Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00157 008478 10743947 na godz. na dobę w sumie
Znaki pamięci 2 - ebook/pdf
Znaki pamięci 2 - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 124
Wydawca: BEL Studio Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3779-8352-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> biografie
Porównaj ceny (książka, ebook (-21%), audiobook).

Pamięć o naszych nauczycielach i starszych kolegach, którzy mieli wpływ na nasz sposób myślenia o języku i którzy przez lata kształtowali nasze postawy metodologiczne w badaniach językoznawczych, jest częścią naszej zbiorowej świadomości i stanowi trwałą wartość również dla przyszłych pokoleń badaczy.
W ciągu ostatnich kilku lat, z inicjatywy Pracowni Pragmatyki i Semantyki Językoznawczej Instytutu Polonistyki Stosowanej Uniwersytetu Warszawskiego i Komitetu Językoznawstwa Polskiej Akademii Nauk, kilkanaście zebrań naukowych poświęconych zostało działalności i dokonaniom wielu nieżyjących językoznawców polskich, naszych nauczycieli, urodzonych przede wszystkim w latach dwudziestych i trzydziestych XX wieku.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Słowo wStępne Pamięć o naszych nauczycielach i starszych kolegach, którzy mieli wpływ na nasz sposób myślenia o języku i którzy przez lata kształtowali nasze postawy metodologiczne w  badaniach językoznawczych, jest częścią naszej zbiorowej świadomości i stanowi trwałą wartość również dla przyszłych pokoleń badaczy. W ciągu ostatnich kilku lat, z inicjatywy Pracowni Pragmatyki i Semantyki Lingwistycznej Instytutu Polonistyki Stosowanej Uniwersytetu Warszawskiego i Komitetu Językoznawstwa Polskiej Akademii Nauk, kilkanaście zebrań nauko- wych poświęconych zostało działalności i dokonaniom wielu nieżyjących języko- znawców polskich, naszych nauczycieli, urodzonych przede wszystkim w latach dwudziestych i trzydziestych XX wieku. W pierwszym tomie „Znaki pamięci. Spuścizna językoznawców polskich drugiej połowy XX wieku” (Warszawa 2014) opublikowaliśmy 17 artykułów. Przypominają one sylwetki i osiągnięcia Ireny Bajerowej, Henryka Borka, Marii Honowskiej, Stanisława Karolaka, Bogusława Krei, Haliny Kurkowskiej, Henryka Misza, Ewy Ostrowskiej, Cezara Piernikar- skiego, Krystyny Pisarkowej, Kazimierza Polańskiego, Józefa Reczka, Haliny Rybickiej-Nowackiej, Mieczysława Szymczaka, Adama Weinsberga i Ludwika Zabrockiego. W  niniejszym zbiorze, zawierającym dwanaście artykułów, prezentujemy dokonania Teresy Friedelówny, Zbigniewa Gołąba, Leona Kaczmarka, Marii Kamińskiej, Mieczysława Karasia, Aliny Kowalskiej, Leszka Moszyńskiego, Franciszka Pepłowskiego, Stanisława Rosponda, Kazimierza Rymuta, Wojciecha Ryszarda Rzepki i Andrzeja Witolda Sieczkowskiego. Uczeni ci reprezentowa- li kilka polskich ośrodków naukowych: gdański, katowicki, krakowski, lubel- ski, łódzki, poznański, toruński, warszawski i wrocławski. Większość wymie- nionych badaczy tworzyła w jednym ośrodku przez całe swoje życie, niektórzy z  nich w  dwóch (Leon Kaczmarek w  Poznaniu i  Lublinie, Leszek Moszyński w Toruniu i Gdańsku). Z kilkoma polskimi instytucjami naukowymi związany był Zbigniew Gołąb, uczony, który ponad połowę swojego twórczego życia pra- cował na uniwersytecie w Chicago. 8 Autorzy artykułów, uczniowie, koledzy i współpracownicy uczonych, którzy od nas odeszli, dobrze znający ich dorobek naukowy, przedstawiają w  dużym skrócie niemałą część historii kilku dyscyplin polskiego językoznawstwa po- lonistycznego i  slawistycznego ostatniego półwiecza, w  szczególności onoma- styki (Maria Kamińska, Stanisław Rospond, Kazimierz Rymut), dialektologii (Mieczysław Karaś), paleoslawistyki (Teresa Friedelówna, Leszek Moszyński), gramatyki historycznej (Alina Kowalska, Wojciech Ryszard Rzepka). Prezen- towane są ponadto osiągnięcia poszczególnych uczonych w zakresie logopedii (Leon Kaczmarek), leksykografii (Franciszek Pepłowski), slawistyki (Andrzej Sieczkowski), teorii składni, bałkanologii i typologii języków (Zbigniew Gołąb). Zebrane w tym tomie artykuły są merytorycznie i kompozycyjnie różnorod- ne. W jednych dominuje synteza osiągnięć naukowych uczonego, w innych cha- rakterystyka jego osobowości na podstawie kontaktów osobistych. Kolejność dwunastu artykułów składających się na niniejszy zbiór jest motywowana porządkiem alfabetycznym nazwisk uczonych, którym artykuły są poświęcone. Maciej Grochowski Zofia Zaron Maciej Grochowski, Zofia Zaron J O A N N A K A M P E R - W A R E J K O Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu profeSor tereSa friedelówna jako badacz hiStorii języka polSkiego Profesor Teresa Friedelówna (1934–2011)1 całe swoje prywatne i zawodowe życie związała z rodzinnym Toruniem2. Tu też od września 1957 roku rozpoczę- ła pracę naukową i dydaktyczną w Katedrze Filologii Słowiańskiej Uniwersytetu Mikołaja Kopernika3. Choć w opisie dorobku Badaczki przywołuje się zazwyczaj dwa główne nurty badań historycznojęzykowych – paleoslawistykę i historię ję- zyka polskiego, to w tym miejscu chciałabym zatrzymać się dłużej na drugim z nich i przybliżyć problemy, którym Teresa Friedelówna poświęciła większość swoich prac naukowych (ponad czterdzieści). Ta część twórczości badawczej 1 Po nagłej śmierci Profesor Teresy Friedelówny powstało kilka tekstów, w których wspomina się filologa, językoznawcę, nauczyciela i przyjaciela. Wszystkie napisano z potrzeby serca, by uczcić pamięć nie tylko wybitnej slawistki i dociekliwego badacza dawnych tekstów, ale przede wszystkim prawego i życzliwego człowieka i oddanego przyjaciela, por. Łapicz, 2012; Kallas, Szupryczyńska, 2012a i b; Smułkowa, 2012; Kamper-Warejko, 2011. 2 Cennym doświadczeniem były wyjazdy na zagraniczne stypendia. Trzymiesięczny pobyt w Rzymie (listopad 1985 – styczeń 1986) i przeprowadzona w Bibliotece Watykańskiej kwerenda zaowocowały zapoznaniem się z niedostępnymi tekstami paleografii słowiańskiej, a częste wyjazdy do Wilna, w tym roczny pobyt (1991–92), i systematyczny kontakt z tamtejszą polonistyką, wpisał się w zainteresowania prof. Friedelówny polszczyzną północnokresową i wileńską. Inspiracji tych badań doszukiwać się też można w zainteresowaniu historią toruńskiej Uczelni, którą współtwo- rzyło wielu wilnian i lwowian, wśród których byli również Mistrzowie oraz Przyjaciele Pani Profe- sor. Poświęcone tej problematyce referaty i artykuły łączą w sobie wszechstronną wiedzę Autorki na temat języka, dialektów, stylistyki i historii (np. Friedel, 1994, 1995, 1996, 1999, 2003 i nieopubli- kowany tekst pt. Królowa Polski, a Litewska Księżna…). 3 Po latach objęła funkcję kierownika Zakładu Języków Słowiańskich Instytutu Filologii Polskiej, a ostatecznie – po przemianach struktur – została kierownikiem Zakładu Historii Języka Polskiego Instytutu Języka Polskiego, którym kierowała do odejścia na emeryturę w 2004 r. Na macierzystej Uczelni zdobyła wszystkie stopnie naukowe: stopień doktora nauk humanistycznych (20.04.1966), doktora habilitowanego nauk humanistycznych w zakresie filologii słowiańskiej (9.06.1975) oraz tytuł naukowy profesora we wrześniu 1992 roku. 10 Teresy Friedelówny stała się bowiem wzorcem na początku mojej drogi zawodo- wej, ciągle pozostaje inspiracją i szkołą warsztatu metodologicznego. Wydaje się też, że Jej dorobek uprawnia do stwierdzenia, że toruńska lingwistka była przede wszystkim historykiem języka polskiego i filologiem. Nie można jednak nie wspomnieć o osiągnięciach i wkładzie w rozwój pa- leoslawistyki – problematyce, która do końca pozostawała w polu badawczym Teresy Friedelówny. O umiejętności dostrzegania problemu i dokonywania traf- nych wyborów tematu niech świadczą słowa Autorki ze wstępu do dysertacji, która stała się podstawą habilitacji: Młodsze teksty cerkiewno-słowiańskie znajdują się w centrum uwagi współczesnej paleoslawistyki. Badanie bowiem tzw. redakcji uznaje się obecnie nie tylko za poży- teczne, ale za wręcz konieczne, bo umożliwiające właściwe poznanie języka staro-cer- kiewno-słowiańskiego (Friedel 1974: 7). Zainteresowanie tekstami słowiańskimi znalazło wyraz w ich rzetelnej anali- zie filologicznej oraz językowej, co docenione zostało w środowisku slawistycz- nym. O wydanym w prestiżowej serii Komitetu Słowianoznawstwa PAN, w cyklu „Monografie slawistyczne” opracowaniu Ewangeliarza ławryszewskiego (Friedel 1974), wybitni slawiści pisali: Obecne studium […] jest monografią pionierską (Przemysław Zwoliński), […] cen- ne jako wzór i punkt odniesienia dla dalszych filologicznych badań tekstów staroru- skich (Władysław Kuraszkiewicz), […] przyczynia się w istotny sposób do lepsze- go poznania gramatyki historycznej języków wschodniosłowiańskich […] (Leszek Moszyński)4. Praca poświęcona tekstologicznej (opis paleograficzny zabytku, analiza typo- logiczna) i językowej (omówienie zjawisk fonetycznych i fleksyjnych oraz porów- nanie leksyki z klasycznymi, staro-cerkiewno-słowiańskimi tekstami ewangelijny- mi) analizie najstarszego przechowywanego w Polsce w Muzeum Czartoryskich w Krakowie, pergaminowego rękopisu cerkiewnosłowiańskiego, wnosiła do badań nad tym datowanym na przełom XIII i XIV wieku zabytkiem nowe fakty. Interpre- tacja wyników pozwalała na zweryfikowanie dotychczasowej hipotezy, dotyczącej pochodzenia tekstu i postawienie nowej, wiążącej zabytek z językowym podłożem halicko-wołyńskim. Napisane w tym nurcie liczne artykuły (ponad dwadzieścia) wyczerpująco i na szerokim tle charakteryzują dwa teksty, wspomniany już ewan- geliarz i klasyczny zabytek – najstarszy słowiański przekład Psalmów Dawida, tłu- maczony z greki przez Konstantyna i Metodego – Psałterz Synajski. Datowanemu na wiek XI kanonicznemu tekstowi Teresa Friedelówna poświęciła aż dwanaście 4 Przywołane fragmenty wypowiedzi pochodzą z recenzji dysertacji. Joanna Kamper-Warejko 11 prac. Ten cykl artykułów (por. Friedel 2013: 331–555), tworzący monograficzny opis jednego z  najbardziej archaicznych tekstów staro-cerkiewno-słowiańskich, obejmuje wnikliwą analizę pól leksykalnych (m.in. nazw zwierząt, roślin, części cia- ła zwierzęcego, imion Boga, biblijnej onomastyki i biblijnych archetypów, mikro- toponimii, wyznaczników czasu, słownictwa muzycznego), frazeologii oraz metod przekładu. Ukazała ona zdolności translatorskie braci sołuńskich, ich wpływ na sakralny język Słowian oraz – obok wierności przekładu – twórcze potraktowanie słowiańskiego tworzywa językowego. Wieloletnie formalne, semantyczne i porów- nawcze badania tego cennego kanonicznego zabytku i opublikowane wyniki nie- wątpliwie pozwalają uznać Autorkę za jednego z najlepszych znawców języka Psał- terza Synajskiego. W tych publikacjach, podobnie jak w całej twórczości Profesor Teresy Friedelówny, szczególnie wartościowe są wnikliwe analizy leksyki. W nurcie badań polszczyzny wyraźnie wykrystalizowały się dwa pola tema- tyczne: dialektologiczne i historycznojęzykowe. W obrębie pierwszego powsta- wały prace poświęcone polszczyźnie regionalnej – głównie toruńskiej, ale rów- nież polszczyźnie kresowej. Na początku drogi naukowej przyszła Pani Profesor zajęła się dialektologią (m.in. z inicjatywy Profesor Haliny Turskiej zbierała wraz z zespołem materiał gwarowy do planowanych prac, m.in. do Atlasu gwarowe- go kujawsko-chełmińsko-dobrzyńskiego oraz dla Komisji Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych przy Urzędzie Rady Ministrów; fonetykę gwary wsi Siemoń opisała w pracy magisterskiej) i przez lata powracała do tej problematyki, umiejętnie łącząc w tekstach różne ujęcia metodologiczne. Badanie żywej mowy mieszkańców regionu porzuciła z czasem na rzecz szukania dialektalnych śladów w  dziełach literackich (np. Heleny Boguszewskiej, Marii Dąbrowskiej, Jerzego Harasymowicza, por. Friedel 1977, 1979, 1989). Obcowanie z literaturą piękną niejednokrotnie zresztą stawało się dla Teresy Friedelówny inspiracją do podej- mowania tematów z pogranicza językoznawstwa i literaturoznawstwa. Oprócz prac poświęconych wnikliwym analizom stylistyczno-językowym, w  których ujawniała się niezwykła erudycja Autorki (np. utworów Adolfa Dygasińskiego, Marii Kaloty-Szymańskiej, Adama Mickiewicza, Jerzego Szaniawskiego, por. Friedel 1988, 1998, 2009), na marginesie głównych wątków badawczych powstały też szkice literackie publikowane na łamach „Przeglądu Artystyczno-Literackie- go” (np. 1995 nr 9, 1996 nr 11, 1999 nr 10, 2000 nr 4). Na rozwój naukowy Teresy Friedelówny i  wybór głównej drogi badawczej – opisu dawnej polszczyzny i analizy języka pisarzy wpłynęły zapewne zdobyte wcześniej doświadczenia prowadzonych badań dialektologicznych i współtworze- nia bogatej bazy materiałowej dla historycznych badań nad polskim słownictwem Profesor Teresa Friedelówna jako badacz historii języka polskiego
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Znaki pamięci 2
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: