Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00071 005420 20988189 na godz. na dobę w sumie
Zobowiązania - część szczegółowa. Wydanie 13 - ebook/pdf
Zobowiązania - część szczegółowa. Wydanie 13 - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 429
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8158-727-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Podręcznik 'Zobowiązania – część szczegółowa' jest kontynuacja podręcznika Z. Radwanskiego, A. Olejniczaka, 'Zobowiązania – cześć ogólna', wraz z którym obejmuje pełny wykład z prawa zobowiązań.

W podręczniku są omawiane podstawowe instytucje części szczegółowej zobowiązań, występujące w obrocie powszechnym. W ujętych syntetycznie rozważaniach zwraca się uwagę na zagadnienia dyskusyjne, ze wskazaniem poglądów piśmiennictwa i judykatury.

Nowe wydanie uwzględnia zmiany ustawowe, jakie nastąpiły w okresie dwóch lat od jego ostatniego wydania, m. in.

W podręczniku omówiono m.in.:

Publikacja stanowi narzędzie niezbędne studentom wydziałów prawa. Zważywszy na tematykę książki i aktualność prezentowanego materiału, może ona zainteresować również praktykę prawniczą.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Rozdział II. Umowy regulujące przeniesienie praw § 3. Uwagi ogólne 31 W rozdziale niniejszym jako kryterium wyróżnienia ustawowych typów umów przyjęto przeniesienie praw podmiotowych. Cecha ta w pewnej mie­ rze pozwala wskazać na zbliżone funkcje społeczne tych umów oraz na podob­ ne problemy prawne, jakie się tu pojawiają, a które można niekiedy rozwiązać w zbliżony sposób. W szczególności do takich wspólnych zagadnień należy relacja między czynnościami zobowiązaniowymi a rozporządzającymi. Omawiane w tym roz­ dziale typy umów kreują bowiem stosunki obligacyjne, które zawierają zobo­ wiązanie do rozporządzenia prawem. W związku z tym należy przypomnieć ogólną zasadę polskiego prawa cywilnego, według której zobowiązanie do roz­ porządzenia wywołuje na ogół ex lege także skutek rozporządzający (tzw. po­ dwójny skutek). Taki charakter czynności nasuwa dalsze – często dyskusyjne – zagadnienia, dotyczą­ ce zwłaszcza odstąpienia od umowy oraz jej rozwiązania. Szczegółowo omawia te kwestie uchw. SN (7) z 30.11.1994 r. (III CZP 130/94, OSN 1995, Nr 3, poz. 42), której teza brzmi: „Strona może odstąpić od umowy zobowiązująco­rozporządzającej, na podstawie której na­ stąpiło przeniesienie własności nieruchomości, w ramach ustawowego uprawnienia. Umo­ wa taka może być przez strony rozwiązana, jeżeli nie została w całości wykonana”. Ponadto w uchwale tej Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że odstąpienie od umowy, a także jej rozwią­ zanie nie wywołują automatycznie skutku rzeczowego, a jedynie skutek obligacyjny i po­ wodują powstanie obowiązku przeniesienia własności nieruchomości z powrotem na rzecz zbywcy1. Natomiast w odniesieniu do skutków wykonania ustawowego prawa odstąpienia od umowy sprzedaży rzeczy ruchomej, których ocena budzi również kontrowersje, uchw. SN (7) z 27.2.2003 r. (III CZP 80/02, OSN 2003, Nr 11, poz. 141) przyjęła, że odstąpienie powoduje przejście własności rzeczy z powrotem na zbywcę, a więc wystąpi nie tylko skutek obligacyjny, ale również rzeczowy. Stanowisko to podtrzymuje późniejsza judykatura; zob. np. wyr. SN z 18.1.2017 r. (V CSK 223/16, Legalis). 1 Zob. E. Drozd, Rozwiązanie umowy przenoszącej własność nieruchomości, [w:] Obrót nieruchomościami w praktyce notarialnej, Kraków 1997, s. 5 i n.; A. Pyrzyńska, Rozwiązanie umowy przez strony, wyd. 2, Warszawa 2003, s. 81 i n. Nb. 31 14 Rozdział II. Umowy regulujące przeniesienie praw W ramach tego rozdziału zostały przedstawione następujące uregulowa­ ne w Kodeksie cywilnym umowy typowe, odpowiadające wspomnianym na wstępie cechom: sprzedaż, zamiana, darowizna, umowa przekazania nierucho­ mości (włączona do Kodeksu cywilnego ustawą z 23.7.2008 r., Dz.U. Nr 163, poz. 1012), kontraktacja. Pominięto umowę dostawy (art. 605–612 KC), cho­ ciaż odpowiada ona także przyjętemu kryterium. Jednak rola tej umowy, jak­ kolwiek po nowelizacji Kodeksu cywilnego w 1990 r. nie obowiązują co do niej ograniczenia podmiotowe, polega głównie na organizowaniu obustronnie profesjonalnej działalności gospodarczej. Z tego względu umowa dostawy jest przedmiotem wykładu prawa gospodarczego (handlowego). § 4. Sprzedaż Literatura: J. Skąpski, [w:] System, t. III. cz. 2, § 4–13; W. J. Katner, [w:] System Pr. Pryw., t. 7, rozdz. I, § 1–13; tenże, [w:] System Pr. Pryw., t. 9, rozdz. II, § 5. „Pozakodek­ sowe umowy sprzedaży”; J. Pisuliński, [w:] System Pr. Pryw., t. 7, rozdz. I, § 14; Czachórski, Zobowiązania, § 71, 72, 73; A. Brzozowski, [w:] Zobowiązania. Część szczegółowa, rozdz. II; Z. Banaszczyk, [w:] Pietrzykowski, KC. Komentarz; S. Bogucki, Prawo odkupu, Rej. 1995, Nr 9; tenże, Charakter czynności zastrzeżenia prawa odkupu, Rej. 1997, Nr 4; A. Brzozowski, [w:] Pietrzykowski, KC. Komentarz; S. Buczkowski, [w:] Kodeks cywilny. Komentarz, s. 1251 i n.; E. Drozd, Zagadnienie dopuszczalności ochrony uprawnionego z tytułu prawa pierwoku­ pu przy pomocy art. 59 KC, Pal. 1974, Nr 5; A. Falkowska, Odpowiedzialność sprzedawcy z tytułu rękojmi za wady fizyczne rzeczy, Warszawa 2010; J. Frąckowiak, Uprawnienia z rę­ kojmi za wady fizyczne rzeczy sprzedanej, AUWr 2004, Nr LXIV; A. Ganicz, Środki ochrony uprawnionego z tytułu prawa pierwokupu, [w:] Prawo CCCVIII, Prace z prawa cywilnego. Dla uczczenia pamięci Profesora Jana Kosika, Wrocław 2009; Z. Gawlik, [w:] Kidyba, Komentarz KC, t. III, cz. 2; B. Gnela, Odpowiedzialność za produkt, Kraków 1998; J. Górecki, Prawo pier­ wokupu. Komentarz do art. 596–602 KC i innych przepisów regulujących prawo pierwokupu, Kraków 2002; K. Górny, [w:] Gutowski, Komentarz KC, t. II; E. Habryn-Motawska, Niezgod­ ność towaru konsumpcyjnego z umową sprzedaży konsumenckiej, Warszawa 2010; E. Habryn- -Chojnacka, [w:] Gutowski, Komentarz KC, t. II; J. A. Hermanowski, J. D. Jastrzębski, Kon­ wencja wiedeńska. Komentarz, Warszawa 1997; M. Jagielska, Odpowiedzialność za produkt. Dostosowanie prawa wewnętrznego państw Unii Europejskiej do wymogów dyrektywy 374/85, Kraków 1999; J. Jezioro, [w:] Gniewek, Machnikowski, KC. Komentarz; W. J. Katner, Umow­ ne nabycie własności ruchomości w prawie polskim, Warszawa 1995; A. Kołodziej, Konsumen­ ckie prawo odstąpienia od umowy sprzedaży rzeczy, Warszawa 2006; J. W. Krauss, Rękojmia za wady i gwarancja, PPH 1997, Nr 1; A. Kunicki, Zakres skuteczności prawa pierwokupu, NP 1966, Nr 7–8; tenże, Skutki prawne zastrzeżenia własności, RPEiS 1967, z. 2; E. Łętowska, Prawo umów konsumenckich, Warszawa 2002; taż, Europejskie prawo umów konsumenckich, Warszawa 2004; K. Mularski, [w:] Gutowski, Komentarz KC, t. II; J. Napierała, Odpowiedzial­ ność eksportera i importera za naruszenie umowy międzynarodowej sprzedaży towarów, War­ szawa 1998; tenże, [w:] Umowy w obrocie gospodarczym, rozdz. III; J. P. Naworski, Cena. Obowiązek zapłaty w obrocie gospodarczym, Warszawa 1999; M. Nesterowicz, [w:] Kodeks cywilny z komentarzem, t. I; M. Olczyk, Sprzedaż konsumencka, Warszawa 2006; M. Pazdan, Bezwarunkowa sprzedaż nieruchomości wbrew umownemu prawu pierwokupu, [w:] Obrót nie­ Nb. 31 § 4. Sprzedaż 15 ruchomościami w praktyce notarialnej, Kraków 1997; M. Pecyna, Ustawa o sprzedaży konsu­ menckiej, Warszawa 2007; taż, Wymiana towaru w razie niezgodności z umową w świetle orze­ czenia Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości (sprawa Quelle C­404/06), [w:] E. Gniewek, K. Górska, P. Machnikowski (red.), Zaciąganie i wykonywanie zobowiązań. Materiały III Ogól­ nopolskiego Zjazdu Cywilistów (Wrocław, 25–27.9.2008 r.), Warszawa 2010, s. 267; M. Pod- recka, Rękojmia za wady prawne rzeczy sprzedanej, Warszawa 2011; M. Podrecka, P. Pod- recki, Prawa własności intelektualnej jako przykład wady prawnej w świetle art. 556 § 2 KC, MoP 2005, Nr 10; M. Safjan, [w:] Pietrzykowski, KC. Komentarz; S. Sołtysiński, Odpowie­ dzialność producenta wobec konsumenta za szkody wyrządzone wprowadzeniem do obrotu rzeczy z wadami, SC 1970, t. XV; Sprzedaż przez Internet. Aspekty prawne (red. M. Zelek), Warszawa 2012; R. Stefanicki, Ochrona konsumenta w świetle ustawy o szczególnych warun­ kach sprzedaży konsumenckiej, Kraków 2006; R. Szostak, Umowy o przejęcie obowiązku wy­ konywania świadczeń gwarancyjnych na tle konsumenckiego prawa europejskiego, Warsza­ wa 1994; A. Szpunar, Zastrzeżenie własności rzeczy sprzedanej, PiP 1993, z. 6; tenże, Uwagi o rękojmi za wady prawne przy sprzedaży, Rej. 1997, Nr 6; tenże, Uwagi o sprzedaży skra­ dzionych samochodów, Prawo Asekuracyjne 1999, Nr 1; J. Widło, Rękojmia za wady fizyczne w świetle nowelizacji Kodeksu cywilnego, MoP 2015, Nr 4; A. Wiśniewski, Sprzedaż na próbę, NP 1978, Nr 11–12; K. Wyżyn-Urbanek, Sposoby ochrony uprawnionego z tytułu umownego prawa pierwokupu, Rej. 1996, Nr 10; F. Zoll, Rękojmia. Odpowiedzialność sprzedawcy, War­ szawa 2018; C. Żuławska, [w:] Komentarz; taż, Ewolucja odpowiedzialności za jakość świad­ czenia, [w:] E. Łętowska (red.), Tendencje rozwoju prawa cywilnego. Zbiór Studiów, Ossoli­ neum 1983; taż, Uwarunkowania odpowiedzialności za jakość (ujęcie dynamiczne), SP 1990, Nr 2; taż, Uwagi o „europeizacji” prawa umów, KPP 2001, z. 2. I. Uwagi wstępne Typ umowy sprzedaży ukształtował się w prawie rzymskim pod nazwą „kupno–sprzedaż” (emptio-venditio). Model ten, przyjęty we współczesnych systemach prawnych z wieloma modyfikacjami, określa formę obrotu związaną z istnieniem rynku towarowo­pieniężnego. Stymulowana jego rozwojem i po­ trzebami gospodarczymi sprzedaż jest instytucją prawną o rozbudowanej regu­ lacji, podlegającą ponadto ustawicznym zmianom. Obecnie można mówić o ty­ pie umowy sprzedaży jako postaci realizowanej także w różnych szczególnych jej rodzajach, jak i o przebudowie niektórych elementów sprzedaży w związ­ ku z ogólnymi procesami transformacji gospodarczej w Polsce i dostosowywa­ niem prawa polskiego do europejskich standardów prawnych. W szczególności, w wyniku nowelizacji Kodeksu cywilnego dokona­ nej ustawą z 30.5.2014 r. o prawach konsumenta (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 134 ze zm.) nastąpiło uporządkowanie unormowań dotyczących odpo­ wiedzialności za jakość rzeczy sprzedanej, poprzez zintegrowanie z regulacją kodeksową przepisów stanowiących transpozycję dyrektywy Nr 1999/44/WE Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie niektórych aspektów sprzedaży to­ warów konsumpcyjnych i związanych z tym gwarancji (Dz.Urz. UE L 171/1999 32 33 Nb. 32–33 34 Rozdział II. Umowy regulujące przeniesienie praw 16 ze zm.), a umieszczonych w ustawie z 27.7.2002 r. o szczególnych warun­ kach sprzedaży konsumenckiej oraz o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U. Nr 141, poz. 1176 ze zm.; wskutek tych zmian ustawa została uchylona). Usta­ wa o prawach konsumenta, której główny cel polegał na wdrożeniu dyrektywy Nr 2011/83/UE w sprawie praw konsumentów (Dz.Urz. UE L 304/2011), za­ wiera regulacje istotne m.in. dla sprzedaży konsumenckiej, co będzie uwzględ­ nione w dalszym toku wykładu. Wśród zmian wprowadzonych przez tę ustawę w Kodeksie cywilnym zwraca uwagę modyfikacja przepisu, który określa poję- cie „konsumenta”. Według art. 221 KC (w nowym brzmieniu) za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą z przedsiębiorcą czynności prawnej nie­ związanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. W obrocie międzynarodowym szczególna rola przypada Konwencji Na- rodów Zjednoczonych o umowach międzynarodowej sprzedaży towarów, sporządzonej w Wiedniu 11.4.1980 r. Rzeczpospolita Polska ratyfikowała Kon­ wencję wiedeńską 13.3.1995 r. (Dz.U. z 1997 r. Nr 45, poz. 286). Konwen­ cja znajduje zastosowanie do umów sprzedaży towarów zawartych przez stro­ ny, które mają siedziby handlowe w różnych państwach będących uczestnikami konwencji. Ma także zastosowanie, gdy normy międzynarodowego prawa pry­ watnego wskazują jako prawo właściwe ustawodawstwo państwa, któ re ratyfi­ kowało konwencję. Kontrahenci mogą jednak wyłączyć stosowanie konwencji do zawartej przez nich umowy, np. poddając sprzedaż przepisom wewnętrznym danego państwa. Dopuszczalne jest także uchylenie zastosowania poszczegól­ nych postanowień konwencji (art. 6). Przykład: Ponieważ decydujące znaczenie ma fakt posiadania przez strony siedzib hand­ lowych w różnych państwach konwencyjnych, Konwencja wiedeńska może być stosowana w odniesieniu do umowy sprzedaży zawartej między polskimi kontrahentami, jeżeli jeden z nich ma siedzibę za granicą; wyłączenie konwencji może nastąpić np. przez poddanie umo­ wy polskiemu Kodeksowi cywilnemu. W ujęciu konwencji sprzedaż jest umową, w której sprzedawca zobowiązuje się do dostarczenia towarów i przeniesienia ich własności na kupującego, a ku­ pujący do zapłaty ceny i odebrania towarów. Konwencja ma na względzie sprze­ daż w profesjonalnym obrocie gospodarczym. Nie dotyczy towarów zakupio­ nych do użytku osobistego, rodzinnego lub w gospodarstwie domowym, chyba że sprzedawca nie wiedział (i nie powinien był wiedzieć) o takim ich przezna­ czeniu. Z unormowania konwencyjnego zostały wyłączone transakcje sprzeda­ ży udziałów, akcji, papierów wartościowych, pieniędzy, okrętów, poduszkow­ ców, statków powietrznych, energii elektrycznej. Z zastrzeżeniem tych wyjątków, konwencja reguluje sprzedaż różnego rodzaju „towarów”. Pojęcie to nie zosta­ ło w konwencji zdefiniowane, ale powszechnie przyjmuje się, że oznacza ono Nb. 34 § 4. Sprzedaż 17 przedmioty ruchome materialne (np. artykuły spożywcze, wyroby rzemieślnicze, urządzenia techniczne). Za umowy sprzedaży według konwencji uważa się także umowy o dostawę towarów, które mają być wytworzone lub wyprodukowane, je­ żeli strona je zamawiająca nie dostarcza zasadniczej części materiałów niezbęd­ nych do ich wykonania. Natomiast konwencji nie stosuje się do umów, w których przeważającą część zobowiązań (w sensie ich wartości) stanowi zapewnie­ nie przez dostarczającego towar siły roboczej lub innych usług. We wspomnia­ nych przypadkach pojawia się więc zagadnienie odróżnienia sprzedaży od takich umów, jak np. umowa o pracę, świadczenie usług, umowa o dzieło. Celem konwencji nie była harmonizacja krajowych porządków prawnych w dziedzinie międzynarodowej sprzedaży towarów, ale wyłączenie stosowa­ nia prawa krajowego na rzecz regulacji zawierającej powszechnie aprobowa­ ne normy międzynarodowe. Konwencja wiedeńska objęła wszakże tylko część problematyki sprzedaży, a mianowicie jedynie zawarcie umowy sprzedaży (i to w zakresie tzw. trybu ofertowego) oraz uprawnienia i obowiązki stron wynikające z umowy. W szczególności poza zasięgiem konwencji znalazły się takie zagadnienia jak inne pro­ cedury zawierania umów (np. przez negocjacje, przetarg, licytację, w trybie egzekucji), zobo­ wiązania przedkontraktowe (np. w związku ze stosowaniem tzw. letters of intent), ważność umowy, przeniesienie własności, odpowiedzialność za produkt (zwłaszcza odpowiedzialność sprzedawcy za śmierć lub utratę zdrowia spowodowane komukolwiek przez towary). Zagad­ nienia te podlegają więc właściwym prawom krajowym, co ma istotne znaczenie w związku z możliwością wyboru prawa, w granicach określonych normami prawa prywatnego między­ narodowego. W kwestii formy umowy konwencja przyjęła całkowitą swobodę stron (art. 11). Umowa sprzedaży nie wymaga zachowania formy pisemnej i jej za­ warcie może być udowodnione w jakikolwiek sposób, także przez zeznania świadków. Państwa przystępujące do konwencji mogą jednak zastrzec, że tymi postanowieniami nie będą związane. Polska nie należy do grupy państw (dość licznej), które skorzystały z tej możliwości. Szczególne warunki przedawnienia roszczeń wynikających z umowy mię­ dzynarodowej sprzedaży towarów, a także dotyczących jej naruszenia, zakoń­ czenia lub unieważnienia określa Konwencja o przedawnieniu w międzynaro­ dowej sprzedaży towarów, sporządzona w Nowym Jorku 14.6.1974 r. (ze zm. z 1980 r.), ratyfikowana przez Polskę 22.3.1996 r. (Dz.U. z 1997 r. Nr 45, poz. 282–285). Termin przedawnienia wynosi cztery lata, a w razie przerwania jego biegu lub przedłużenia, nie może upłynąć później niż po dziesięciu latach, licząc od daty rozpoczęcia biegu przedawnienia. Nb. 34 18 Rozdział II. Umowy regulujące przeniesienie praw II. Pojęcie 35 W myśl art. 535 i 555 KC treść umowy sprzedaży znamionują następujące elementy przedmiotowo istotne (essentialia negotii). a) Pierwszym jest zobowiązanie jednej strony, a mianowicie sprzedawcy, do przeniesienia na drugą stronę (kupującego) własności rzeczy oraz wydania rzeczy (art. 535 KC). Takie pojęcie zobowiązania sprzedawcy, odpowiadające tradycyjnemu mode­ lowi rzymskiemu, zostało rozszerzone przez art. 555 KC, według którego przepi­ sy o sprzedaży rzeczy stosuje się odpowiednio do sprzedaży energii, praw oraz wody. Przepis ten każe uznawać za sprzedaż umowy mające na względzie prze­ niesienie innych niż własność, zbywalnych praw podmiotowych (np. ograniczo­ nych praw rzeczowych, praw na dobrach niematerialnych, wierzytelności, prawa do spadku). Przedmiotem sprzedaży może być także zespół składników material­ nych i niematerialnych tworzących przedsiębiorstwo (por. art. 551 i 751 KC). Z ko­ lei obowiązek wydania został rozszerzony na inne – poza rzeczami – przedmioty, co w szczególności odnosi się do wody i różnych postaci energii (np. elektrycznej, cieplnej). Opisując zobowiązanie sprzedawcy z uwzględnieniem tego szerszego uję­ cia należy zatem powiedzieć, że dotyczy ono przeniesienia na kupującego określonego prawa podmiotowego oraz wydania rzeczy lub innego przed- miotu objętego umową. 36 37 38 b) Kolejnym składnikiem przedmiotowo istotnym jest zobowiązanie kupu- jącego do zapłaty ceny, tj. oznaczonej sumy pieniężnej. Ponadto, art. 535 KC stanowi o obowiązku odebrania rzeczy od sprzedaw­ cy. Należy stanąć na stanowisku, że nie jest to świadczenie kupującego stanowiące przedmiot jego zobowiązania wzajemnego, lecz przyporządkowany funkcjonalnie świadczeniu sprzedawcy obowiązek zachowania się kupującego. Uchybienie temu obowiązkowi należy w konsekwencji traktować jako zwłokę wierzyciela (art. 486 KC), a nie zwłokę dłużnika. Za taką kwalifikacją przemawia najpierw art. 486 § 2 KC, który wyraźnie za zwłokę wierzyciela uznaje uchylenie się od przyjęcia zaofia­ rowanego świadczenia, a ponadto definicja umowy wzajemnej (art. 487 § 2 KC), której żadną miarą nie można odnieść do obowiązku odbioru rzeczy (innego przed­ miotu) przez kupującego. c) Trzeci element polega na istnieniu między obowiązkami stron takiej zależności, która przesądza o zakwalifikowaniu umowy sprzedaży do klasy umów wzajemnych. Strony sprzedaży zobowiązują się bowiem w taki spo­ sób, że świadczenie jednej z nich ma być odpowiednikiem świadczenia drugiej (art. 487 § 2 KC). Nb. 35–38 § 4. Sprzedaż Według Kodeksu cywilnego sprzedaż 19 jest umową zobowiązującą. Nie oznacza to jednak, że do wystąpienia skutku w postaci przejścia własno­ ści (innego prawa podmiotowego) zawsze konieczne jest dokonanie ponadto czynności rozporządzającej, przenoszącej dane prawo na kupującego. Jeżeli bowiem są spełnione określone przesłanki (por. art. 155, 510, 1052 KC), sprze­ daż może zarazem wywołać bezpośrednio skutek rozporządzający. W przypad­ ku takim chodzi o czynność prawną o tzw. podwójnym skutku. 39 III. Zawarcie umowy 1. Konsensualność Umowa sprzedaży ma charakter konsensualnej czynności prawnej. Wy­ danie rzeczy nie jest więc konieczną przesłanką jej zawarcia, lecz elementem wykonania zawartej umowy. Także wówczas, gdy wydanie następuje równo­ cześnie z zawarciem umowy (tzw. sprzedaż odręczna), traktuje się je jako wy­ konanie zaciągniętego zobowiązania. 40 2. Forma 41 Kodeksowe przepisy o umowie sprzedaży nie zastrzegają dla niej żadnej formy szczególnej. Natomiast na mocy innych przepisów wymagana jest for­ ma aktu notarialnego dla sprzedaży nieruchomości (art. 158 KC), użytkowania wieczystego (art. 237 KC) oraz spadku (art. 1052 KC). Zbycie przedsiębior­ stwa powinno być dokonane w formie pisemnej z podpisami notarialnie po­ świadczonymi, z zachowaniem wszakże formy aktu notarialnego, gdy w skład przedsiębiorstwa wchodzi nieruchomość (art. 751 KC). Przy sprzedaży rzeczy ruchomych forma umowy jest w zasadzie dowolna. Z kolei, jeżeli przedmiotem sprzedaży jest wierzytelność, dla jej przeniesie­ nia na osobę trzecią przepisy o przelewie zastrzegają formę pisemną (ad pro- bationem), gdy wierzytelność była stwierdzona pismem (art. 511 KC). Skutek rozporządzający sprzedaży wierzytelności związanej z dokumentem na okazi­ ciela zależy od przeniesienia własności dokumentu, do czego potrzebne jest je­ go wydanie (art. 517 § 2 KC). Zachowania określonej formy umowy sprzedaży wymagają często przepisy pozakodeksowe. Przykład: W formie aktu notarialnego powinna być zawarta umowa zbycia spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu (art. 172 ust. 4 SpMieszkU), forma pisemna z podpisem nota­ rialnie poświadczonym jest wymagana dla przeniesienia wierzytelności zabezpieczonej hipoteką, a ponadto niezbędny jest wpis w księdze wieczystej (art. 31, 79 KWU), do przeniesienia autor­ skich praw majątkowych potrzebna jest forma pisemna pod rygorem nieważności (art. 53 PrAut). Nb. 39–41 20 3. Tryb Rozdział II. Umowy regulujące przeniesienie praw 42 43 Do zawarcia umowy sprzedaży może dojść w wyniku zastosowania róż­ nych technik (trybów). Najczęściej zawiera się ją w sposób określony ogólnymi przepisami prawa cywilnego – przez przyjęcie oferty, w drodze negocjacji, aukcji lub przetar- gu (art. 66 i n. KC). Szczególne znaczenie w obrocie ma przepis art. 543 KC, w myśl którego wystawienie rzeczy w miejscu sprzedaży na widok publiczny z oznaczeniem ceny uważa się za ofertę sprzedaży. Istnieje obowiązek uwidocznienia w miejscu sprzedaży detalicznej ce­ ny towaru oraz jego ceny jednostkowej, w sposób jednoznaczny, niebudzący wątpliwości oraz umożliwiający porównanie cen (art. 4 ustawy z 9.5.2014 r. o informowaniu o cenach towarów i usług, tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 178). W połączeniu z regułą art. 543 KC niepomiernie upraszcza to zawieranie umów. W sytuacji takiej oświadczenie woli kupującego o przyjęciu oferty, zło­ żone w dowolnej postaci, decyduje już o zawarciu umowy. Przykład: W sklepach samoobsługowych wzięcie przedmiotu z półki i zapłacenie ceny; przy sprzedaży z automatów wprowadzenie pieniędzy do aparatu. Jednak powołany art. 543 KC wyraża regułę interpretacyjną, która traci swą aktualność w razie złożenia wyraźnego oświadczenia o odmiennej treści, np. przez zamieszczenie informacji: „dekoracja”, „sprzedane”. Por. uchw. SN z 31.7.1985 r. (III CZP 36/85, OSN 1986, Nr 6, poz. 89), według której oświadczenie nabywcy, że kupuje encyklopedię wystawioną w księgarni nie powoduje za­ warcia umowy sprzedaży w sytuacji, gdy wymieniony tytuł zaopatrzony był klauzulą: „sprze­ daż zamknięta – przydział dla nauczycieli”. 44 45 Przyjęcie oferty nie musi w każdym wypadku polegać na pozytywnych czynnościach oblata. Wskazuje na to art. 682 KC w odniesieniu do sytuacji, gdy przedsiębiorca otrzymuje ofertę zawarcia umowy w ramach swej działal­ ności od osoby, z którą pozostaje w stałych stosunkach gospodarczych. Brak niezwłocznej odpowiedzi adresata oferty uważa się wówczas za przyjęcie oferty. W odróżnieniu od zasady, według której przyjęcie oferty z zastrzeżeniem zmiany lub uzupełnienia jej treści poczytuje się za nową ofertę (art. 68 KC), in­ na reguła obowiązuje w stosunkach między przedsiębiorcami. Wtedy bowiem, w myśl art. 681 KC, odpowiedź na ofertę z zastrzeżeniem zmian lub uzupełnień niezmieniających istotnie treści oferty poczytuje się za jej przyjęcie, a strony związane są umową o treści określonej w ofercie, z uwzględnieniem zastrzeżeń Nb. 42–45 21 oblata. Zastosowanie tej reguły może być jednak wyłączone przez odpowiednie oświadczenie każdej ze stron (art. 681 § 2 KC). § 4. Sprzedaż 4. Minimalny (konieczny) zakres konsensu Do zawarcia umowy sprzedaży niezbędne jest porozumienie stron w zakre­ sie elementów konstytuujących jej treść, do których należą: określenie przed- miotu sprzedaży oraz ceny. Elementy te muszą być wyznaczone przez same strony; sąd nie ma kompetencji do ich ustalenia. 46 W okolicznościach szczególnych powstałych po zawarciu umowy może natomiast dojść do sądowej modyfikacji określonych umową świadczeń (por. art. 3571, 3581 KC). Nie jest jednak nieodzowne, aby już przy zawarciu umowy wspomniane elementy zostały dokładnie sprecyzowane. Przedmiot świadczenia sprzedawcy musi być ustalony w takim zakresie, w jakim jest to potrzebne do jego indywidualizacji i to dopiero w chwili wyko­ nania umowy. Sprzedawane rzeczy mogą być oznaczone co do tożsamości al­ bo tylko gatunkowo. Sprzedaż może też dotyczyć rzeczy lub praw przyszłych. Por. uchw. SN z 8.3.1986 r. (III CZP 10/86, OSN 1987, Nr 1, poz. 12), w myśl któ­ rej w wypadku omyłkowego oznaczenia nieruchomości w umowie sprzedaży, nabywca mo­ że domagać się wyjaśnienia przez sąd rzeczywistej woli kontrahentów w drodze powództwa o ustalenie stosunku prawnego (art. 189 KPC). Z kolei określenie ceny nie wiąże się z koniecznością wskazania w umo­ wie oznaczonej liczbowo konkretnej kwoty pieniężnej. Wystarczy, jeśli stro­ ny wskażą tylko podstawy do ustalenia ceny (art. 536 § 1 KC). Rozumie się przez to zbieżność intencji stron co do odpłatności i uzgodnienie danych po­ zwalających na ustalenie wysokości ceny, a w szczególności określenie spo­ sobu jej obliczenia, elementów składających się na kalkulację ceny. Można też odwołać się do ceny płaconej przez określoną instytucję, do opinii biegłego lub innej osoby trzeciej. Kwestie te mogą być nawet w treści umowy pominię­ te; wystarczy, aby z okoliczności wynikało, że strony miały na względzie cenę przyjętą w stosunkach danego rodzaju. Należy wówczas w razie wątpliwości uznać, że chodziło o cenę w miejscu i czasie, w którym rzecz ma być kupujące­ mu wydana (art. 536 § 2 KC). 47 48 5. Ograniczenia Zawieranie umów sprzedaży podlega z różnych przyczyn pewnym ograni­ czeniom. Przejawiają się one w wyłączeniu niektórych dóbr z obrotu cywilno­ prawnego, reglamentacji towarów w obrocie krajowym (zezwolenia, koncesje) 49 Nb. 46–49 50 51 52 Rozdział II. Umowy regulujące przeniesienie praw 22 i zagranicznym (kontyngenty), w szczególnych przesłankach sprzedaży odno­ szących się do niektórych podmiotów i dóbr materialnych. Ograniczenie zawierania umów sprzedaży może też wynikać z zastrzeżonej umownie na rzecz kupującego wyłączności nabywania albo odprzedaży rzeczy określonego rodzaju (art. 550 KC). Doniosła funkcja ekonomiczna nieruchomości i inne ważne względy po­ wodują, że sprzedaż nieruchomości należących do Skarbu Państwa lub jed­ nostek samorządu terytorialnego może nastąpić przy zachowaniu szczegól­ nych wymagań, takich jak: obowiązkowy przetarg, pierwszeństwo wskazanych w ustawie nabywców, odpowiednia kalkulacja ceny (por. ustawa z 21.8.1997 r. o gospodarce nieruchomościami, tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 2204 ze zm.). Przy sprzedaży nieruchomości rolnych z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Pań­ stwa przez Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa wymaga się, aby łączna po­ wierzchnia użytków rolnych będących własnością nabywcy nie przekroczyła 300 ha (art. 28a ustawy z 19.10.1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 91 ze zm.). Swoiste ograniczenia wiążą się z nabywaniem nieruchomości w Pol­ sce przez cudzoziemców. Regulująca tę problematykę ustawa z 24.3.1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 2278 ze zm.) przewiduje uprzednie zezwolenie ministra właściwego do spraw wewnętrznych, pod rygorem nieważności nabycia nieruchomości. Ze­ zwolenie jest wydawane w drodze decyzji administracyjnej, na wniosek cudzo­ ziemca, jeżeli w określonym ustawą terminie nie wniesie sprzeciwu Minister Obrony Narodowej, a w przypadku nieruchomości rolnych również minister właściwy do spraw rozwoju wsi (art. 1 ust. 1 i 1a NierCudzU). Podstawowe przesłanki udzielania zezwoleń określa ustawa. Konieczne jest ustalenie, czy nabycie nieruchomości nie spowoduje zagrożenia obronno­ ści, bezpieczeństwa państwa lub porządku publicznego, a także czy nie sprze­ ciwiają się nabyciu względy polityki społecznej i zdrowia społeczeństwa; po­ nadto od cudzoziemca wymaga się wykazania jego więzi z RP. Do okoliczności potwierdzających tę więź należą w szczególności: polskie pochodzenie, zwią­ zek małżeński z obywatelem RP, zezwolenie na pobyt w RP, wykonywanie na terytorium RP działalności gospodarczej. W zezwoleniu mogą być wskazane specjalne warunki, od spełnienia których uzależniona będzie możliwość naby­ cia nieruchomości. W odniesieniu do nabycia nieruchomości rolnych zastrzega się zachowanie przepisów ustawy z 11.4.2003 r. o kształtowaniu ustroju rolne­ go (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 1405 ze zm.); por. Nb. 316. Nb. 50–52 § 4. Sprzedaż 23 Nabyciem nieruchomości, w znaczeniu przyjętym w NierCudzU, jest nabycie prawa własności nieruchomości lub prawa użytkowania wieczystego, na podstawie każdego zda­ rzenia prawnego (art. 1 ust. 4). Przepisów ustawy nie stosuje się jednak do przekształcenia spółki handlowej i do nabycia nieruchomości w drodze dziedziczenia lub zapisu windyka­ cyjnego przez osoby uprawnione do dziedziczenia ustawowego (art. 7 NierCudzU). Ponad­ to, zezwolenie nie jest wymagane w przypadkach wskazanych w art. 8 NierCudzU. Zakres wyjątków od zasady, że nabycie nieruchomości przez cudzoziemca następuje za zezwole­ niem, rozszerzyły kolejne nowelizacje ustawy. Miały one m.in. na uwadze sytuację inwesto­ rów zagranicznych, banków oraz przypadki występujące w stosunkach rodzinnych. W związ­ ku z przystąpieniem Polski do UE wyłączono potrzebę uzyskania zezwolenia na nabycie nieruchomości przez cudzoziemców będących obywatelami lub przedsiębiorcami państw­ stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, a także Konfederacji Szwajcarskiej, z zastrzeżeniem tzw. okresów przejściowych dotyczących nieruchomości rolnych i leśnych oraz nabycia drugiego domu. Zwolnień określonych w art. 8 ust. 1 NierCudzU nie stosuje się, jeżeli nieruchomość jest położona w strefie nadgranicznej oraz do gruntów rolnych o po­ wierzchni przekraczającej 1 ha. Z kolei ochronę majątku przedsiębiorstw państwowych mają na względzie przepisy o sprzedaży przez te przedsiębiorstwa składników rzeczowego mająt­ ku trwałego. Ograniczenia polegają w tym wypadku na obowiązku przeprowa­ dzenia publicznego przetargu według dokładnie określonych zasad, w tym do­ tyczących ceny sprzedaży (art. 46 PPU). Szczególne rozwiązania reglamentujące sprzedaż są stosowane w warun­ kach niezrównoważonego rynku, charakteryzującego się przewagą popytu nad podażą. Konieczne okazują się wówczas instrumenty prawne zapewniające repartycję brakujących towarów. 53 54 W Polsce łagodzeniu takich trudności służył w przeszłości m.in. system kartkowy, w któ­ rym sprzedaż określonej ilości produktów (np. artykułów żywnościowych) była uzależniona od posiadania zezwolenia administracyjnego na ich nabycie. Sprzedaż wielu towarów trwałe­ go użytku odbywała się w systemie przedpłat połączonym z losowaniem albo w drodze zapi­ sów, według kolejności ustalonej na liście. Znane były też systemy preferencji nabycia towa­ rów dla pewnych kategorii osób, np. dla młodych małżeństw. Podobne ograniczenia sprzedaży, wymuszone niedostatkiem towarów, aktu­ alnie nie występują. Producenci i sprzedawcy, poszerzając asortyment, starają się raczej różnymi sposobami pozyskać nabywców, np. przez reklamę, sprzeda­ że promocyjne, sprzedaż z losowaniem nagród. Przybierająca różne formy konkurencja, będąca zjawiskiem pożądanym, nie może jednak naruszać uzasadnionych interesów uczestników obrotu. Sto­ sowne ramy zakreśla ZNKU, regulująca zapobieganie i zwalczanie nieuczciwej konkurencji w działalności gospodarczej – w interesie publicznym, przedsię­ biorców oraz klientów. Ograniczenia dla sprzedaży wynikają z wielu przepisów ustawy, definiujących poszczególne czyny nieuczciwej konkurencji. 55 Nb. 53–55 24 Rozdział II. Umowy regulujące przeniesienie praw Czynem takim jest np. utrudnianie innym przedsiębiorcom dostępu do ryn­ ku, w szczególności przez sprzedaż towarów poniżej kosztów ich wytworzenia albo ich odprzedaż poniżej kosztów zakupu w celu eliminacji innych przedsię­ biorców. Obowiązuje zakaz przyznawania przy sprzedaży towarów konsumentom nie­ odpłatnej premii w postaci towarów odmiennych niż będące przedmiotem sprze­ daży, z pewnymi wyjątkami dotyczącymi np. towarów o niewielkiej wartości, próbek towaru. Celem tego ograniczenia jest ochrona interesów małych i śred­ nich przedsiębiorców. Za czyn nieuczciwej konkurencji zostało uznane organi­ zowanie systemu sprzedaży lawinowej, w którym nabywcom przyznaje się ko­ rzyści materialne „w zamian” za nakłonienie innych osób do nabycia danych towarów, przy czym osoby te miałyby uzyskać podobne korzyści, jeżeli zapew­ nią udział kolejnych osób w systemie. Zabrania się wprowadzania do obrotu przez sieć sklepów dyskontowych towarów w ilości przewyższającej 20 war­ tości obrotów z markami należącymi do właściciela sieci lub podmiotów zależ­ nych. Obszerna regulacja dotyczy nieuczciwej reklamy, np. reklamy wprowa­ dzającej klienta w błąd, odwołującej się do jego uczuć przez wywoływanie lęku, wykorzystywanie przesądów lub łatwowierności dzieci, reklamy sprawiającej wrażenie neutralnej informacji, reklamy uciążliwej, ingerującej w sferę prywat­ ności. W zakresie tzw. prawa konsumenckiego na szczególną uwagę zasługu­ je ustawa z 23.8.2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynko­ wym (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 2070 ze zm.), która odnosi się do tego rodzaju praktyk w stosunkach przedsiębiorców z konsumentami. Regula­ cja ta stanowi wdrożenie dyrektywy 2005/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 11.5.2005 r. dotyczącej nieuczciwych praktyk handlowych stoso­ wanych przez przedsiębiorców wobec konsumentów na rynku wewnętrznym (Dz.Urz. UE L 149/2005). Ustawa zawiera charakterystykę działań objętych pojęciem nieuczciwej praktyki rynkowej. Szczególnie rozbudowana regulacja dotyczy praktyk wprowadzających w błąd oraz agresywnych praktyk rynko­ wych. Za wspomnianą dyrektywą ustawa wymienia poszczególne formy, w ja­ kich przejawiają się te praktyki i podaje długą listę działań, które „w każdych okolicznościach” należy kwalifikować jako (zakazaną) praktykę mylącą bądź agresywną. Nb. 55 § 4. Sprzedaż 25 IV. Obowiązki sprzedawcy 1. Przeniesienie własności Jak już wspomniano, zobowiązanie sprzedawcy polega na przeniesieniu własności lub innego prawa na kupującego. Jeżeli więc sama umowa sprzeda­ ży nie wywiera skutku rozporządzającego, sprzedawca jest obowiązany do do­ konania dalszych czynności niezbędnych do wywołania tego skutku (art. 155, art. 157 KC). 56 2. Wydanie rzeczy Następnie – w razie sprzedaży rzeczy – do obowiązków sprzedawcy należy wydanie jej kupującemu. Przepisy dotyczące wydania rzeczy stosuje się odpo­ wiednio do wydania innych dóbr, a także do udostępnienia korzystania z obję­ tych sprzedażą praw (por. art. 555 KC). Problematyka wydania rzeczy wymaga bliższego omówienia. Rzecz musi być oznaczona w umowie sprzedaży, a sprzedawca powinien wydać rzecz zgodnie z treścią umowy. Kupujący może jednak zastrzec, że dopiero po zawarciu umowy określi bli­ żej cechy rzeczy kupionej (np. kształt, kolor, wymiar, inne właściwości). Kon­ sekwencje zwłoki kupującego w dokonaniu specyfikacji wskazuje art. 549 KC. Sprzedawca może wówczas: 1) wykonać uprawnienia, jakie przysługują wierzycielowi w razie zwłoki dłuż­ nika ze spełnieniem świadczenia wzajemnego (por. art. 491 KC) albo 2) dokonać sam oznaczenia; staje się ono dla kupującego wiążące po bezsku­ tecznym upływie terminu do odmiennego oznaczenia, jaki sprzedawca obo­ wiązany jest wyznaczyć kupującemu. Termin i miejsce wydania rzeczy z reguły określa umowa stron. Dopusz­ czalne jest jednak zastrzeżenie kupującego, że elementy te zostaną przez niego wskazane po zawarciu umowy sprzedaży (art. 549 KC). Wiążą się z tym – w ra­ zie jego zwłoki – takie skutki, jak w wypadku nieoznaczenia cech rzeczy. Jeżeli termin wydania rzeczy nie został przez strony oznaczony, a kupują­ cym jest konsument, sprzedawca jest obowiązany niezwłocznie wydać rzecz kupującemu, nie później niż 30 dni od dnia zawarcia umowy (art. 5431 § 1 KC). W innych przypadkach stosuje się w odniesieniu do terminu wydania ogólne przepisy o wykonaniu zobowiązań (art. 455 KC). Mają one również zastosowa­ nie, gdy strony nie określiły miejsca wydania rzeczy (art. 454 KC). 57 58 59 Nb. 56–59 60 61 62 26 Rozdział II. Umowy regulujące przeniesienie praw W razie opóźnienia sprzedawcy kupujący może wyznaczyć dodatkowy ter­ min do wydania rzeczy, a po jego bezskutecznym upływie odstąpić od umowy (art. 5431 § 2 KC). Przepisy szczególne określają wydanie rzeczy przesyłanej za pośredni­ ctwem przewoźnika (art. 544, 545 § 2 KC). Poczytuje się wówczas w razie wątpliwości, że wydanie nastąpiło z chwilą powierzenia rzeczy sprzedanej przewoźnikowi trudniącemu się przewozem rzeczy danego rodzaju. Wydanie rzeczy powinno nastąpić wraz z odpowiednimi dokumentami do­ tyczącymi rzeczy, a także z potrzebną do prawidłowego korzystania z rzeczy instrukcją (art. 546 § 2 KC), jak i z wszelkimi innymi niezbędnymi informa­ cjami (art. 5461 § 5 KC). Z wydaniem rzeczy wiąże się obowiązek sprzedawcy należytego opakowa- nia i zabezpieczenia rzeczy oraz zapewnienie odpowiedniego przewozu, sto­ sownie do właściwości rzeczy (art. 545 § 1 KC). Koszty wydania rzeczy (do których w szczególności należą koszty zmie­ rzenia, zważenia, opakowania, ubezpieczenia na czas przewozu, koszty prze­ słania) obciążają sprzedawcę (art. 547 KC), chyba że co innego wynika z umo­ wy albo z odrębnych przepisów. Natomiast koszty odebrania rzeczy ponosi kupujący. Z momentem wydania rzeczy wiąże norma dyspozytywna art. 548 KC dwa szczególne następstwa prawne, a mianowicie na kupującego przechodzą: 1) korzyści i ciężary związane z rzeczą, a także 2) niebezpieczeństwo przypadkowej utraty lub uszkodzenia rzeczy. Konsekwencje te występują tylko we wzajemnych stosunkach stron, dlate­ go mogą być przez strony odmiennie uregulowane. Jeżeli jednak strony ustaliły inny moment przejścia korzyści i ciężarów, a nie postanowiły co do przejścia ryzyka uszkodzenia lub utraty rzeczy, to nor­ ma interpretacyjna art. 548 § 2 KC każe przyjąć, że skutek ten nastąpi wraz z przejściem korzyści i ciężarów. Szczególne rozwiązanie dotyczy kupującego będącego konsumentem, któ­ remu rzecz ma być przesłana przez sprzedawcę (art. 548 § 3 KC). Ryzyko utra­ ty lub uszkodzenia rzeczy kupujący ponosi od chwili jej wydania – w znaczeniu powierzenia przewoźnikowi – jeżeli na wybór przewoźnika przez kupującego sprzedawca nie miał wpływu, a postanowienia mniej dla kupującego korzystne są nieważne. Nb. 60–62 63 3. Obowiązki informacyjne § 4. Sprzedaż 27 Oprócz wskazanych wyżej podstawowych obowiązków sprzedawcy wyni­ kających z umowy sprzedaży, liczne są obowiązki informacyjne nałożone na sprzedawcę w interesie kupujących, a zwłaszcza konsumentów, przez przepisy Kodeksu cywilnego i innych ustaw. Znaczenie ogólne ma obowiązek udzielenia kupującemu – przed zawarciem umowy – potrzebnych wyjaśnień o stosunkach prawnych i faktycznych doty­ czących przedmiotu sprzedaży (art. 546 § 1 KC). Kupujący powinien też otrzy­ mać od sprzedawcy instrukcję i odpowiednie wyjaśnienia, gdy jest to potrzeb­ ne do należytego korzystania z rzeczy, zgodnie z jej przeznaczeniem (art. 546 § 2 KC). W sposób szczegółowy, pod wpływem dyrektyw europejskich, zostały ure­ gulowane obowiązki informacyjne sprzedawcy wobec kupujących będących konsumentami. Odwzorowując postanowienia SprzedKonsU (por. Nb. 33), art. 5461 KC stanowi, że sprzedawca jest obowiązany przed zawarciem umowy udzielić konsumentowi jasnych, zrozumiałych i niewprowadzających w błąd informacji w języku polskim, wystarczających do prawidłowego i pełnego ko­ rzystania z rzeczy sprzedanej. W szczególności chodzi tu o podanie rodzaju rzeczy, jej producenta lub importera, zna­ ku bezpieczeństwa i znaku zgodności wymaganych przez odrębne przepisy, informacji o do­ puszczeniu do obrotu w Polsce, o energochłonności, innych danych stosownie do odrębnych przepisów, np. dotyczących znakowania produktów włókienniczych, obuwia, kosmetyków, zabawek. Informacje te powinny znajdować się na rzeczy albo być z nią trwale połą­ czone, jeżeli rzecz jest sprzedawana w opakowaniu jednostkowym lub w zesta­ wie. W pozostałych przypadkach sprzedawca umieszcza odpowiednią informa­ cję w miejscu sprzedaży i może wtedy poprzestać na wskazaniu rodzaju rzeczy, jej głównej cechy użytkowej, producenta lub importera rzeczy. Do obowiązków sprzedawcy, określonych w art. 5461 KC, należy zapew­ nienie w miejscu sprzedaży „warunków techniczno-organizacyjnych” umoż­ liwiających dokonanie wyboru rzeczy oraz jej sprawdzenie pod względem ja­ kości, kompletności, funkcjonowania głównych mechanizmów i podzespołów. Z kolei, jeżeli treść umowy nie jest dla kupującego w pełni zrozumiała, może on zwrócić się do sprzedawcy o wyjaśnienie jej postanowień. O obowiązkach informacyjnych sprzedawcy traktują także przepisy po­ zakodeksowe. Należy zwrócić zwłaszcza uwagę na obszerny katalog takich obowiązków zamieszczony w ustawie z 30.5.2014 r. o prawach konsumenta (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 134), odnoszący się do różnych umów konsu­ Nb. 63 Rozdział II. Umowy regulujące przeniesienie praw 28 menckich, zawieranych zarówno w okolicznościach typowych (w lokalu przed­ siębiorstwa), jak i poza lokalem przedsiębiorstwa oraz na odległość. W zakresie sprzedaży przepisów tej ustawy nie stosuje się do umów, których przedmio­ tem jest nieruchomość, umów zawieranych za pomocą automatów sprzedających lub zauto­ matyzowanych punktów sprzedaży, umów zawieranych poza lokalem przedsiębiorstwa, je­ żeli konsument jest zobowiązany do zapłaty kwoty nieprzekraczającej 50 zł, do drobnych umów życia codziennego zawieranych w okolicznościach typowych, a wykonywanych na­ tychmiast po ich zawarciu. Ustawa nie dotyczy sprzedaży w postępowaniu egzekucyjnym oraz postępowaniu upadłościowym w związku z likwidacją masy upadłości. Zob. art. 3, 4, 9 PrKonsU. V. Obowiązki kupującego 1. Odebranie rzeczy W nawiązaniu do omówionego już wydania rzeczy jako obowiązku sprze­ dawcy należy zaznaczyć, że niezbędny do wydania jest współudział kupują­ cego, który powinien rzecz odebrać (art. 535 KC). Naruszenie tego obowiąz­ ku, jak już wspomniano, powoduje skutki związane ze zwłoką wierzyciela. Konsekwencje prawne zwłoki wierzyciela określone w art. 486 § 1 KC zostały w odniesieniu do sprzedaży zaostrzone. Sprzedawca jest bowiem upoważniony także do oddania rzeczy na przechowanie na koszt i niebezpieczeństwo kupują­ cego (art. 551 § 1 KC), a nawet do sprzedaży rzeczy na jego rachunek, w oko­ licznościach opisanych bliżej w art. 551 § 2 KC. 2. Zapłata ceny Wzajemny charakter umowy sprzedaży wiąże się z zobowiązaniem kupują­ cego do zapłaty ceny, będącej oznaczoną sumą pieniężną. Stosownie do art. 358 KC (w brzmieniu ustawy z 10.7.2015 r., Dz.U. z 2015 r. poz. 1311), suma pieniężna będąca przedmiotem zobowiązania może być wyrażona zarówno w walucie polskiej, jak i w walucie obcej. Oznacza to odejście od obowiązującej pierwotnie zasady, według której zobowiązania pieniężne mogły być na obszarze RP wyrażone tylko w pieniądzu polskim, poza wyjątkami przewidzianymi w ustawie z 27.7.2002 r. – Prawo dewizowe (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 160 ze zm.). Pomimo ustalenia ceny w walucie obcej, kupujący przy dokonaniu zapłaty może posłużyć się walutą polską. Pozwala na to ogólna reguła art. 358 § 1 KC: „Jeżeli przedmiotem zobowiązania podlegającego wykonaniu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest suma pieniężna wyrażona w walucie obcej, dłuż­ nik może spełnić świadczenie w walucie polskiej”. Dłużnik nie ma jednak swo­ 64 65 Nb. 64–65 § 4. Sprzedaż 29 body wyboru gdy ustawa, orzeczenie sądu będące źródłem zobowiązania albo czynność prawna zastrzega, że spełnienie świadczenia następuje wyłącznie w walucie obcej. Co do sposobu określenia jej wartości – w razie zapłaty w pie­ niądzu polskim – zob. art. 358 § 2 i 3 KC; zasadą jest przeliczenie waluty obcej na polską według kursu średniego ogłaszanego przez NBP z dnia wymagalno­ ści roszczenia, a jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia, wierzy­ ciel może żądać zapłaty według kursu z dnia, w którym jest ona dokonywana. Cena jest kategorią ekonomiczną i prawną. W obrębie tych kategorii moż­ na wyróżnić poszczególne rodzaje cen, składające się na określony ich system. W ujęciu ekonomicznym występuje cena producenta, cena hurtowa i cena detaliczna. W zakresie sprzedaży cenę określa treść umowy sprzedaży (cena umow­ na), jednak swoboda ustalenia wysokości cen podlega pewnym ograniczeniom, z uwagi na reglamentację cenową. W razie jej naruszenia umowa sprzedaży, jakkolwiek zawiera treść niezgodną z prawem, uznawana jest za ważną, nato­ miast dostosowaniu do wymagań ustawowych podlega treść stosunku prawne­ go sprzedaży. Przesłanki oraz skutki owej modyfikacji określają bliżej przepisy Kodeksu cywilnego (art. 537–541). Nawiązują one do dawniejszego systemu cen reglamentowanych, co wywołuje określone problemy interpretacyjne na gruncie aktualnie obowiązujących w tym względzie przepisów. Podstawowym aktem prawnym dotyczącym problematyki cen jest ustawa z 9.5.2014 r. o infor­ mowaniu o cenach towarów i usług (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 178 ze zm.). Ustawa ta ma zastosowanie do umów sprzedaży, w których co najmniej jedna ze stron jest przedsiębiorcą. Szczególne zasady ustalania cen leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żyw­ nościowego, wyrobów medycznych oraz zasady refundacji określa ustawa z 12.5.2011 r. (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 1844 ze zm.). 66 67 68 Z uwagi na konsekwencje cywilnoprawne, jakie wywołuje naruszenie prze­ pisów o reglamentacji cen („zarządzeń” kompetentnych organów), w Kodeksie cywilnym zostały wyróżnione trzy rodzaje cen: 1) cena sztywna (art. 537 KC) – wyłączająca wszelką swobodę stron w ustala­ niu cen w umowie. W razie zapłaty ceny wyższej niż cena sztywna, sprzedaw­ ca obowiązany jest do zwrotu kupującemu różnicy. Jeśli natomiast w umowie ustalono cenę niższą od ceny sztywnej, obowiązek jej zapłaty doznaje złago­ dzenia, przy wzięciu pod uwagę interesów kupującego (art. 537 § 3 KC); 2) cena maksymalna (art. 538 KC) – ogranicza tylko jednokierunkowo swo­ bodę decyzji stron. Nie mogą one bowiem skutecznie ustalić ceny wyższej od reglamentowanej. Jeżeli cenę taką ustaliły, kupujący nie jest obowiązany do jej zapłaty, a sprzedawca, który otrzymał już cenę wyższą, obowiązany jest zwrócić kupującemu różnicę; 69 70 Nb. 66–70
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Zobowiązania - część szczegółowa. Wydanie 13
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: