Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00336 019212 14455672 na godz. na dobę w sumie
Zobowiązania. Część ogólna - ebook/pdf
Zobowiązania. Część ogólna - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron: 294
Wydawca: Lexis Nexis Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-278-0393-1 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> cywilne
Porównaj ceny (książka, ebook (-8%), audiobook).

Podręcznik Zobowiązania. Część ogólna przystępnie tłumaczy zagadnienia tej ważnej części prawa cywilnego. W usystematyzowany i pogłębiony sposób przedstawia istotę, powstawanie, wykonanie, skutki niewykonania czy wygaśnięcia zobowiązań, a także takie zagadnienia, jak treść i rodzaje świadczeń, kwestie dotyczące umów, szkody i odszkodowania, dłużników i wierzycieli, czynów niedozwolonych czy bezpodstawnego wzbogacenia.


Systematyka opracowania została oparta na podręczniku prof. Witolda Czachórskiego. Zagadnienia omawiane są w aktualnym stanie prawnym, z przywołaniem orzecznictwa oraz piśmiennictwa i poparte są wieloma przykładami z praktyki prawniczej. Opracowanie uwzględnia wieloletnie doświadczenia dydaktyczne autorów, będące wynikiem prowadzenia wykładów kursowych, seminariów i innych zajęć poświęconych problematyce objętej podręcznikiem, a także doświadczenia autorów wynikające z aktywnego uczestnictwa w praktyce obrotu cywilnoprawnego.


Podręcznik jest kierowany do słuchaczy studiów prawniczych, którzy kontynuują naukę prawa cywilnego. Będzie stanowił także pomoc dla praktyków obrotu cywilnoprawnego.


Prof. nadzw. Adam Brzozowski jest radcą prawnym, profesorem Uniwersytetu Warszaw-skiego. Od 1995 r. jest dyrektorem Instytutu Prawa Cywilnego na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego.


Prof. nadzw. Jacek Jastrzębski jest adwokatem i radcą prawnym, profesorem Uniwersytetu Warszawskiego.


Prof. nadzw. Maciej Kaliński jest profesorem Uniwersytetu Warszawskiego, kierownikiem Katedry Prawa Cywilnego na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego, wiceprzewodniczącym Rady Legislacyjnej przy Premierze RP.


Prof. zw. Elżbieta Skowrońska-Bocian jest profesorem na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego, a także przez wiele lat była sędzią Sądu Najwyższego w Izbie Cywilnej.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Zobowiàzania Cz´Êç ogólna Adam Brzozowski | Jacek Jastrz´bski Maciej Kaliƒski | El˝bieta Skowroƒska-Bocian Wydanie 1 Warszawa 2013 Poszczególne rodziały opracowali: Adam Brzozowski – rozdz. I, VI, VII, IX, XIII; Jacek Jastrzębski – rozdz. X, XI, XII; Maciej Kaliński – rozdz. II, III, VIII; Elżbieta Skowrońska-Bocian – rozdz. IV, V Redaktor prowadzący: Anna Popławska Opracowanie redakcyjne: Joanna Ołówek, Anna Popławska Opracowanie techniczne: Krzysztof Koziarek Projekt okładki i stron tytułowych: Agnieszka Tchórznicka © Copyright by LexisNexis Polska Sp. z o.o. 2013 Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej książki nie może być powielana ani rozpowszechniana za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych – bez pisemnej zgody Autorów i wydawcy. ISBN 978-83-278-0393-1 LexisNexis Polska Sp. z o.o. Ochota Office Park 1, Al. Jerozolimskie 181, 02–222 Warszawa tel. 22 572 95 00, faks 22 572 95 68 Infolinia: 22 572 99 99 Redakcja: tel. 22 572 83 26, 22 572 83 28, 22 572 83 11, faks 22 572 83 92 www.lexisnexis.pl, e-mail: biuro@lexisnexis.pl Księgarnia Internetowa: dostępna ze strony www.lexisnexis.pl Spis treści Wykaz skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 ROZDZIAŁ I. Wiadomości wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 § 1. Pojęcie prawa zobowiązań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16 A. Uwagi wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16 B. Miejsce prawa zobowiązań i jego funkcja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16 1. Prawo zobowiązań a prawo rzeczowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16 2. Prawo zobowiązań a prawo na dobrach niematerialnych . . . . . . . . . . . . . . 17 3. Prawo zobowiązań a prawo spadkowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 4. Prawo zobowiązań a część ogólna prawa cywilnego . . . . . . . . . . . . . . . . . 18 5. Prawo zobowiązań a prawo rodzinne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18 § 2. Źródła prawa zobowiązań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20 A. Kodeks cywilny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20 B. Przepisy wprowadzające Kodeks cywilny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23 C. Przepisy pozakodeksowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24 D. Umowy międzynarodowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24 E. Systemy norm pozaprawnych jako źródło prawa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24 F. Rola orzecznictwa sądowego i orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego – odesłanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26 G. Prawo międzyczasowe w odniesieniu do zobowiązań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26 § 3. Systematyka podręcznika . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28 ROZDZIAŁ II. Istota zobowiązania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30 § 1. Cechy i struktura zobowiązania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30 § 2. Dług i odpowiedzialność . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36 ROZDZIAŁ III. Treść i rodzaje świadczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39 § 1. Pojęcie świadczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40 § 2. Oznaczenie świadczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40 § 3. Świadczenia w zobowiązaniach przemiennych i z upoważnieniem przemiennym 41 § 4. Możliwość świadczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42 § 5. Rodzaje świadczeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43 A. Świadczenia jednorazowe, ciągłe i okresowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43 B. Świadczenia podzielne i niepodzielne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44 C. Świadczenia oznaczone co do tożsamości i co do gatunku . . . . . . . . . . . . . . . 44 D. Świadczenia pieniężne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45 6 Spis treści 1. Nominalizm i waloryzacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47 E. Odsetki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49 F. Świadczenia uboczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52 G. Zwrot nakładów i wydatków . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52 G. Naprawienie szkody . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53 § 6. Reżimy odpowiedzialności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54 § 7. Zasady odpowiedzialności odszkodowawczej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56 A. Zasada winy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56 B. Zasada bezprawności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 58 C. Zasada ryzyka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60 D. Odpowiedzialność absolutna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60 E. Zasada słuszności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60 § 8. Związek przyczynowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 61 § 9. Pojęcie szkody . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 62 § 10. Ustalenie rozmiarów szkody . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 65 A. Dodatni i ujemny interes poszkodowanego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67 B. Ciężar dowodu wysokości szkody . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 68 § 11. Świadczenie odszkodowawcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 68 § 12. Ograniczenie odpowiedzialności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 70 § 13. Funkcje odszkodowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 70 § 14. Sposoby naprawienia szkody . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71 ROZDZIAŁ IV. Wielość dłużników albo wierzycieli . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73 § 1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73 § 2. Solidarność dłużników . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 75 A. Konstrukcja prawna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 75 B. Istota solidarności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 76 C. Źródła solidarności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77 § 3. Sytuacja dłużników solidarnych w czasie trwania zobowiązania . . . . . . . . . . . . 79 A. Roszczenia regresowe między współdłużnikami . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 82 § 4. Solidarność wierzycieli . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 84 A. Istota i źródła . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 84 B. Sytuacja wierzycieli solidarnych w czasie trwania zobowiązania . . . . . . . . . . 84 C. Roszczenia regresowe między współwierzycielami . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 85 D. Solidarność niewłaściwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 86 § 5. Zobowiązania podzielne i niepodzielne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87 A. Zagadnienia ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87 B. Skutki wielości podmiotów przy świadczeniu podzielnym . . . . . . . . . . . . . . . 88 C. Skutki wielości podmiotów przy świadczeniu niepodzielnym . . . . . . . . . . . . . 88 ROZDZIAŁ V. Powstanie zobowiązań – zagadnienia ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . 90 ROZDZIAŁ VI. Umowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 93 § 1. Umowy jako źródło zobowiązań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94 A. Pojęcie umowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94 B. Źródła prawa regulującego umowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 101 C. Rodzaje umów w dziedzinie zobowiązań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 105 1. Umowy nazwane i nienazwane . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 105 2. Umowy zobowiązujące i rozporządzające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 106 Spis treści 7 3. Umowy jednostronnie lub dwustronnie zobowiązujące. Umowy wzajemne . . 107 4. Umowy konsensualne i realne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108 5. Umowy odpłatne i nieodpłatne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 109 6. Umowy przysparzające . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 109 7. Umowy kauzalne i abstrakcyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 110 8. Umowy losowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 111 9. Umowy swobodnie negocjowane i umowy adhezyjne . . . . . . . . . . . . . . . 111 10. Umowy o zobowiązanie rezultatu i umowy o zobowiązanie należytej staranności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 112 11. Umowy konsumenckie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 113 § 2. Treść i forma umów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 117 A. Swoboda umów, pojęcie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 117 B. Zasada swobody umów w świetle art. 3531 k.c. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 117 C. Granice swobody umów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 118 D. Forma umów. Odesłanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 126 § 3. Wzorce umowne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 126 A. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 126 B. Charakter prawny wzorców umownych. Rodzaje wzorców. Zakres regulacji. Pojęcie konsumenta . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 127 C. Zawarcie umowy przy użyciu wzorca . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 128 § 4. Niedozwolone klauzule umowne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 132 § 5. Umowa przedwstępna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 137 § 6. Umowy o świadczenie przez osobę trzecią lub na rzecz osoby trzeciej . . . . . . . . 141 A. Umowa o świadczenie przez osobę trzecią . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 141 B. Umowa o zwolnienie dłużnika z obowiązku świadczenia . . . . . . . . . . . . . . . . 143 C. Umowa o świadczenie na rzecz osoby trzeciej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 143 § 7. Dodatkowe zastrzeżenia umowne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 144 A. Zadatek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 144 B. Umowne prawo odstąpienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 145 C. Odstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 148 ROZDZIAŁ VII. Bezpodstawne wzbogacenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 149 § 1. Pojęcie bezpodstawnego wzbogacenia i jego unormowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . 149 A. Bezpodstawne wzbogacenie jako źródło zobowiązania . . . . . . . . . . . . . . . . . . 149 B. Uregulowanie bezpodstawnego wzbogacenia w Kodeksie cywilnym . . . . . . . 150 C. Przesłanki roszczenia z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia . . . . . . . . . . . . 152 D. Przedmiot roszczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 154 E. Rozliczenia nakładów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 155 F. Zakres obowiązku zwrotu bezpodstawnego wzbogacenia. Wygaśnięcie obowiązku zwrotu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 156 § 2. Nienależne świadczenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 157 A. Pojęcie nienależnego świadczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 157 B. Przypadki nienależnego świadczenia w świetle art. 410 § 2 k.c. . . . . . . . . . . . 158 C. Przepadek świadczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 161 D. Gry i zakłady . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 162 § 3. Zbieg roszczeń z bezpodstawnego wzbogacenia z innymi roszczeniami . . . . . . . 163 A. Reguła ogólna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 163 B. Zbieg roszczeń z bezpodstawnego wzbogacenia z roszczeniami odszkodowawczymi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 164 8 Spis treści ROZDZIAŁ VIII. Czyny niedozwolone . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 165 § 1. Uwagi wstępne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 166 § 2. Odpowiedzialność za własne czyny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 167 § 3. Wyrządzenie szkody przez kilka osób . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 169 § 4. Szkoda na osobie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 171 § 5. Krzywda . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 176 § 6. Przedawnienie roszczeń deliktowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 180 § 7. Ciężar dowodu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 181 § 8. Zbieg odpowiedzialności deliktowej i kontraktowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 182 § 9. Odpowiedzialność przedkontraktowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 184 § 10. Odpowiedzialność władzy publicznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 184 § 11. Odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną wydaniem aktu normatywnego . . . 186 § 12. Odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną wydaniem orzeczenia lub decyzji . . 187 § 13. Odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną niewydaniem orzeczenia lub decyzji 188 § 14. Odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną niewydaniem aktu normatywnego . 189 § 15. Odpowiedzialność na zasadzie słuszności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 190 § 16. Odpowiedzialność za cudze czyny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 190 § 17. Odpowiedzialność za powierzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 191 § 18. Odpowiedzialność za zwierzęta . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 193 § 19. Odpowiedzialność za wyrzucenie, wylanie bądź spadnięcie . . . . . . . . . . . . . . . 194 A. Odpowiedzialność za zawalenie się budowli bądź oderwanie jej części . . . . 194 § 20. Odpowiedzialność za produkt niebezpieczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 195 § 21. Odpowiedzialność za szkody wyrządzone w związku z ruchem przedsiębiorstw i użyciem elementarnych sił przyrody . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 198 § 22. Odpowiedzialność za szkody wyrządzone ruchem mechanicznych środków komunikacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 200 § 23. Odpowiedzialność za szkody poniesione w cudzym lub wspólnym interesie . . . 202 § 24. Akcja prewencyjna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 202 § 25. Odpowiedzialność deliktowa za szkody związane z ludzką prokreacją . . . . . . . 203 ROZDZIAŁ IX. Wykonanie zobowiązań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 205 § 1. Uwagi ogólne o wykonaniu zobowiązań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 206 A. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 206 B. Charakter prawny wykonania zobowiązania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 206 C. Zasada ogólna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 207 § 2. Przedmiot wykonania. Osoby uczestniczące w wykonaniu zobowiązania . . . . . . 210 A. Przedmiot wykonania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 210 1. Jakość świadczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 210 2. Wykonanie częściowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 211 3. Zmiana przedmiotu świadczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 212 4. Zarachowanie świadczenia na poczet kilku długów . . . . . . . . . . . . . . . . . . 212 5. Zobowiązanie przemienne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 213 B. Osoby uczestniczące w wykonaniu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 213 1. Dłużnik i osoby trzecie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 213 2. Wierzyciel i osoby działające w jego imieniu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 216 § 3. Miejsce i czas wykonania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 216 A. Miejsce wykonania zobowiązań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 216 B. Czas wykonania zobowiązań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 217 Spis treści 9 § 4. Wykonanie zobowiązań z umów wzajemnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 219 § 5. Zasada pacta sunt servanda. Wpływ zmiany okoliczności na zobowiązania (klauzula rebus sic stantibus) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 221 A. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 221 B. Uwagi szczegółowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 222 § 6. Prawo zatrzymania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 228 § 7. Dowody wykonania zobowiązań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 229 ROZDZIAŁ X. Skutki niewykonania zobowiązań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 231 § 1. Uwagi ogólne. Systematyka i zakres regulacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 232 § 2. Ogólne założenia odpowiedzialności dłużnika za niewykonanie zobowiązania . . 233 § 3. Odpowiedzialność odszkodowawcza ex contractu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 235 § 4. Zakres okoliczności, za które dłużnik ponosi odpowiedzialność . . . . . . . . . . . . . 238 § 5. Niemożliwość świadczenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 244 A. Pojęcie niemożliwości. Zasady ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 244 B. Zobowiązania wzajemne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 245 § 6. Zwłoka i opóźnienie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 247 A. Pojęcie zwłoki i opóźnienia. Zasady ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 247 B. Zobowiązania wzajemne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 255 § 7. Kara umowna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 256 § 8. Zwłoka wierzyciela . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 260 ROZDZIAŁ XI. Wygaśnięcie zobowiązań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 263 § 1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 263 § 2. Świadczenie w miejsce wykonania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 265 § 3. Złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . 266 § 4. Potrącenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 268 § 5. Odnowienie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 272 § 6. Zwolnienie z długu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 274 ROZDZIAŁ XII. Zmiana wierzyciela lub dłużnika . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 276 § 1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 276 § 2. Zmiana wierzyciela . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 277 A. Uwagi ogólne o przenoszeniu praw podmiotowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 277 B. Konstrukcja prawna przelewu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 279 C. Ochrona dłużnika przy przelewie wierzytelności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 282 D. Wstąpienie w prawa zaspokojonego wierzyciela (subrogacja ustawowa) . . . . 284 § 3. Zmiana dłużnika . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 286 A. Konstrukcja prawna zwalniającego przejęcia długu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 286 B. Kumulatywne przystąpienie do długu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 289 ROZDZIAŁ XIII. Ochrona wierzycieli w razie niewypłacalności dłużnika . . . . . . 291 § 1. Pojęcie, cel i unormowanie ochrony . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 291 A. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 291 B. Ochrona wierzycieli w razie niewypłacalności dłużnika. Stanowisko Kodeksu cywilnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 293 C. Tryb zaskarżenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 296 D. Szczególne przypadki zastosowania roszczeń pauliańskich . . . . . . . . . . . . . . 297 Wykaz skrótów Akty prawne k.c. k.k. – ustawa z  23  kwietnia 1964  r. – Kodeks cywilny (Dz.U.  Nr  16, poz. 93 ze zm.) – ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) Konstytucja RP – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z  2  kwietnia 1997  r. k.k.s. k.p. k.p.a. k.p.c. k.r.o. k.s.h. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) – ustawa z  10  wrześ nia 1999  r. – Kodeks karny skarbowy (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 186 ze zm.) – ustawa z  26  czerwca 1974  r. – Kodeks pracy (tekst jedn. Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.) – ustawa z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administra- cyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 267) – ustawa z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zm.) – ustawa z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.) – ustawa z  15  wrześ nia 2000  r. – Kodeks spółek handlowych (Dz.U. Nr 94, poz. 1037 ze zm.) pr.bank. – ustawa z 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (tekst jedn. Dz.U. p.u.n. u.g.n. u.k.w.h. u.w.l. z 2012 r., poz. 1376 ze zm.) – ustawa z  28  lutego 2003  r. – Prawo upadłoś ciowe i  naprawcze (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 1112 ze zm.) – ustawa z  21  sierpnia 1997  r. o  gospodarce nieruchomoś ciami (tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.) – ustawa z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 707 ze zm.) – ustawa z 24 czerwca 1994 r. o własnoś ci lokali (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r. Nr 80, poz. 903 ze zm.) Czasopisma i inne skróty Biul. SN Dz.U. – Biuletyn Sądu Najwyższego – Dziennik Ustaw (od 2012 r. bez numeru) 12 Gd. SP KIO KPP Lexis Nexis MoP nb NP OSNC OSNCP OSNC-ZD OSP OSPiKA Pal. PiP PPH Pr. Gosp. Pr. Spółek PUG RPEiS SC SIS SP SPE ST OSwsG OSAiSN Wykaz skrótów – „Gdańskie Studia Prawnicze” – Krajowa Izba Odwoławcza – „Kwartalnik Prawa Prywatnego” – Lexis.pl – Serwis Prawniczy Lexis Nexis Polska – „Monitor Prawniczy” – numer boczny – „Nowe Prawo” – Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna – Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna, Izba Prawy i Ubezpieczeń Społecznych – Orzecznictwo Sądu Najwyższego – Zbiór Dodatkowy – Orzecznictwo Sądów Polskich – Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych – „Palestra” – „Państwo i Prawo” – „Przegląd Prawa Handlowego” – „Prawo Gospodarcze” – „Prawo Spółek” – „Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego” – „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” – „Studia Cywilistyczne” – „Studia Iuridica Silesiana” – „Studia Prawnicze” – „Studia Prawno-Ekonomiczne” – „Samorząd Terytorialny” – Orzecznictwo Sądów w sprawach Gospodarczych – Orzecznictwo Sądów Administracyjnych i Sądu Najwyższego Wstęp Opracowanie kolejnego podręcznika z  zakresu częś ci ogólnej prawa zobowiązań nie jest zadaniem łatwym. Podstawowe znaczenie ma skomplikowanie samej materii prawa zobowiązań. Nie bez znaczenia jest też okolicznoś ć, że istniejące podręczniki powstałe pod rządami Kodeksu cywilnego wyszły spod pióra znakomitych polskich cywilistów (profesorowie: Witold Czachórski, Zbigniew Radwański, Alfred Ohanowicz i Józef Gór- ski, Mieczysław Soś niak). Oddawane do rąk Czytelników opracowanie uwzględnia wiele lat doś wiadczeń dydak- tycznych autorów, będących wynikiem prowadzenia wykładów kursowych, seminariów i  innych zajęć poś więconych problematyce objętej podręcznikiem. Doś wiadczenia te pokazują, jak wiele trudnoś ci nadal sprawia studentom opanowanie zagadnień należą- cych do tzw. częś ci ogólnej prawa zobowiązań. Nie bez znaczenia są też doś wiadczenia autorów wynikające z aktywnego uczestnictwa w praktyce obrotu cywilnoprawnego. Niniejsze opracowanie jest kierowane w pierwszym rzędzie do słuchaczy studiów praw- niczych, którzy kontynuują (po częś ci ogólnej i  prawie rzeczowym) swoją przygodę, a  może należałoby powie dzieć: zmagania, z  prawem cywilnym. Dlatego też jest ono próbą zawarcia w prezentowanej Czytelnikom książce możliwie wielu prostych przykła- dów (w tym orzeczeń sądowych) funkcjonowania tej gałęzi prawa, z uwzględnieniem tego, że prawo cywilne jest „prawem dnia codziennego”. O ile można sobie wyobrazić całe życie człowieka bez wchodzenia w stosunki karnoprawne, trudniej – bez wchodze- nia w stosunki administracyjnoprawne, o tyle w rozmaitych stosunkach cywilnopraw- nych człowiek pozostaje przez całe swoje życie. Aby przekonać się, jak ważnym działem prawa cywilnego jest prawo zobowiązań, wystarczy uś wiadomić sobie, ile umów każdy z nas zawiera niemalże każdego dnia. Pragniemy wyrazić ponadto nadzieję, że niniejszy podręcznik będzie stanowił także pewną pomoc dla praktyków obrotu cywilnoprawnego. Systematyka opracowania została oparta na podręczniku profesora Witolda Czachór- skiego. Podstawowa literatura jest powoływana na początku każdego rozdziału oraz w toku wywodów, w postaci odesłań do literatury i orzecznictwa. Ułatwieniu korzy- stania z podręcznika służyć mają piktogramy wskazujące na rodzaj informacji objętych poszczególnymi fragmentami tekstu. Autorzy Warszawa, 1 października 2013 roku Rozdział I Wiadomoś ci wstępne Podstawowa literatura. Literatura prawa zobowiązań jest bardzo obszerna. W  pierwszej kolejnoś ci przytoczyć należy pozycje literatury powstałe w  okresie poprzedzającym wejś cie w życie Kodeksu zobowiązań i pod rządami Kodeksu zobowiązań. Sięganie w szerokim zakresie do doktryny międzywojennej uzasadnione jest ciągłoś cią tendencji rozwojowych występujących w pol- skim prawie zobowiązań od dłuższego okresu. Istotne znaczenie ma także dorobek judykatury z tam- tego okresu. Jako podstawowe pozycje literatury należy więc wskazać: E. Till, Polskie prawo zobowią- zań (Częś ć ogólna), Projekt wstępny z motywami, Lwów 1923; R. Longchamps de Bérier, Uzasadnienie projektu Kodeksu zobowiązań (z uwzględnieniem ostatecznego tekstu Kodeksu), Warszawa 1934 i lata następne; R. Longchamps de Berier, Zobowiązania, Lwów 1934–1938 (w postaci zeszytów); J. Korzo- nek, I. Rosenblüth, Kodeks zobowiązań. Komentarz, t. I, Kraków 1934; t. II, Kraków 1935; L. Domański, Instytucje Kodeksu zobowiązań. Częś ć ogólna, Warszawa 1937; Częś ć szczególna, t. 1, Warszawa 1938; F.  Zoll, Zobowiązania w  zarysie, Warszawa 1945. W  odniesieniu do prac nad Kodeksem cywilnym zob. W. Czachórski, Przebieg prac nad kodyfikacją prawa cywilnego, SP 1970, nr 26–27. Współczesne opracowania doktrynalne z  zakresu częś ci ogólnej prawa zobowiązań są stosunkowo liczne i nie sposób wymienić ich w sposób wyczerpujący. Należy jednak zwrócić uwagę na opraco- wania o  charakterze podstawowym, a  do takich przede wszystkim trzeba zaliczyć systemy prawa. W  latach 70. i  80. XX w. ukazywał się System prawa cywilnego (Ossolineum), red.  W.  Czachórski. W obrębie częś ci ogólnej prawa zobowiązań należy zwrócić uwagę na t. III, cz. 1, red. Z. Radwański, Ossolineum 1981. Kolejnym przedsięwzięciem wydawniczym tego typu jest System Prawa Prywatne- go, red. Z. Radwański. Częś ci ogólnej prawa zobowiązań poś więcone zostały: t. 5, red. E. Łętowska, Warszawa 2013; t. 6, red. A. Olejniczak, Warszawa 2009. Poza Systemami funkcjonuje obecnie kilka dużych komentarzy do Kodeksu cywilnego: Kodeks cywil- ny. Komentarz, red. E. Gniewek, P. Machnikowski, Warszawa 2013; Kodeks cywilny. Tom II. Komentarz do art.  450–1088, red.  K.  Pietrzykowski, Warszawa 2011; Komentarz do Kodeksu cywilnego. Księga trzecia, Zobowiązania, t. I i II, red. G. Bieniek, Warszawa 2011; Kodeks cywilny. Komentarz, t. III, cz. 1, Zobowiązania – częś ć ogólna, red. A. Kidyba, Warszawa 2010; Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, Zobo- wiązania, red. K. Osajda, Warszawa 2013. Należy ponadto wskazać podręczniki poś więcone prawu zobowiązań. Są to: W. Czachórski, A. Brzo- zowski, M. Safjan, E. Skowrońska-Bocian, Prawo zobowiązań. Zarys wykładu, Warszawa 2009; Z. Ra- dwański, A. Olejniczak, Zobowiązania – częś ć ogólna, Warszawa 2012; Z. Radwański, J. Panowicz-Lip- ska, Zobowiązania – częś ć szczegółowa, Warszawa 2012. Tematyce zobowiązań poś więcono również liczne prace monograficzne. Są one uwzględniane w ra- mach zestawienia literatury do rozdziałów. Ze względu jednak na znaczenie należy w tym miejscu przywołać prace A.  Kleina, Elementy zobowiązaniowego stosunku prawnego, Wrocław 1964  i  1969; 16 Rozdział I. Wiadomoś ci wstępne E.  Łętowskiej, Prawo umów konsumenckich, Warszawa 2002; Tendencje rozwoju prawa cywilnego, red.  E.  Łętowskiej, Ossolineum 1983; Z.  Radwańskiego, Teoria umów, Warszawa 1977; A.  Stelma- chowskiego, Zarys teorii prawa cywilnego, Warszawa 1998; W. Warkałło, Odpowiedzialnoś ć odszkodo- wawcza. Funkcje, rodzaje, granice, Warszawa 1972; wreszcie prace B. Lewaszkiewicz-Petrykowskiej, T. Pajora, J. Rajskiego, A. Rembielińskiego, M. Soś niaka i liczne monografie A. Szpunara poś więcone wybranym instytucjom zobowiązań. Opracowania z zakresu prawa zobowiązań znajdują się w wielu periodykach prawniczych („Kwartalnik Prawa Prywatnego”, „Państwo i Prawo”, „Przegląd Sądowy”, „Palestra”, „Przegląd Prawa Handlowego”, „Rejent”, „Monitor Prawniczy”, „Prawo Spółek”, „Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego” i inne). Istotne znaczenie ma także znajomoś ć orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego oraz sądów, przede wszystkim Sądu Najwyższego. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego publikowane są w Orzecznic- twie Trybunału Konstytucyjnego, natomiast Sądu Najwyższego w urzędowym zbiorze Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Zestawienia literatury i  orzecznictwa są również dostępne w  rozmaitych programach komputero- wych, zatem uzyskanie informacji typu bibliograficznego nie nastręcza obecnie większych trudnoś ci. § 1. Pojęcie prawa zobowiązań A. Uwagi wstępne 1 Prawo zobowiązań jest wyodrębnionym działem podstawowej gałęzi prawa pry- watnego, jaką jest prawo cywilne. Znaczenie prawa zobowiązań w ramach całoś ci systemu prawa cywilnego wynika z roli, jaką pełnią w życiu codziennym stosunki wy- miany dóbr i usług między podmiotami prawa cywilnego, reguluje ono bowiem obrót majątkowy między tymi podmiotami. Wymiana dóbr i usług jest zatem podstawowym przedmiotem prawa zobowiązań. Za przedmiot tego działu prawa cywilnego uznaje się jednak także m.in. ochronę dóbr ma- jątkowych, a nawet osobistych dóbr niemajątkowych jednostek i ich zespołów, ilekroć dobra te zostaną naruszone bez dostatecznego usprawiedliwienia. Wypada podkreś lić, że społeczne formy korzystania z dóbr majątkowych, w których wymiana dóbr i usług odgrywa tak istotną rolę, wymagają ochrony prawnej, która też niejednokrotnie może zmierzać do poś redniego przyczynienia się do efektywnoś ci samej wymiany. Wzrasta ponadto znaczenie instytucji, których celem jest zapewnienie, by – w miarę możnoś ci – każda szkoda poniesiona bez należytego usprawiedliwienia, a umniejszająca majątek danego podmiotu została naprawiona, by każde nieusprawiedliwione przesunięcie ma- jątkowe nie było obojętne z punktu widzenia cywilnoprawnego. B. Miejsce prawa zobowiązań i jego funkcja Prawo zobowiązań w systemie polskiego prawa cywilnego w ś wietle Kodeksu cy- wilnego i źródeł z nim związanych jest jednym z działów prawa majątkowego, podobnie jak prawo rzeczowe, prawo na dobrach niematerialnych i prawo spadkowe. 1. Prawo zobowiązań a prawo rzeczowe Co do podziału materii między prawem zobowiązań a prawem rzeczowym – jako działami prawa cywilnego majątkowego – rysuje się on stosunkowo wyraźnie, 2 3 § 1. Pojęcie prawa zobowiązań 17 jeżeli uwzględnić dwa kryteria: kryterium przedmiotu i  kryterium charakteru więzi prawnej charakterystycznej dla stosunków danego działu. Prawo rzeczowe normuje społeczne formy korzystania z dóbr majątkowych uznanych za rzeczy. Formy tego korzystania są ujmowane przez ustawę pod postacią praw pod- miotowych bezwzględnych – skutecznych erga omnes. Natomiast prawo zobowiązań normuje społeczne formy korzystania z wszelkich w ogóle dóbr (w tym także i rzeczy) i  usług o  wartoś ci majątkowej. Formy korzystania z  nich są ujmowane przez ustawę pod postacią praw podmiotowych względnych, skutecznych między ś ciś le oznaczonymi osobami (inter partes). W stosunku zobowiązaniowym uprawniony może żądać zacho- wania się zgodnego z jego uprawnieniem w zasadzie tylko od oznaczonego podmiotu i tylko ten podmiot ma obowiązek to uprawnienie respektować. W praktyce liczne stosunki prawne unormowane przez prawo rzeczowe i prawo zobo- wiązań często się uzupełniają i warunkują nawzajem. Sprzedaż rzeczy jako stosunek typu zobowiązaniowego przygotowuje w zasadzie przeniesie- nie własnoś ci ze  sprzedającego na kupującego, tj.  przygotowuje czynnoś ć typu rzeczowego. Z  punktu widzenia pojęć prawnych ustawa traktuje obie te kwestie rozłącznie. W  ś wietle sformułowań Kodeksu cywilnego sprzedawca zobowiązuje się przenieś ć własnoś ć rzeczy na kupującego (art. 535 k.c.) i już przez to samo powstaje zobowiązanie. Wykonaniem tego zo- bowiązania ma być dopiero samo przeniesienie własnoś ci, regulowane przez prawo rzeczowe. Podobnie kupujący – jedynie zobowiązuje się wobec kontrahenta do zapłaty ceny. Wykonaniem tego zobowiązania będzie akt zapłaty, tj. przeniesienia własnoś ci oznaczonych jednostek pie- niężnych na sprzedawcę. Powiązanie sprzedaży i przeniesienia własnoś ci sprzedanej rzeczy w ujęciu prawa rzeczowego według Kodeksu cywilnego jest silniejsze, albowiem uważa się, że sprzedaż ma z reguły jednocześ nie skutki rzeczowe (art. 155 § 1 k.c.). Od reguły tej istnieją jednak wyjątki. 2. Prawo zobowiązań a prawo na dobrach niematerialnych Podział materii między obu tymi działami jest przeprowadzony głównie ze wzglę- du na przedmiot i charakter unormowania. Prawa na dobrach niematerialnych (rozwinięte w czasach nam współczesnych), jak w szczególnoś ci prawo autorskie, pra- wo do wynalazku, wzoru i znaku towarowego, odnoszą się do osobnej kategorii dóbr i są unormowane w osobnych aktach ustawowych, bez względu na to, czy społeczne formy korzystania z tych dóbr są ukształtowane pod postacią praw podmiotowych bez- względnych czy względnych. 4 W  ramach obowiązującego u  nas porządku prawnego prawami na dobrach niematerialnych zajmują się: ustawa z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (tekst jedn. Dz.U. z 2006 r. Nr 90, poz. 631 ze zm.); ustawa z 30 czerwca 2000 r.– Prawo własnoś ci przemysłowej (tekst jedn. Dz.U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 ze zm.). 3. Prawo zobowiązań a prawo spadkowe Kryterium podziału materii prawa zobowiązań i prawa spadkowego stanowi cel, z punktu widzenia którego są unormowane stosunki prawne. Prawo zobowiązań normuje stosunki odnoszące się do wymiany dóbr i usług inter vivos. Prawo spadkowe normuje natomiast przejś cie praw majątkowych w  ogólnoś ci (bez względu na postać 5 6 7 18 Rozdział I. Wiadomoś ci wstępne tych praw), mortis causa, a więc odnosi się do przejś cia wszelkich praw majątkowych względnych i bezwzględnych z osób zmarłych na osoby żyjące. 4. Prawo zobowiązań a częś ć ogólna prawa cywilnego Stosunek wzajemny między tzw. częś cią ogólną prawa cywilnego i prawem zobo- wiązań wynika z roli, jaką spełniają przepisy częś ci ogólnej. Znajdują one zasto- sowanie we wszystkich działach prawa cywilnego, a więc i prawa zobowiązań — o ile nic innego w  tych działach nie postanowiono. Zawierają one również pewną liczbę najbardziej podstawowych zasad odnoszących się do wszystkich działów, jak np. zasad dotyczących stosowania i  interpretacji przepisów prawa lub umów, nadużycia prawa podmiotowego, czynnoś ci prawnych w ogólnoś ci, przedstawicielstwa, biegu terminów, przedawnienia roszczeń itd. Częś ć ogólna, w wyższym stopniu niż inne działy prawa cywilnego, stwarza podstawę do rozwijania pewnych ogólniejszych pojęć prawnych, do konstruowania ogólniejszych teorii przenikających całoś ć materii prawa cywilnego. 5. Prawo zobowiązań a prawo rodzinne Prawo rodzinne stanowi przedmiot osobnego unormowania ze względu na cha- rakter stosunków, których dotyczy (Kodeks rodzinny i opiekuńczy – tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.). Nie zmienia to faktu, że prawo rodzinne nadal jest jednym z działów prawa cywilnego. W regulowanych przez prawo rodzinne stosunkach przeważa element niemajątkowy, podczas gdy prawo zobowiązań ma na celu unormo- wanie stosunków w zasadzie wyłącznie majątkowych i niezwiązanych z więzią rodzin- ną uczestników tych stosunków. W prawie rodzinnym występuje niekiedy moment pod- porządkowania jednego podmiotu władzy drugiego (dzieci wobec rodziców, pupilów wobec opiekunów). Nie pozostaje to bez wpływu na sposób unormowania stosunków majątkowych. Natomiast w  prawie zobowiązań zasadą jest traktowanie uczestników stosunku zobowiązaniowego w taki sam sposób Z punktu widzenia teoretycznoprawnego prawo zobowiązań jako zespół norm praw- nych stanowi w zasadzie pewną całoś ć w sobie zamkniętą. Nie oznacza to jednak, że nie- które stosunki prawne typu zobowiązaniowego lub typowi temu pokrewne (np. z uwagi na względny charakter więzi prawnej) nie były unormowane w innych działach prawa cywilnego, a nawet w innych działach prawa w ogóle. Zob.  unormowanie w  prawie rzeczowym rozrachunków między właś cicielem i  posiadaczem rzeczy, z  których częś ć ma charakter zobowiązaniowy; unormowanie w  prawie autorskim kwestii tzw. umów wydawniczych; unormowanie w prawie spadkowym kwestii zapisów lub długów spadkowych; unormowanie w prawie rodzinnym kwestii zobowiązań małżonków na tle przepisów o ustrojach majątkowych małżeńskich; unormowanie w prawie wodnym kwestii odpowiedzialnoś ci za szkodę powstającą w związku z korzystaniem z zasobów wodnych itd. 8 W dziedzinie zobowiązań stosunkowo znaczna rola przypisywana jest swobodzie kształtowania stosunków odpowiadających woli zainteresowanych. Przeja- wia się ona w pierwszej kolejnoś ci w sferze stosunków umownych. Prawo obowiązujące stwarza i  w  tej materii pewne bariery. Są one na ogół nieliczne. Służą temu zresztą instytucje klauzul generalnych zarówno w dziedzinie objętej częś cią ogólną prawa cy- wilnego, jak i prawa zobowiązań.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Zobowiązania. Część ogólna
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: