Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00158 007177 12429508 na godz. na dobę w sumie
Zmiana imienia i nazwiska. Geneza, komentarz, orzecznictwo, wzory decyzji - ebook/pdf
Zmiana imienia i nazwiska. Geneza, komentarz, orzecznictwo, wzory decyzji - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 512
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8107-356-1 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Nazwisko i imię spełniają dwie podstawowe funkcje: służą do oficjalnego, urzędowego oznaczenia człowieka oraz do wyróżnienia w kontaktach towarzyskich z innymi osobami. Zasady, zgodnie z którymi można dokonać zmiany imienia i nazwiska, tryb postępowania w tych sprawach oraz określenie organów właściwych do dokonania tej zmiany są uregulowane w ustawie z 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska, której przepisy omówiono w książce.

Publikacja zawiera, oprócz obszernego wprowadzenia, opis postępowania administracyjnego związanego z procedurą zmiany imienia i nazwiska, wzory decyzji i pism oraz bogate orzecznictwo sądowe, a także zaktualizowane opinie Rady Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk i wybrane przepisy związkowe.

W najnowszym wydaniu wyjaśniono wiele wątpliwości dotyczących stosowania ustawy po jej znowelizowaniu, w szczególności zwrócono uwagę na takie kwestie jak:
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

ZMIANA IMIENIA I NAZWISKA GENEZA, KOMENTARZ, ORZECZNICTWO, WZORY DECYZJI REDAKCJA ALICJA CZAJKOWSKA ALICJA CZAJKOWSKA BARBARA ROMOCKA-TYFEL 4. wydanie Warszawa 2017 Stan prawny na 15 listopada 2016 r. Wydawca Izabella Małecka Redaktor prowadzący Małgorzata Jarecka Opracowanie redakcyjne i łamanie Violet Design Projekt graficzny okładki i stron tytułowych Maciej Sadowski Układ typografi czny Krystyna Szych Ta książka jest wspólnym dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, byś przestrzegał przysługujących im praw. Książkę możesz udostępnić osobom bliskim lub osobiście znanym, ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A jeśli musisz skopiować część, rób to jedynie na użytek osobisty. SZANUJMY PRAWO I WŁASNOŚĆ Więcej na www.legalnakultura.pl POLSKA IZBA KSIĄŻKI © Copyright by Wolters Kluwer SA, 2017 ISBN: 978-83-8107-011-9 4. wydanie Dział Praw Autorskich 01-208 Warszawa, ul. Przyokopowa 33 tel. 22 535 82 19 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl księgarnia internetowa www.profi nfo.pl SpiS treści Wykaz skrótów Słowo wstępne rozdział i Ogólna charakterystyka imion i nazwisk   1.  Geneza imion i nazwisk oraz ich znaczenie  1.1. Imiona 1.2.  Nazwiska    2.  Prawne źródła imion i nazwisk. Ich nadanie i zmiana  oraz wpis w aktach stanu cywilnego  2.1.  Uwagi ogólne  2.2.  Regulacja prawna imion  2.3.  Regulacja prawna nazwisk    3.  Regulacja prawna administracyjnej zmiany imion i nazwisk  w ujęciu historycznym  3.1.  Prawne uregulowania zmiany imion i nazwisk  okresu międzywojennego  3.2.  Prawne uregulowania zmiany imion i nazwisk  okresu powojennego  rozdział ii Komentarz do ustawy o zmianie imienia i nazwiska 1.  Uwagi ogólne  2.  Ustawa z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia  i nazwiska (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 10)  13 17 19 19 19 24 29 29 30 31 37 37 40 50 50 51 5 Spis treści rozdział iii postępowanie administracyjne w sprawach zmiany imienia i nazwiska 1.  Procedura zmiany imienia i nazwiska  1.1.  Właściwość organów  1.2.  Podania i dokumenty oraz osoby uprawnione  1.3.  Postępowanie wyjaśniające i wydanie decyzji  2.  Wzory decyzji dotyczących zmiany imienia i nazwiska  Wzór nr 2.1.  Decyzja w sprawie zmiany nazwiska  Wzór nr 2.2.  Decyzja w sprawie zmiany nazwiska  (wraz z uzasadnieniem)  Wzór nr 2.3.  Decyzja w sprawie zmiany nazwiska  osoby małoletniej  Wzór nr 2.4.  Decyzja w sprawie zmiany nazwiska  nabytego przez zawarcie związku  małżeńskiego  Wzór nr 2.5.  Decyzja w sprawie zmiany nazwiska  wraz z rozciągnięciem tej zmiany  na osobę małoletnią  Wzór nr 2.6.  Decyzja w sprawie zmiany nazwiska  rodowego i nazwiska noszonego  po zawarciu związku małżeńskiego  na inne nazwisko  (wraz z uzasadnieniem)  Wzór nr 2.7.  Decyzja w sprawie zmiany imienia  Wzór nr 2.8.  Decyzja w sprawie zmiany imienia  osoby małoletniej  Wzór nr 2.9.  Decyzja w sprawie zmiany imienia  osoby małoletniej  (wraz z uzasadnieniem)  Wzór nr 2.10.  Decyzja w sprawie umorzenia  postępowania w sprawie z wniosku  o zmianę nazwiska/imienia  Wzór nr 2.11.  Pismo w sprawie przedłużenia terminu  załatwienia sprawy z wniosku o zmianę  nazwiska/imienia  6 94 94 94 94   96 100 100 101 103 104 105   106   108 109 110 112 114 rozdział iV Zalecenia dla urzędów stanu cywilnego dotyczące nadawania imion dzieciom osób obywatelstwa polskiego i narodowości polskiej rozdział V Opinie rady Języka polskiego przy prezydium polskiej Akademii Nauk 1.  Opinie dotyczące imion  2.  Opinie dotyczące nazwisk  2.1.  Zmiana nazwiska  2.2.  Nazwiska zakończone na -a  2.3.  Nazwiska kilkuelementowe  2.3.1.  Nazwiska dwuczłonowe  2.3.2.  Nazwisko dwuczłonowe kobiety składające się  z nazwiska rodowego i odmężowskiego  2.3.3.  Nazwisko kilkuelementowe ze słowem „vel”  2.4.  Nazwiska z przyrostkami  2.5.  Nazwiska obcojęzyczne  2.5.1.  Nazwiska słowiańskie  2.5.2.  Nazwiska włoskie  3.  Kolejność imienia i nazwiska  rozdział Vi przepisy związkowe Ustawa z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim  (wyciąg)  Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy  (wyciąg)  Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności  (wyciąg)  Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu  cywilnego (wyciąg)  Ustawa z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (wyciąg)  Ustawa z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych  i etnicznych oraz o języku regionalnym (wyciąg)  Spis treści 115 120 120   146   146   146 147 147 149 150 151 153 153 155 155 157 157   166 177   187   216 219 7 Spis treści Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji  z dnia 30 maja 2005 r. w sprawie sposobu transliteracji  imion i nazwisk osób należących do mniejszości narodowych  i etnicznych zapisanych w alfabecie innym niż alfabet łaciński  Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji  z dnia 30 maja 2005 r. w sprawie Urzędowego Rejestru Gmin,  w których jest używany język pomocniczy  Ustawa z dnia 4 lutego 2011 r. – Prawo prywatne międzynarodowe  (wyciąg)  Ustawa z dnia 25 czerwca 2015 r. – Prawo konsularne (wyciąg)  rozdział Vii Orzecznictwo sądowe 1.  Orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 27 kwietnia 1959 r.,  II CR 158/59 (OSNCK 1960, nr 4, poz. 101)  2.  Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 listopada 1965 r.,  III CR 296/63 (OSNC 1966, nr 6, poz. 101)  3.  Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 1967 r.,  III CR 9/67 (LEX nr 6148)  4.  Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 grudnia 1980 r.,  III CRN 133/80 (OSNC 1981, nr 6, poz. 115)  5.  Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 lutego 1998 r.,  I CKU 204/97 (OSNC 1998, nr 10, poz. 158)  6.  Postanowienie Sądu Najwyższego – Izba Cywilna  z dnia 26 lis topada 1998 r., I CKU 103/98  (Prokuratura i Prawo – dodatek 1999, nr 4, poz. 30)  7.  Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 sierpnia 2003 r.,  V CK 6/02 (OSNC 2004, nr 7–8, poz. 131)  8.  Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 1987 r.,  III CZP 40/87 (OSNC 1988, nr 11, poz. 154)  9.  Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie  z dnia 26 maja 1981 r., SA 974/81  (ONSA 1981, nr 1, poz. 49)  10.  Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie  z dnia 8 września 1981 r., II SA 346/81  (OSNPG 1983, nr 5, poz. 2)  222   236 239   248   263   263 270 274 274   278   280   282 293 297 299 8 11.  Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego  z dnia 23 marca 1982 r., SA 1265/81 (niepubl.)  12.  Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Poznaniu  z dnia 15 kwietnia 1982 r., SA/Po 699/81  (ONSA 1982, nr 1, poz. 34)  13.  Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie  z dnia 21 czerwca 1982 r., II SA 699/82  (ONSA 1982, nr 1, poz. 57)  Spis treści 300 302 305 14.  Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie  z dnia 11 stycznia 1983 r., II SA 1583/82 (LEX nr 1687770)  314 15.  Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie  z dnia 8 grudnia 1983 r., II SA 1498/83 (Monitor Prawniczy  – dodatek – Zestawienie Tez 1999, nr 9, s. 11)  16.  Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie  z dnia 22 lutego 1984 r., II SA 1768/83 (Monitor Prawniczy  1999, nr 11 – dodatek – Zestawienie Tez 1999, nr 9, s. 11)  17.  Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie  z dnia 21 maja 1984 r., III SA 182/84 (LEX nr 1687766)  18.  Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu  z dnia 14 stycznia 1986 r., SA/Wr 880/85  (OSP 1988, z. 1, poz. 22)  19.  Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Gdańsku  z dnia 16 grudnia 1987 r., SA/Gd 679/87  (ONSA 1987, nr 2, poz. 90)  20.  Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu  z dnia 24 czerwca 1988 r. SA/Wr 115/88  (ONSA 1988, nr 2, poz. 73)  21.  Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu  z dnia 9 lipca 1993 r., SA/Wr 605/93  (ONSA 1994, nr 3, poz. 110)  22.  Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Gdańsku  z dnia 18 stycznia 1994 r., SA/Gd 1114/93  (ONSA 1995, nr 2 poz. 56)  23.  Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu  z dnia 3 listopada 1997 r., II SA/Wr 982/96  (OSP 1999, z. 4, poz. 78)  315 315   316 317   318 321 324   326 332 9 Spis treści 24.  Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego  z dnia 17 marca 1999 r., V SA 1857/98 (niepubl.)  25.  Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie  z dnia 7 lutego 2001 r., V SA 2083/00  (ONSA 2002, nr 2, poz. 73)  26.  Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie  z dnia 22 marca 2001 r., V SA 1121/00 (LEX nr 78953)  27.  Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie  z dnia 20 czerwca 2002 r., V SA 2806/01 (LEX nr 1693433)  28.  Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Katowicach  z dnia 3 października 2002 r., II SA/Ka 2786/00  (LEX nr 1693632)  29.  Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie  z dnia 1 kwietnia 2003 r., V SA 3647/02 (LEX nr 1693631)  30.  Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu  z dnia 9 maja 2003 r., II SA/Wr 1967/00 (LEX nr 1694322)  31.  Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy  337 340 344 345   348 351 355 z dnia 26 czerwca 2003 r., SA/Bd 1412/03 (LEX nr 1694323)    362 32.  Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie  z dnia 15 marca 2007 r., II OSK 452/06 (LEX nr 325299)  33.  Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie  z dnia 16 stycznia 2015 r., II OSK 1433/13 (LEX nr 1753348)  34.  Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie  z dnia 20 kwietnia 2004 r., II SA/Kr 1175/00 (LEX nr 570279)  35.  Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie  z dnia 8 czerwca 2004 r., II SA/Kr 3199/00  (ONSAiWSA 2005, nr 3, poz. 56)  36.  Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku  z dnia 1 lipca 2004 r., II SA/Bk 245/04 (LEX nr 811746)  37.  Wyrok WSA w Gliwicach z dnia 24 czerwca 2009 r.,  II SA/GI 355/09 (LEX nr 562161)    365 377   388   396 404 410 38.  Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi  z dnia 29 września 2010 r., III SA/Łd 435/10 (LEX nr 758198)  415 39.  Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi  z dnia 20 października 2010 r., III SA/Łd 457/10  (LEX nr 758210)  423 10 40.  Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie  z dnia 17 listopada 2011 r., III SA/Kr 570/11 (LEX nr 1154173)  430 Spis treści 41.  Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie  z dnia 27 marca 2012 r., III SA/Lu 35/12 (LEX nr 1162405)  42.  Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi  z dnia 25 października 2012 r., III SA/Łd 732/12  (LEX nr 1235392)  43.  Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi  z dnia 21 października 2015 r., III SA/Łd 679/15  (LEX nr 1930825)  44.  Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie  Wielkopolskim z dnia 4 lutego 2016 r., II SA/Go 941/15  (LEX nr 1987546)  Literatura 443 449 459 497 509 11 WyKAZ SKrótóW Akty prawne dekret z 1945 r. – dekret z dnia 10 listopada 1945 r. o zmianie i ustalaniu imion i nazwisk (Dz. U. Nr 56, poz. 310 z późn. zm.) – ustawa z dnia 12 listopada 1965 r. – Prawo prywatne międzynarodowe (Dz. U. Nr 46, poz. 290 z późn. zm.) – nieobowiązująca d.p.p.m. Konstytucja RP – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwiet- d.u.z.i.n. k.c. k.k. Konstytucja z 1952 r.  k.p.a. k.p.c. – ustawa z dnia 15 listopada 1956 r. o zmianie imion i  nazwisk (tekst jedn.: Dz.  U. z  2005  r. Nr  233, poz. 1992 z późn. zm.) – nieobowiązująca – ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 380 z późn. zm.) – ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 1137 z późn. zm.) nia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 lip- ca 1952 r. (tekst jedn.: Dz. U. z 1976 r. Nr 7, poz. 36 z późn. zm.) – nieobowiązująca – ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępo- wania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 23 z późn. zm.) – ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępo- wania cywilnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 1822 z późn. zm.) 13 Wykaz skrótów k.r.o. p.a.s.c. p.p.m. p.p.s.a. u.ob.pol. u.z.i.n. – ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 2082 z późn. zm.) – ustawa z  dnia 28  listopada 2014  r. –  Prawo o  ak- tach stanu cywilnego (tekst jedn.: Dz.  U. z  2014  r. poz. 1741 z późn. zm.) – ustawa z  dnia 4  lutego 2011  r. –  Prawo prywat- ne międzynarodowe (tekst jedn.: Dz.  U. z  2015  r. poz. 1792) – ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępo- waniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm.) – ustawa z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie pol- skim (Dz. U. z 2012 r. poz. 161 z późn. zm.) – ustawa z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imie- nia i nazwiska (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 10) czasopisma i zbiory orzecznictwa – Biuletyn Informacyjny Sądu Najwyższego – Monitor Prawniczy – Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego – Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego i wojewódzkich sądów administracyjnych – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izby Cywilnej, Pra- cy i Ubezpieczeń Społecznych – Orzecznictwo Sądu Najwyższego, Wydawnictwo Prokuratury Generalnej – Orzecznictwo Sądów Polskich – Orzecznictwo Sądów Polskich i  Komisji Arbitra- żowych Biul. SN M. Praw. ONSA ONSAiWSA OSN OSNCP OSNPG OSP OSPiKA  14 OTK Prok. i Pr.-wkł. – Prokuratura i Prawo – Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego Wykaz skrótów Organy i instytucje NSA PAN RJP SN TSUE USC WSA – Naczelny Sąd Administracyjny – Polska Akademia Nauk – Rada Języka Polskiego – Sąd Najwyższy – Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej – urząd stanu cywilnego – wojewódzki sąd administracyjny 15 SłOWO WStępNe Ustawa z  dnia 17  października 2008  r. o  zmianie imienia i  nazwiska (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 10) została w ostatnim czasie gruntow- nie znowelizowana. Powstała zatem potrzeba opracowania komentarza do nowych uregulowań prawnych. Omówienia dotyczące genezy imion i nazwisk, ich znaczenia oraz praw- nych źródeł tej problematyki w ujęciu historycznym zostały zaczerpnięte z niewielkimi zmianami z opracowania wydanego w 2012 r. Natomiast komentarz do ustawy o zmianie imienia i nazwiska ze zmianami noweli- zującymi powołaną ustawę oraz wzory dokumentów, jak również wybór przepisów związkowych zostały przedstawione w wersji obecnie obowią- zującej. Komentarz oparto zatem na systematyce i konstrukcji znowelizo- wanej ustawy. Opracowanie zawiera porównanie nowej regulacji prawnej w  zakresie zmiany imienia i nazwiska z poprzednimi zapisami ustawowymi, opa- trzone uwagami autorek co do niektórych rozwiązań prawnych. Myślą przewodnią takiego ujęcia przedmiotowej problematyki jest to, aby z wie- lu istotnych informacji wyodrębnić poszczególne problemy jurydyczne. Publikacja zawiera również wybór przepisów związkowych, orzecznictwo sądowe oparte na dotychczasowych, jak też aktualnych uregulowaniach prawnych tej tematyki, opinie Rady Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk odnoszące się do zmiany imienia i nazwiska oraz liczne wzory de- cyzji i dokumentów. 17 Słowo wstępne Mamy nadzieję, że publikacja będzie stanowiła cenną pomoc dla kierow- ników urzędów stanu cywilnego jako organów orzekających w przedmio- cie zmiany imienia lub nazwiska w podejmowaniu właściwych decyzji oraz dla pracowników organów administracji publicznej, sędziów, adwo- katów i radców prawnych zajmujących się poruszaną tu tematyką. Alicja Czajkowska 18 ROZDZIAŁ I Ogólna charakterystyka imion i nazwisk 1. Geneza imion i nazwisk oraz ich znaczenie 1.1. imiona Imię jest znakiem indywidualizującym osobę fizyczną i obok nazwiska służy do zidentyfikowania człowieka. Prawo cywilne określa każdego człowieka jako osobę fizyczną. Zgodnie z prawem polskim każde dziecko otrzymuje imię. Wyboru imie- nia dziecka dokonują jego rodzice lub opiekunowie prawni (dla dziecka, którego rodzice nie są znani lub zostali pozbawieni władzy rodzicielskiej). Wybór imienia dla dziecka jest atrybutem władzy rodzicielskiej. Zgodnie z tą zasadą organ rejestrujący urodzenie dziecka nie może ingerować w to niekwestionowane prawo rodziców (art. 59 p.a.s.c.). Wybrane przez rodziców imię dziecka zostaje zgodnie z postanowie- niami prawa o  aktach stanu cywilnego wpisane do aktu urodzenia dziecka obok jego nazwiska i innych przewidzianych prawem danych (art. 60 p.a.s.c.). 19 l e n ó g o   i g a w U Rozdział I. Ogólna charakterystyka imion i nazwisk Jedyną przeszkodą w wyborze imienia dziecka, warunkującą jego wpisanie w akcie urodzenia, są przesłanki zawarte w art. 59 p.a.s.c.: „Osoba zgłasza- jąca urodzenie składa oświadczenie o wyborze nie więcej niż dwóch imion dla dziecka” (ust. 1). „Kierownik urzędu stanu cywilnego odmawia przyję- cia oświadczenia o wyborze imienia lub imion dziecka, jeżeli wybrane imię lub imiona są w formie zdrobniałej lub mają charakter ośmieszający lub nieprzyzwoity lub nie wskazują na płeć dziecka (…)” (ust. 4). O genezie imion można przeczytać w najstarszych źródłach światowych cywilizacji. Na  przykład u  Sumerów –  najdawniejszych mieszkańców w  Babilonii i  Asyrii, ludu nieindoeuropejskiego –  znajdujemy imiona proste, złożone, a nawet będące pełnymi zdaniami, które miały określone znaczenia, np.  Turtura –  „mały”, Dugga –  „dobry”, Su-a-zida –  „Prawa ręka”, Emmu-dugga – „Mój pan jest dobry”. Podobnie nadawano imio- na u semickich mieszkańców Mezopotamii. W życiu codziennym imio- na całozdaniowe skracano, odrzucając pewne ich człony tak, że niekiedy zostawał tylko jeden (J. Bubak, Księga naszych imion, Ossolineum 1993). Współcześnie imiona wielozdaniowe obserwuje się u niektórych szczepów arabskich. Imiona w momencie ich powstawania miały określone znacze- nie. Z czasem traciły je, zwłaszcza gdy były przeniesione do innego języka. Podobnie imiennictwo praindoeuropejskie, z którego wywodzi się imien- nictwo prasłowiańskie oraz słowiańskie, w  tym polskie, składało się z  imion złożonych, obok których występowały imiona jednoczłonowe jako proste wyrazy pospolite. Imiona złożone nadawano członkom potęż- nych rodów, imiona jednoczłonowe – jednostkom niskiego pochodzenia. Z epoki praindoeuropejskiej do współczesności przetrwało w  różnym stopniu dziesięć systemów imiennych, m.in. staroindyjski, słowiański, bałtycki, staroniemiecki, celtycki, grecki i  in. Najliczniejszy jest zasób imion greckich. Poszczególne zasoby imiennicze charakteryzowały się odrębnymi cechami zarówno co do budowy, jak i znaczenia (J. Bubak, Księga…). Imiona tworzą system, który wyodrębniając się z  całości języka pew- nymi specyficznymi cechami, stanowi równocześnie część tradycji 20 U w a g i   o g ó n e l 1. Geneza imion i nazwisk oraz ich znaczenie prawno-obyczajowej każdego społeczeństwa. Między kulturą danego spo- łeczeństwa a jego imiennictwem zachodzi niewątpliwie związek (T. Mi- lewski (w:) J. Bubak, Księga…). Każdy naród ma więc swój własny zasób imion, do którego sięga, gdy w  jego społeczności narodzi się nowy człowiek. Ale żaden prawie ję- zyk nie ma czystego, wyłącznie własnego systemu nazewniczego; obok imion rodzimych z czasem przyjmuje pewną liczbę imion pochodzących z innych języków, które po przystosowaniu fonetycznym, a często także morfologicznym funkcjonują na równi z imionami rodzimymi w syste- mie nazewniczym danego języka (por. S. Reczek, Z zagadnień polskiego nazewnictwa osobowego, Onomastica 1965, nr X). Także i naród polski ma właściwe swemu językowi imiona osobowe wy- snute z pojęć i ducha, ale i zapożyczone z innych języków i kultur. Ludziom dawnym – jak twierdzi uczony S. Łaguna (Z. Gloger, Encyklo- pedia staropolska, Warszawa 1972, s. 264) – chodziło przede wszystkim o pewnego rodzaju błogosławieństwo dla dziecka, o dobrą wróżbę na całe życie, co wiązało się z pierwotną wiarą w czarowną potęgę słowa, za po- mocą której można sobie zapewnić opiekę i pomoc wyższych sił dobro- czynnych, a zabezpieczyć od wrogiego działania sił nieprzyjaznych. Imię było więc początkowo amuletem dźwiękowym. Z upływem czasu, zwłaszcza gdy dzieciom nadawano imiona ich rodziców, to mistyczne znaczenie imion zatarło się, a stało się głównie środkiem wyróżniającym osobę. Jednak i dziś pewna intencja mistyczna bywa obecna przy wybo- rze imienia dla dziecka. Nomina sunt omina – imiona są wróżbami, mają treść wróżebną. Rodzice, nadając dzieciom określone imię, wyrażają tym również życze- nie, aby dziecko żyło w szczęściu i miało pewne pozytywne cechy cha- rakteru, co jednak nie zawsze zgodne jest z rzeczywistością, a życzenie pozostaje tylko pragnieniem. Odwrotnie uważali np. Rzymianie, co wy- raził rzymski komediopisarz Plaut w komedii Pers, mówiąc: nomen atque omen, to znaczy, że imię informuje o charakterze człowieka. 21 l e n ó g o   i g a w U Rozdział I. Ogólna charakterystyka imion i nazwisk U dawnych Polan imię miało zupełnie inne znaczenie aniżeli w naszych cza- sach. Przede wszystkim nie było wówczas w ogóle nazwisk. Pojawiły się one znacznie później. Imię pełniło więc funkcję zarówno imienia, jak i nazwiska. Imiona dwuczłonowe są typem imion najdawniejszych. W dalszym rozwoju, jak już wspomniano, zaczęły je zastępować imiona pojedyncze, przypomina- jące nasze przezwiska np.: Broda, Gęba, Główka, Jęzor lub nazwy zwierząt: Byczek, Czyż, Jeż, Lis, Sokół itp., albo też przymiotniki, np. Goły. Jedne i dru- gie występują w tzw. Złotej Bulli Języka Polskiego, zawierającej materiał języ- kowy, z którego oprócz imion powstały nazwiska oraz nazwy miejscowości (W.P. Cieszkowski, Kalejdoskop językowy, Warszawa 1967). Imiona rodzime, staropolskie panowały w języku polskim do chwili przy- jęcia chrześcijaństwa, tj. do 966 r., kiedy to pojawiają się imiona chrześci- jańskie, pochodzące z różnych kręgów kulturowych i z różnych języków. Był to jednak proces bardzo powolny. We wspomnianej bulli gnieźnieńskiej na kilkaset zapisanych imion tylko cztery są pochodzenia chrześcijańskiego (J. Bubak, Księga…). Znaczna liczba imion występujących w średniowiecznej Polsce jest pocho- dzenia germańskiego, np. Albert, Bertold, Eberhard, Gotfryd. W okresie od XVI do XX w. występują imiona różnego pochodzenia i róż- nie uzasadniane przyjęciem do języka polskiego. Wśród nich największą grupę stanowią imiona greckie i  łacińskie, których przyjęcie było wyni- kiem określonej mody na starożytność. Są to przede wszystkim imiona bo- haterów mitologicznych, a także literackich. Imiona greckie to np. Arsen, Aniceta, Apolonia, Apollo, Dorian, Filon, Herakles, Heliodor, Leontyna, Leokadia, Miron, Monika, Narcyza, Platon. Do imion pochodzenia łaciń- skiego należą: Amadeusz, Amanda, Aureliusz, Balbina, Blandyna, Cezary, Gracja, Emil, Felicyta, Miranda, Saturnin i in. Pochodzenia francuskiego są imiona: Alicja, Arleta, Delfina, Michalina, Renata i in. Z Anglii pochodzą m.in. Edgar, Edward, Edwin, Edyta, Ewelina, a z Hiszpanii Blanka. Z języka włoskiego pochodzą: Bianka, Mirabela, Wioletta itp. Z języka arabskiego przeszły Eleonora i Elwira, natomiast z perskiego Roksana. Analizując fakty dotyczące kształtowania się i nadawania imion oraz ich historię, należy zwrócić też uwagę na aspekt socjologiczny, na pewne 22 U w a g i   o g ó n e l 1. Geneza imion i nazwisk oraz ich znaczenie zjawiska społeczne, które mają wpływ na wybór i decydują nie tylko o po- wstawaniu imion, ale także o ich rozpowszechnianiu i zaniku. W historii imion i  wpływie pewnych zjawisk społecznych związanych z ich kształtowaniem można wyodrębnić kilka charakterystycznych kie- runków. Należą do nich tradycje: rodzinne, klas społecznych oraz naro- dowe. W mniejszym stopniu, szczególnie współcześnie, miały znaczenie przekonania i wierzenia religijne. Niemały wpływ na wybór i upowszech- nienie imion ma po prostu moda, podyktowana literaturą piękną i histo- ryczną, a także moda na utożsamianie się z bohaterami filmu. Odgrywa tu też pewną rolę snobizm, wpływ środowisk artystycznych i dążenie do oryginalności. Wyborowi imienia, choć obecnie w niewielkim stopniu, nadal towarzyszy motywacja wynikająca z daty urodzenia, co oznacza, że dziecku nadaje się imię przypadające w kalendarzu na dzień urodzin. Współcześnie obserwuje się też przy wyborze imion sięganie do imion obcojęzycznych, a także do neologizmów. Zdarzają się jeszcze w zasadzie pojedyncze przypadki nadawania imion utworzonych z części składowych imion obojga rodziców lub dziadków, czasem w konfiguracji rodzice-dziadkowie. Moda ma też wpływ na liczbę imion. W feudalizmie, ale i w późniejszych wiekach, także w  Polsce, rangę człowieka poznawano po liczebności imion. Wielość imion występowała w Polsce w rodach arystokratycznych do czasu prawnego ograniczenia tylko do dwóch imion. Imiona można podzielić, jak wskazują W. Janowowa, A. Skarbek, B. Zbi- jowska i J. Zbiniowska, autorki Słownika Imion (Ossolineum 1991), na następujące główne kategorie: 1) chrześcijańskie, czyli nowotestamentowe, np. Jan, Magdalena; 2) starotestamentowe, szczególnie używane w  krajach anglosaskich, np. Dawid, Rebeka; 3) starożytne, z kultury starożytnej Grecji i Rzymu, popularne szczegól- nie w Rumunii, Grecji i we Włoszech; 4) mitologiczne różnego pochodzenia: starogreckie, germańskie i  in., np. Apollo, Odyn; 23 l e n ó g o   i g a w U Rozdział I. Ogólna charakterystyka imion i nazwisk 5) narodowe, właściwe różnym narodom, a rozpowszechnione w innych kulturach i językach, np. pol. Stanisław, fr. Stanislas, wł. Stanislao, ang. Botolf, fin. Urho; 6) literackie, tzn. występujące w dziełach literackich, librettach opero- wych i przez nie rozpowszechnionych w różnych językach, np. Ofelia, Toska, Otello, Tristan, Izolda; 7) historyczne, np. Bolesław, Arpad, Hakon; 8) zakonne, rzadko używane jako imiona metrykalne, np. Anioł, Imma- kulata. Niektórzy rodzice, siląc się na oryginalność i egzotykę oraz zakładając absolutną niezwykłość dziecka, wybierają dla niego imiona wyszukane bądź tworzą je z  neologizmów, co nie jest zakazane prawem. Zatraca- ją często poczucie estetyki w kompozycji takiego imienia z pospolitym nazwiskiem, nierzadko narażając dziecko na złośliwości w  środowisku rówieśników, np. „Oliwia Pypeć”. Rodzice przy wyborze imienia dziecka powinni brać pod uwagę, poza tra- dycjami rodzinnymi, oryginalnością, symboliką, przede wszystkim dobro dziecka, czyli to, jak będzie się ono czuło z wybranym imieniem. Jakkolwiek wybór imienia dla dziecka stanowi atrybut władzy rodzi- cielskiej, a  ograniczenia w  jego wyborze określa, jak już wspomniano, art.  59  p.a.s.c., to jednak nadmierna egzotyka może szkodzić dziecku i w jego życiu dorosłym prowadzi z reguły do zmiany takiego imienia w trybie ustawy o zmianie imienia i nazwiska. 1.2. Nazwiska „Nazwisko jest podstawowym wyznacznikiem służącym do oficjalnej (urzędowej) identyfikacji człowieka i jego rodziny w społeczeństwie oraz do wyróżnienia osoby przy wszelkich życiowych kontaktach z  innymi ludźmi” (T. Kisała, Nasze nazwiska, Warszawa 1996). Współcześnie trudno sobie wyobrazić człowieka niemającego nazwiska, które jest zresztą dobrem chronionym; jako dobro osobiste pozostaje pod 24 U w a g i   o g ó n e l 1. Geneza imion i nazwisk oraz ich znaczenie ochroną prawa cywilnego, niezależnie od ochrony przewidzianej w in- nych przepisach (art. 23 k.c.). Jednak proces kształtowania się nazwisk był długotrwały. Nazwiska dzie- dziczne, tj. przechodzące z ojca na syna, w Europie upowszechniły się do- piero w XV w. W Polsce proces kształtowania się nazwisk przypada na XIII w., niemal zbiegając się z pojawieniem się znaku Orła Białego na pieczęciach książąt dzielnicowych z dynastii Piastów (ok. 1230 r.), a zakończenie tego procesu następuje wiele wieków później; obowiązek posiadania nazwiska wpro- wadziła dopiero Konstytucja Napoleona dla Księstwa Warszawskiego w 1807 r. (T. Kisała, Nasze nazwiska). Przed okresem kształtowania się nazwisk wymieniano tylko swoje imię jako element określający danego człowieka. A zatem Giedymin miał syna Olgierda, Olgierd – Jagiełłę, bez łączności nazwiska rodowego. Szlachcic obok imienia wymieniał herb, swoją włość lub zamek. A. Naruszewicz powiada: „Starożytni Polacy nazywali się najprzód od herbów, np. Ciołek, Jastrzębiec, powtóre od wiosek, np. Piotr z Chodźca, z Zakliczyna, po trzecie od imion ojcowskich (jak dotąd Rusini), np. Jan Janowic, Witek Bieniewic, tj. syn Bieniasza (Benedykta)” (cyt. za Z. Glo- ger, Encyklopedia…). Najwcześniejszymi nazwiskami są nazwiska pochodzące od miejsca urodze- nia bądź zamieszkania, a w szczególności od nazw posiadłości ziemskich, np. właściciel Szydłowa stawał się Szydłowskim, Czyżewa – Czyżewskim, Potoka – Potockim, Służewa – Służewskim, Radziejowa – Radziejowskim. Potomni na ogół zatrzymywali to nazwisko, pomimo że wieś, od której je wzięli, przeszła na innego właściciela. Nie było to jednak regułą. Były to nazwiska z  końcówką przymiotnikową -ski, -cki tworzone już w XIV w.; początkowo o tyle sukcesyjne, o ile syn dziedziczył po ojcu tę samą wioskę, z której nazwy powstało nazwisko. Jeżeli osiadł w innej, to 25 l e n ó g o   i g a w U Rozdział I. Ogólna charakterystyka imion i nazwisk dawano mu nowe nazwisko. Zdarzało się więc, że zamieszkali w różnych wioskach ojciec i  syn nosili różne nazwiska. Przykładem może być za- pis w  Encyklopedii Staropolskiej Zygmunta Glogera kronikarza Marcina Bielskiego, pierwszego, który pisał dzieje powszechne w języku polskim. Po ojcu Marcin nazywał się Wolski od wsi Woli, ale gdy osiadł we wsi Biała, został Bielskim, a syn jego Joachim nosił już to nowe nazwisko ojcowskie. Niezależnie od nazwisk – powstałych od nazw miejscowości, a noszonych głównie przez szlachtę – kształtowały się nazwiska innych warstw spo- łecznych, chłopów i mieszczan. Obok nazwisk dziedziczonych najważniejszym sposobem identyfikacji były: 1) charakterystyczne cechy zewnętrzne i wewnętrzne, 2) przynależność rodzinna, 3) wykonywane czynności i zawody. Do tych pierwszych należały takie cechy jak siła i potężne ciało. Takiego człowieka nazywano Bykiem, Zwierzem bądź Niedźwiedziem. Osobni- ka bardzo chudego – Chudym, zbyt wysokiego – Długim lub Drągiem, niskiego i wątłego – Kruszyną itp. Nazwiska wynikające z przynależności rodzinnej tworzono głównie od imienia bądź przezwiska ojca. Nazwiska takie określało się jako odimien- ne albo ojcowskie. Tak więc na młodego syna Adama wołano Adamczak, Adamowicz lub Adamski, na syna Jana –  Janik, Janicki, Janowicz lub Janowski itp. Jeżeli miano takie zapisywano w  jakichkolwiek księgach, cechowych, parafialnych lub we dworze, było dziedziczone po mieczu – stawało się nazwiskiem. W procesie kształtowania nazwisk rolę odgrywały też zawody lub wyko- nywane czynności. Indywidualizowały one człowieka zarówno we wsiach, jak i miastach, np. kowal, kramarz, kosiarz, kotlarz, rymarz, rybak, pie- karz, klucznik, tracz, pisarz, kościelny. Od zawodów powstawały też nazwiska szlacheckie: od bednarza – Bed- narczyk lub Bednarski, cieśla był Cieślakiem bądź Ciesielskim itd. 26 U w a g i   o g ó n e l 1. Geneza imion i nazwisk oraz ich znaczenie Od zawodów również powstawały nazwiska mające charakter przezwi- ska, np. od bednarza – Beczka, od dzieży – Ceberek, od kaletnika – Cho- lewa, Cholewka itp. Na tej zasadzie kształtowały się nazwiska chłopów i mieszczan. Powszechne ich utrwalanie datuje się od 1593 r., tj. od czasu, kiedy wprowadzono w Rzeczypospolitej obowiązek zakładania ksiąg me- trykalnych (T. Kisała, Nasze nazwiska). Warto wspomnieć, o czym pisze J. Bubak (Proces kształtowania się pol- skiego nazwiska mieszczańskiego i chłopskiego, Kraków 1986), że przepisy Królestwa Polskiego z 1825 r. nie regulowały kwestii nadawania nazwiska dziecku nieznanych rodziców. Urzędnik stanu cywilnego sporządzający akt urodzenia takiego dziecka wpisywał dwa imiona. Wówczas to dru- gie imię spełniało funkcję nazwiska. Kształtowanie i  upowszechnianie nazwisk w Polsce podlegało też wpływom obcych krajów, zwłaszcza sło- wiańskich, ale i wpływom germańskim. Nazwiska, uważane za typowo polskie, kończą się przyrostkiem -ski, -cki. Polskie są również nazwiska z cząstkami -owicz, -ewicz, -icz, -ik, -yk, -ak, -ek, -ec. Nie można uznać za polskie nazwisk z rdzeniem obcego pochodzenia, pomimo sztucznie dodanej końcówki charakterystycznej dla nazwisk polskich, np. Hirszberski, Adlerski, Hofmański. W językach obcych na- zwiska nie odmieniają się, zachowują postać pierwotną – męską, w prze- ciwieństwie do odmiany nazwisk, charakterystycznej dla języka polskiego. Jednak nie ma tu jednolitego poglądu językoznawców. Warto wspomnieć o tym, że Ministerstwo Spraw Wewnętrznych w pis- mach okólnych z 1930 r. ogłosiło następujące Prawidła formowania w ję- zyku polskim nazwisk żeńskich: 1) nazwiska rodowe w  języku polskim mają osobną formę żeńską i męską; 2) nazwiska kończące się w rodzaju męskim na -ski, -cki oraz -y lub -i tworzą rodzaj żeński z końcówką -a; 3) nazwiska męskie z końcówką -a przybierają formę żeńską dla żony -ina, córki -anka, np. Duda – Dudzina – Dudzianka; 27 l e n ó g o   i g a w U Rozdział I. Ogólna charakterystyka imion i nazwisk 4) nazwiska męskie kończące się na -g, -ge, -go tworzą rodzaj żeński na -owa dla żony i na -anka dla córki, np. Grinberg, Grinbergowa, Grin- berżanka; 5) wszystkie inne nazwiska mają osobną formę dla kobiety zamężnej z końcówką -owa i dla panny z końcówką -ówna, np. Kwiatek, Kwiat- kowa, Kwiatkówna; Romeyko, Romeykowa, Romeykówna; Kuc, Ku- cowa, Kucówna; Tylman, Tylmanowa, Tylmanówna; 6) nazwiska żeńskie zakończone na -a oraz -owa odmieniają się przez przypadki według deklinacji przymiotnikowej, natomiast nazwi- ska na -ina (-yna), -anka i -ówna odmieniają się jak rzeczowniki, np. przenieść w stan spoczynku Dąbrowską, Pawłowiczową (przy- miotnik); dopuścić do szkoły przygotowawczej Domeykównę (rzeczownik); podwyższyć wynagrodzenia Zarębinie i  Sapieżance (rzeczownik). Analogiczne przepisy zostały wydane przez Ministra Skarbu okólnikiem z  dnia 20  października 1930  r. o  formie nazwisk żeńskich w  pismach nominacyjnych. Zagadnienie końcówek żeńskich w  dokumentach jest ciągle dysku- syjne, ale w przepisach powojennych zostało zlikwidowane. Aktualne przepisy prawne nie dopuszczają zatem zamieszczania w  dokumen- tach, w  odniesieniu do kobiet, formy nazwisk odmiany przymiotni- kowej bądź rzeczownikowej, np.  nazwisko Kwiatek zarówno wobec mężczyzny, jak i kobiety wpisuje się nieodmiennie w pierwszym przy- padku – Kwiatek. S. Szober (Gramatyka języka polskiego, Lwów-Warszawa 1923) stwierdza, że równouprawnienie kobiety i uniezależnienie jej od męża znajduje swój wyraz w rugowaniu formy, która tę zależność językowo uwidacznia. Jego zdaniem wymienione końcówki żeńskie -owa, -ówna, -ina, -anka czynią wrażenie formy archaicznej i wywołują poczucie sztuczności. J.S. Bystroń (Nazwisko polskie, Lwów-Warszawa 1936) stwierdza, że naz- wisko w formie pochodnej nie zawsze pozwala na ustalenie nazwiska za- sadniczego, tj. czy np. mąż Łopatkowej to: Łopatek, Łopatka czy Łopatko. 28 2. Prawne źródła imion i nazwisk. Ich nadanie i zmiana oraz wpis w aktach… Dlatego też w urzędowych aktach zaginęła współcześnie forma tzw. koń- cówek żeńskich nazwiska. Zdarza się jedynie potoczne używanie końców- ki żeńskiej nazwiska w sytuacjach nieoficjalnych czy towarzyskich. W odniesieniu do cudzoziemców jest niewzruszalną zasadą, że ich imio- na i nazwiska nie mogą być spolszczone i powinny być wpisane tak, jak figurują w ich dokumentach. U w a g i   o g ó n e l 2. prawne źródła imion i nazwisk. ich nadanie i zmiana oraz wpis w aktach stanu cywilnego 2.1. Uwagi ogólne Uregulowania prawne imion i nazwisk zawierają zarówno przepisy prawa rodzinnego, jak też administracyjnego. Imiona i nazwiska należą do sfery dóbr osobistych, których ochronę gwarantują przepisy kodeksu cywil- nego w art. 23: „Dobra osobiste człowieka, jak w szczególności zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska, pozostają pod ochroną prawa cywilnego niezależnie od ochrony przewidzianej w innych przepisach”; a także w art. 24 k.c. Ochronę nazwiska jako dobra osobistego gwarantują przede wszystkim art. 30, 37 i 47 Konstytucji RP. Uzasadniona, jak stwierdza A. Szpunar (Ochrona dóbr osobistych, Warsza- wa 1979), jest teza, że podstawową przesłankę ochrony cywilnoprawnej stanowi naruszenie poszczególnych dóbr osobistych, jedynie przykłado- wo wymienionych w ustawie. Z wywodów tego autora wynika, że nie na- leży mówić o zamkniętym katalogu dóbr osobistych. W moim przekonaniu zatem imię człowieka należy także zaliczyć do sfe- ry dóbr osobistych, chociaż art. 23 k.c. nie wymienia imienia jako dobra osobistego. 29 l e n ó g o   i g a w U Rozdział I. Ogólna charakterystyka imion i nazwisk 2.2. regulacja prawna imion Uregulowania prawne w zakresie imion zawierają przepisy prawa o ak- tach stanu cywilnego. Artykuł 59 p.a.s.c. wskazuje, że wybór imienia dla dziecka należy do jego rodziców i jest atrybutem władzy rodzicielskiej. Wyboru imienia rodzice dokonują wspólnie, a w braku porozumienia w tej sprawie rozstrzyga sąd opiekuńczy (art. 97 § 2 k.r.o.). Uprawnienie do wyboru imienia podlega jednak ograniczeniom wyni- kającym wprost z art. 59 p.a.s.c. Nie można zatem dla dziecka wybrać imienia ośmieszającego, nieprzyzwoitego, w formie zdrobniałej ani imie- nia nieodróżniającego płci. Nie można też wybrać więcej aniżeli dwóch imion. Natomiast nie ma zakazu tworzenia neologizmów imiennych. Ważne, aby nie raziły ekstrawagancją, odpowiadały regułom gramatycz- nym i ortograficznym języka polskiego. Potwierdzeniem wyboru imienia dziecka jest wpisanie do aktu urodzenia – art. 60 pkt 1 p.a.s.c. Stosownie do postanowień art. 70 p.a.s.c. rodzice dziecka mogą w ciągu sześciu miesięcy od daty sporządzenia aktu urodzenia złożyć kierowni- kowi urzędu stanu cywilnego pisemne oświadczenie o zmianie imienia (imion) dziecka wpisanego do aktu w chwili jego sporządzenia. O zmia- nie imienia lub imion w tym trybie wpisuje się w akcie urodzenia dzie- cka dodatkową wzmiankę (art. 70 ust. 6 p.a.s.c). Oświadczenie o zmianie imienia dziecka może być złożone także przed konsulem RP. Dziecku nieznanych rodziców akt urodzenia sporządza się na podsta- wie orzeczenia sądu opiekuńczego. Sąd ustala treść tego aktu oraz nadaje dziecku imię i nazwisko (art. 62 p.a.s.c.). Także w przypadku niemożliwo- ści ustalenia tożsamości osoby pełnoletniej, ze względu na jej ułomność fizyczną lub psychiczną albo nieznane pochodzenie – sąd ustala dla tej osoby imię i nazwisko (art. 62 ust. 3 p.a.s.c.). Zmiana imienia dziecka w przypadku jego przysposobienia uregulowana jest przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Artykuł 122 § 3 k.r.o. 30 2. Prawne źródła imion i nazwisk. Ich nadanie i zmiana oraz wpis w aktach… przewiduje możliwość zmiany przez sąd opiekuńczy imienia lub imion dziecka, które zostało przysposobione, na wniosek przysposabiającego. Na tę okoliczność czyni się stosowne zapisy w akcie urodzenia dziecka (art. 47–49 p.a.s.c.). Zmiana imienia może nastąpić też w trybie administracyjnym, na pod- stawie ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 10). Szczegółowe omówienie tej ustawy znajduje się w części II niniejszej książki. U w a g i   o g ó n e l 2.3. regulacja prawna nazwisk Nazwiska – podobnie jak imiona – uregulowane są przepisami prawa ro- dzinnego i administracyjnego. Artykuł 60 p.a.s.c. nakazuje wpisanie nazwiska dziecka do aktu urodze- nia. Imiona i nazwiska w świetle nowych uregulowań prawnych należą do elementów stanu cywilnego. Z aktu urodzenia wynika, jakie imię i naz- wisko nosi osoba. Zmiana nazwiska wynikająca z przepisów kodeksu rodzinnego i opie- kuńczego jest skutkiem zmiany stanu cywilnego. Polskie prawo nie definiowało stanu cywilnego. Przyjmowano, że stan cywilny jest sumą cech charakteryzujących sytuację osoby w rodzinie i jej sytuację czy- sto osobistą. Te cechy to: czy dana osoba jest małżonkiem, krewnym lub powinowatym innej osoby oraz wiek, płeć, imię. Tak to pojęcie określa J.  Litwin (Prawo o  aktach stanu cywilnego. Komentarz, War- szawa 1961) oraz podobnie Mała encyklopedia prawa (red. Z. Rybicki, Warszawa 1980). Według W. Kopalińskiego (Słownik mitów i tradycji kultury, Warszawa 1985) stan cywilny jest to „sytuacja rodzinno-prawna w odniesieniu do małżeństwa: panna, kawaler, żonaty, mężatka, wdowiec, wdowa, rozwie- dziony, rozwiedziona”. Jest to definicja zawężona, ale w życiu codziennym, a  także w  sprawach urzędowych pytania o  stan cywilny (w  ankietach, 31 l e n ó g o   i g a w U Rozdział I. Ogólna charakterystyka imion i nazwisk formularzach, przesłuchaniach) dotyczą pozostawania lub niepozostawa- nia w związku małżeńskim. Pojęcie stanu cywilnego reguluje aktualnie art. 2 ust. 1 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego. Zmiana nazwiska natomiast dokonana na podstawie ustawy o zmianie imienia i nazwiska następuje na wniosek osoby, której zmiana nazwiska dotyczy. O wyborze nowego nazwiska decyduje zawsze osoba, która jest stroną w postępowaniu administracyjnym. Decyzja wydana w tym trybie nie wywołuje, poza zmianą nazwiska, innych zmian w stanie cywilnym tej osoby. Zdaniem P. Wypycha (Wpływ administracyjnej zmiany nazwiska rodzi- ców (rodzica) na nazwisko dziecka w świetle regulacji ustawy o zmianie imion i nazwisk oraz kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, Technika i USC 2004) nazwisko jest elementem stanu cywilnego (odmiennie – J. Litwin, Prawo o aktach…, 1961). Bez wątpienia znaczenie nazwiska osoby należy upatrywać jako ele- ment stanu cywilnego wskazujący na jej pochodzenie od określonych osób. Określane jest jako nazwisko rodowe, tj. takie, które dziecko otrzy- muje w  chwili jego urodzenia i  które jest wpisane w  akcie urodzenia (art. 60 p.a.s.c.). Zasady ustalania nazwiska dziecka określają art. 88 i 89 k.r.o. Pierwszy z  nich określa nazwisko dziecka, którego rodzice pozostają w  związku małżeńskim, drugi – nazwisko dziecka urodzonego poza małżeństwem. Dziecko pochodzące z  małżeństwa nosi nazwisko będące nazwi- skiem obojga małżonków. Jeżeli mają oni różne nazwiska, dziecko nosi nazwisko wskazane w ich zgodnych oświadczeniach. Małżonko- wie mogą wskazać nazwisko jednego z nich albo nazwisko utworzone przez połączenie nazwiska matki z nazwiskiem ojca (art. 88 § 1 k.r.o. w zw. z art. 62 k.r.o.). Oznacza to, że dziecko –  co do którego istnieje domniemanie, że po- chodzi ono od męża matki – nosi nazwisko określone w art. 88 § 1 k.r.o. 32 U w a g i   o g ó n e l 2. Prawne źródła imion i nazwisk. Ich nadanie i zmiana oraz wpis w aktach… Domniemanie takie zachodzi, jeżeli dziecko urodziło się w czasie trwania małżeństwa albo przed upływem trzystu dni od jego ustania lub unieważ- nienia. Domniemania tego nie stosuje się, jeżeli dziecko urodziło się po upływie trzystu dni od orzeczenia separacji (art. 62 § 1 k.r.o.). Domnie- mania te utrzymują się dopóty, dopóki nie zostaną obalone w procesie o zaprzeczenie ojcostwa (art. 62 § 3 k.r.o.). W wypadku zaprzeczenia ojcostwa męża matki dziecko traci prawo do jego nazwiska i  nosi nazwisko matki, które nosiła w  chwili urodzenia dziecka. Jeżeli nie zachodzi domniemanie określone w art. 62 k.r.o., że mąż mat- ki jest ojcem dziecka, albo gdy domniemanie zostanie obalone, dziecko nosi nazwisko matki, chyba że sąd w wyroku ustalającym ojcostwo nada dziecku nazwisko ojca (art. 89 § 2 k.r.o.). Dziecko, którego ojcostwo nie zostało ustalone, nosi nazwisko matki (art. 89 § 3 k.r.o.). Jeżeli wobec dziecka urodzonego poza małżeństwem zostanie uznane ojcostwo, dziecko nosi nazwisko wskazane w zgodnych oświadczeniach rodziców (na podstawie art. 89 § 1 k.r.o. w zw. z art. 63 p.a.s.c.). Jeżeli oboje rodzice są nieznani, dziecku nadaje nazwisko sąd opiekuńczy na podstawie art. 89 § 4 k.r.o. w zw. z art. 62 p.a.s.c. Tak więc nazwisko dziecka wpisane do aktu urodzenia może ulegać zmia- nie na skutek zdarzeń, które nastąpiły po sporządzeniu aktu. Będzie to miało miejsce w przypadkach już omówionych, a także w sytuacji: 1) nadania dziecku nazwiska w trybie art. 90 § 1 k.r.o. w zw. z art. 69 2) ustalenia bezskuteczności uznania ojcostwa (art.  78–83  k.r.o. w zw. z art. 66 ust. 2 p.a.s.c.); p.a.s.c.; § 4 k.r.o.); 3) zawarcia małżeństwa przez rodziców po urodzeniu dziecka (art. 88 4) rozwiązania stosunku przysposobienia (art. 126 § 1 k.r.o. w zw. z art. 74 p.a.s.c.), jeżeli sąd postanowi, że przysposobiony powraca do swego pierwotnego nazwiska (art. 126 § 2 k.r.o.); 33 l e n ó g o   i g a w U Rozdział I. Ogólna charakterystyka imion i nazwisk 5) zaprzeczenia macierzyństwa (art. 6112–6116 k.r.o.), co oznacza unice- stwienie domniemania ojcostwa określonego w art. 62 k.r.o. (por. wy- rok SN z  dnia 2  marca 1966  r., II CR 31/66, OSNC 1966, nr  11, poz. 198); 6) zmiany nazwiska w trybie administracyjnym na podstawie ustawy o zmianie imienia i nazwiska. Zmiany nazwiska wynikające z  wymienionych zdarzeń wpisuje się do aktu urodzenia w formie wzmianki dodatkowej. Ustanie małżeństwa rodziców w wyniku orzeczenia rozwodu lub unie- ważnienia małżeństwa nie skutkuje zmianą nazwiska dziecka. Natomiast w razie ustalenia nieistnienia małżeństwa na podstawie wyro- ku sądowego (art. 2 k.r.o.) albo w razie unieważnienia aktu małżeństwa w postępowaniu nieprocesowym (art. 39 p.a.s.c.) – dziecko nosi nazwisko matki. Regulacja dotycząca nazwiska małżonków zawarta w art. 25 k.r.o. wpro- wadziła istotne zmiany, znacznie odbiegające od uregulowań poprzednio obowiązujących, tj. przed nowelizacją z 1998 r. Przed nowelizacją z 1998 r. (wprowadzoną ustawą z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie ustaw – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, Kodeks postępowania cywilnego, Prawo o aktach stanu cywilnego, ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w  Rzeczypospolitej Polskiej oraz niektórych innych ustaw, Dz.  U. Nr  117, poz.  757) żona mogła przez oświadcze- nie złożone przy zawarciu małżeństwa zachować swoje dotychczasowe nazwisko, dodać do niego nazwisko męża albo przybrać nazwisko męża. W braku oświadczenia przybierała nazwisko męża. Jeżeli żona zachowy- wała dotychczasowe nazwisko, mąż mógł przez oświadczenie złożone przy zawarciu małżeństwa dodać do swego nazwiska nazwisko żony lub przybrać nazwisko żony. Artykuł 25 k.r.o. ma zastosowanie do małżeństw zawartych po wejściu w życie nowelizacji kodeksu, tj. po dniu 15 listopada 1998 r. 34 U w a g i   o g ó n e l 2. Prawne źródła imion i nazwisk. Ich nadanie i zmiana oraz wpis w aktach… Obecna regulacja nazwiska małżonków realizuje zasadę równych praw mężczyzny i kobiety oraz pozostawia im swobodę w wyborze nazwiska, które każde z małżonków będzie nosić po zawarciu małżeństwa, z tym zastrzeżeniem, że małżonkowie nie mogą „wymieniać się nazwiskami”, tj. mężczyzna nie może przybrać nazwiska żony, a kobieta – męża. A zatem każde z małżonków może: 1) wybrać wspólne nazwisko, którym będzie dotychczasowe nazwisko jednego z nich; 2) zachować swoje dotychczasowe nazwisko; 3) połączyć ze swoim dotychczasowym nazwiskiem nazwisko drugiego z małżonków, przy czym kolejność połączonych nazwisk jest dowolna. W braku należycie wyrażonej decyzji małżonków o wyborze nazwiska każde z nich zachowuje swoje dotychczasowe nazwisko. Nazwisko nie może składać się z  więcej aniżeli dwóch członów. Jeżeli zatem każda z osób zawierających małżeństwo nosi nazwisko dwuczło- nowe, musi zdecydować o wyborze dwóch członów nazwiska, z których będzie składać się nazwisko wybrane po zawarciu małżeństwa, jako zło- żone z dotychczasowego nazwiska męża i żony. Niezależnie od formy zawarcia małżeństwa, tj.  przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego, czy też małżeństwa kanonicznego, wyboru na- zwiska dokonuje każdy z małżonków, składając oświadczenie przed kie- rownikiem urzędu stanu cywilnego. Jeżeli małżeństwo zawierane jest formie świeckiej, to oświadczenie o nazwisku powinno być złożone bez- pośrednio po zawarciu małżeństwa (art. 25 § 1 k.r.o.). Jeżeli zawierane jest małżeństwo kanoniczne, oświadczenie powinno być złożone przed sporządzeniem przez kierownika urzędu stanu cywilnego zaświadczenia o  nieistnieniu okoliczności wyłączających zawarcie małżeństwa. Treść i data złożenia oświadczenia powinny być zawarte w tym zaświadczeniu (art. 25 § 1 w zw. z art. 41 § 1 k.r.o.). Nazwisko (nazwiska), które będą nosić małżonkowie po zawarciu mał- żeństwa, wpisuje się do aktu małżeństwa (art. 88 ust. 1 p.a.s.c.). 35 l e n ó g o   i g a w U Rozdział I. Ogólna charakterystyka imion i nazwisk Dzieci zrodzone z małżeństwa, o czym już była mowa, noszą nazwisko ustalone przepisami art. 88 § 1 k.r.o. Nazwiska, które będą nosić dzieci, wpisuje się do aktu małżeństwa (art. 88 ust. 1 pkt 6 p.a.s.c). Ustanie małżeństwa w zasadzie nie powoduje zmiany nazwiska małżon- ków. W razie rozwodu małżonek, który wskutek zawarcia małżeństwa zmienił swoje nazwisko, może na podstawie art. 59 k.r.o. powrócić do nazwiska, które nosił przed zawarciem małżeństwa. Skutkiem unieważnienia małżeństwa jest powrót każdego z małżonków do nazwiska noszonego przed zawarciem małżeństwa. Zgodnie z postanowieniami art. 106 ust. 1 p.a.s.c. obywatel polski, któ- ry zawarł małżeństwo w zagranicznym urzędzie stanu cywilnego i nie złożył oświadczenia w sprawie swojego nazwiska, może je złożyć wraz z wnioskiem o wpisanie aktu małżeństwa do polskich ksiąg stanu cy- wilnego. Wyboru nazwiska może dokonać w każdym czasie po zawar- ciu małżeństwa w  zagranicznym urzędzie stanu cywilnego (art.  106 ust. 1 w zw. z art. 104 p.a.s.c.). Uregulowania prawne w zakresie nazwiska małżonków zawarte w ko- deksie rodzinnym i opiekuńczym oraz w prawie o aktach stanu cywil- nego nie stanowią ograniczeń w przedmiocie zmiany nazwiska w trybie ustawy o  zmianie imienia i  nazwiska zgodnie z  jej postanowieniami. Na podstawie tej ustawy może być zmienione zarówno nazwisko nabyte wskutek zawarcia małżeństwa, jak i nazwisko rodowe. Problem zmia- ny nazwiska w tym trybie zostanie omówiony szczegółowo w kolejnych rozdziałach. 36 3. Regulacja prawna administracyjnej zmiany imion i nazwisk w ujęciu historycznym 3. regulacja prawna administracyjnej zmiany imion i nazwisk w ujęciu historycznym 3.1. prawne uregulowania zmiany imion i nazwisk okresu międzywojennego U w a g i   o g ó n e l Najstarsze źródła informują, że zmieniano nazwiska również na podstawie wyroków sądowych. W XVI i XVII w. tzw. sądy rugowe działające na wsi i w małych miasteczkach pozbawiały przestępców ich dotychczasowych na- zwisk i jako dodatkową karę nadawano im nazwiska niegodne, najczęściej zbliżone pod względem treści do charakteru popełnionego przestępstwa, np. Bandzior, Hańba, Kaziród, Oszust, Tyran, Zakała, Szaleniec. Ustawodawstwo okresu międzywojennego obejmujące zmianę na- zwisk to: 1) ustawa z dnia 24 października 1919 r. w przedmiocie zmiany nazwisk (Dz. U. RP Nr 88, poz. 478 z późn. zm.); 2) ustawa z  dnia 11  maja 1920  r. w  przedmiocie uznania nazwisk, przybranych podczas służby wojskowej (Dz. U. RP Nr 42, poz. 251 z późn. zm.); 3) ustawa z dnia 22 marca 1929 r. o zmianie nazwisk hańbiących, ośmie- szających lub nielicujących z godnością człowieka (Dz. U. RP z 1930 r. Nr 3, poz. 16). W latach 30. z  dobrodziejstw tych przepisów skorzystało niewiele osób, przede wszystkim ze względu na brak wiedzy o  obowiązywaniu ustawy stwarzającej możliwość zmiany nazwiska oraz ze względu na wysokość opłat za zmianę nazwiska. Ponadto podjęcie decyzji o zmianie nazwiska nie było łatwe z uwagi na przywiązanie do tradycji, więzy rodzinne i społeczne, co miało przede wszystkim znaczenie w środowiskach wiejskich i małych miast. Zagadnienie zmiany nazwiska ma wyraźny profil społeczny; jest to nie- wątpliwie zagadnienie przywileju i upośledzenia. Chłopska klasa należała 37 l e n ó g o   i g a w U Rozdział I. Ogólna charakterystyka imion i nazwisk do środowisk upośledzonych z powodu dużej liczby nazwisk hańbiących i nielicujących z godnością człowieka. Jakkolwiek ustawodawstwo umoż- liwiało formalnie zmianę takich nazwisk, to jednak brakowało pozy- tywnego klimatu społecznego do jego powszechnej realizacji. Niemałe ograniczenie stanowiło formalne wprowadzenie instytucji sprzeciwu po- siadacza dobrego nazwiska. Ograniczenia te wynikały z  postanowień art. 4 ustawy z 1919 r. i art. 6 ustawy z 1929 r. Tak więc w okresie międzywojennym w polskim prawie administracyjną zmianę nazwiska regulowały wymienione trzy akty prawne. Przy czym ustawy z 1919 r. oraz z 1929 r. obowiązywały przez cały okres II Rzeczy- pospolitej, natomiast ustawa z dnia 11 maja 1920 r. dotycząca nazwisk przybranych podczas służby wojskowej obowiązywała jedynie cztery lata i została uchylona ustawą z dnia 6 maja 1924 r. (Dz. U. Nr 44, poz. 459). Wymienione akty prawne różniły się zarówno pod względem przesła- nek, zmiany nazwisk, trybu, jak i organów właściwych do rozpoznawania wniosków. Ich wspólnymi cechami były: 1) podmiotowy zakres obowiązywania, ponieważ dotyczyły one wyłącz- nie obywateli polskich oraz 2) podmiotowy zakres rozszerzania się skutków zmiany nazwiska na osoby trzecie – członków rodziny wnioskodawcy. Artykuł 6  ustawy z  1919  r. w  przedmiocie zmiany nazwisk stanowił: „Adno tacja w aktach stanu cywilnego powoduje zmianę nazwiska pro- szącego, jego żony, a także i tych dzieci, które w chwili wniesienia podania nie były pełnoletnie”. Artykuł 7 ustawy z 1920 r. o uznaniu nazwisk przybranych podczas służby wojskowej stanowił: „zezwolenie na zmianę nazwiska dotyczy także żony i dzieci petenta, które w chwili uzyskania zezwolenia do pełnoletniości nie doszły, a dzieci pełnoletnich tylko w tym wypadku, jeżeli do prośby o zmianę nazwiska się przyłączyły”. Artykuł 8 ustawy z 1929 r. o zmianie nazwisk hańbiących, ośmieszają- cych lub nielicujących z  godnością człowieka zawierał postanowienie: 38 U w a g i   o g ó n e l 3. Regulacja prawna administracyjnej zmiany imion i nazwisk w ujęciu historycznym „Z  chwilą doręczenia aktu zezwolenia na zmianę nazwiska, prawo do używania nowego nazwiska uzyskuje proszący, jego żona i te dzieci, które w chwili wniesienia podania nie były pełnoletnie; zaś dzieci pełnoletnie tylko w tym wypadku, jeśli do prośby o zmianę nazwiska się przyłączyły”. Charakterystyczne dla prawodawstwa międzywojennego jest to, że wszystkie wymienione ustawy rozciągają skutek zmiany nie na małżon- ka wnioskodawcy, ale na jego żonę. Tak więc to ustawodawstwo stano- wiło, że prawo ubiegania się o zmianę nazwiska przysługiwało wyłącznie mężczyznom, czyli wnioskodawcą mógł być jedynie małżonek. Należy wnosić, że prawo wnioskowania o zmianę nazwiska przysługiwało tak- że kobietom, ale niezamężnym. Natomiast zmiana nazwiska kobiety zamężnej nie skutkowała względem osób trzecich, a więc męża i dzieci. Jak słusznie stwierdza w swoim artykule P. Wypych (Wpływ…): „Według naszych współczesnych wyobrażeń owo ograniczenie mogło być zasadne wyłącznie na gruncie ustawy z 1920 r., jako odnoszącej się do osób woj- skowych. Upośledzenie kobiet w omawianej materii widać również na tle artykułu 8 ustawy w przedmiocie uznania nazwisk przybranych podczas służby wojskowej, który przyznawał prawo uzyskania nazwiska przybra- nego w czasie służby wojskowej przez nieżyjącą osobę wojskową jej zstęp- nym, ale już nie wdowie po takiej osobie”. Wymienione regulacje prawne administracyjnej zmiany nazwiska były jakby konsekwencją uregulowań prawnych obejmujących prawo rodzin- ne, które w  wyraźny sposób określało wpływ zawarcia małżeństwa na nazwiska małżonków. Wszystkie akty prawne regulujące w II Rzeczypo- spolitej to zagadnienie stanowiły obligatoryjne przyjęcie przez żonę na- zwiska męża (art. 212 prawa o małżeństwie z 1826 r. – dla ziem byłego zaboru rosyjskiego, § 1355 kodeksu cywilnego niemieckiego – dla ziem byłej dzielnicy pruskiej oraz § 92 kodeksu cywilnego austriackiego – dla ziem byłego zaboru austriackiego). Zmiany w  omawianej kwestii nastąpiły po II wojnie światowej niemal równocześnie w prawie rodzinnym i w prawie administracyjnym: 1) w dekrecie z dnia 25 września 1945 r. – Prawo małżeńskie (Dz. U. Nr 48, poz. 270), zachowując zasadę przybierania przez żonę nazwiska 39 l e n ó g o   i g a w U Rozdział I. Ogólna charakterystyka imion i nazwisk męża, dopuszczono możliwość zachowania przez nią nazwiska rodo- wego z warunkiem dodania nazwiska męża (art. 17); 2) w dekrecie z dnia 10 listopada 1945 r. o zmianie i ustalaniu imion i nazwisk (Dz. U. Nr 56, poz. 310 z późn. zm.) zawarto postanowie- nia, że zmiana nazwiska męża rozciąga się na żonę, pod warunkiem wyrażenia przez nią zgody. W braku zgody żona pozostawała przy nazwisku dotychczasowym. 3.2. prawne uregulowania zmiany imion i nazwisk okresu powojennego Pierwszym aktem prawnym dotyczącym zmiany imion i  nazwisk był dekret z dnia 10 listopada 1945 r. o zmianie i ustalaniu imion i na- zwisk (Dz. U. Nr 56, poz. 310 z późn. zm.), który obowiązywał od dnia 16 grudnia 1945 r. i był nowelizowany: dekretem z dnia 20 marca 1946 r. (Dz. U. Nr 14, poz. 100), dekretem z dnia 28 października 1947 r. (Dz. U. Nr 66, poz. 405), ustawą z dnia 30 grudnia 1948 r. (Dz. U. z 1949 r. Nr 4, poz. 21), ustawą z dnia 29 grudnia 1951 r. (Dz. U. z 1952 r. Nr 3, poz. 18) oraz dekretem z dnia 8 czerwca 1955 r. (Dz. U.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Zmiana imienia i nazwiska. Geneza, komentarz, orzecznictwo, wzory decyzji
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: