Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00351 011031 15683052 na godz. na dobę w sumie
Zobowiązania. Pytania. Kazusy. Tablice. Testy. Wydanie 3 - ebook/pdf
Zobowiązania. Pytania. Kazusy. Tablice. Testy. Wydanie 3 - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron: 429
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8158-187-5 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Szybko i skutecznie przygotujesz się do egzaminu!

Pytania

Kazusy

Tablice

Testy

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Część A. Pytania egzaminacyjne Rozdział I. Zobowiązania – część ogólna Pytanie 1. Co to jest zobowiązanie, jak definiujemy to pojęcie? Zobowiązanie to stosunek prawny, w którym jedna ze stron, zwana wierzycie- lem, może żądać od drugiej strony, zwanej dłużnikiem, określonego zachowania się zwanego świadczeniem. Na dłużniku spoczywa obowiązek spełnienia tego świad- czenia (zob. art. 353 KC). W doktrynie przyjęło się opisywać konkretne zobowiązania przy użyciu kilku podstawowych pojęć: podmiotów (wierzyciel – podmiot uprawniony i dłużnik – podmiot zobowiązany), ich uprawnień i obowiązków (które łącznie określa się mianem treści zobowiązania; wierzytelności – uprawnienia wierzyciela, dług – obowiązki dłużnika) oraz świadczenia (przedmiotu zobowiązania). Na treść stosunku zobowiązaniowego składają się prawa i obowiązki stron. Wie- rzytelność to prawo podmiotowe, które przysługuje wierzycielowi. Służy ono do zaspokojenia interesów wierzyciela. Interes ten musi być zgodny z zasadami współ- życia społecznego i ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa podmioto- wego. Dług to obowiązki dłużnika wobec wierzyciela. Wykonanie tych obowiąz- ków służy zaspokojeniu interesu wierzyciela. Zgodnie z art. 354 § 1 KC dłużnik powinien wykonać zobowiązanie zgodnie z jego treścią i w sposób odpowiadający jego celowi społeczno-gospodarczemu oraz zasadom współżycia społecznego, a je- żeli istnieją w tym zakresie ustalone zwyczaje – także w sposób odpowiadający tym zwyczajom. W praktyce często można spotkać zobowiązania wzajemne. Są to świadczenia, w przypadku których strony stosunku prawnego są względem siebie jednocześnie dłużnikami i wierzycielami. Zobowiązania, wyd. 3, Repetytoria Becka Pytanie 1 2 Część A. Pytania egzaminacyjne Pytanie 2. Jakie są podziały zobowiązań? Zobowiązania możemy podzielić na: 1) polegające na działaniu (dłużnik nakazuje podjęcie określonych czynności, np. zapłata sumy pieniężnej) albo polegające na zaniechaniu (zakazuje dłużni- kowi podejmowania określonych czynności, a więc polega na powstrzymaniu się od nich); 2) pieniężne (przedmiotem świadczenia pieniężnego jest wartość wyrażona w określonych jednostkach pieniężnych. Polega ono na zapłacie sumy pienięż- nej, tj. przekazaniu z majątku dłużnika do majątku wierzyciela określonej ilości jednostek pieniężnych) i niepieniężne (jest to zobowiązanie, w którym świad- czenie dłużnika nie jest określone kwotą pieniężną. Przykładowo będzie to obo- wiązek wydania przedmiotu sprzedaży, obowiązek wydania przedmiotu najmu); 3) podzielne (zgodnie z art. 379 § 2 KC świadczenie podzielne może być spełnione częściami bez istotnej zmiany jego przedmiotu lub wartości, np. zapłata określo- nej kwoty) i niepodzielne (nie może być wykonane częściowo bez istotnej zmia- ny przedmiotu lub wartości świadczenia, np. oddanie samochodu do używania); 4) oznaczone co do gatunku (przedmiot świadczenia oznaczony jest co do gatunku, rodzajowo, np. sprzedaż 100 tulipanów) i oznaczone co do tożsamości (przed- miot świadczenia oznaczony jest co do tożsamości, indywidualnie, np. sprzedaż konkretnego samochodu); 5) rezultatu – obligations de resultat (polega na osiągnięciu ściśle określonego celu – np. umowa o dzieło) i starannego działania – obligations des moyens (działa- nie dłużnika jest ukierunkowane na osiągnięcie określonego celu, np. świadcze- nie lekarskie); 6) jednorazowe (np. spłata pożyczki; przeniesienie własności; wykonanie dzieła), ciągłe (polegają na pewnym stałym zachowaniu się dłużnika w ciągu z góry ozna- czonego lub nieoznaczonego czasu – np. dzierżawa, najem) i okresowe (polega- ją na cyklicznym, powtarzającym się w określonych odstępach czasu, spełnianiu świadczeń pieniężnych lub rzeczy zamiennych. Należy je odróżnić od poszcze- gólnych rat świadczenia jednorazowego. Raty są częścią jednolitego świadcze- nia, którego wielkość oznaczona została bez udziału czasu – zob. Radwański, Olejniczak, Zobowiązania, 2014, s. 50; np. sprzedaż na raty czy leasing). Pytanie 3. Jakie są źródła powstania zobowiązań? Źródłami zobowiązań są zdarzenia prawne, których skutkiem jest powstanie sto- sunku zobowiązaniowego między określonymi podmiotami. Zobowiązania mogą powstać z następujących zdarzeń: 1) z czynności prawnych (umowa; jednostronna czynność prawna); Pytania 2–3 Zobowiązania, wyd. 3, Repetytoria Becka Rozdział I. Zobowiązania – część ogólna 3 2) z aktów administracyjnych (indywidualny akt administracyjny wywołuje skut- ki cywilnoprawne, gdy wynikają one z ustawy, na podstawie której został on wy- dany – zob. Radwański, Olejniczak, Zobowiązania, 2014, s. 27); 3) z wyrządzenia szkody czynem niedozwolonym (zgodnie z art. 415 KC, kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę zobowiązany jest do jej naprawienia); 4) z bezpodstawnego wzbogacenia (zgodnie z art. 405 KC, kto bez podstawy praw- nej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości); 5) z innych zdarzeń, z którymi ustawa łączy skutek prawny w postaci powsta- nia zobowiązania (to zob. np. art. 752–757 KC dotyczący prowadzenia cudzych spraw bez zlecenia). Pytanie 4. Czym jest świadczenie? Świadczenie jest przedmiotem zobowiązania. Inaczej mówiąc, jest to zachowa- nie się dłużnika względem wierzyciela, zgodnie z treścią łączącego strony zo- bowiązania. Zachowanie dłużnika może polegać na działaniu lub na zaniechaniu. Aby można było wykonać świadczenie, należy ustalić jak dłużnik ma się zachować, tzn. co jest treścią świadczenia. Dokonać tego należy najpóźniej w chwili spełnie- nia świadczenia. Dodatkowo ważne jest, aby świadczenie było wykonalne w chwili jego spełnienia. W przypadku, gdy świadczenie nie nadawało się do wykonania od początku, to zobowiązanie takie w ogóle nie powstaje. Natomiast, gdy świadczenie w chwili powstania zobowiązania było możliwe do wykonania, a później stało się niewykonalne na skutek okoliczności, za które dłużnik nie ponosi odpowiedzialno- ści, zobowiązanie wygasa. W przypadku zaś gdy świadczenie stało się niemożliwe do wykonania na skutek okoliczności, za które dłużnik ponosi odpowiedzialność, zo- bowiązany jest on do odszkodowania na rzecz wierzyciela za świadczenie pierwotne. Pytanie 5. Czym jest odpowiedzialność dłużnika? Odpowiedzialność dłużnika to ujemne następstwa prawne, przewidziane dla tego podmiotu w związku ze ziszczeniem się pewnych, kwalifikowanych negatyw- nie przez system prawny zdarzeń (tak: Radwański, Olejniczak, Zobowiązania, 2014, s. 20). Wyróżnia się dwa rodzaje odpowiedzialności za dług: 1) odpowiedzialność osobistą – dłużnik odpowiada całym swoim majątkiem przy- szłym i teraźniejszym, czyli ogółem swoich aktywów majątkowych. Jest to odpo- wiedzialność nieograniczona. Wierzycielowi przysługuje uprawnienie do wska- zania sposobów egzekucji przeciwko dłużnikowi (art. 797 i 799 KPC). Odpowie- dzialność osobista może być ograniczona w następujący sposób: Zobowiązania, wyd. 3, Repetytoria Becka Pytania 4–5 4 Część A. Pytania egzaminacyjne a) odpowiedzialność zostaje ograniczona do pewnej wyodrębnionej masy ma- jątkowej, traktowanej w majątku dłużnika jako osobna całość (odpowiedzial- ność cum viribus patrimonii), np. art. 1030 zd. 1 KC, art. 41 KRO, b) dłużnik odpowiada całym swoim majątkiem, ale tylko do pewnej wysokości ograniczonej kwotowo, niezależnie od wysokości długu (odpowiedzialność pro viribus patrimonii), np. art. 554, 1031 § 2 zd. 1 KC; 2) odpowiedzialność rzeczową – jest niezależna od odpowiedzialności osobistej, chociaż może istnieć równocześnie z odpowiedzialnością osobistą tej samej oso- by. Odpowiedzialność rzeczowa powstaje w przypadku zabezpieczenia wie- rzytelności ograniczonym prawem rzeczowym w postaci zastawu lub hipoteki (art. 306 KC i art. 65 KWU). Wierzycielowi przysługuje prawo (o charakterze bezwzględnym) do bezpośredniego zaspokojenia się z obciążonej rzeczy. Ponosi ją każdoczesny właściciel rzeczy obciążonej, którym nie musi być dłużnik oso- bisty. Wierzyciel może realizować swoje uprawnienie z pierwszeństwem przed wierzycielami osobistymi dłużnika. Pytanie 6. Na czym polega zasada walutowości? W Polsce do 2009 r. świadczenie mogło być wyrażane i wykonywane jedy- nie w walucie polskiej. Od 24.1.2009 r. świadczenia pieniężne mogą być wyra- żane i wykonywane w walucie polskiej lub walucie obcej. Strony mają zatem możliwość określania wysokości świadczenia pieniężnego za pomocą dowolnej wa- luty. Dłużnikowi przysługuje uprawnienie do wykonania zobowiązania opiewają- cego na walutę obcą w walucie polskiej. Także w razie niespełnienia świadczenia w terminie uprawnienie to zachowuje wyłącznie dłużnik – nie nabywa go wierzy- ciel (zob. wyr. SN z 16.5.2012 r., III CSK 273/11, Legalis oraz P. Machnikowski, [w:] Gniewek, Machnikowski, Komentarz KC, 2014, s. 623, Nb 9). Przeliczenie wa- luty obcej na walutę polską odbywa się według kursu średniego ogłaszanego przez NBP z dnia wymagalności roszczenia. Od 8.9.2016 r. art. 358 KC uległ zmianie i brzmi: „§ 1. Jeżeli przedmiotem zo- bowiązania podlegającego wykonaniu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest suma pieniężna wyrażona w walucie obcej, dłużnik może spełnić świadczenie w walucie polskiej, chyba że ustawa, orzeczenie sądowe będące źródłem zobowią- zania lub czynność prawna zastrzega spełnienie świadczenia wyłącznie w walucie obcej. § 2. Wartość waluty obcej określa się według kursu średniego ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski z dnia wymagalności roszczenia, chyba że ustawa, orzeczenie sądowe lub czynność prawna zastrzega inaczej. § 3. Jeżeli dłużnik opóź- nia się ze spełnieniem świadczenia, wierzyciel może żądać spełnienia świadczenia w walucie polskiej według kursu średniego ogłaszanego przez Narodowy Bank Pol- ski z dnia, w którym zapłata jest dokonywana”. Pytanie 6 Zobowiązania, wyd. 3, Repetytoria Becka Rozdział I. Zobowiązania – część ogólna 5 Zmiana wprowadziła zawężenie zastosowania § 1 art. 358 KC jedynie do tych zobowiązań pieniężnych, które podlegają wykonaniu na terytorium RP. Najwięk- sza merytoryczna zmiana dotyczy ustanowienia opóźnienia, a nie jak dotąd zwłoki, przesłanką powstania po stronie wierzyciela uprawnienia do żądania przeliczenia długu po kursie z dnia zapłaty. Pytanie 7. Na czym polega zasada nominalizmu? Zgodnie z art. 3581 § 1 KC, jeżeli przedmiotem zobowiązania od chwili jego po- wstania jest suma pieniężna, spełnienie świadczenia następuje przez zapłatę sumy nominalnej, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Suma nominalna to kwota, na którą opiewa świadczenie w chwili powstania zobowiązania. Zasada no- minalizmu ma zastosowanie tylko do zobowiązań, których przedmiotem od chwi- li powstania była suma pieniężna. Zasada ta nie ma zastosowania do zobowiązań niepieniężnych, ale związana jest ze świadczeniami pieniężnymi. Pieniądz w tych świadczeniach nie występuje jako pierwotny przedmiot świadczenia wyrażonego jako określona suma pieniężna (przykładem takich świadczeń są np. odszkodowa- nia pieniężne za doznaną szkodę). Pytanie 8. Na czym polega waloryzacja? W przypadku, gdy w okresie od powstania zobowiązania do momentu jego wy- konania nastąpiła zmiana siły nabywczej pieniądza, to wierzyciel powinien otrzy- mać stosownie do tego – większą lub mniejszą sumę pieniędzy. Strony mogą zastrzec w umowie, że wysokość świadczenia pieniężnego zosta- nie ustalona według innego niż pieniądz miernika wartości (waloryzacja umow- na). W razie istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza po powstaniu zobowiązania, sąd może po rozważeniu interesów stron, zgodnie z zasadami współżycia społecz- nego, zmienić wysokość lub sposób spełnienia świadczenia pieniężnego chociażby były ustalone w orzeczeniu lub umowie (waloryzacja sądowa). Pytanie 9. Czym są odsetki? Odsetki są świadczeniem ubocznym i okresowym, występującym obok świad- czenia głównego. Są swoistego rodzaju wynagrodzeniem za korzystanie z pieniędzy lub rzeczy oznaczonych co do gatunku, są ustalone w zależności od wartości oraz czasu korzystania z cudzych pieniędzy lub rzeczy. Zgodnie z art. 359 § 1 KC odsetki należą się tylko wtedy, gdy to wynika z czynności prawnej albo z ustawy, z orzecze- nia sądu lub z decyzji innego właściwego organu. Odsetki są płatne co roku z dołu, Zobowiązania, wyd. 3, Repetytoria Becka Pytania 7–9 6 Część A. Pytania egzaminacyjne a jeżeli termin płatności sumy pieniężnej jest krótszy niż rok – jednocześnie z zapła- tą tej sumy. W taki sposób są płatne odsetki w przypadku braku odmiennego zastrze- żenia przez strony zobowiązania, co do płatności odsetek. Jeżeli wysokość odsetek nie jest w inny sposób określona, należą się odsetki ustawowe w wysokości rów- nej sumie stopy referencyjnej NBP i 3,5 punktów procentowych. Maksymalna wy- sokość odsetek wynikających z czynności prawnej nie może w stosunku rocznym przekraczać dwukrotności wysokości odsetek ustawowych (odsetki maksymalne). W przypadku, gdy wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej przekra- cza wysokość odsetek maksymalnych, należą się odsetki maksymalne. Odsetki jako świadczenie okresowe przedawniają się z upływem 3 lat (zob. art. 118 KC). Jednak- że koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata. Trzyletni termin przedaw- nienia odsetek jest terminem ogólnym i ma zastosowanie, jeśli przepis szczególny nie stanowi inaczej. Sąd Najwyższy w uchw. SN (7) z 26.1.2005 r. (III CZP 42/04, OSN 2005, Nr 9, poz. 149) uznał, że roszczenie o odsetki za opóźnienie przedawnia się najpóźniej z chwilą przedawnienia się roszczenia głównego. Wskazać należy, że bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie o zapłatę odsetek stało się wymagalne (zob. art. 120 KC). Pytanie 10. Na czym polega zakaz anatocyzmu? Zakaz anatocyzmu polega na wyłączeniu możliwości pobierania odsetek od za- ległych odsetek. Od zakazu tego przewidziano jednak wyjątki. Zgodnie z art. 482 § 1 i 2 KC, zakaz anatocyzmu nie ma zastosowania w następujących przypadkach: 1) od zaległych odsetek można żądać odsetek za opóźnienie od chwili wytoczenia o nie powództwa (zob. też wyr. SN z 1.10.1998 r., I CKN 782/97, Legalis); 2) jeśli po powstaniu zaległości strony zgodziły się na doliczenie zaległych odsetek od dłużnej sumy; 3) udzielania długoterminowego kredytu przez instytucję finansową. Pytanie 11. Na czym polega odpowiedzialność odszkodowawcza? Odpowiedzialność odszkodowawcza powstaje w wyniku określonych zdarzeń, z którymi dany przepis wiąże obowiązek naprawienia szkody. Osobą odpowiedzial- ną za naprawienie szkody jest dłużnik, natomiast poszkodowany to wierzyciel. Do przesłanek powstania odpowiedzialności zalicza się: 1) zaistnienie zdarzenia, z którym norma prawna łączy obowiązek naprawienia szkody; 2) powstanie szkody; 3) związek przyczynowy pomiędzy zdarzeniem a szkodą. Pytania 10–11 Zobowiązania, wyd. 3, Repetytoria Becka Rozdział I. Zobowiązania – część ogólna 7 Pytanie 12. Jakie są zasady odpowiedzialności odszkodowawczej? Odpowiedzialność odszkodowawczą można ponieść na zasadzie: 1) winy; 2) ryzyka; 3) słuszności; 4) gwarancyjno-repartycyjnej. Ad 1) Kto ze swojej winy wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej na- prawienia (art. 415 KC). Zawinione zachowanie może polegać na działaniu, jak i na zaniechaniu. W momencie wykazania przez dłużnika, że nie ponosi on winy za po- wstanie szkody zostaje on zwolniony z odpowiedzialności (ekskulpacja). Osoba prawna jest obowiązana do naprawienia szkody wyrządzonej z winy jej organu. Natomiast za szkodę wyrządzoną przez niezgodne z prawem działanie lub zanie- chanie przy wykonywaniu władzy publicznej ponosi odpowiedzialność Skarb Pań- stwa lub jednostka samorządu terytorialnego lub inna osoba prawna wykonująca tę władzę z mocy prawa. Jeżeli wykonywanie zadań z zakresu władzy publicznej zle- cono, na podstawie porozumienia, jednostce samorządu terytorialnego albo innej osobie prawnej, solidarną odpowiedzialność za wyrządzoną szkodę ponosi ich wy- konawca oraz zlecająca je jednostka samorządu terytorialnego albo Skarb Państwa. Ad 2) Odpowiedzialność na zasadzie ryzyka jest niezależna od winy. Dłużnik odpowiada za sam skutek. Ten, kto eksploatuje pewne niebezpieczne dla otoczenia urządzenia lub posługuje się dla realizacji swoich interesów podległymi mu osoba- mi, powinien ponosić odpowiedzialność za szkody stąd wynikłe dla innych osób, chociażby on sam winy nie ponosił (zob. Radwański, Olejniczak, Zobowiązania, 2014, s. 86). Przykłady odpowiedzialności na zasadzie ryzyka: 1) za szkodę wyrządzoną wyrzuceniem, wylaniem lub spadnięciem jakiegokolwiek przedmiotu z pomieszczenia jest odpowiedzialny ten, kto pomieszczenie zajmu- je, chyba że szkoda nastąpiła wskutek siły wyższej albo wyłącznie z winy po- szkodowanego lub osoby trzeciej, za którą zajmujący pomieszczenie nie ponosi odpowiedzialności i której działaniu nie mógł zapobiec (art. 433 KC); 2) za szkodę wyrządzoną przez zawalenie się budowli lub oderwanie się jej części odpowiedzialny jest samoistny posiadacz budowli, chyba że zawalenie się bu- dowli lub oderwanie się jej części nie wynikło ani z braku utrzymania budowli w należytym stanie, ani z wady w budowie (art. 434 KC); 3) prowadzący na własny rachunek przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany w ruch za pomocą sił przyrody (pary, gazu, elektryczności, paliw płynnych itp.) pono- si odpowiedzialność za szkodę na osobie lub mieniu, wyrządzoną komukolwiek przez ruch przedsiębiorstwa lub zakładu, chyba że szkoda nastąpiła wskutek siły Zobowiązania, wyd. 3, Repetytoria Becka Pytanie 12 8 Część A. Pytania egzaminacyjne wyższej albo wyłącznie z winy poszkodowanego lub osoby trzeciej, za którą nie ponosi odpowiedzialności (art. 435 § 1 KC); 4) odpowiedzialność ponosi również samoistny posiadacz mechanicznego środka komunikacji poruszanego za pomocą sił przyrody. Jednakże, gdy posiadacz sa- moistny oddał środek komunikacji w posiadanie zależne, odpowiedzialność po- nosi posiadacz zależny. W razie zderzenia się mechanicznych środków komuni- kacji poruszanych za pomocą sił przyrody wymienione osoby mogą wzajemnie żądać naprawienia poniesionych szkód tylko na zasadach ogólnych. Również tyl- ko na zasadach ogólnych osoby te są odpowiedzialne za szkody wyrządzone tym, których przewożą z grzeczności (art. 436 § 1 i 2 KC). Ad 3) Zasada słuszności znajduje zastosowanie w przypadku, gdy odpowiedzial- ność podmiotu uzasadniają zasady współżycia społecznego. Zgodnie z art. 4172 KC, jeżeli przez zgodne z prawem wykonywanie władzy publicznej została wyrządzo- na szkoda na osobie, poszkodowany może żądać całkowitego lub częściowego jej naprawienia oraz zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę, gdy okolicz- ności, a zwłaszcza niezdolność poszkodowanego do pracy lub jego ciężkie położe- nie materialne, wskazują, że wymagają tego względy słuszności. Artykuł 428 KC wskazuje, że gdy sprawca z powodu wieku albo stanu psychicznego lub cielesne- go nie jest odpowiedzialny za szkodę, a brak jest osób zobowiązanych do nadzo- ru albo gdy nie można od nich uzyskać naprawienia szkody, poszkodowany może żądać całkowitego lub częściowego naprawienia szkody od samego sprawcy, jeże- li z okoliczności, a zwłaszcza z porównania stanu majątkowego poszkodowanego i sprawcy, wynika, że wymagają tego zasady współżycia społecznego. Na zasadzie słuszności odpowiada również ten, kto zwierzę chowa albo się nim posługuje, jest on obowiązany do naprawienia wyrządzonej przez nie szkody niezależnie od tego, czy było pod jego nadzorem, czy też zabłąkało się lub uciekło, chyba że ani on, ani osoba, za którą ponosi odpowiedzialność, nie ponoszą winy. Chociaż osoba, która zwierzę chowa lub się nim posługuje, nie była odpowiedzialna według przepisów § 1 art. 431 KC, poszkodowany może od niej żądać całkowitego lub częściowego naprawienia szkody, jeżeli z okoliczności, a zwłaszcza z porównania stanu mająt- kowego poszkodowanego i tej osoby wynika, że wymagają tego zasady współżycia społecznego. Ad 4) Zasada gwarancyjno-repartycyjna ma zastosowanie szczególnie w stosun- kach ubezpieczeniowych. Pojawia się ona w KC, a zwłaszcza w przepisach szcze- gólnych dotyczących prawa ubezpieczeniowego, jako współuczestnictwo potencjal- nych sprawców szkód i osób nimi zagrożonych w tworzeniu ogólnego funduszu, z którego wypłaca się odpowiednie odszkodowania. Jest to odpowiedzialność za sam skutek. Ma charakter gwarancyjny i w zasadzie niemożliwe jest jej wyłączenie. Pytanie 12 Zobowiązania, wyd. 3, Repetytoria Becka Rozdział I. Zobowiązania – część ogólna 9 Pytanie 13. Przedstaw pojęcie i rodzaje szkody. Szkoda jest podstawową przesłanką odpowiedzialności. Szkoda to wszelkie uszczerbki w dobrach lub interesach prawnie chronionych, których poszkodowany doznał wbrew swej woli. Rodzaje szkód: 1) szkoda majątkowa polega na powstaniu uszczerbku w majątku poszkodowa- nego. Rekompensatę stanowi odszkodowanie. Na szkodę majątkową składają się: strata (damnum emergens) oraz utracone korzyści (lucrum cessans). Stra- ta obejmuje rzeczywiście poniesiony uszczerbek w majątku poszkodowanego (może polegać zarówno na pomniejszeniu aktywów, jak i powiększeniu pasy- wów). Natomiast utracone korzyści to uszczerbek polegający na utracie korzyści w majątku poszkodowanego, które poszkodowany mógłby uzyskać, gdyby nie doszło do zdarzenia; 2) szkoda niemajątkowa określana jako krzywda. Jako krzywdę rozumie się ujem- ne przeżycia fizyczne oraz psychiczne wywołane zdarzeniem, które jest źródłem szkody. Rekompensatę stanowi zadośćuczynienie; 3) szkoda na osobie powstaje przez naruszenie dóbr osobistych poszkodowanego. Może to być szkoda zarówno majątkowa, jak i krzywda; 4) szkoda na mieniu dotyczy bezpośredniego uszczerbku majątku poszkodowane- go. Może być tylko majątkowa; 5) szkoda powstała w granicach ujemnego interesu umowy to szkoda powstała w wyniku niedojścia zamierzonej umowy do skutku; 6) szkoda powstała w granicach dodatniego interesu umowy to szkoda po- wstała w wyniku niewykonania lub nienależytego wykonania umowy. Zgodnie z art. 471 KC dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewy- konania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowie- dzialności nie ponosi. Pytanie 14. W jaki sposób ustala się wysokość szkody? Do ustalenia wysokości szkody stosuje się metodę różnicową (dyferencyjną). Polega ona na porównaniu rzeczywistego stanu majątku poszkodowanego po zda- rzeniu ze stanem majątku jaki istniałby, gdyby do zdarzenia nie doszło. Przy okre- ślaniu straty dochodzi do porównania stanu majątku przed i po zdarzeniu, natomiast przy określaniu utraconych korzyści dochodzi do porównania stanu majątku istnie- jącego po nastąpieniu zdarzania a hipotetycznym stanem majątku jaki byłby, gdyby do zdarzenia nie doszło. Zobowiązania, wyd. 3, Repetytoria Becka Pytania 13–14 10 Część A. Pytania egzaminacyjne Pytanie 15. Czym jest związek przyczynowy? Przez pojęcie związku przyczynowego rozumie się związek, jaki istnieje mię- dzy zdarzeniem, z którego szkoda wynikła, a doznaną przez poszkodowanego szko- dą. Związek przyczynowy wyznacza granice odpowiedzialności, tzn. ma wpływ na wielkość odszkodowania. Zgodnie z art. 361 § 1 KC zobowiązany do odszkodowa- nia ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniecha- nia, z którego szkoda wynikła (adekwatny związek przyczynowy). W powyższych granicach, w braku odmiennego przepisu ustawy lub postanowienia umowy, napra- wienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono (art. 361 § 2 KC). Pytanie 16. Jak ustala się wysokość odszkodowania? Zasadą jest, że wysokość odszkodowania powinna odpowiadać wysokości szkody. Odszkodowanie nie może przekraczać wysokości wyrządzonej szkody. Przy określa- niu wysokości odszkodowania należy brać pod uwagę następujące okoliczności: 1) przyczynienie się poszkodowanego – jeżeli poszkodowany przyczynił się do powstania lub zwiększenia szkody, obowiązek jej naprawienia ulega odpowied- niemu zmniejszeniu stosownie do okoliczności, a zwłaszcza do stopnia winy obu stron (art. 362 KC). Przy przyczynieniu się poszkodowanego należy uwzględnić stopień winy obu stron. W doktrynie wyróżnia się cztery stanowiska: a) o przyczynieniu się poszkodowanego mówi się, gdy jego zachowanie pozo- staje w adekwatnym związku przyczynowym ze szkodą, b) o przyczynieniu się poszkodowanego mówi się, gdy jego zachowanie pozo- staje w adekwatnym związku przyczynowym ze szkodą i dodatkowo jego za- chowanie było obiektywnie nieprawidłowe, c) o przyczynieniu się poszkodowanego mówi się, gdy jego zachowanie pozo- staje w adekwatnym związku przyczynowym ze szkodą i dodatkowo zacho- wanie poszkodowanego było zawinione, d) o przyczynieniu się poszkodowanego mówi się, gdy jego zachowanie pozo- staje w adekwatnym związku przyczynowym ze szkodą i dodatkowo należy brać pod uwagę na jakiej podstawie ponoszona jest odpowiedzialność – jeśli na zasadzie winy należy również stwierdzić winę poszkodowanego; jeśli na zasadzie ryzyka bądź słuszności wystarczy obiektywna nieprawidłowość za- chowania się poszkodowanego; 2) compensatio lucri cum damno – jeśli ze zdarzenia, z którego wynikła szkoda poszkodowany odniósł korzyść majątkową, do ustalenia wysokości odszkodo- wania należy dokonać skompensowania tych dwóch pozycji. Warunkiem jest, aby korzyść pozostawała w adekwatnym związku przyczynowym ze zdarzeniem (zob. Witczak, Kawałko, Zobowiązania, s. 46); Pytania 15–16 Zobowiązania, wyd. 3, Repetytoria Becka Rozdział I. Zobowiązania – część ogólna 11 3) inne wynikające z ustawy ograniczenia obowiązku naprawienia szkody – obowiązek naprawienia szkody może być ograniczony: a) z mocy przepisów szczególnych (np. art. 788 § 1, art. 801 § 1, art. 824 § 1 KC), b) postanowieniami umowy – strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego, c) jeżeli ze względu na stan majątkowy poszkodowanego lub osoby odpowie- dzialnej za szkodę wymagają takiego ograniczenia zasady współżycia spo- łecznego (w stosunkach między osobami fizycznymi). Pytanie 17. Jakie są sposoby naprawienia szkody? Naprawienie szkody powinno nastąpić, według wyboru poszkodowanego, bądź przez przywrócenie stanu poprzedniego, bądź przez zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej. Jednakże, gdyby przywrócenie stanu poprzedniego było niemożliwe albo gdyby pociągało za sobą dla zobowiązanego nadmierne trudności lub koszty, roszczenie poszkodowanego ogranicza się do świadczenia w pieniądzu. Jeżeli na- prawienie szkody ma nastąpić w pieniądzu, wysokość odszkodowania powinna być ustalona według cen z daty ustalenia odszkodowania, chyba że szczególne okolicz- ności wymagają przyjęcia za podstawę cen istniejących w innej chwili. Pytanie 18. Zdefiniuj pojęcie umowy. Przez umowę należy rozumieć zgodne oświadczenie woli dwóch lub więcej stron, które mają zamiar doprowadzić do powstania, zmiany lub ustania sto- sunku prawnego. Zgodnie z art. 353 KC zobowiązanie polega na tym, że wierzyciel może żądać od dłużnika świadczenia, a dłużnik powinien świadczenie spełnić. Świadczenie może polegać na działaniu albo na zaniechaniu (tzw. umowa zobowiązująca). Wyróżnić jeszcze należy umowę rozporządzającą, która polega na przeniesieniu, obciążeniu, ograniczeniu lub zniesieniu prawa podmiotowego. Pytanie 19. Jakie można wyróżnić rodzaje umów? Wyróżniamy następujące rodzaje umów: 1) jednostronnie i dwustronnie zobowiązujące – umowa jednostronnie zobowią- zująca nakłada obowiązek świadczenia tylko na jedną stronę umowy; umowa dwustronnie zobowiązująca nakłada obowiązek świadczenia na wszystkie strony umowy; Zobowiązania, wyd. 3, Repetytoria Becka Pytania 17–19 12 Część A. Pytania egzaminacyjne 2) wzajemne – jest to umowa dwustronnie zobowiązująca. Umowa jest wzajemna, gdy obie strony zobowiązują się w taki sposób, że świadczenie jednej z nich ma być odpowiednikiem świadczenia drugiej (art. 487 § 2 KC); 3) zobowiązujące, rozporządzające i o podwójnym skutku – zgodnie z art. 353 KC zobowiązanie polega na tym, że wierzyciel może żądać od dłużnika świadczenia, a dłużnik powinien świadczenie spełnić. Świadczenie może polegać na działaniu albo na zaniechaniu (tzw. umowa zobowiązująca); umowa rozporządzająca, po- lega na przeniesieniu, obciążeniu, ograniczeniu lub zniesieniu prawa podmioto- wego; umowa o podwójnym skutku jest to umowa zobowiązująca do rozporzą- dzenia wywołująca skutek rozporządzający (zob. art. 155 § 1 KC); 4) kauzalne i abstrakcyjne – kryterium podziału na umowy kauzalne i abstrakcyj- ne jest zależność skuteczności czynności prawnej od istnienia i prawidłowości kauzy. Zasadą są czynności prawne kauzalne. Ważność takiej umowy kauzalnej zależy od istnienia prawidłowości kauzy. Wyróżnia się różnego rodzaju kauzy: causa solvendi – celem dokonanego przysporzenia jest zwolnienie się z obowiąz- ku ciążącego na osobie dokonującej przysporzenia, na przykład zapłata długu; causa obligandi vel aquirendi – celem jest nabycie prawa lub jakiejś korzyści majątkowej (np. umowa sprzedaży); causa donandi – dokonuje przysporzenia bez uzyskania ekwiwalentu (np. umowa darowizny); causa cavendi – występuje przy czynnościach zabezpieczających typu ustanowienie zastawu, hipoteki, za- bezpieczenie wierzytelności. Czynności prawne abstrakcyjne stanowią wyjątek. Ich ważność nie zależy od ustalenia, dlaczego nastąpiło określone przysporzenie. Ta czynność prawna odrywa się od swojej kauzy. Przykładem czynności prawnej oderwanej jest weksel; 5) konsensualne i realne – zasadą jest konsensualność umów. Umowy konsen- sualne to umowy, które dochodzą do skutku przez samo złożenie zgodnych oświadczeń woli i z chwilą ich złożenia. Nie jest potrzebne dokonywanie dodat- kowych czynności (np. umowa sprzedaży nieruchomości). W przypadku czyn- ności prawnych realnych, żeby stały się one skuteczne, konieczne jest dokona- nie jeszcze jakichś czynności, np. przeniesienie faktycznego władztwa nad rze- czą albo dokonanie wpisu mającego charakter konstytutywny do właściwego re- jestru (np. przechowanie); 6) odpłatne i nieodpłatne – kryterium przy określaniu tych umów jest to, czy stro- na dokonująca czynności otrzymuje lub ma otrzymać w zamian korzyść mająt- kową stanowiącą ekwiwalent dokonanego przysporzenia. Większość umów ma charakter odpłatny (np. umowa sprzedaży). Przykładem umów nieodpłatnych, tzw. pod tytułem darmym są darowizny, użyczenie. Strony mogą zdecydować czy umowa będzie odpłatna czy nieodpłatna, np. umowa zlecenia; 7) losowe – są to umowy, w której istnienie lub rozmiar świadczenia zależy od przy- padku. W umowach losowych istotny jest element niepewności (np. umowa gry lub zakładu); Pytanie 19 Zobowiązania, wyd. 3, Repetytoria Becka
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Zobowiązania. Pytania. Kazusy. Tablice. Testy. Wydanie 3
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: