckiej innowacji także w pewnych zja- wiskach drugiej połowy dwudziestego i początku dwudzieste- go pierwszego wieku. Moje podejście do poezji awangardo- wej jest ambiwalentne. Z jednej strony jestem przekonana, że impuls szukania „nowej” poetyki przyczynił się do powstania najwspanialszych, najbardziej przełomowych i wpływowych tekstów poetyckich ubiegłego stulecia, ale z drugiej strony uprzywilejowanie nowości doprowadziło do bezkrytyczności wobec poetyk eksperymentalnych. Sytuacja, w której ekspe- rymentowanie staje się uniwersalnie obowiązującym trendem, jest paradoksalna i raczej jałowa, a czytanie poezji w coraz większej mierze polega na wyjaśnianiu, dlaczego poszczególne eksperymenty zasługują na miano awangardowych i na czym polega ich wywrotowość. Jak pisała Marianne Moore w dal- szej części wiersza, z którego pochodzi tytuł książki, (…) złożoność nie jest zbrodnią, lecz kiedy ją zagęścisz, wszystko się pogmatwa6. 6 M. Moore, Wiersze wybrane, s. 28. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Wstęp 12 W żadnym razie nie opowiadając się po stronie estetyczne- go (czy jakiegokolwiek innego) konserwatyzmu, staram się jednocześnie dostrzegać ograniczenia zjawiska, jakim jest bezwzględne uprzywilejowanie innowacji. W tekście zamy- kającym książkę poddaję to zjawisko gruntownej refleksji, analizując niektóre trendy w najnowszej poezji, na przykład flarf (poezja pisana z pomocą wyszukiwarki Google). Pod- stawowa kwestia, którą staram się przeanalizować, dotyczy tego, czy pojęcie „awangardy” ma jeszcze jakikolwiek sens w kontekście współczesnej poezji amerykańskiej. Wydaje się, że podział na poezję głównego nurtu i poezję eksperymental- ną niczego już nie wnosi do dyskusji o poetyce, ale parame- try dyskursu krytycznego wokół poezji nadal w dużej mierze podążają ścieżkami wytyczonymi przez estetykę moderni- styczną, waloryzując fragmentaryczność, rozbicie podmiotu lirycznego, świadomość arbitralności języka – jakbyśmy żyli w trybach wiecznie niedokończonej rewolucji, która jednak z każdym zatoczonym kołem coraz bardziej się rozdrabnia i staje się coraz bardziej trywialna. W istocie, w ogromie po- ezji eksperymentalnej dwudziestego pierwszego wieku trudno odnaleźć ślady „nowej” poetyki w duchu Pounda, „najwyższej fikcji” Stevensa czy wyobraźni, jak rozumiała ją Moore. Nie „złożoność” jest problemem, rzecz jasna, tylko fakt, że staje się ona celem samym w sobie, jakby każdy akt komplikowa- nia znaczeń automatycznie był politycznie wywrotowy tylko dlatego, iż przeciwstawia się (zawsze) pozornej transparent- ności tekstu. Bohaterowie pozostałych szkiców – William Carlos Wil- liams, Marianne Moore, Laura (Riding) Jackson, Elizabeth Bishop i John Ashbery – to postacie dzisiaj już kanoniczne w Stanach Zjednoczonych. Jednak ich twórczość, znana we fragmentach także polskim czytelnikom poezji, nadal otwiera się na nowe odczytania. Innowacja nie była w przypadku tych twórców celem samym w sobie, w każdym przypadku odno- wienie poezji służyło zarazem odnowieniu, czy też przebudo- waniu, ludzkich związków ze światem. Szczególnie interesu- ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Wstęp 13 jący wydaje się eko-logiczny aspekt poetyckich poszukiwań, ewidentny zwłaszcza u Williama Carlosa Williamsa, Marianne Moore i Elizabeth Bishop. Dla wszystkich trojga temat spo- tkania ludzkiej świadomości z pozaludzką rzeczywistością był absolutnie fundamentalny. Williams jest poetą ciała, eks- plorującym zarówno radosne, jak i bolesne aspekty wcielone- go istnienia. Zmysłowe, a czasem radośnie obsceniczne liry- ki ukazują tragikomiczną sytuację ludzkiego podmiotu wobec podstawowego faktu, jakim jest niemożliwość oddzielenia ludzkiej egzystencji od praw przyrody i jej cyklicznych prze- mian, przy czym przyroda Williamsa to nie pisana wielką li- terą „Natura” romantyków, lecz pejzaż postpastoralny, w któ- rym dzikie procesy i ludzkie działania nakładają się na siebie. Marianne Moore, „Najwybitniejsza na Świecie Żyjąca Obser- watorka”7, jak określiła ją Elizabeth Bishop, buduje poetykę opartą na gościnnej otwartości wobec pozaludzkich istnień, jest przy tym świadoma ograniczeń ludzkiej wyobraźni (z ko- nieczności skłonnej do antropomorfizmu) i powściąga poku- sę, zawsze obecną, aby kolonizować świat za pomocą spojrze- nia i opisu. Kontynuując tę tradycję, Elizabeth Bishop uważnie przygląda się skłonnościom ludzkiej świadomości do tworze- nia interpretacji, które szybko ulegają skostnieniu i zaczyna- ją zasłaniać rzeczywistość, chociaż, z drugiej strony, obiek- tywna, niezależna od interpretacji rzeczywistość po prostu nie istnieje. Bishop poddaje te kwestie refleksji między innymi w słynnym wierszu Mapa, w którym swobodnie przemieszcza się pomiędzy poziomami reprezentacji, mieszając „rzeczywi- stość” i mapę, dodatkowo komplikując sprawy przez dodanie trzeciego poziomu, poziomu wiersza: Ląd leży w wodzie; linia w odcieniu zieleni. Cienie przy tej krawędzi, widocznie mielizny 7 E. Bishop, „As we like it.” Poems, Prose, and Letters, The Library of America, New York 2008, s. 680–686. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Wstęp 14 ukazują pas wodorostów skalistej płycizny, gdzie w błękit zwisają trawy z krawędzi zieleni8. Z kolei Laura (Riding) Jackson, autorka, która pod koniec lat trzydziestych ubiegłego wieku zerwała z poezją, poświę- ciła całe życie refleksji na temat języka i jego roli w budowa- niu wspólnych ludzkich światów, a także – niszczycielskiego potencjału języka, o ile używa się go w sposób egoistyczny i solipsystyczny. (Riding) Jackson była przekonana, że język jest wspólnym ludzkim dobrem, jedyną przestrzenią, w któ- rej może dojść do spotkania pomiędzy ludzkimi indywidual- nościami, a także – pomiędzy płciami. Od pewnego momentu utrzymywała jednak, że do takiego spotkania nie może dojść w poezji. John Ashbery, jeden z pierwszych entuzjastów trud- nej, miejscami bardzo abstrakcyjnej twórczości (Riding) Jack- son, był zdania, że jej teorie na temat języka lepiej zignorować i skupić się na samych wierszach. Pisał: Co zrobić z poezją, której autorka ostrzega nas, że mamy tylko niewielką szansę na jej pełne zrozumienie, a w dodatku jest prze- konana, że poezja to zwyczajne kłamstwo? Cóż, trzeba po pro- stu czytać bez zrozumienia, jeśli dzieło na czytanie zasługuje, co w przypadku Riding jest oczywistością. Poezję zawsze czyta się po swojemu: żaden wiersz nie ma szans na odtworzenie zamie- rzonych przez autora odczuć u choćby jednego czytelnika, poeta i czytelnik muszą się z tym pogodzić; jeśli wiersz nie wytrzymu- je próby tego, co Harold Bloom nazwał „przekrzywieniem”, to porzucamy go i zajmujemy się czymś innym. Na szczęście poezja Riding wytrzymuje tę próbę, chociaż to ostatnia rzecz, jakiej ta autorka chciałaby dla swoich wierszy9. 8 E. Bishop, Mapa, tłum. A. Sosnowski, „Literatura na Świecie” 2000, nr 12 (353), s. 175. 9 J. Ashbery, Nieuczęszczana wyrocznia, tłum. J. Fiedorczuk, w: tegoż, Inne tradycje, tłum. J. Fiedorczuk, J. Jarniewicz, T. Pióro, P. Sommer, A. Sosnowski, przedm. G. Jankowicz, ha!art, Kraków 2008, s. 119. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Wstęp 15 Próbę tę z pewnością wytrzymują także wiersze Ashbe- ry’ego, ostatniego z bohaterów tej książki. Czytam jego wier- sze nieco przekornie, starając się wykazać, że ten najbardziej postmodernistyczny z amerykańskich poetów jest w isto- cie późnym romantykiem, kontynuującym tradycję poetycką wywodzącą się od Williama Wordswortha i Samuela Taylora Coleridge’a. Proponuję siedem niedługich wypraw w rejony „nowych” poetyk z nadzieją, że uda się odsłonić, jeśli nie „czyste” barwy, to przynajmniej całkiem sporo wielobarwnych, niezapomnia- nych krajobrazów. Teksty pomieszczone w niniejszej książce były, z dwoma wyjątkami, drukowane w „Literaturze na Świe- cie”10. Szkic pt. Pytania w kwestii domu: Elizabeth Bishop został pierwotnie opublikowany w książce Piękniejszy dom od Prozy: O amerykańskiej poezji kobiecej pod redakcją Lucyny Aleksan- drowicz-Pędich i Jerzego Kamionowskiego11. Tekst Ekologicz- na wyobraźnia Marianne Moore nie był dotąd publikowany. Jeśli chodzi o cytowanie wierszy, przyjęłam następującą zasadę: o ile istnieją zadowalające polskie przekłady, cytuję wiersz po polsku, czasem, jeśli to konieczne z punktu widze- nia interpretacji, przywołując także fragmenty oryginału. Je- śli tłumaczenia nie istnieją, przytaczam zwykle oryginał, a ro- boczy przekład na polski podaję w tekście lub w przypisach. O ile nie zaznaczono inaczej, cytaty z korespondencji i tekstów krytycznoliterackich zostały przetłumaczone przeze mnie. Dla ułatwienia lektury podaję od razu polski prze- kład, przypisy odnoszą się do oryginalnych wersji w języku angielskim. 10 Zaczynając od Pounda (2010, nr 11–12 [472–473], s. 356–371); Całkiem dosłownie (2009, nr 7–8 [456–457], s. 429–435); Prawo anar- chii: o religiach Laury Riding i Laury (Riding) Jackson (2003, nr 7–8 [384–385], s. 178–201); John Ashbery, poeta romantyczny (2006, nr 7–8 [420–421], s. 315–342); Paradoksy i oksymorony: o amerykań- skiej poezji i krytyce na przełomie wieków (2010, nr 11–12 [472–473], s. 222–245). 11 Wydawnictwo Uniwersytetu w Białymstoku, Białystok 2005, s. 79–94. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Wstęp ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 1. Zaczynając od Pounda? Od Pounda? Naturalnie. Jak inaczej rozpocząć rozmowę o współczesnej poezji? Według aktualnie dominującej tradycji krytycznej, nowoczesna i ponowoczesna poezja amerykańska to właściwie rozbudowany przypis do trudnej, wewnętrznie sprzecznej, miejscami olśniewającej, a miejscami wzbudzającej opór twórczości autora Pieśni. O Poundzie pisali najwybitniej- si krytycy drugiej połowy dwudziestego wieku, dość przypo- mnieć monumentalną pracę The Pound Era Hugh Kennera1 czy równie istotną, choć mniej opasłą książkę Marjorie Perloff The Dance of the Intellect: Studies in the Poetry of the Pound Tradition2. Lista komentatorów Pounda, a są wśród nich tak- że słynni poeci, byłaby bardzo długa. Wymienię kilka znanych nazwisk: Charles Bernstein, Peter Nicholls, Richard Sieburth, Jerome McGann, Bob Perelman, Rachel DuPlessis. W przeci- wieństwie do kontrowersyjnego T.S. Eliota, którego reputacja w ostatnich czasach zdecydowanie osłabła, kontrowersyjny Pound nadal inspiruje, i to zarówno poetów, jak i czytelników poezji: energia odkrycia poetyckiego, którego dokonał autor Pieśni, jest daleka od wyczerpania. Jerzy Jarniewicz, autor wydanej niedawno książki Od pieśni do skowytu. Szkice o poetach amerykańskich3, siłą rzeczy od- 1 H. Kenner, The Pound era, University of California Press, Berkeley 1971. 2 M. Perloff, The Dance of the Intellect: Studies in the Poetry of the Pound Tradition, Cambridge University Press, Cambridge 1985. 3 skich, Biuro Literackie, Wrocław 2008. J. Jarniewicz, Od pieśni do skowytu. Szkice o poetach amerykań- ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 18 nosi się do wyżej opisanej tendencji krytycznoliterackiej. Żeby nie było wątpliwości: tytuł zbioru nawiązuje, z jednej strony – do Pieśni (Cantos) Pounda, z drugiej – do poematu Skowyt (Howl) Allena Ginsberga. Autor zastrzega jednak we wstępie, że te dwa punkty orientacyjne (Pound i Ginsberg) nie zakreś- lają granic zjawiska, jakim jest poezja amerykańska. Dodaje, że między przyimkami „od–do” „nie biegnie jednokierunko- wa trasa”, wyznaczają one raczej pewien obszar „rozciągający się między formą a wolnością, między ładem a przypadkiem, między konstrukcją a ekspresją, między sztuką a życiem, mię- dzy muzyką a hałasem, między kulturą a tym, co ją poprzedza i co z niej wykluczone”4. Można powiedzieć, że Pieśni ozna- czają koniec jakiejś tradycji, a Skowyt – otwarcie. Jednak nie- dokończony poemat Pounda sprzeciwia się jakiemukolwiek domknięciu, a skandaliczny (w swoim czasie) utwór Ginsber- ga spogląda wstecz ku antenatom takim jak Pound, Eliot czy Walt Whitman. Poezja amerykańska w ujęciu Jarniewicza to „buzujący ruchem kontynent”5. Autor odkrywa różne oblicza tego kontynentu, od filozoficznych wierszy Wallace’a Steven- sa, po slam, od ezoterycznych liryków Jamesa Merrilla po „ho- ryzontalne wiersze Charlesa Bukowskiego”6, trzeba jednak po- wiedzieć, że duch autora Pieśni jest w książce wszechobecny. Fakt, że Jarniewicz nawiązuje do tradycji, która każe „za- czynać od Pounda”, nie znaczy wcale, że powtarza zgrane kry- tycznoliterackie gesty. Samo już tytułowe zestawienie srogie- go modernisty i bitnika jest w pierwszej chwili zaskakujące, a przez to odświeżające. Nie wszyscy pamiętają, że „milczą- cy starzec i hippisujący buddysta”7 spotkali się kiedyś, Pound miał wtedy 82 lata, a Ginsberg sprezentował mu egzemplarz Sierżanta Pieprza Beatlesów. Obydwaj poeci doświadczyli rzeczywistości zakładów psychiatrycznych i obydwaj, jak pi- 4 Tamże, s. 8. 5 Tamże, s. 10. 6 Tamże, s. 89 7 Tamże, s. 9. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 1. Zaczynając od Pounda?
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Złożoność nie jest zbrodnią : szkice o amerykańskiej poezji modernistycznej i postmodernistycznej
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: