Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00134 012509 16912816 na godz. na dobę w sumie
Znaczenie zasady dwuizbowości w praktyce ustrojowej wybranych demokracji Azji Południowo-Wschodniej. Malezja, Singapur, Tajlandia, Timor Wschodni - ebook/pdf
Znaczenie zasady dwuizbowości w praktyce ustrojowej wybranych demokracji Azji Południowo-Wschodniej. Malezja, Singapur, Tajlandia, Timor Wschodni - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 101
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8142-797-5 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

 

Istniejące klasyfikacje parlamentów wskazują, że badacze kręgu atlantyckiego nie sięgają w swych dociekaniach do państw Azji Południowo-Wschodniej i przyjętych tam rozwiązań ustrojowych. Region ten w omawianym zakresie wymaga zatem przeprowadzenia badań prawno-porównawczych, zwłaszcza pod kątem analizy adaptowanych instytucji, ich modyfikacji oraz unikatowych, charakterystycznych rozwiązań. Prezentowana monografia stanowi efekt badań prowadzonych w latach 2014–2017, mających na celu przeanalizowanie funkcjonowania organów władzy ustawodawczej w wybranych demokracjach Azji Południowo-Wschodniej. Autorka ukazuje, jakie znaczenie prawne (sposób unormowania omawianej zasady w aktach normatywnych), funkcjonalne (efektywność procesu legislacyjnego oraz wykonywania innych kompetencji legislatywy), a także polityczne (stabilizacja rządów, hegemonia jednej partii) miało wprowadzenie dwuizbowej struktury parlamentu w państwach tego regionu.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Anna Michalak – Uniwersytet Łódzki, Wydział Prawa i Administracji Katedra Prawa Konstytucyjnego, 90-232 Łódź, ul. Kopcińskiego 8/12 RECENZENT Krzysztof Eckhardt REDAKTOR INICJUJĄCY Monika Borowczyk REDAKTOR Izabela Wojciechowska SKŁAD I ŁAMANIE Agent PR KOREKTA TECHNICZNA Anna Sońta PROJEKT OKŁADKI Katarzyna Turkowska Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Depositphotos.com/efired Przygotowanie i wydanie publikacji zostało sfinansowane ze środków Narodowego Centrum Nauki przyznanych na podstawie decyzji nr DEC-2013/09/D/HS5/04458 w związku z realizacją projektu „Znaczenie zasady dwuizbowości w praktyce ustrojowej demokracji parlamentarnych Azji Południowo-Wschodniej”. © Copyright by Anna Michalak, Łódź 2019 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2019 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.08082.17.0.M Ark. wyd. 6,0; ark. druk. 6,25 ISBN 978-83-8142-796-8 e-ISBN 978-83-8142-797-5 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 Spis treści Rozdział I Wprowadzenie Rozdział II Przyjęta metodologia badań Rozdział III Zasada dwuizbowości w badaniach nad parlamentaryzmem – stan aktualny Rozdział IV Charakterystyka parlamentów wybranych państw Azji Południowo-Wschodniej 1. Malezja 2. Singapur 3. Tajlandia 4. Timor Wschodni Rozdział V Efektywność legislatywy w wybranych demokracjach Azji Południowo-Wschodniej Rozdział VI Wnioski Bibliografia 7 19 23 51 51 58 65 70 79 91 95 Rozdział I Wprowadzenie Przy doskonałej izbie niższej, izba wyższa nie miałaby żadnej wartości Walter Bagehot1 Niniejsza monografia stanowi efekt badań prowadzonych w latach 2014–20172, których celem była analiza funkcjonowania organów władzy ustawodawczej w wybranych demokracjach parlamentarnych Azji Południowo-Wschodniej3. Intencją prowadzącej badania było stwierdzenie, jakie znaczenie prawne (sposób unormowania omawianej zasady w aktach normatywnych), funkcjonalne (efek- tywność procesu legislacyjnego oraz wykonywania innych kompetencji legislaty- wy) i polityczne (stabilizacja rządów, hegemonia jednej partii) miało wprowadze- nie dwuizbowej struktury parlamentu w państwach tego regionu. Wskazane wyżej trzy aspekty funkcjonowania parlamentu występują w każ- dym z modeli dwuizbowego parlamentu4, niemniej jednak nie można przyjąć, 3 1 W. Bagehot, The English Constitution, London 1867, s. 133–134. 2 Przygotowanie i wydanie publikacji zostało sfinansowane ze środków Naro- dowego Centrum Nauki przyznanych na podstawie decyzji nr DEC-2013/09/D/ HS5/04458 w związku z realizacją projektu „Znaczenie zasady dwuizbowości w prak- tyce ustrojowej demokracji parlamentarnych Azji Południowo-Wschodniej”. Należy podkreślić, że określenie Azja Południowo-Wschodnia, choć powszechnie używane, stanowi neologizm. Po raz pierwszy w tekstach akademików pojawiło się w latach 20. XX w., a powszechnie zaczęto je stosować w grudniu 1943 r. w związku z utworzeniem przez Aliantów South East Asia Command (dalej: SEAC). Początkowo obszarem operacyjnym sił lądowych dla SEAC były Indie, Birma, Celon, Malaje, pół- nocne wyspy Sumatry oraz, w przypadku operacji ofensywnych, Syjam (Tajlandia). 15 sierpnia 1945 r. obszar ten został rozszerzony o pozostałe części holenderskich wschodnich Indii i południową część francuskich Indochin (szerzej na ten temat zob. A. Croissant, P. Lorenz, Comparative Politics of Southeast Asia. An introduction to go­ vernments and political regimes, Wiesbaden 2018, s. 1). 4 M. Dobrowolski, Zasada dwuizbowości parlamentu, [w:] Zasady ustroju III Rzeczypospolitej Polskiej, D. Dudek (red.), Warszawa 2009, s. 233. 8 Wprowadzenie że wprowadzenie drugiej izby w praktyce faktycznie eliminuje negatywne ce- chy charakterystyczne dla unikameralnej struktury legislatywy. Warto bowiem wskazać, że dominująca pozycja jednej partii w parlamencie obserwowana jest zarówno w Singapurze5 (parlament jednoizbowy), jak i w Malezji6 (parlament dwuizbowy)7. Tezy badawcze oraz harmonogram prac ustalano w 2013 r., a finalizację dzia- łań badawczych przewidywano na początek 2016 r., tak aby w połowie tego roku sformułować wnioski końcowe. Jednakże w związku z zachodzącymi w objętych projektem państwach (Singapur, Malezja, Tajlandia8, Timor Wschodni9) zmianami o charakterze ustrojowym, założenia te musiały ulec pewnym modyfikacjom. W pierwszej kolejności należy w tym zakresie zwrócić uwagę na przemiany, ja- kie – już po podpisaniu umowy na realizację projektu, tj. w maju 2014 r. – zaszły w porządku konstytucyjnym Tajlandii. W wyniku zamachu stanu doprowadzo- no wówczas do przyjęcia nowej, przejściowej ustawy zasadniczej oraz podjęcia prac nad projektem nowej konstytucji zakończonych w kwietniu 2015 r. Projekt ten został odrzucony w referendum, które odbyło się 6 września 2015 r. Powyż- sze oznaczało, że w ciągu 30 dni od dnia referendum zostanie powołana Komisja Konstytucyjna, której zadaniem będzie przygotowanie nowej konstytucji w ciągu kolejnych 180 dni (tj. do końca marca 2016 r.). Biorąc pod uwagę kluczowe znacze- nie regulacji zawartych w ustawie zasadniczej dla określenia struktury, organizacji i funkcji parlamentu, konieczne okazało się przedłużenie prac badawczych, tak aby umożliwić przygotowanie opracowania, które będzie odpowiadało aktualnym unormowaniom obowiązującym w tym państwie. Finalny projekt nowej konstytucji Tajlandii został poddany ocenie społeczeństwa w drodze referendum i ostatecznie zaaprobowany 7 sierpnia 2016 r. (projekt po- parło 61 wyborców spośród 59 uprawnionych, biorących udział w głosowaniu). Druga – obok projektu konstytucji – propozycja podlegająca ocenie w referendum, tj. aby premier był wspólnie wybierany przez senatorów i deputowanych, również została zaaprobowana przez obywateli (opowiedziało się za nią 58 biorących udział w głosowaniu)10. Na kształt ostatecznej konstytucji, która 6 kwietnia 2017 r. została podpisana przez króla Ramę X, wpływ miała także zmiana monarchy. W dniu 13 paździer- nika 2016 r. zmarł zasiadający na tronie przeszło 70 lat król Bhumibol. Jego syn 5 6 7 Oficjalna nazwa: Republika Singapuru, por. Urzędowy wykaz polskich nazw geograficz­ nych świata, wydany przez Komisję Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granica- mi Rzeczypospolitej Polskiej przy Głównym Geodecie Kraju, Warszawa 2013, s. 475. Oficjalna nazwa: Malezja, por. Ibidem, s. 458. L. Hong Hai, O. Kian Ming, Electoral Campaigning in Malaysia, [w:] Election Campaign­ ing in East And Southeast Asia: Globalization of political marketing, Ch. Schfferer (ed.), Hampshire 2006, s. 55. Oficjalna nazwa: Królestwo Tajlandii, por. Urzędowy wykaz…, s. 482. Oficjalna nazwa: Demokratyczna Republika Timoru Wschodniego, por. Ibidem, s. 486. 8 9 10 http://www.electionguide.org/elections/id/2966/ (dostęp: 15.10.2016). Wprowadzenie 9 King Maha Vajiralongkorn Bodindradebayavarangkun (Rama X) zignorował po- stanowienia konstytucji oraz istniejące konwenanse i odmówił wstąpienia na tron natychmiast po śmierci ojca. W rezultacie Tajlandia przez 47 dni nie miała króla. W tym czasie premier Prayuth Chan-ocha, dyktator wojskowy, który przejął wła- dzę w wyniku zamachu stanu z 2014 r., zarządzał państwem za pomocą dekretów, korzystając z uprawnień ustanowionych w art. 44 konstytucji przejściowej z 2014 r. Przepis ten przyznaje premierowi pełnię władzy ustawodawczej, wykonawczej i są- downiczej. Vajiralongkorn odmówił także podpisania nowej konstytucji przyję- tej w referendum 7 sierpnia 2016 r., która miała zastąpić konstytucję przejściową z 2014 r. Zastrzeżenia monarchy dotyczyły przepisów określających zakres i sposób wykonywania „władzy Jego Królewskiej Mości”. Natomiast inne proponowane w toku prac nad nową konstytucją zmiany ustro- jowe zbliżać miały system konstytucyjny Tajlandii do ustroju Singapuru (jednoiz- bowy parlament) oraz Timoru Wschodniego (wzmocnienie egzekutywy). Niemniej w tym zakresie przywiązanie Tajlandii do modelu dwuizbowego parlamentu oka- zało się trwalsze niż chciał obecny ustrojodawca11. Ostatecznie konstytucja uzyskała sankcję królewską 6 kwietnia 2017 r., a pierw- sze wybory parlamentarne – zgodne z przewidzianymi w niej rozwiązaniami – po- winny odbyć się w połowie 2018 r.12 Należy podkreślić, że niezwykle ważna dla prowadzonych badań była praktyka ustrojowa, ale także ewolucja poglądów i przyjmowanych w tym zakresie rozwią- zań legislacyjnych. Przemiany zachodzące w Tajlandii i ich sfinalizowanie w posta- ci przyjęcia nowej konstytucji miały zasadnicze znaczenie dla sformułowania koń- cowych wniosków badawczych w odniesieniu do tego państwa. Niestety, w związku z zamachem stanu przeprowadzonym w 2014 r. i uchwaleniem nowej konstytucji w 2017 r., część wniosków ma charakter teoretyczny, gdyż oparty wyłącznie na lite- ralnym brzmieniu nowej ustawy zasadniczej (choć dotychczasowe tradycje ustro- jowe państwa i w tym zakresie okazały się pomocne). Również w Singapurze w okresie objętym badaniem zaszły zmiany o charakte- rze konstytucyjnym, związane z modyfikacją procedury wyboru (a właściwie wyła- niania) głowy państwa oraz wzmocnieniem pozycji i kompetencji Rady Doradców Prezydenta (Council of Presidential Advisers). Jak się wydaje, zmiany te – biorąc pod uwagę uzasadnienie ich wprowadzenia – mogą także mieć znaczenie dla badań prowadzonych nad funkcjonowaniem parlamentu tego państwa. Przed 1991 r. urząd prezydenta Singapuru miał znaczenie wyłącznie ceremo- nialne, co przejawiało się również w tym, że wyboru prezydenta dokonywał par- lament, całkowicie zdominowany przez partię rządzącą. W 1991 r. w odpowiedzi 11 Dwuizbowy parlament wprowadzono do porządku ustrojowego Tajlandii w 1868 r. (zob. A. Croissant, P. Lorenz, op. cit., s. 303). 12 Wskazywano później, że wybory powszechne odbędą się w Tajlandii w lutym 2019 r. Przywódca junty i premier państwa Prayut Chan-o-cha zapewniał tak w oświadczeniu wydanym na początku marca 2018 r. To już szósta z kolei wyznaczana przez niego data głosowania. Ostatecznie wybory odbyły się 24 marca 2019 r. 10 Wprowadzenie na przeprowadzone w latach 1984–1991 reformy dotyczące procedury wyłaniania członków parlamentu, które doprowadziły do powstania nowej kategorii deputo- wanych (tj. deputowanych niereprezentujących żadnego z okręgów wyborczych oraz nominowanych członków parlamentu)13, partia rządząca doszła do wniosku, że należy wzmocnić pozycję ustrojową prezydenta Republiki. Pierwszym krokiem w tym kierunku było wprowadzenie w 1991 r. w drodze zmiany konstytucji quasi- -powszechnych wyborów14 na ten urząd. Pierwsze wybory prezydenckie przepro- wadzono w tym trybie w 1993 r. Istniejący w Singapurze model instytucji prezydenta czyni ją instytucją sui generis. Jest to bowiem modyfikacja konwenansu konstytucyjnego istniejącego w sys temie parlamentarnym, w którym głowa państwa odgrywa rolę ceremonial- ną i nie jest wybierana. Modyfikacja ta doprowadziła jednak do zbliżenia systemu politycznego Singapuru do systemu prezydenckiego, w którym głowa państwa jest również szefem rządu15. Kiedy konstytucja Singapuru została zmieniona w 1991 r., w celu wprowadzenia wyborów powszechnych jako sposobu wyboru prezydenta, a tym samym odrzucenia poprzedniego trybu selekcji, prezydentowi przyznano pewne uprawnienia w zakresie polityki finansowej rządu, tak aby mógł on zaweto- wać propozycje ustawodawcze oraz transakcje, które nadmiernie obciążają rezerwy finansowe państwa. W rzeczywistości przyznaniem tych dodatkowych uprawnień 13 Szerzej zob. rozdział poświęcony parlamentowi Singapuru. 14 W praktyce wybory prezydenckie nie są bezpośrednie, gdyż najważniejszą rolę w kre- owaniu ostatecznej listy kandydatów biorących w nich udział ma Komitet Wyborów Prezydenckich (the Presidential Elections Committee), składający się z przewodniczą- cych Komisji Służby Cywilnej i Urzędu ds. Regulacji w Księgowości i Biznesie oraz czło- nek Prezydenckiej Rady ds. Mniejszości, wyznaczony przez przewodniczącego tej rady (art. 18 konstytucji). Zadaniem komitetu jest dokonanie oceny, czy kandydaci spełnia- ją wymagania konstytucyjne, a w szczególności stwierdzenie, że kandydat „jest osobą prawą, dobrego charakteru i reputacji” (art. 19K ust. 2 pkt e konstytucji). Decyzje ko- mitetu są ostateczne, a tak szerokie uprawnienie i zakres uznaniowości dokonywanej oceny stwarzają ogromne możliwości eliminowania niepożądanych kandydatów. Tym bardziej że w przypadku zgłoszenia (zaakceptowania) jednego kandydata automa- tycznie staje się on prezydentem bez potrzeby przeprowadzania wyborów (szerzej na ten temat zob. A. Michalak, Systemy konstytucje wybranych państw Azji Południowo­ ­Wschodniej, Łódź 2018, s. 45 i nast.). 15 Badacze nie są zgodni co do oceny, jaki system rządów funkcjonuje w Singapurze. Nie- którzy badacze uważają, że mamy tutaj do czynienia z systemem semiprezydenckim (Y.-S. Wu, Clustering of Semi­Presidentialism: A first cut, [w:] R. Elgie, S. Moestrup, Wu Y.-S., Semi­Presidentialism and Democracy, London 2011, s. 21–41) lub prezydenckim (R. Elgie, The Semi­Presidential One, http://www.semipresidentialism.com, dostęp: 7.07.2017), inni skłaniają się ku twierdzeniu, że nadal jest to parlamentarny system rządów (J. Blondel, The National Executives in East and Southeast Asia, [w:] Democra­ tisation, Governance and Regionalism in East and Southeast Asia: A comparative stu­ dy, I. Marsh (ed.), Milton Park, Abingdon, Oxon 2006, s. 89–123). W moim przekonaniu wprowadzone w 2017 r. zmiany porządku konstytucyjnego jeszcze bardziej ograniczają pozycję ustrojową prezydenta, zbliżając singapurski system rządów do systemu par- lamentarnego, a nie prezydenckiego. Wprowadzenie 11 uznaniowych uzasadniano zmianę trybu wyborczego. Decydenci rozumieli, że przyznanie takich uprawnień dyskrecjonalnych prezydentowi legitymującemu się mandatem uzyskanym w wyborach wzmocni jego pozycję. Zmiany w systemie wyborczym służyły ustanowieniu unikatowego modelu, w ramach którego prezydent kontroluje i równoważy uprawnienia rządu w kwe- stiach dotyczących finansów publicznych i nominacji na stanowiska w służbie publicznej. Aby wesprzeć prezydenta w wypełnianiu jego funkcji, ustanowiono Radę Doradców Prezydenta (the Council of Presidential Advisors, dalej: CPA)16 – niezależny organ opiniodawczy. Członkowie CPA – do ostatniej zmiany kon- stytucji, jaka weszła w życie 17 kwietnia 2017 r.17 – w liczbie sześciu nie byli wy- bierani, ale nominowani przez prezydenta (dwóch członków), premiera (dwóch członków), prezesa Sądu Najwyższego (jeden członek) i przewodniczącego Ko- misji Służby Publicznej (jeden członek). Główną rolą CPA było w szczególności doradzanie prezydentowi w kwestii korzystania z prawa weta. Zgodnie z postano- wieniami konstytucji, gdyby prezydent zawetował korzystanie z rezerw finanso- wych w sposób sprzeczny z zaleceniami CPA, uruchamiało to mechanizm, dzięki któremu parlament może uchylić prezydenckie weto większością dwóch trzecich głosów18. Złożoność, w jakiej działa ten system opiniowania, oraz niezależny i eks- percki charakter CPA sprawiły, że funkcjonowanie CPA stało się przyczyną spo- rów na linii prezydent – rząd. W konsekwencji wątpliwości prawne w tym zakresie rozstrzygał Sąd Najwyższy, a w 2002 r. i w 2004 r. wprowadzono reformy kon- stytucyjne ograniczające uprawnienia prezydenta (w odniesieniu do możliwości zawetowania przepływów finansowych pomiędzy budżetem państwa a spółkami Skarbu Państwa)19. W związku z funkcjonowaniem instytucji wybieranego w wyborach powszech- nych prezydenta oraz kompetencji CPA w latach 2016–2017 dokonano doniosłych zmian w porządku konstytucyjnym Singapuru. W lutym 2016 r., po raz drugi od odzyskania niepodległości przez Singapur, rząd zwołał Komisję Konstytucyjną, aby rozważyć zmiany w konstytucji. Prowadzona przez Sędziego Głównego Sundaresh Menon komisja miała za zadanie rozważyć i zalecić zmiany konstytucyjne w celu ochrony reprezentacji mniejszości w prezy- dencji. Było to jedno z trzech zadań, z których dwa pozostałe miały na celu doko- nanie przeglądu kryteriów kwalifikowalności kandydatów na prezydenta oraz ram regulujących wykonywanie uprawnień prezydenta w zakresie prawa weta, w szcze- gólności roli, składu i zakresu uprawnień CPA. Komisja Konstytucyjna wydała swoje zalecenia we wrześniu 2016 r. Rząd przy- gotował ustawę o zmianie konstytucji w październiku 2016 r. Zmiany te zwiększyły 16 Art. 37B konstytucji. 17 Na mocy ustawy nr 28 z 2016 r. 18 Artykuł 148D(1) konstytucji. 19 Szerzej pisze o tym Thio Li-ann, A Treatise on Singapore Constitutional Law, Sinaga- pore 2012, s. 426. 12 Wprowadzenie skład CPA do ośmiu członków, wzmacniając jej rolę w systemie kontroli i równo- ważenia pozycji rządu, rozszerzając funkcje i wprowadzając bardziej precyzyjne zasady dotyczące jej działania. Zaproponowane zmiany utrwalają istnienie CPA w systemie konstytucyjnym Singapuru jako elementu kontroli i równoważenia się organów władzy wykonaw- czej. Nowe ramy funkcjonowania, które wprowadzają dla prezydenta ogólny obo- wiązek konsultacji z CPA, odzwierciedlają nie tylko istotną rolę doradczą CPA, lecz także pozycję i wiedzę zasiadających w niej ekspertów. W związku z tym wprowadzenie merytorycznych wytycznych dotyczących nominowania człon- ków CPA jest pomocne przy wprowadzaniu większej przejrzystości co do po- żądanych kwalifikacji tychże. Ponadto ogólny obowiązek konsultacji sprawia, że proces decyzyjny prezydenta jest bardziej zobiektywizowany, ponieważ ten zawsze będzie musiał skonsultować się z CPA i otrzymać jej zalecenia przed pod- jęciem decyzji. Z drugiej strony, włączenie CPA do procesu decyzyjnego głowy państwa może budzić pewne wątpliwości. Dzieje się tak dlatego, że CPA nie ma demokratycznego mandatu, w przeciwieństwie do prezydenta i parlamentu. W związku z tym włącze- nie CPA do systemu decyzyjnego powinno być uzasadnione. Ponadto obowiązek zwrócenia się do CPA o wydanie zaleceń dotyczących wniesienia do parlamentu projektu ustawy nowelizującej konstytucję skutkuje upolitycznieniem CPA i włą- czeniem jej jako strony sporu toczącego się pomiędzy prezydentem a rządem w tej sprawie. Może to wpłynąć na pozycję CPA, która została ustanowiona jako nieza- leżny organ ekspercki. W omawianym kontekście należy także przypomnieć, że premier Goh Chok Tong podczas toczących się w 1990 r. debat na temat możliwości wprowadzenia wy- borów powszechnych na urząd prezydenta wskazywał, że rząd „w pewnym sensie tworzy de facto Senat”. Jak wyjaśniał: Senat może składać się w całości z członków, którzy są wybierani przez obywateli albo zostaną mianowani przez prezydenta lub premiera, lub może go tworzyć zbiór mianowanych i wybieranych senatorów. Jaka jest nasza pro- pozycja? Proponujemy, aby sześciu mianowanych senatorów tworzyło Radę, która doradzi prezydentowi. Proponujemy także, że będzie jeden wybierany senator, a mianowicie prezydent. Zasadniczo nie ma różnicy między naszą propozycją a sugestią, że powinna istnieć wyższa izba do nadzorowania lub komentowania projektów ustaw omawianych w tej izbie20. 20 Cyt. za: J. L. Neo, The New Constitutional Amendment Bill: Changes to the role and functions of the council of presidential advisors, https://singaporepubliclaw. com/2016/11/07/the-new-constitutional-amendment-bill-changes-to-the-role-and- -functions-of-the-council-of-presidential-advisors/ (dostęp: 12.12.2016). Wprowadzenie 13 Wziąwszy pod uwagę powyższe, można oceniać funkcjonowanie CPA jako rodzaj Senatu. Jeśli tak, konieczna wydaje się jednak dalsza ewolucja sposobu powoływania CPA oraz jej kompetencji w takim kierunku, aby ustanowić bar- dziej bezpośredni związek między CPA i parlamentem, a także między CPA a obywatelami. W związku z powyższym należy także zwrócić uwagę na to, że w literaturze to drugi organ doradczy prezydenta – Prezydencka Rada Praw Mniejszości (the Presidential Council for Religious Harmony) – określany jest jako quasi-druga izba parlamentu ze względu na swoje kompetencje w procesie ustawodawczym21. Ostatnią kwestią, którą miała zająć się w 2016 r. Komisja Konstytucyjna, była ochrona interesów mniejszości jako niezbędnego aspektu pokojowego współist- nienia różnych grup etnicznych i religijnych w multikulturowym Singapurze. Dane demograficzne z 2015 r. pokazały, że osoby pochodzenia chińskiego sta- nowią ponad 3/4 ogółu ludności (76,2 ), podczas gdy Malajowie stanowią naj- większą mniejszość na poziomie 15 , następną pod względem liczebności jest natomiast mniejszość hinduska – 7,4 . Natomiast Eurazjaci, klasyfikowani jako „inni”, łącznie stanowią 1,4 populacji obywateli. Istotnie jest to, że ochrona praw mniejszości była również przedmiotem troski pierwszej komisji konstytucyjnej zwołanej w 1965 r., której przewodniczył pierwszy niepodległościowy przywódca Singapuru, Wee Chong Jin. Ta komisja miała za zadanie rozważyć, w jaki sposób prawa mniejszości można odpowiednio zabezpieczyć w konstytucji niepodległego Sinagapuru, i opowiedziała się za silnym poręczeniem równych praw indywidual- nych dla wszystkich. W ostatnich latach nastąpiła zmiana nastawienia decydentów politycznych w tym zakresie i chęć wprowadzenia instrumentów ochrony skiero- wanych do grup obywateli reprezentujących daną mniejszość, np. wprowadzenie w 1988 r. okręgów wielomandatowych (Group Representation Constituency). Za- bieg ten umożliwia wyborcom zagłosowanie na grupę liczącą od czterech do sześ- ciu kandydatów reprezentujących daną mniejszość i ma na celu zapewnienie re- prezentacji danej mniejszości etnicznej w parlamencie (art. 39A konstytucji)22. W raporcie opublikowanym 7 września 2016 r. Komisja Konstytucyjna zaleciła wprowadzenie nowego modelu wyborów prezydenckich, zapewniającego ochronę praw mniejszości. Oznacza to, że jeśli przez więcej niż pięć kolejnych kadencji trwa- jących po sześć lat prezydentem Singapuru nie został wybrany przedstawiciel danej grupy rasowej, to tylko kandydaci z tej grupy mogą kandydować w następnych wy- borach. Chociaż nie wchodziło to w zakres powierzonych jej obowiązków, Komi- sja zaleciła również, aby przywrócić tryb wybierania prezydenta przez parlament (tj. zrezygnować z powszechnych wyborów prezydenckich), ponieważ zdaniem 21 Thio Li-ann, op. cit., s. 367. 22 W praktyce w ramach grupy może okazać się, że tylko jeden z kandydatów faktycznie należy do danej mniejszości etnicznej. Ustrojodawca wprowadził jednak wymóg, aby wszyscy członkowie takiej grupy kandydatów reprezentowali tę samą partię politycz- ną lub wszyscy byli kandydatami niezależnymi (por. art. 39A ust. 2 pkt c konstytucji). 14 Wprowadzenie Komisji taki wybór odpowiada symbolicznej funkcji prezydenta jako urzędu jed- noczącego wszystkie grupy etniczne kraju. Rząd jednak stanowczo stwierdził, że taka zmiana nie jest brana pod uwagę23. Wprowadzając – na mocy nowelizacji konstytucji z 2017 r. – ochronę repre- zentacji mniejszości etnicznych Singapuru, rząd starał się potwierdzić i wzmocnić symboliczną funkcję prezydenta Republiki jako urzędu i osoby jednoczącej wszyst- kie grupy etniczne zamieszkujące ten kraj. Ta symboliczna funkcja jest jednak wątpliwa w związku z pozycją ustrojową prezydenta, a zmiany mające zapewnić, że kandydaci mniejszościowi zostaną wybrani na prezydenta, w sposób oczywisty ograniczają wybór polityczny obywateli. Ostatecznie, po raz pierwszy w nowym kształcie wybory prezydencie odbyły się w 2017 r. Po przyjęciu w 2017 r. zmienionej ordynacji wyborczej uznano, że Pre- zydent Wee Kim Wee był pierwszym prezydentem, którego kadencja ma znacze- nie dla oceny, które grupy etniczne były do tej pory reprezentowane. Ponieważ on i czterej następni dzierżyciele urzędu prezydenta należeli do społeczności chiń- skiej lub indyjskiej, wygrana w wyborach przeprowadzanych w 2017 r. była zare- zerwowana dla członka społeczności malajskiej. W dniu kończącym okres zgłaszania kandydatur Komitet Wyborów Prezy- denckich otrzymał łącznie pięć wniosków o wydanie tzw. świadectwa kwalifi- kowalności (tzn. dokonanie oceny, czy kandydat spełnia wymagania konstytu- cyjne, a w szczególności stwierdzenie, że kandydat „jest osobą prawą, dobrego charakteru i reputacji”)24. Spośród tych wnioskodawców trzy osoby złożyły wniosek o certyfikat przynależności do malajskiej grupy etnicznej, jedna osoba złożyła wniosek o chińskie świadectwo wspólnotowe; a jedna osoba oświadczy- ła, że nie uważa się za członka społeczności chińskiej, społeczności malajskiej, społeczności indyjskiej ani też innej mniejszości zamieszkującej Singapur. Ponieważ wygrana w wyborach prezydenckich w 2017 r. zarezerwowana została dla społeczności malajskiej, Komitet musiał odrzucić zgłoszenia osób należących do innych mniejszości lub nieuważających się za członka żadnej wspólnoty. Spo- śród osób reprezentujących społeczność malajską wnioski złożyli: była spiker par- lamentu Halimah Yacob, biznesmen Salleh Marican i Farid Khan – prezes firmy sektora morskiego Bourbon Offshore Asia. Komitet 11 września 2017 r. uznał Halimah Yacob za jedynego kandydata kwa- lifikującego się na urząd prezydenta25, w związku z tym nie przeprowadzano gło- sowania powszechnego. Halimah Yacob została ogłoszona prezydentem elektem 23 J. L. Neo, op. cit. 24 Artykuł 19K ust. 2 pkt e konstytucji. 25 Prezydent, zgodnie z przepisami Konstytucji, musi być bezpartyjny. Jednak Halimah Yacob do czasu rozpoczęcia swojej kampanii prezydenckiej była związana z Ludową Partią Akcji (PAP). Była bowiem członkiem Centralnego Komitetu Wykonawczego par- tii, a także przewodniczącą partyjnej Grupy Seniorów. Była również posłem w par- lamencie i spikerem, aż do rezygnacji w 2017 r., która związana była bezpośrednio z kampanią prezydencką. Wprowadzenie 15 13 września, a następnego dnia jako pierwsza kobieta w historii została zaprzysię- żona jako ósmy prezydent Singapuru. Wybór wszystkich państw objętych projektem był przemyślany, nieprzypad- kowy i celowy – nie tylko uwzględniał wielkość terytorium i populacji państwa, jego historię i związki z państwami europejskimi, jak również przyjętą w tych pań- stwach strukturę parlamentu oraz formę rządów, lecz także miał na celu ukazanie zarówno ich różnorodności, jak i występujących cech wspólnych26. Należy jednak podkreślić, że niezwykle trudne jest określenie jakiegokolwiek wspólnego mianownika dla grupy państw tego regionu, na co wskazywano już w literaturze przedmiotu27. Azja Południowo-Wschodnia jest chyba najbardziej skomplikowanym regionem świata. Funkcjonuje tam około 5 tys. języków, czyli połowa wszystkich języków globu, oraz wszystkie światowe religie. Tu właśnie można zaobserwować szczególne nakładanie się różnych wpływów pobliskich cywilizacji – indyjskiej, chińskiej, muzułmańskiej – na substrat miejscowy, któ- ry wciąż pozostaje żywotny i jest coraz bardziej widoczny w niemal wszystkich krajach regionu28. Mimo rzucających się w oczy podobieństw dotyczących prze- jętego modelu ustroju29, praktyka funkcjonowania poszczególnych instytucji, a w szczególności czynniki społeczne i polityczne mające wpływ na sposób ich adaptowania, wpływają na powstawanie dających się zaobserwować rozbieżności w przyjętych systemach politycznych. Omawiane państwa różnią zatem historia, dynamika przemian ustrojowych, struktura kulturowa, religijna, etniczna społe- czeństw, wielkość państwa i jego organizacja, forma rządów itd. Niemniej właś- nie ta różnorodność, tak charakterystyczna dla tego regionu, pozwoli – w moim przekonaniu – przedstawić (choć czasem tylko zasygnalizować) charaktery- styczne dla tutejszego konstytucjonalizmu elementy funkcjonowania ustrojów demokratycznych. Inną cechą charakterystyczną regionu jest dynamika zmian konstytucyjnych. Wszystkie państwa Azji Południowo-Wschodniej cechuje także łatwość dokonywania zmian ustroju (niekoniecznie związana z formalną zmianą ustawy zasadniczej, ale także w wyniku dokonania rewizji jej postanowień, jak to miejsce w systemie konstytucyjnym Malezji i Singapuru). Przemiany porząd- ków konstytucyjnych ilustruje poniższa tabela. 26 Kwestie te w sposób szczegółowy omawiam w monografii Systemy konstytucyjne…, która również jest efektem badań prowadzonych w ramach projektu „Znaczenie zasa- dy dwuizbowości w praktyce ustrojowej demokracji parlamentarnych Azji Południo- wo-Wschodniej” sfinansowanego ze środków Narodowego Centrum Nauki przyzna- nych na podstawie decyzji nr DEC-2013/09/D/HS5/04458. 27 Zob. A. W. Jelonek, W stronę nieliberalnej demokracji, Warszawa 2002, s. 7 i nast. 28 Szerzej na ten temat zob. Zrozumieć Azję, Dyskutują: Maria Krzysztof Byrski, Krzysztof Gawlikowski, Henryk Lipszyc, Stanisław Zapaśnik, Jacek Borkowicz, Wojciech Górecki, „Więź” 2000, nr 7, http://labo-old.wiez.pl/teksty.php?zrozumiec_azje p=4 (dostęp: 19.08.2016). 29 Np. parlamentarno-gabinetowy system rządów wzorowany na modelu westminster- skim przyjęty w Singapurze i Malezji, a także w Tajlandii w konstytucji z 2007 r.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Znaczenie zasady dwuizbowości w praktyce ustrojowej wybranych demokracji Azji Południowo-Wschodniej. Malezja, Singapur, Tajlandia, Timor Wschodni
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: