Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00396 008775 10454357 na godz. na dobę w sumie
Zrozum mnie, proszę. Charaktery i typy temperamentów. - książka
Zrozum mnie, proszę. Charaktery i typy temperamentów. - książka
Autor: , Liczba stron: 232
Wydawca: Sensus Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-246-1710-4 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> psychologia i filozofia >> komunikacja międzyludzka
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Keirsey zaadaptował teorię typów psychologicznych Junga oraz założenia pionierskiej, ale już szeroko wykorzystywanej metody oceny typów osobowości Isabel Myers z 1955 roku i na tej podstawie rozwinął swoją praktykę kliniczną. Książka Zrozum mnie, proszę. Charaktery i typy temperamentów dostarcza narzędzi, które pozwalają w pełni wykorzystać typologie Junga i Myers.
Dr Stephen Montgomery, redaktor Prometheus Nemesis Books
Odłóż swoje dłuto. Pozwól innym być sobą. Doceń otaczających Cię ludzi.
David Keirsey

Ludzkość to niezwykły zbiór indywidualności. Każdy człowiek posiada swoje pragnienia, motywacje, cele, wartości, potrzeby i kaprysy. Postrzega świat na własny, niepowtarzalny sposób. Czasem może Cię irytować fakt, że ludzie wokół tak bardzo różnią się od Ciebie, i pewnie zdarza się, że starasz się narzucić innym swoje zasady. Jednak próby zmieniania ludzi są z góry skazane na porażkę i w rezultacie przynoszą więcej szkód niż pożytku.

Chcesz zostać współczesnym Pigmalionem? Cóż, to zadanie kuszące i zarazem karkołomne. Zanim przystąpisz do realizacji tego ambitnego planu, zastanów się, czy świat rzeczywiście byłby tak ciekawym miejscem, gdyby wszyscy byli do siebie podobni? Proponujemy Ci zacząć od dokładnego poznania siebie, a gdy już posiądziesz tę wiedzę, zaoferujemy Ci spojrzenie na świat z perspektywy osoby o całkowicie odmiennej osobowości. Strona po stronie odsłonimy przed Tobą nowy, nieznany i fascynujący świat ludzkich charakterów.

Autorzy tej książki są specjalistami w dziedzinie zaburzeń zachowania oraz licencjonowanymi terapeutami związanymi z Uniwersytetem Stanowym Kalifornii, wydział w Fullerton. Podważając teorię dorastania Freuda oraz poglądy innych znanych klasyków, w tym Maslowa, Ericksona, Sheeheya, Levinsona, twierdzą, że nie każdy człowiek przechodzi przez te same fazy rozwoju.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Zrozum mnie, proszê. Charaktery i typy temperamentów. Autor: David Keirsey, Marilyn Bates T³umaczenie: Marcin Machnik ISBN: 978-83-246-1710-4 Tytu³ orygina³u: Please Understand Me: Character and Temperament Types Format: A5, stron: 232 Keirsey zaadaptowa³ teoriê typów psychologicznych Junga oraz za³o¿enia pionierskiej, ale ju¿ szeroko wykorzystywanej metody oceny typów osobowoœci Isabel Myers z 1955 roku i na tej podstawie rozwin¹³ swoj¹ praktykê kliniczn¹. Ksi¹¿ka Zrozum mnie, proszê. Charaktery i typy temperamentów dostarcza narzêdzi, które pozwalaj¹ w pe³ni wykorzystaæ typologie Junga i Myers. Dr Stephen Montgomery, redaktor Prometheus Nemesis Books Od³ó¿ swoje d³uto. Pozwól innym byæ sob¹. Doceñ otaczaj¹cych Ciê ludzi. David Keirsey Ludzkoœæ to niezwyk³y zbiór indywidualnoœci. Ka¿dy cz³owiek posiada swoje pragnienia, motywacje, cele, wartoœci, potrzeby i kaprysy. Postrzega œwiat na w³asny, niepowtarzalny sposób. Czasem mo¿e Ciê irytowaæ fakt, ¿e ludzie wokó³ tak bardzo ró¿ni¹ siê od Ciebie, i pewnie zdarza siê, ¿e starasz siê narzuciæ innym swoje zasady. Jednak próby zmieniania ludzi s¹ z góry skazane na pora¿kê i w rezultacie przynosz¹ wiêcej szkód ni¿ po¿ytku. Chcesz zostaæ wspó³czesnym Pigmalionem? Có¿, to zadanie kusz¹ce i zarazem karko³omne. Zanim przyst¹pisz do realizacji tego ambitnego planu, zastanów siê, czy œwiat rzeczywiœcie by³by tak ciekawym miejscem, gdyby wszyscy byli do siebie podobni? Proponujemy Ci zacz¹æ od dok³adnego poznania siebie, a gdy ju¿ posi¹dziesz tê wiedzê, zaoferujemy Ci spojrzenie na œwiat z perspektywy osoby o ca³kowicie odmiennej osobowoœci. Strona po stronie ods³onimy przed Tob¹ nowy, nieznany i fascynuj¹cy œwiat ludzkich charakterów. • Klasyfikator temperamentu Keirseya - poznaj siebie, zrozum innych. • Cztery typy temperamentu - wp³yw osobowoœci na ¿yciowe wybory. • Temperament w zwi¹zkach - prawdziwa to¿samoœæ Twojego partnera. • Temperament u dzieci - rozwój dziecka o okreœlonej osobowoœci. • Temperament w przywództwie - zachowania mened¿erów i nauczycieli. Autorzy tej ksi¹¿ki s¹ specjalistami w dziedzinie zaburzeñ zachowania oraz licencjonowanymi terapeutami zwi¹zanymi z Uniwersytetem Stanowym Kalifornii, wydzia³ w Fullerton. Podwa¿aj¹c teoriê dorastania Freuda oraz pogl¹dy innych znanych klasyków, w tym Maslowa, Ericksona, Sheeheya, Levinsona, twierdz¹, ¿e nie ka¿dy cz³owiek przechodzi przez te same fazy rozwoju. SPIS TRE¥CI I Róĝne instrumenty i róĝni muzycy ...................................... 5 II Cztery temperamenty ......................................................... 35 III Temperament w zwiÈzkach ................................................ 79 IV Temperament u dzieci ..................................................... 111 V Temperament w przywództwie ........................................ 143 Dodatek: SzesnaĂcie typów ENFJ .............................................................................................181 INFJ ..............................................................................................184 ENFP ............................................................................................186 INFP .............................................................................................189 ENTJ .............................................................................................192 INTJ ..............................................................................................194 ENTP ............................................................................................197 INTP .............................................................................................200 ESTJ .............................................................................................202 ISTJ ...............................................................................................203 ESFJ ..............................................................................................206 ISFJ ...............................................................................................208 ESTP .............................................................................................210 ESFP .............................................................................................212 ISTP ..............................................................................................214 ISFP ..............................................................................................219 Bibliografia ............................................................................. 223 I RÓ¿NE INSTRUMENTY I RÓ¿NI MUZYCY JeĂli mamy róĝne pragnienia, proszÚ, staraj siÚ nie wmawiaÊ mi, ĝe moje sÈ zïe. JeĂli wierzÚ w coĂ innego niĝ Ty, zastanów siÚ, zanim zaczniesz mnie po- prawiaÊ. JeĂli na to samo zdarzenie reagujÚ bardziej lub mniej emocjonalnie niĝ Ty, staraj siÚ nie wymagaÊ ode mnie, abym zmieniï swoje odczucia. Niezaleĝnie od tego, czy zachowujÚ siÚ w sposób zgodny z Twoim stylem dziaïania, czy nie, pozwól mi byÊ sobÈ. Nie proszÚ CiÚ — przynajmniej nie w tej chwili — ĝebyĂ mnie zrozumiaï. To bÚdzie moĝliwe dopiero wówczas, gdy bÚdziesz skïonny do rezygnacji z próby zrobienia ze mnie swojej kopii. ByÊ moĝe jestem TwojÈ maïĝonkÈ lub maïĝonkiem, rodzicem, dzieckiem, przyjacielem lub kolegÈ. JeĂli uznasz moje pragnienia, emocje, przekonania lub zachowania za dopuszczalne, tym samym otworzysz siÚ na mnie. Moĝe dziÚki temu pewnego dnia stwierdzisz, ĝe mój sposób bycia nie jest aĝ tak bïÚdny, a w koñcu moĝe zaczniesz go postrzegaÊ jako wïaĂciwy — dla mnie. Tolerancja jest pierwszym krokiem do zrozumienia. Nie chodzi o to, ĝebyĂ uznaï, iĝ mój sposób bycia jest dobry dla Ciebie, lecz ĝebyĂ przestaï odczuwaÊ zirytowanie lub rozczarowanie moim pozornym rozkapryszeniem. A jeĂli mnie zrozumiesz, byÊ moĝe docenisz to, co nas róĝni, i — daleki od prób dokonywania zmian — zaczniesz chroniÊ, a nawet pielÚgnowaÊ te róĝnice. 6 ZROZUM MNIE, PROSZ}. CHARAKTERY I TYPY TEMPERAMENTÓW GïównÈ tezÈ tej ksiÈĝki jest to, ĝe ludzie siÚ od siebie róĝniÈ i niezaleĝnie od tego, jak bardzo bÚdziesz kogoĂ krytykowaÊ, i tak go nie zmienisz. ZresztÈ nie ma ĝadnego powodu, ĝeby to robiÊ, poniewaĝ odmiennoĂci sÈ czymĂ dobrym, a nie zïym. Róĝnice miÚdzy luděmi sÈ zasadnicze. PragnÈ oni skrajnie odmiennych rze- czy: majÈ najrozmaitsze motywacje, cele, zamierzenia, wartoĂci, potrzeby, kaprysy i ĝÈdze. Nie ma nic bardziej fundamentalnego. RóĝniÈ siÚ teĝ w in- nych kwestiach: inaczej myĂlÈ, postrzegajÈ, formuïujÈ wnioski, doĂwiadczajÈ, rozumujÈ, pojmujÈ i snujÈ refleksje. OczywiĂcie kaĝdy czïowiek ma takĝe inne sposoby zachowania i odczuwania, poniewaĝ wynikajÈ one z pragnieñ i przekonañ. JeĂli tylko spojrzysz uwaĝniej, bez trudu dostrzeĝesz ogrom róĝnic miÚdzy luděmi. Dokïadniej rzecz ujmujÈc, chodzi o te odmiennoĂci w zachowaniach i postawach, które w kaĝdym z nas wywoïujÈ podobnÈ reakcjÚ. WidzÈc, ĝe ktoĂ zachowuje siÚ inaczej niĝ my, dochodzimy do wniosku, ĝe róĝnice w zachowaniu rzeczywiĂcie istniejÈ, ale sÈ to po prostu tymczasowe przejawy szaïu, niegodziwoĂci, gïupoty lub choroby. Innymi sïowy, czyjeĂ odmienne zachowanie jesteĂmy skïonni przypisaÊ jakimĂ wadom lub dolegliwoĂciom. Dochodzimy wiÚc do wniosku, ĝe powinniĂmy — przynajmniej wobec naj- bliĝszych nam osób — korygowaÊ wady. Lecz próba zrobienia z ludzi swoich kopii to dziaïanie na podobieñstwo mitycznego Pigmaliona. Na szczÚĂcie jest to niemoĝliwe. Rzeěbienie ludzi na wïasnÈ modïÚ jest z góry skazane na poraĝkÚ. Ludzie nie mogÈ zmieniÊ swojego temperamentu, nie- zaleĝnie od tego, w jakim stopniu i w jaki sposób bÚdziemy tego wymagaÊ. Temperament jest naturalny, wrodzony i trwaïy. To tak, jakbyĂ chciaï zmusiÊ wÚĝa, ĝeby siÚ poïknÈï. ¿Èdanie, ĝeby ktoĂ zmodyfikowaï swój temperament i zaczÈï inaczej myĂleÊ lub czego innego pragnÈÊ, jest ĝÈdaniem rzeczy nie- moĝliwej, poniewaĝ aby zmieniÊ myĂlenie i potrzeby, musisz zmieniÊ my- Ălenie i potrzeby. Nie jesteĂ w stanie zmieniÊ temperamentu. Pewne zmiany sÈ oczywiĂcie moĝliwe, lecz sÈ to jedynie wypaczenia i znie- ksztaïcenia na powierzchni temperamentu. Spiïuj kïy lwa, a nie uzyskasz kota domowego, tylko bezzÚbnego lwa. Nasze próby zmiany maïĝonka, dzieci lub innych ludzi mogÈ doprowadziÊ do pewnych modyfikacji, ale bÚdÈ one miaïy charakter powierzchownej blizny, a nie prawdziwego przeksztaïcenia. Róĝne instrumenty i róĝni muzycy 7 Wiara, ĝe wszyscy ludzie sÈ zasadniczo podobni, to typowo dwudziesto- wieczne przekonanie. Przypuszczalnie jest ono zwiÈzane z rozwojem demo- kracji w zachodnim Ăwiecie. Skoro wszyscy jesteĂmy równi, to musimy byÊ teĝ podobni. Freud byï przekonany, ĝe kaĝdym czïowiekiem kieruje Eros, a wszystkie „wyĝsze” motywacje to tylko zamaskowane popÚdy. Jego koledzy po fachu oraz naĂladowcy róĝnili siÚ w zasadzie tylko tym, ĝe inny instynkt wybrali jako obowiÈzujÈcy dla wszystkich. Adler1 twierdziï, ĝe wszyscy ludzie dÈĝÈ do wïadzy (dopiero póěniej pojawiajÈ siÚ inne potrzeby). Sullivan2 roz- winÈï póěniejszÈ teoriÚ Adlera i za podstawowe ludzkie pragnienie uznaï solidarnoĂÊ spoïecznÈ. W koñcu egzystencjaliĂci — na przykïad Fromm3— postrzegali nas jako poszukujÈcych wïasnego ja. Kaĝdy z nich twierdziï, ĝe motywujemy siÚ instynktami, lecz jednoczeĂnie kaĝdy wybraï inny instynkt jako podstawowy dla wszystkich ludzi. W 1920 roku Jung zaprzeczyï tym tezom. Twierdziï, ĝe ludzie zasadniczo siÚ od siebie róĝniÈ, mimo wielu wspólnych instynktów (archetypów), które kie- rujÈ ich dziaïaniami. ¿aden instynkt nie dominuje nad innymi. IstotnÈ rolÚ odgrywa preferowany przez nas sposób „funkcjonowania”. Jest on na tyle znamienny, ĝe opierajÈc siÚ na nim, moĝna wyróĝniÊ pewne „typy”. W ten sposób Jung doszedï do koncepcji „typów funkcjonowania” lub „typów psy- chologicznych”. W 1907 roku Adickes4 stwierdziï, ĝe istniejÈ cztery podstawowe sposoby postrzegania Ăwiata: dogmatyczny, agnostyczny, tradycyjny i innowacyjny. W 1920 roku Kretschmer5 obwieĂciï, ĝe anormalne zachowania sÈ efektem 1 Alfred Adler (1870 – 1937) — austriacki psychiatra, psycholog i pedagog, twórca psychologii indywidualnej — przyp. tïum. 2 Harry Stack Sullivan (1892 – 1949) — amerykañski psychiatra i psychoanalityk, jeden z przedstawicieli neopsychoanalizy. Jest uwaĝany za twórcÚ interperso- nalnej teorii psychiatrii — przyp. tïum. 3 Erich Fromm (1900 – 1980) — niemiecki filozof, psycholog, socjolog i psycho- analityk — przyp. tïum. 4 Erich Adickes (1866 – 1928) — niemiecki filozof, wnikliwy krytyk myĂli Kanta — przyp. tïum. 5 Ernst Kretschmer (1888 – 1964) — niemiecki lekarz i psychiatra. Wedïug niego istnieje Ăcisïa zaleĝnoĂÊ miÚdzy budowÈ ciaïa a skïonnoĂciÈ do pewnych chorób psychicznych — przyp. tïum. 8 ZROZUM MNIE, PROSZ}. CHARAKTERY I TYPY TEMPERAMENTÓW oddziaïywania podobnych temperamentów do tych wyróĝnionych przez Adic- kesa: hiperestetyczny, antyestetyczny, melancholijny i hipomaniakalny. I tak pewni ludzie rodzÈ siÚ jako zbyt wraĝliwi, niektórzy jako zbyt nieczuli, jeszcze inni jako zbyt powaĝni lub nadpobudliwi. Mniej wiÚcej w tym samym czasie Adler ogïosiï podobnÈ teoriÚ, wskazujÈc na cztery „bïÚdne dÈĝenia” ludzi wyprowadzonych z równowagi, czyli dÈĝenie do akceptacji, wïadzy, sïuĝby lub zemsty. Równieĝ w 1920 pojawiïa siÚ teoria Sprangera6, mówiÈca o czterech ludzkich systemach wartoĂci: religijnym, teoretycznym, ekonomicznym i es- tetycznym7. Dwudziesty wiek rozpoczÈï siÚ wiÚc od renesansu przedsta- wionej prawie dwadzieĂcia piÚÊ stuleci wczeĂniej koncepcji Hipokratesa. Hipokrates, starajÈc siÚ wyjaĂniÊ zachowanie czïowieka, wyróĝniï cztery temperamenty, które miaïy wyraěny wpïyw na koncepcje Adickesa, Kret- schmera, Adlera i Sprangera. Byïy to temperamenty: choleryczny, flegma- tyczny, melancholijny i sangwiniczny. Do 1930 roku poglÈdy Junga, jak równieĝ Adickesa, Kretschmera, Adlera, Sprangera i Hipokratesa, zostaïy niemal caïkowicie zapomniane i wyparte z jednej strony przez psychologiÚ dynamicznÈ, a z drugiej przez psycho- logiÚ behawioralnÈ. Ludzkie zachowanie miaïo byÊ odtÈd wyjaĂniane albo przez nieuĂwiadomione motywacje, albo przez doĂwiadczenia z przeszïo- Ăci (albo i jedno, i drugie). Idea temperamentów zostaïa porzucona. Odrodzenie tej koncepcji w latach piÚÊdziesiÈtych byïo zupeïnie przypad- kowe. Isabel Myers wydobyïa z zapomnienia pracÚ Junga na temat typów psychologicznych i razem ze swojÈ matkÈ, Katharine Briggs, opracowaïa Wskaěnik Typów Myers-Briggs8. Byïo to narzÚdzie sïuĝÈce do identyfiko- wania szesnastu róĝnych wzorców dziaïania. Ich test byï stosowany tak powszechnie, ĝe wzbudziï miÚdzynarodowe zainteresowanie ideÈ typów ludzkich. Doprowadziïo to do wydobycia na Ăwiatïo dzienne pracy Junga o typach psychologicznych. Odĝyïa takĝe staroĝytna koncepcja czterech 6 Eduard Spranger (1882 – 1963) niemiecki filozof, psycholog i pedagog, zajmowaï siÚ tak zwanÈ psychologiÈ rozumiejÈcÈ — przyp. tïum. 7 Ostatecznie Spranger wyróĝniï szeĂÊ typów, do wspomnianych czterech doda- jÈc jeszcze dwa: spoïeczny i polityczny — przyp. tïum. 8 Wskaěnik typologiczny Myers-Briggs — (MBTI) test, opracowany przez Amerykanki Isabel Briggs Myers i jej matkÚ Katharine Cook Briggs, który pozwala na klasyfikacjÚ osobowoĂci w obrÚbie szesnastu typów. Jest to jedno z najpopularniejszych narzÚdzi tego typu we wspóïczesnej Ameryce — przyp. tïum. Róĝne instrumenty i róĝni muzycy 9 temperamentów, poniewaĝ szesnaĂcie typów Myers-Briggs zgrabnie wpi- sywaïo siÚ w tradycjÚ myĂli Hipokratesa, Adickesa, Kretschmera, Spran- gera i Adlera. Przyjmijmy, ĝe ludzie róĝniÈ siÚ temperamentami, a sposób ich zachowania jest równie wrodzony jak budowa ciaïa. Oznacza to, ĝe robimy innym krzyw- dÚ, twierdzÈc, ĝe róĝnice sÈ tylko wadami lub dolegliwoĂciami. Poza tym ta mylna interpretacja utrudnia nam przewidywanie ich zachowania. Na tej samej zasadzie nie bÚdziemy w stanie nikomu siÚ odwdziÚczyÊ, poniewaĝ to, co dla nas jest nagrodÈ, dla innych moĝe byÊ czymĂ zupeïnie obojÚtnym. Róĝni ludzie majÈ róĝne potrzeby. Aby pojÈÊ istotÚ tego stwierdzenia, trzeba poĂwiÚciÊ sporo wysiïku, aby dostrzec w odmiennoĂci coĂ wiÚcej niĝ tylko wadÚ. Efektem takich starañ jest umiejÚtnoĂÊ spojrzenia na drugiego czïowieka — na przykïad wïasnÈ ĝonÚ — jak na INNk osobÚ, czyli kogoĂ, kogo nie potrafisz w peïni zrozumieÊ, ale kogo — byÊ moĝe z pewnym zakïopota- niem — moĝesz zaczÈÊ stopniowo doceniaÊ. Na tej samej zasadzie mo- ĝesz zyskaÊ uznanie ze strony wïasnych dzieci, rodziców, przeïoĝonych, podwïadnych, wspóïpracowników i przyjacióï. I nie masz przy tym nic do stracenia. Najpierw jednak konieczne jest poznanie siebie. JeĂli nie jesteĂ w stanie szczegóïowo sportretowaÊ samego siebie, nie ma szans, ĝebyĂ potrafiï trafnie opisaÊ kogoĂ innego. Na chwilÚ obecnÈ najlepszym na to sposobem jest test Wskaěnika Typów Myers-Briggs. Moĝesz siÚ sprawdziÊ, zapisujÈc siÚ na jeden z kursów propagujÈcych tÚ metodÚ, albo pójĂÊ do psychoterapeuty lub psychologa, który ma uprawnienia do przeprowadzania tego testu. Za- nim jednak do tego dojdzie, przeczytaj — uwaĝniej niĝ zwykle — oraz od- powiedz na pytania znajdujÈce siÚ na stronach 10 – 16. Formularz oceny znajdziesz na stronie 17 oraz na koñcu ksiÈĝki, gdzie zamieszczono jego dodatkowe kopie. Wybierz odpowiedě a lub b, po czym zaznacz jÈ w od- powiedniej kolumnie formularza. Sposób punktowania okreĂlono na dole strony 17. Nie ma tu dobrych i zïych odpowiedzi, poniewaĝ z kaĝdÈ z nich zgadza siÚ statystycznie okoïo poïowy populacji. 10 ZROZUM MNIE, PROSZ}. CHARAKTERY I TYPY TEMPERAMENTÓW Klasyfikator Temperamentu Keirseya 1. Na imprezach: a) rozmawiasz z wieloma osobami, takĝe nieznajomymi b) rozmawiasz z kilkoma osobami, które znasz 2. Masz raczej nastawienie: a) realistyczne b) filozoficzno-refleksyjne 3. Bardziej intrygujÈ CiÚ: a) fakty b) porównania 4. Zazwyczaj jesteĂ bardziej: a) bezstronny b) dobroduszny 5. Masz skïonnoĂÊ do: a) chïodnej oceny b) wspóïczucia 6. Wolisz, gdy termin wykonania pracy: a) jest ĂciĂle okreĂlony b) jest dowolny 7. Zazwyczaj dokonujesz wyborów: a) raczej ostroĝnie b) pod wpïywem impulsu 8. Na przyjÚciach: a) zostajesz do póěna i czujesz siÚ coraz bardziej pobudzony b) wychodzisz doĂÊ wczeĂnie, bo jesteĂ zmÚczony 9. JesteĂ osobÈ raczej: a) praktycznÈ b) refleksyjnÈ 10. Bardziej pociÈgajÈ CiÚ: a) czyste fakty b) zawiïe dywagacje Róĝne instrumenty i róĝni muzycy 11 11. Bardziej naturalne dla Ciebie jest bycie: a) sprawiedliwym dla innych b) miïym dla innych 12. NawiÈzujesz kontakty z nastawieniem: a) raczej bezosobowym i zdystansowanym b) raczej osobistym i zaangaĝowanym 13. Zazwyczaj: a) jesteĂ punktualny b) nigdzie Ci siÚ nie spieszy 14. Bardziej mÚczy CiÚ: a) koñczenie rozpoczÚtych zadañ b) perspektywa niedokoñczonych zadañ 15. WĂród znajomych: a) jesteĂ na bieĝÈco z ich sprawami b) zawsze jest coĂ, o czym nie wiesz 16. Zazwyczaj bardziej interesujÈ CiÚ: a) szczegóïy b) ogólne teorie 17. Lubisz czytaÊ pisarzy, którzy: a) wyraĝajÈ swoje myĂli wprost b) stosujÈ wiele porównañ 18. JesteĂ z natury raczej: a) neutralny b) miïosierny 19. DokonujÈc osÈdu, przypuszczalnie podejdziesz do sprawy: a) bezosobowo b) uczuciowo 20. Wolisz: a) zaïatwiaÊ sprawy do koñca b) zostawiaÊ sobie moĝliwoĂÊ zmiany decyzji 12 ZROZUM MNIE, PROSZ}. CHARAKTERY I TYPY TEMPERAMENTÓW 21. Zazwyczaj: a) chÚtnie zgadzasz siÚ na okreĂlenie terminów b) nie lubisz wyznaczania terminów 22. DzwoniÈc do kogoĂ: a) po prostu zaczynasz rozmawiaÊ b) najpierw zapowiadasz, o czym bÚdziecie rozmawiaÊ 23. Fakty: a) mówiÈ same za siebie b) zazwyczaj wymagajÈ interpretacji 24. W pracy wolisz siÚ opieraÊ na: a) rzeczowych danych b) abstrakcyjnych ideach 25. Zazwyczaj: a) zachowujesz zimnÈ krew b) jesteĂ w gorÈcej wodzie kÈpany 26. Czy jesteĂ raczej: a) bardziej rzeczowy niĝ skïonny do wspóïczucia b) bardziej skïonny do wspóïczucia niĝ rzeczowy 27. Poczujesz siÚ bardziej komfortowo, jeĝeli: a) ustalisz plan dziaïania b) odïoĝysz pewne sprawy na póěniej 28. Wygodniejsze sÈ dla Ciebie umowy: a) sporzÈdzone na piĂmie b) przypieczÚtowane uĂciskiem dïoni 29. W towarzystwie zwykle: a) zaczynasz rozmawiaÊ b) czekasz, aĝ ktoĂ do Ciebie podejdzie 30. Tradycyjny zdrowy rozsÈdek: a) jest zwykle godny zaufania b) czÚsto wprowadza nas w bïÈd Róĝne instrumenty i róĝni muzycy 13 31. Dzieci zbyt maïo czasu poĂwiÚcajÈ: a) na to, ĝeby siÚ do czegoĂ przydaÊ b) na oddawanie siÚ marzeniom 32. Zazwyczaj jesteĂ raczej: a) nieustÚpliwy i twardy b) czuïego serca 33. JesteĂ bardziej: a) stanowczy niĝ ïagodny b) ïagodny niĝ stanowczy 34. Masz skïonnoĂÊ do utrzymywania spraw: a) doskonale zorganizowanych b) otwartych 35. WiÚkszÈ wartoĂÊ ma dla Ciebie: a) to, co jest jasno okreĂlone b) to, co podlega zmianom 36. Nowe kontakty z luděmi: a) sprawiajÈ, ĝe czujesz siÚ pobudzony i peïen energii b) kosztujÈ CiÚ sporo wysiïku 37. Postrzegasz siebie jako: a) czïowieka myĂlÈcego praktycznie b) czïowieka myĂlÈcego abstrakcyjnie 38. Bardziej pociÈga CiÚ: a) gromadzenie dokïadnych danych b) formuïowanie uogólnieñ 39. WiÚkszÈ satysfakcjÚ sprawia Ci: a) sumienne przedyskutowanie danej kwestii b) osiÈgniÚcie porozumienia w danej kwestii 40. W ĝyciu kierujesz siÚ raczej: a) gïowÈ b) sercem 14 ZROZUM MNIE, PROSZ}. CHARAKTERY I TYPY TEMPERAMENTÓW 41. Preferujesz pracÚ: a) na etacie b) dorywczÈ 42. Wolisz, jeĂli wszystko w Twoim ĝyciu jest: a) schludne i uporzÈdkowane b) niezobowiÈzujÈce 43. Wolisz posiadaÊ: a) wiele krótkich znajomoĂci b) kilka powaĝnych znajomoĂci 44. Bardziej pociÈgajÈ CiÚ: a) rzetelne informacje b) wiarygodne zaïoĝenia 45. Wolisz poĂwiÚcaÊ siÚ: a) realizowaniu zadañ b) badaniom nowych rzeczy 46. Czujesz siÚ najlepiej, majÈc podejĂcie: a) obiektywne b) osobiste 47. Cenisz w sobie to, ĝe jesteĂ: a) niezïomny b) oddany 48. Waĝniejsze sÈ dla Ciebie: a) ostateczne wnioski b) tymczasowe zaïoĝenia 49. Czujesz siÚ lepiej: a) po podjÚciu decyzji b) przed podjÚciem decyzji 50. Raczej: a) ïatwo znajdujesz wiele wspólnych tematów z obcymi luděmi b) nie masz zbyt wiele do powiedzenia obcym ludziom Róĝne instrumenty i róĝni muzycy 15 51. Zazwyczaj bardziej interesuje CiÚ: a) konkretny przypadek b) ogólny oglÈd sprawy 52. Czujesz, ĝe jesteĂ: a) bardziej rzeczowy niĝ pomysïowy b) bardziej pomysïowy niĝ rzeczowy 53. JesteĂ typem osoby, która: a) ma wyraěne motywacje b) kieruje siÚ gwaïtownymi uczuciami 54. JesteĂ skïonny do bycia: a) bezstronnym b) ĝyczliwym 55. Lepiej, jeĂli: a) dopilnujesz, ĝeby wszystko byïo zapiÚte na ostatni guzik b) pozwolisz, aby wszystko jakoĂ siÚ uïoĝyïo 56. Twój sposób dziaïania to: a) zaïatwianie spraw po kolei b) odkïadanie ostatecznego rozwiÈzania 57. Gdy dzwoni telefon: a) spieszysz siÚ, aby odebraÊ b) masz nadziejÚ, ĝe odbierze ktoĂ inny 58. Najbardziej cenisz w sobie: a) twarde stÈpanie po ziemi b) nieskrÚpowanÈ wyobraěniÚ 59. Bardziej pociÈgajÈ CiÚ: a) ĝelazne reguïy b) róĝne podteksty 60. DokonujÈc osÈdów, starasz siÚ: a) zachowaÊ neutralnoĂÊ b) okazaÊ wyrozumiaïoĂÊ 16 ZROZUM MNIE, PROSZ}. CHARAKTERY I TYPY TEMPERAMENTÓW 61. Postrzegasz siebie jako: a) osobÚ o wyraěnych zamierzeniach b) osobÚ peïnÈ dobrych chÚci 62. JesteĂ skïonny do: a) planowania ĝycia b) przyjmowania tego, co przyniesie Ci los 63. JesteĂ osobÈ, która raczej: a) ma swoje ustalone zwyczaje b) ma swoje kaprysy 64. Masz tendencjÚ do: a) ïatwego nawiÈzywania znajomoĂci b) zachowywania siÚ z rezerwÈ 65. WiÚkszÈ radoĂÊ sprawia Ci: a) wiedza praktyczna b) bïÈdzenie w obïokach 66. W literaturze bardziej cenisz: a) dosïownoĂÊ b) metaforyczny jÚzyk 67. Zazwyczaj jesteĂ bardziej: a) bezstronny b) skïonny do wspóïczucia 68. JesteĂ typem czïowieka, który: a) woli sprawiedliwoĂÊ niĝ pobïaĝliwoĂÊ b) woli pobïaĝliwoĂÊ niĝ sprawiedliwoĂÊ 69. Bardziej pasuje do Ciebie: a) bïyskawiczne dokonywanie ocen b) odwlekanie ostatecznej oceny 70. Masz skïonnoĂÊ do dziaïania: a) raczej przemyĂlanego niĝ spontanicznego b) raczej spontanicznego niĝ przemyĂlanego Róĝne instrumenty i róĝni muzycy 17 Formularz oceny Zaznacz wybrane odpowiedzi w odpowiednich kolumnach Jak podliczyÊ punkty 1. Dodaj wszystkie odpowiedzi, które zaznaczyïeĂ w poszczególnych kolum- nach oznaczonych literÈ a, i wpisz sumy do odpowiednich pól na dole (tak jak w przykïadzie zamieszczonym na nastÚpnej stronie). To samo zrób dla kolumn oznaczonych literÈ b. W kaĝdym z czternastu pól powinieneĂ wpi- saÊ odpowiedniÈ liczbÚ. 18 ZROZUM MNIE, PROSZ}. CHARAKTERY I TYPY TEMPERAMENTÓW 2. Przepisz liczbÚ z pola numer 1 znajdujÈcego siÚ na formularzu oceny do pola numer 1 znajdujÈcego siÚ poniĝej. To samo zrób z polem numer 2. ZwróÊ uwagÚ, ĝe pola o numerach od 3 do 8 sÈ podwójne. Przepisz liczbÚ z pierwszego podwójnego pola poniĝej drugiego, tak jak wskazujÈ strzaïki. Dodaj wszystkie pary liczb i wpisz sumy do odpowiednich pól znajdujÈcych siÚ pod formularzem oceny, tak aby w kaĝdym polu poniĝej formularza znajdowaïa siÚ tylko jedna liczba. 3. UzyskaïeĂ cztery pary liczb. ZakreĂl literÚ znajdujÈcÈ siÚ poniĝej wiÚk- szej liczby z kaĝdej pary (tak jak w przykïadzie poniĝej). JeĂli w którejkolwiek parze liczby sÈ równe, zakreĂl obie litery i napisz poniĝej duĝÈ literÚ X, którÈ takĝe zakreĂl. Róĝne instrumenty i róĝni muzycy 19 DziÚki temu zidentyfikowaïeĂ swój „typ”. Powinien to byÊ jeden z poniĝszych: INFP ENFP INFJ ENFJ ISFP ESFP ISFJ ESFJ INTP ENTP INTJ ENTJ ISTP ESTP ISTJ ESTJ JeĂli zamiast dowolnej litery masz X, jesteĂ typem mieszanym. X moĝe zastÈpiÊ kaĝdÈ z czterech par: E lub I, S lub N, T lub F i J lub P. Dlatego oprócz wymienionych powyĝej szesnastu typów istnieje takĝe trzydzieĂci szeĂÊ typów mieszanych: XNTP XNTJ XNFP XNFJ XSTP XSTJ XSFP XSFJ EXTP EXTJ EXFP EXFJ IXTP IXTJ IXFP IXFJ ENXP INXP ENXJ INXJ ESXP ISXP ESXJ ISXJ ENTX INTX ENFX INFX ESTX ISTX ESFX ISFX Kiedy zidentyfikujesz juĝ swój typ, powinieneĂ przeczytaÊ jego opis, aby stwierdziÊ, na ile dobrze do Ciebie pasuje. Znajdziesz go na stronie wskazanej w spisie treĂci. JeĂli w Twoim typie znajduje siÚ X, przeczytaj oba moĝliwe opisy. Zaïóĝmy, ĝe osiÈgnÈïeĂ jednakowy wynik dla E i J, a Twój typ to XSFJ. Oznacza to, ĝe powinieneĂ przeczytaÊ zarówno opis ESFJ, jak i ISFJ, po czym samodzielnie okreĂliÊ, które elementy poszczególnych portretów od- noszÈ siÚ do Ciebie. Korzystne jest takĝe zaznajomienie siÚ z opisem przeciwnej osobowoĂci, aby zobaczyÊ, jak wyglÈda Ăwiat „z innej perspektywy”. (Sposób postÚpowania po przeczytaniu wïasnego opisu zaleĝy w duĝej mierze od temperamentu. Niektóre typy osobowoĂci przeczytajÈ kilka innych charakterystyk, inne natychmiast wrócÈ do lektury gïównego tekstu. Pewne typy nigdy nie prze- czytajÈ wszystkich szesnastu opisów). Jak siÚ wkrótce okaĝe, typologia jest uĝyteczna, jeĂli obserwator potrafi rozróĝniÊ cztery podstawowe rodzaje temperamentu. Przy czym nie chodzi tu o precyzjÚ w najdrobniejszych szczegóïach, chociaĝ jeĂli zagïÚbisz siÚ w badania, takie róĝnice zacznÈ mieÊ dla Ciebie znaczenie. 20 ZROZUM MNIE, PROSZ}. CHARAKTERY I TYPY TEMPERAMENTÓW Cztery pary preferencji Przeczytawszy opis wïasnego typu i byÊ moĝe kilku innych, zapewne zasta- nawiasz siÚ, na czym opiera siÚ ów „klasyfikator temperamentu” lub „wskaě- nik typów”. Co Jung miaï na myĂli, wprowadzajÈc podziaï na ekstrawertyków (E) i introwertyków (I), doznaniowców (S) i intuicjonistów (N), myĂlicieli (T) i uczuciowców (F) oraz obserwatorów (P) i oceniajÈcych (J)?9 Po pierwsze, naleĝy zaznaczyÊ, ĝe Jung nie twierdziï, ĝe nie istniejÈ typy poĂrednie. SÈdziï on, ĝe ludzie mogÈ byÊ w pewnym stopniu ekstrawer- tyczni, a w pewnym introwertyczni, mogÈ w pewnym stopniu kierowaÊ siÚ myĂleniem, a w pewnym swoimi odczuciami, i tak dalej. Po drugie, Jung dopuszczaï u danej osoby moĝliwoĂÊ zmiany typu funkcjo- nowania w kaĝdej z opozycyjnych par preferencji. Wraz z upïywem czasu pewne cechy mogÈ ulec wzmocnieniu lub osïabieniu. Niemniej jednak nie wiadomo dokïadnie, co Jung rozumiaï pod pojÚciem „preferencji”, poza tym, ĝe z takich lub innych przyczyn wolimy jeden sposób funkcjonowania niĝ inny. Po trzecie, nie wiadomo, czy owe preferencje sÈ wrodzone, czy teĝ rozwijajÈ siÚ w przypadkowy sposób w okresie niemowlÚctwa i dorastania. Jung naj- prawdopodobniej byï zwolennikiem pierwszego poglÈdu, chociaĝ jego wy- powiedzi na ten temat nie sÈ jednoznaczne. Niezaleĝnie od tego, Jung sÈdziï, ĝe typy funkcjonowania rozwijajÈ siÚ i stajÈ siÚ wyraěniejsze poprzez praktykÚ. JeĂli ktoĂ korzysta ze swojej intuicji, tym samym jÈ wzmacnia; jeĂli opiera siÚ na uczuciach, staje siÚ wraĝliwszy. I odwrotnie: jeĝeli dany czïowiek nie preferuje myĂlenia, oceniania lub dowolnej innej cechy, stajÈ siÚ one sïabsze i — jeĂli moĝna tak powiedzieÊ — rdzewiejÈ od nieuĝywania. Jest to interesujÈca i byÊ moĝe godna prze- badania hipoteza. W kaĝdym razie w typologii Junga najwaĝniejsze sÈ opisy róĝnic pomiÚdzy luděmi, którzy preferujÈ inne sposoby dziaïania, niezaleĝnie od trafnoĂci nazw, jakie zostaïy im nadane. 9 Powszechnie przyjmuje siÚ, ĝe tylko pierwsze trzy pary pochodzÈ od Junga, a ostatnia para preferencji zostaïa dodana przez amerykañskie badaczki Isabel Briggs Myers oraz jej matkÚ, Katharine Cook Briggs — przyp. tïum. Róĝne instrumenty i róĝni muzycy 21 Ekstrawersja a introwersja Czïowiek, który postrzega innych jako ěródïo energii, jest przypuszczalnie ekstrawertykiem, podczas gdy czïowiek, który woli odzyskiwaÊ energiÚ w samotnoĂci, ma skïonnoĂÊ do introwersji. W opisie typów temperamentu ekstrawersjÚ okreĂla siÚ literÈ E, natomiast introwersjÚ literÈ I. ½ródïa nieporozumieñ Potrzeba towarzyskoĂci ekstrawertyków sprawia, ĝe czujÈ siÚ oni pobudzeni i pozytywnie nastrojeni przez ludzi. Prowadzenie rozmów, spÚdzanie czasu i wspóïpraca z innymi pozwalajÈ im naïadowaÊ baterie. Ekstrawertycy czujÈ siÚ osamotnieni, jeĂli nie majÈ kontaktu z innymi. Skrajny ekstrawer- tyk, opuszczajÈc przyjÚcie o drugiej nad ranem, jest gotów iĂÊ na nastÚpne. Jego baterie z racji licznych interakcji sÈ niemal w stanie przeïadowania. Podczas gdy ekstrawertyk potrzebuje kontaktów, introwertyk potrzebuje terytorium. Oznacza to, ĝe jego pragnieniem jest posiadanie przestrzeni: prywatnych miejsc zarówno we wïasnym umyĂle, jak i w otoczeniu. Sprawia on wraĝenie, jakby czerpaï siïy z caïkowicie odmiennego ěródïa niĝ ekstra- wertyk. Poszukiwanie odosobnionych zajÚÊ, praca w ciszy i spokoju, czytanie, rozmyĂlanie, branie udziaïu w dziaïaniach, które angaĝujÈ niewiele osób — to wszystko ïaduje jego baterie. JeĂli skrajny introwertyk wybierze siÚ na przyjÚcie, po upïywie „sporej” iloĂci czasu — powiedzmy póï godziny — jest skïonny wróciÊ do domu. Dla niego zabawa siÚ skoñczyïa. Przy czym nie jest on osobnikiem psujÈcym imprezy — to raczej imprezy psujÈ mu humor. Introwertyk takĝe doĂwiadcza osamotnienia, ale gdy znajduje siÚ w tïumie! Najbardziej samotny czuje siÚ wówczas, gdy jest otoczony przez ludzi, zwïasz- cza obcych. Niektórzy introwertycy opisujÈ, ĝe przebywajÈc w zatïoczonej poczekalni na lotnisku lub próbujÈc siÚ bawiÊ na haïaĂliwej imprezie, do- ĂwiadczajÈ gïÚbokiego poczucia izolacji i chaosu. Nie próbujÚ przez to su- gerowaÊ, jakoby introwertyk nie lubiï obcowaÊ z luděmi. CieszÈ go kontakty towarzyskie, ale ich nawiÈzanie i utrzymanie stanowi dla niego wysiïek, którego nie zna ekstrawertyk. Aby odzyskaÊ straconÈ energiÚ, introwertyk musi znaleěÊ sobie jakieĂ spokojne miejsce i samotne zajÚcie, co z kolei dla ekstrawertyka jest mÚczÈce. JeĂli ten drugi wybierze siÚ do biblioteki, aby 22 ZROZUM MNIE, PROSZ}. CHARAKTERY I TYPY TEMPERAMENTÓW poszukaÊ czegoĂ w ksiÈĝkach, tylko znacznym wysiïkiem woli bÚdzie siÚ w stanie powstrzymaÊ od zrobienia sobie po piÚtnastu minutach „przerwy dla mózgu” i wdania siÚ w krótkÈ pogawÚdkÚ z bibliotekarzem. Zupeïnie przeciwnie postrzega to introwertyk: bÚdzie rozmawiaï z innymi osobami tylko tak dïugo, na ile pozwolÈ mu wyczerpujÈce siÚ zasoby energii. CzÚsto sïyszÚ pytanie: „Czy ekstrawertyk nie ma w sobie niczego z intro- wertyka, a introwertyk niczego z ekstrawertyka?”. OczywiĂcie, ĝe majÈ. Ale preferowana postawa, czy bÚdzie to ekstrawersja, czy introwersja, jest zdecy- dowanie silniejsza. Ta druga bÚdzie tylko „drugoplanowa”. Uprzywilejowana postawa stanowi czÚĂÊ Ăwiadomej osobowoĂci i odzwierciedla jej cele, wolÚ i dokonania. „Drugoplanowa” jest tylko czÚĂciowo uĂwiadamiana i wychodzi na jaw raczej przypadkowo. Trudniej jÈ zauwaĝyÊ, przejawia siÚ z mniejszÈ energiÈ i zazwyczaj jest bardziej prymitywna i nierozwiniÚta. Jung twierdziï, ĝe jeĂli wskutek nacisku ze strony matki dziecko zostanie zmuszone do funk- cjonowania wbrew swojej naturze, to w póěniejszym ĝyciu moĝe to przejawiaÊ siÚ róĝnego rodzaju zaburzeniami i problemami. Ekstrawertycy stanowiÈ okoïo trzy czwarte populacji, natomiast introwertycy, zgodnie z badaniami Myers, jedynie jednÈ czwartÈ10. I rzeczywiĂcie, towarzy- ski, spoïeczny i przyjacielski temperament cieszy siÚ powszechnÈ aprobatÈ w zachodniej kulturze. Czïowiek, który ma duĝÈ potrzebÚ samotnoĂci, jest najczÚĂciej odbierany jako nieprzyjaěnie nastawiony. AktywnoĂÊ podejmowana w samotnoĂci jest postrzegana jako sposób na zabicie czasu w oczekiwaniu na coĂ lepszego, a to coĂ lepszego z zasady wiÈĝe siÚ z kontaktami towarzy- skimi. W efekcie introwertyków postrzega siÚ jako spoïeczne „brzydkie kaczÈtka” w Ăwiecie zdominowanym przez ekstrawersjÚ. Sïyszaïem nawet historiÚ o matce, która gïoĂno i stanowczo protestowaïa: „Moja córka nie jest introwertyczkÈ. Ona jest wspaniaïÈ dziewczynÈ!”. Wielu introwertyków opowiada, ĝe przez znacznÈ czÚĂÊ ĝycia kierowali siÚ przekonaniem, ĝe powinni pragnÈÊ kontaktów towarzyskich. Niestety natury nie da siÚ oszukaÊ, wiÚc byli skazani na los brzydkiego kaczÈtka, które nigdy nie zmieni siÚ w ïabÚdzia. W efekcie introwertycy wstydzÈ siÚ tego, ĝe pragnÈ mieÊ swoje miejsce, w którym mogÈ zyskaÊ wytchnienie — zgodnie ze swojÈ najzupeïniej uzasadnionÈ potrzebÈ terytorium. 10 Bradway K., Jung’s Psychological Types, Journal of Analitycal Psychology, 1964, nr 9, s. 129 – 135. Róĝne instrumenty i róĝni muzycy 23 Kluczowe sïowa NajwaĝniejszÈ parÈ sïów, które odróĝniajÈ te dwa typy preferencji, jest to- warzyskoĂÊ, w opozycji do terytorialnoĂci, ale dla ekstrawertyka pociÈgajÈca jest takĝe szerokoĂÊ, natomiast dla introwertyka gïÚbia. Inne pojÚcia, które pozwalajÈ rozróĝniÊ miÚdzy tymi osobowoĂciami: zewnÚtrzny i wewnÚtrzny, rozlegïy i intensywny, interakcja i koncentracja, spora liczba znajomych i ograniczona liczba znajomych, emanowanie energiÈ i zachowanie energii, zainteresowanie zewnÚtrznymi zdarzeniami i zainteresowanie wewnÚtrz- nymi reakcjami. Intuicja a doznania Osoby, które majÈ naturalnÈ skïonnoĂÊ do bazowania na informacjach pïy- nÈcych ze zmysïów, najczÚĂciej opisujÈ siÚ jako praktyczne, podczas gdy osoby majÈce tendencjÚ do ufania intuicji widzÈ siebie jako innowatorów. W opisie typu osobowoĂci doznawanie okreĂla siÚ literÈ S (od angielskiego sensation), natomiast intuicjÚ literÈ N (poniewaĝ pierwsza litera angielskiego intuition jest juĝ zastrzeĝona dla introwersji). Okoïo trzech czwartych po- pulacji kieruje siÚ doznaniami zmysïowymi, natomiast jedna czwarta wskazuje preferencjÚ dla intuicji11. ½ródïa nieporozumieñ Mimo iĝ umiejÚtnoĂÊ rozróĝniania ekstrawersji i introwersji odgrywa istotnÈ rolÚ w zrozumieniu samego siebie i innych (zwïaszcza tych, którzy sÈ nam bliscy), ma ona mniejsze znaczenie niĝ umiejÚtnoĂÊ rozróĝniania miÚdzy podejĂciem intuicyjnym a doznaniowym. Jest ono ěródïem najczÚstszych wypaczeñ w komunikacji, nieporozumieñ, oczernieñ, zniesïawieñ i dys- kredytacji. Ta róĝnica tworzy najszerszÈ przepaĂÊ miÚdzy luděmi. Wyraěnie dostrzegaï to Kretschmer, który tÚ parÚ preferencji okreĂlaï jako schizotymiÚ i cyklotymiÚ. Wedïug niego schizotymika (który kieruje siÚ intuicjÈ) moĝna opisywaÊ w kategoriach wraĝliwoĂci lub nieczuïoĂci oraz ĂwiadomoĂci lub nieĂwiadomoĂci, natomiast cyklotomika w kategoriach szczÚĂcia lub smutku 11 Bradway K., Jung’s Psychological Types, s. 129 – 135. 24 ZROZUM MNIE, PROSZ}. CHARAKTERY I TYPY TEMPERAMENTÓW oraz optymizmu lub pesymizmu. Wedïug Kretschmera byïa to fundamen- talna róĝnica miÚdzy luděmi, podczas gdy dla Junga stanowiïa ona jednÈ z czterech podstawowych. Czïowiek, który preferuje doznania zmysïowe, dÈĝy do poznania faktów, wierzy faktom oraz je zapamiÚtuje. Jest przekonany o duĝej roli doĂwiad- czenia — zarówno osobistego, jak i spoïecznego — i dziÚki niemu (oraz dziÚki znajomoĂci historii) zdobywa wiedzÚ. Moĝna go opisaÊ jako twardo stÈpajÈcego po ziemi i zakorzenionego w rzeczywistoĂci. Kiedy nawiÈzuje rozmowÚ, interesuje go doĂwiadczenie rozmówcy oraz jego przeszïoĂÊ. JeĂli na przykïad pracodawca-doznaniowiec przeprowadza rozmowÚ kwalifika- cyjnÈ, bÚdzie pytaï kandydatów o doĂwiadczenie zawodowe. Ta wiedza jest dla niego istotna, poniewaĝ dziÚki niej czuje, ĝe ma racjonalne podstawy do pod- jÚcia decyzji. Z kolei dla pracodawcy-intuicjonisty wiÚksze znaczenie od przeszïoĂci kandydata bÚdzie miaïa jego wizja przyszïoĂci w firmie — jak za- chowaïby siÚ w hipotetycznych sytuacjach, jakie ma propozycje rozwoju firmy lub jak poradziïby sobie z konkretnym problemem. Doznaniowcy przyjmujÈ do wiadomoĂci stan faktyczny i na nim opierajÈ swoje dziaïania. SkupiajÈ siÚ na tym, co naprawdÚ miaïo miejsce, zamiast zamar- twiaÊ siÚ tym, co mogïo siÚ staÊ, lub tym, co moĝe siÚ wydarzyÊ w przyszïoĂci. SÈ oni zakorzenieni w rzeczywistoĂci, wiÚc w pracy nie tolerujÈ ĝadnych absurdów. PodchodzÈc do problemu, zazwyczaj potrafiÈ dostrzec najdrob- niejsze szczegóïy, byÊ moĝe dlatego, ĝe wychwytujÈ wzrokiem poszczególne elementy. Zupeïnie inaczej zachowuje siÚ intuicjonista, którego podejĂcie polega na przebiegniÚciu wzrokiem, rzucaniu kilku krótkich spojrzeñ i sze- rokim oglÈdzie przedmiotów i ludzi. Czasami zauwaĝa on jedynie to, co jest zwiÈzane z jego aktualnym zajÚciem, przegapiajÈc caïÈ resztÚ, którÈ do- strzega doznaniowiec. Dla doznaniowców zupeïnie obcy jest jÚzyk, który inspiruje intuicjonistów. Ci drudzy lubujÈ siÚ w metaforach i ĝywych opisach. CzÚsto oddajÈ siÚ ma- rzeniom, czytajÈ poezjÚ, powieĂci fabularne i fantastyczne, oraz mogÈ uznaÊ za fascynujÈce zgïÚbianie znaczenia snów. Intuicjonista zachowuje siÚ tak, jakby byï „istotÈ pozaziemskÈ”, kosmicznym podróĝnym zaangaĝowanym w odkrywanie rzeczywistoĂci wykraczajÈcej poza teraěniejszoĂÊ i przeszïoĂÊ. To, co moĝliwe, jest zawsze przed nim i przyciÈga jego wyobraěniÚ jak magnes. PrzyszïoĂÊ ma w sobie powab, którego brakuje przeszïoĂci i teraě- niejszoĂci. Ze wzglÚdu na to, ĝe intuicjonista nierzadko buja w obïokach, czÚĂciej popeïnia powaĝne bïÚdy w ocenie realiów niĝ doznaniowiec, który zwraca baczniejszÈ uwagÚ na to, co siÚ dookoïa niego dzieje. Dla intuicjonisty Róĝne instrumenty i róĝni muzycy 25 ĝycie kryje siÚ za zakrÚtem, po drugiej stronie góry, tuĝ za liniÈ horyzontu. Godzinami potrafi on rozmyĂlaÊ o moĝliwych zdarzeniach. Funkcjo- nuje w przyszïoĂci, dostrzegajÈc rzeczy niewidoczne goïym okiem, i czÚsto doznaje „olĂnienia”. Zdarza mu siÚ nagle znaleěÊ caïoĂciowe rozwiÈzanie skomplikowanego problemu, przy czym nie jest w stanie wytïumaczyÊ, jak do niego doszedï. Takie przebïyski intuicji, wizje i przeczucia mogÈ siÚ zdarzyÊ w dowolnej dziedzinie — w badaniach technologicznych lub naukowych, w matematyce, filozofii, sztuce czy nawet w ĝyciu towarzyskim. OczywiĂcie ludzie typu S takĝe miewajÈ przeczucia, ale nie zwracajÈ na nie wiÚkszej uwagi. Po kilku latach braku zaufania do wïasnej intuicji oraz ignorowania jej podszeptów w procesie podejmowania decyzji, zaczynajÈ jÈ oni postrzegaÊ jako zwyczajne zakïócenie. KarÈ, jakÈ za to pïacÈ, jest stop- niowe zanikanie gïosu wewnÚtrznego. Natomiast ci, którzy preferujÈ wy- obraěniÚ — intuicjoniĂci — po dïuĝszym czasie lekcewaĝenia rzeczywistoĂci zaczynajÈ traciÊ z niÈ kontakt. IntuicjoniĂci ĝyjÈ oczekiwaniem. Wszystko, co istnieje, moĝna zrobiÊ lepiej lub inaczej, wiÚc jest postrzegane jako tymczasowy przystanek na drodze do rozwoju. W efekcie intuicjoniĂci czÚsto doĂwiadczajÈ nieokreĂlonego nie- dosytu i zniecierpliwienia. SprawiajÈ wraĝenie, jakby rzeczywistoĂÊ ich w pewnym sensie nudziïa, i nieustannie poszukujÈ moĝliwoĂci wprowadze- nia zmian i udoskonaleñ. MajÈ oni takĝe skïonnoĂÊ do przeskakiwania miÚdzy róĝnymi zajÚciami, czÚsto ĝadnego z nich nie koñczÈc. Jung opisywaï intuicjonistÚ jako czïo- wieka, który obsiewa pole, lecz zanim cokolwiek zacznie kieïkowaÊ, jest juĝ zajÚty czymĂ zupeïnie innym. Zamiast zostaÊ w pobliĝu, aby zobaczyÊ owoce swoich dziaïañ, szuka nowych pól, które mógïby zaoraÊ. KorzyĂci z jego poprzednich inspiracji czerpie ktoĂ inny. Doznaniowcy postrzegajÈ takÈ po- stawÚ jako zmiennÈ, niepraktycznÈ i nierealistycznÈ. IntuicjoniĂci z kolei uwaĝajÈ doznaniowców za nudnych i irytujÈco opornych w dostrzeganiu moĝliwoĂci, jakie niesie kolejny dzieñ. Najlepiej to widaÊ w podejĂciu do wychowywania dzieci. Rodzic kierujÈcy siÚ intuicjÈ, szczególnie gdy jego maïĝonek podziela ten sposób myĂlenia, jest zaniepokojony, jeĂli jego dziecko zbyt maïo czasu poĂwiÚca marzeniom i fan- tazjom lub nie fascynujÈ go fantastyczne opowiadania i legendy. Tacy rodzice sprawiajÈ wraĝenie, jakby chcieli rozwijaÊ wyobraěniÚ dziecka przez jej co- dzienne wykorzystywanie. Bujna wyobraěnia stanowi dla skrajnych intuicjo- nistów najwyĝszÈ wartoĂÊ. 26 ZROZUM MNIE, PROSZ}. CHARAKTERY I TYPY TEMPERAMENTÓW Natomiast rodzic doznaniowiec poczuje siÚ zaniepokojony, jeĂli jego zda- niem dziecko bÚdzie zbyt wiele czasu poĂwiÚcaïo na fantazjowanie. Po- winno ono przecieĝ rozwijaÊ zmysï praktyczny i spÚdzaÊ wiÚkszoĂÊ czasu na Ăwieĝym powietrzu, bawiÈc siÚ, ÊwiczÈc oraz — gdy nieco podroĂnie — pracujÈc. Kluczowe sïowa Uwaĝne sïuchanie sïów, jakich uĝywajÈ poszczególni ludzie, moĝe zdradziÊ ich preferencje. Poprzez dobór sïownictwa oraz intonacjÚ czïowiek zwykle demonstruje przedkïadanie pewnych wartoĂci nad innymi. Na przykïad lu- dzie, którzy kierujÈ siÚ doznaniami (S), zazwyczaj ceniÈ sobie doĂwiadczenie i mÈdroĂÊ przeszïoĂci oraz chcÈ byÊ realistami, podczas gdy intuicjoniĂci (N) najczÚĂciej duĝÈ wartoĂÊ przypisujÈ przeczuciom i wizjom przyszïoĂci oraz majÈ skïonnoĂÊ do spekulacji. Ludzie o cesze S polegajÈ na pracy bez wy- tchnienia, natomiast ludzie o cesze N wiÚkszÈ wagÚ przypisujÈ pracy pod na- tchnieniem. Sïowa takie jak: realia, trzeěwe myĂlenie, rzeczowoĂÊ, fakty, praktycznoĂÊ i rozsÈdek brzmiÈ dla ludzi typu S jak muzyka; sïowa takie jak: moĝliwoĂÊ, fascynacja, wizja, fikcja, pomysïowoĂÊ i wyobraěnia sprawiajÈ, ĝe ludziom typu N zaĂwiecajÈ siÚ oczy. MyĂlenie a odczuwanie Ludzie, którzy wolÈ podejmowaÊ decyzje bezosobowo, to wedïug terminologii Junga myĂliciele (T), natomiast ci, którzy wolÈ indywidualne podejĂcie, sÈ okreĂlani jako uczuciowcy (F). Oba sposoby dokonywania wyborów sÈ ko- nieczne i poĝyteczne. Wszystko jest kwestiÈ komfortu. Niektórzy ludzie czujÈ siÚ wygodnie, dokonujÈc bezosobowych, obiektywnych osÈdów, a indywidualne podejĂcie jest dla nich nieprzyjemne. Innym z kolei ïatwiej jest podjÈÊ su- biektywnÈ decyzjÚ, niĝ byÊ obiektywnym i logicznym. Skrajni uczuciowcy czujÈ niechÚÊ do wszelkich sÈdów, które opierajÈ siÚ na wyznaczonych reguïach, postrzegajÈc takÈ bezosobowoĂÊ jako niemal nieludzkÈ. Ludzie o cechach myĂlicieli natomiast emocjonalne decyzje postrzegajÈ jako zwyczajnie gïupie. Kaĝda osoba potrafi podejmowaÊ oba rodzaje decyzji, co oznacza, ĝe wybór konkretnego sposobu jest kwestiÈ indywidualnych preferencji. Róĝne instrumenty i róĝni muzycy 27 ½ródïa nieporozumieñ SzeĂÊ na dziesiÚÊ kobiet deklaruje, ĝe woli podejmowaÊ decyzje na podstawie indywidualnego podejĂcia, a ich zachowanie jest z pewnoĂciÈ uzasadnione kulturowo. Natomiast szeĂciu na dziesiÚciu mÚĝczyzn twierdzi, ĝe preferuje decyzje na podstawie reguï, czyli obiektywne i logiczne. Ta róĝnica miÚdzy pïciami ma stosunkowo niewielkÈ wartoĂÊ i nie daje zbyt duĝych moĝliwoĂci przewidywania zachowania. T – F to jedyna para preferencji, dla której pïeÊ jest czynnikiem róĝnicujÈcym, ale w ogólnej populacji rozkïada siÚ równo- miernie12. Uczuciowcy twierdzÈ czasami, ĝe myĂliciele sÈ „bezduszni”, „zimni”, „zdy- stansowani”, majÈ „serce z kamienia” lub „lodu” oraz ĝe zachowujÈ siÚ jak „intelektualiĂci bez krztyny wyrozumiaïoĂci i serdecznoĂci”. Z drugiej strony myĂliciele okreĂlajÈ czasami uczuciowców jako „zbyt miÚkkich”, „niezdol- nych do stanowczoĂci”, „niezdolnych do zmierzenia siÚ z przeciwnoĂciami”, „przesadnie emocjonalnych”, „nielogicznych”, „nieĂcisïych” oraz jako „dy- letantów intelektualnych” i ludzi, którzy „majÈ serce na dïoni”. Zazwyczaj dochodzi do nieporozumieñ, gdy myĂliciel lub uczuciowiec zostanÈ zmuszeni do podjÚcia decyzji w nienaturalny dla siebie sposób — w trybie, którego nie lubiÈ i w którym nie czujÈ siÚ swobodnie. Na przykïad: ĝona naleĝÈca do typu F nalega, aby jej mÈĝ myĂliciel „okazaï choÊ trochÚ uczuÊ”, podczas gdy on moĝe pragnÈÊ, aby ona „przynajmniej raz pokierowaïa siÚ logi- kÈ!”. Lecz nie oznacza to bynajmniej, ĝe powinniĂmy nawzajem siÚ oczerniaÊ. Uczuciowcy majÈ przewagÚ nad myĂlicielami, poniewaĝ rozwinÚli mniej poĝÈdanÈ preferencjÚ. Tradycyjne szkolnictwo o wiele bardziej zajmuje siÚ myĂleniem niĝ uczuciami. Wynika z tego, ĝe ludzie z naturalnÈ skïonnoĂciÈ do typu F rozwinÈ takĝe zdolnoĂÊ T, podczas gdy ludzie, którzy preferujÈ podejĂcie typu T, nie majÈ takich samych szans na rozwiniÚcie cech typu F, które mogÈ pozostaÊ niemal w stanie pierwotnym. Czasami uczuciowcy sÈ postrzegani jako bardziej wraĝliwi niĝ myĂliciele, lecz nie do koñca jest to prawdÈ. I jedni, i drudzy mogÈ zareagowaÊ z tÈ samÈ intensywnoĂciÈ emocjonalnÈ, jednak reakcja uczuciowca bÚdzie bardziej widoczna, w efekcie czego jest postrzegany jako cieplejszy i zdolny do gïÚb- szych uczuÊ niĝ myĂliciel. Kiedy osoba typu F doĂwiadcza intensywnych przeĝyÊ — gdy wilgotniejÈ jej rÚce, dostaje kolorów na twarzy lub blednie, 12 Bradway K., Jung’s Psychological Types, s. 129 – 135. 28 ZROZUM MNIE, PROSZ}. CHARAKTERY I TYPY TEMPERAMENTÓW gdy jej ciaïo drĝy, serce gwaïtownie przyspiesza i gdy przestaje Ăwiadomie kontrolowaÊ swoje ciaïo — trudno tego nie dostrzec. Reakcje emocjonalne uczuciowców potrafiÈ byÊ zaraěliwe, wiÚc sÈ oni postrzegani jako osoby ciepïe. Jednak kiedy intensywnych przeĝyÊ doĂwiadcza osoba typu T, jej reakcje nie sÈ aĝ tak oczywiste i nie jest ïatwo je zauwaĝyÊ. Z tego powodu myĂliciele sÈ czÚsto opisywani jako zimni i pozbawieni uczuÊ, chociaĝ w rze- czywistoĂci mogÈ przeĝywaÊ równie gïÚbokie emocje jak uczuciowcy. My- Ăliciele czÚsto czujÈ siÚ zakïopotani okazywaniem intensywnych przeĝyÊ, podczas gdy uczuciowcom sprawia to przyjemnoĂÊ. Interakcja miÚdzy osobÈ typu T i osobÈ typu F nie musi doprowadzaÊ do powaĝnych problemów, jeĂli obie strony rozumiejÈ i szanujÈ róĝne sposoby podejmowania decyzji. Dwoje róĝniÈcych siÚ w tej kwestii ludzi moĝe siÚ nawzajem uzupeïniaÊ, co w przypadku innych preferencji moĝe byÊ kïopo- tliwe (ekstrawertycy i introwertycy oraz doznaniowcy i intuicjoniĂci majÈ raczej skïonnoĂÊ do opozycji niĝ wspóïdziaïania). Uczuciowiec potrzebuje myĂliciela, aby zobaczyÊ problem z innego punktu widzenia, i odwrotnie. JeĂli osoba typu F zrozumie, ĝe osoba T przeĝywa gïÚbokie, chociaĝ nie zawsze widoczne emocje, a osoba typu T uzmysïowi sobie, ĝe osoba F potrafi myĂleÊ logicznie, mimo iĝ rzadko daje temu wyraz, nieporozumienia miÚdzy nimi zacznÈ zanikaÊ. Kluczowe sïowa Osoby preferujÈce bezosobowy sposób podejmowania decyzji (ludzie typu T) ceniÈ sobie sïowa takie jak: obiektywnoĂÊ, zasady, polityka, prawo, Ăcisïe kryteria i stanowczoĂÊ, natomiast osoby, które decydujÈ, biorÈc pod uwagÚ wpïyw decyzji na siebie i innych (ludzie F), pozytywnie reagujÈ na sïowa takie jak: subiektywnoĂÊ, moralnoĂÊ, wartoĂci spoïeczne, okolicznoĂci ïagodzÈce, zaĝyïe stosunki i perswazja. MyĂliciele majÈ skïonnoĂÊ do bezosobowego po- dejĂcia, podczas gdy uczuciowcy wolÈ radziÊ sobie z pracÈ i luděmi w bar- dziej osobowy sposób. Poza tym myĂliciele lubiÈ brzmienie sïów: sprawiedli- woĂÊ, kategorie, standardy, krytyka, analiza i przydzielanie, natomiast dla uczuciowców miïo brzmiÈ sïowa: ludzki, harmonijny, dobry lub zïy, oraz wspieranie, wspóïczucie i poĂwiÚcenie. Osoba typu T preferuje obiektywne kryteria i zazwyczaj potrafi dobrze uzasadniÊ wïasne stanowisko, próbujÈc przekonaÊ kogoĂ do swojego punktu widzenia raczej za pomocÈ logiki niĝ od- woïywania siÚ do emocji. Osoba typu F ma z kolei talent do perswazji i podej- muje decyzje, uwzglÚdniajÈc ich wpïyw na poszczególne jednostki w otoczeniu. Róĝne instrumenty i róĝni muzycy 29 Ocenianie a obserwowanie Wolisz rozwiÈzaÊ sprawÚ do koñca, czy zachowaÊ wszystkie potencjalne moĝliwoĂci? JeĂli wybraïeĂ zaïatwianie spraw do koñca, przypuszczalnie jesteĂ typem oceniajÈcym (J). Natomiast jeĂli wolisz zachowaÊ wszystkie moĝliwoĂci, zapewne jesteĂ obserwatorem (P). Osoby typu J czujÈ gwaïtownÈ potrzebÚ rozwiÈzania i nie sÈ w stanie odpoczÈÊ, dopóki nie podejmÈ wiÈĝÈcych decyzji. Osoby typu P z kolei sÈ raczej niechÚtne podejmowaniu decyzji, wciÈĝ szukajÈc nowych danych, które jÈ uzasadniajÈ. W efekcie osoba typu P, podejmujÈc decyzjÚ, jest nerwowa i niespokojna, podczas gdy osoba typu J w tej samej sytuacji bÚdzie doĂwiadczaÊ spokoju i satysfakcji. OceniajÈcy majÈ skïonnoĂÊ do ustanawiania nieprzekraczalnych terminów i traktowania ich ze ĂmiertelnÈ powagÈ, oczekujÈc od innych tego samego. Obserwatorzy natomiast postrzegajÈ takie terminy mniej wiÚcej tak jak budzik, który — kiedy zacznie dzwoniÊ — moĝna ïatwo przeïÈczyÊ w funkcjÚ drzemki. Dla nich nieprzekraczalny termin jest sygnaïem, ĝe naleĝy siÚ za- braÊ za wykañczanie projektu. Czasami moĝna zaobserwowaÊ ciekawe zjawisko w sytuacji, gdy osoba typu P ma wyznaczone terminy przez zwierzchnika i musi je przekazaÊ swoim podwïadnym. Najwyraěniej nie wierzÈc, ĝe jej podwïadni potraktujÈ sprawÚ powaĝnie, czuje siÚ zaniepokojona i ma tendencjÚ do wyznaczania im wcze- Ăniejszych, fikcyjnych terminów. W tej samej sytuacji osoba typu J prze- kazuje podwïadnym rzeczywiste daty, oczekujÈc, ĝe wszystko zostanie wyko- nane na czas. ’atwo dostrzec róĝnicÚ miÚdzy oceniajÈcymi a obserwatorami, zwïaszcza w przypadku skrajnych postaw. Trudno jednak okreĂliÊ, jak rozumiaï te terminy Jung. Ocenianie mogïo oznaczaÊ „wyciÈganie wniosków”, natomiast obserwowanie — „bycie uwaĝnym”, ale taka definicja tïumaczy niejasne pojÚcia za pomocÈ równie niejednoznacznych. Na szczÚĂcie wskazane przez Junga róĝnice w zachowaniu sÈ niezaleĝne od tych spekulacji, wiÚc opis typów preferencji w ĝaden sposób nie traci na tej niejednoznacznoĂci. 30 ZROZUM MNIE, PROSZ}. CHARAKTERY I TYPY TEMPERAMENTÓW ½ródïa nieporozumieñ W ogólnej populacji preferencje do oceniania i obserwowania rozkïadajÈ siÚ mniej wiÚcej po poïowie13. Ta róĝnica moĝe byÊ ěródïem irytacji w zwiÈzkach, poniewaĝ osoby typu J naciskajÈ na podjÚcie decyzji, natomiast osoby typu P wolÈ siÚ wstrzymaÊ, aby poszukaÊ jeszcze dodatkowych danych lub innych moĝliwoĂci. Na dodatek samo znaczenie nazw „oceniajÈcy” i „obserwator” jest czÚsto niewïaĂciwie rozumiane. „OceniajÈcy” jest postrzegany jako „skïonny do wydawania sÈdów”, a „obserwator” jako ktoĂ „spostrzegawczy”. W rzeczywistoĂci ludzie typu J wcale nie majÈ wiÚkszej skïonnoĂci do oce- niania niĝ ludzie typu P. Analogicznie ludzie typu P nie sÈ bardziej spostrze- gawczy niĝ ludzie typu J. Trafniejsze rozróĝnienie opisuje oceniajÈcych jako osoby ceniÈce sobie doprowadzanie spraw do koñca, natomiast obserwato- rów jako osoby, które lubiÈ zachowywaÊ peïniÚ moĝliwoĂci. Wszyscy oceniajÈcy — niezaleĝnie od pozostaïych preferencji — podzielajÈ nastawienie do pracy i rozrywki, które jest zupeïnie inne niĝ nastawienie obserwatorów. Ludzie typu J sprawiajÈ wraĝenie, jakby ich praca byïa dla nich priorytetem. Oznacza to, ĝe najpierw trzeba jÈ wykonaÊ, a dopiero potem moĝna odpoczÈÊ lub siÚ rozerwaÊ. Taka perspektywa ma wpïyw na sposób, w jaki zabierajÈ siÚ oni do pracy. Solidnie siÚ przygotujÈ, wykonajÈ to, co naleĝy, i posprzÈtajÈ po sobie tylko dlatego, ĝe uwaĝajÈ to za konieczne. Ale obserwatorzy wcale tak nie uwaĝajÈ. Oni z kolei — niezaleĝnie od pozostaïych preferencji — wydajÈ siÚ najwyĝej ceniÊ rozrywkÚ. MajÈ wiÚkszÈ skïonnoĂÊ do zabawy i sÈ mniej powaĝni niĝ oceniajÈcy. Aby odpoczÈÊ lub siÚ czymĂ rozerwaÊ, niekoniecznie trzeba naj- pierw dokoñczyÊ rozpoczÚtÈ pracÚ. JeĂli praca nie ma wyraěnie wyznaczo- nych granic (na przykïad zwykïe przygotowania, konserwacja lub sprzÈtanie), osoba typu P ïatwo siÚ zniechÚca lub znajduje sobie inne zajÚcie. Kïadzie ona wiÚkszy nacisk niĝ osoba typu J na to, aby wykonanie zadania sprawiaïo przy- jemnoĂÊ. Moĝna powiedzieÊ, ĝe obserwatorzy sÈ nastawieni na proces, pod- czas gdy oceniajÈcy na wynik. Osoby typu J oraz typu P czÚsto siÚ krytykujÈ, szczególnie w pracy. Od ludzi typu J moĝesz usïyszeÊ, ĝe osoby typu P sÈ „niezdecydowane”, „powolne”, „oporne”, „krytyczne”, „wykrÚtne” oraz ĝe „ruszajÈ siÚ jak mu- chy w smole”, „nie majÈ celu”, „zmierzajÈ donikÈd” i „blokujÈ decyzje”. 13 Bradway K., Jung’s Psychological Types, s. 129 – 135. Róĝne instrumenty i róĝni muzycy 31 Osoba typu P natomiast wpada czasem w irytacjÚ, poniewaĝ czuje siÚ na- ciskana i popÚdzana przez czïowieka typu J, który jej zdaniem niepotrzebnie siÚ spieszy, przejawiajÈc bezsensownÈ tendencjÚ do „wyciÈgania pochopnych wniosków”. Obserwator moĝe twierdziÊ, ĝe oceniajÈcy podejmujÈ nierozsÈdne decyzje, a przy tym sÈ „przesadnie skupieni na zadaniach”, „sztywni i nieela- styczni”, „arbitralni”, „nakrÚceni” i „nakrÚcajÈcy innych” oraz „wywierajÈ nacisk na siebie i innych” i „przesadzajÈ z poĂpiechem w planowaniu i po- dejmowaniu decyzji”. Irytacja spowodowana cudzÈ preferencjÈ zazwyczaj zanika, gdy obie strony przestudiujÈ nawzajem swoje zachowania. Dla wiÚkszoĂci ludzi owe róĝnice sÈ fascynujÈce i inspirujÈce. Wraz z pogïÚbia- niem ich rozumienia coraz ïatwiej przychodzi im uwzglÚdnianie innego sposobu dziaïania. Kluczowe sïowa Wyraĝenia, które dobrze brzmiÈ dla osób typu J, to: rozstrzygniÚcie, decydo- wanie, ustalenie, planowanie z wyprzedzeniem, kierowanie wïasnym ĝyciem, zamkniÚcie, dokonywanie wyborów, zaprojektowanie, zrealizowany, roz- strzygniÚty, dopiÚcie na ostatni guzik, pilne zadanie, nieprzekraczalny termin oraz energiczne zabranie siÚ do pracy. Z kolei dla obserwatorów lepiej brzmiÈ wyraĝenia: oczekiwanie, zbieranie dodatkowych danych, elastycz- noĂÊ, dostosowanie siÚ do przebiegu procesu, czekanie na rozwój wydarzeñ, utrzymywanie otwartych moĝliwoĂci, „poszukiwanie skarbu”, niedookre- Ălenie, rozpoczÚty, tymczasowy, „wszystko siÚ okaĝe”, mamy mnóstwo czasu, „jaki termin?” oraz poĝyjemy, zobaczymy. PodsumowujÈc, cztery pary preferencji moĝna scharakteryzowaÊ przez pary sïów i wyraĝeñ: E (75 populacji) Potrzeba towarzystwa Interakcja ZewnÚtrzny SzerokoĂÊ RozlegïoĂÊ Spora liczba znajomych Emanowanie energiÈ Zainteresowanie zewnÚtrznymi zdarzeniami I (25 populacji) Potrzeba terytorium Koncentracja WewnÚtrzny GïÚbia IntensywnoĂÊ Ograniczona liczba znajomych Zachowanie energii Zainteresowanie wewnÚtrznymi reakcjami 32 ZROZUM MNIE, PROSZ}. CHARAKTERY I TYPY TEMPERAMENTÓW S (75 populacji) DoĂwiadczenie PrzeszïoĂÊ Realizm Praca bez wytchnienia Realia StÈpanie po ziemi RzeczowoĂÊ Fakty PraktycznoĂÊ RozsÈdek T (50 populacji) ObiektywnoĂÊ Zasady Polityka Prawo ¥ciĂle okreĂlone kryteria StanowczoĂÊ Bezosobowe podejĂcie Sprawiedliwy Podziaï na kategorie Standardy Krytyka Analiza Przydzielanie N (25 populacji) Przeczucie PrzyszïoĂÊ Spekulacje Praca pod wpïywem natchnienia MoĝliwoĂci Gïowa w chmurach Wizjonerstwo Fikcja PomysïowoĂÊ Wyobraěnia F (50 populacji) SubiektywnoĂÊ MoralnoĂÊ WartoĂci spoïeczne OkolicznoĂci ïagodzÈce Zaĝyïe stosunki Perswazja Osobowe podejĂcie Ludzki Harmonia Dobro lub zïo Wspieranie Wspóïczucie PoĂwiÚcenie J (50 populacji) RozstrzygniÚcie Decydowanie Ustalenie Planowanie z wyprzedzeniem Kierowanie wïasnym ĝyciem ZamkniÚcie Dokonywanie wyborów Zaprojektowanie Zrealizowany P (50 populacji) Oczekiwanie Zbieranie dodatkowych danych ElastycznoĂÊ Dostosowanie siÚ do przebiegu procesu Czekanie na rozwój wydarzeñ Utrzymywanie otwartych moĝliwoĂci Poszukiwanie skarbu NiedookreĂlenie RozpoczÚty Róĝne instrumenty i róĝni muzycy 33 RozstrzygniÚty DopiÚcie na ostatni guzik Pilne zadanie Nieprzekraczalny termin! Energiczne zabranie siÚ do pracy Tymczasowy Wszystko siÚ okaĝe Mamy mnóstwo czasu Jaki termin? Poĝyjemy, zobaczymy W tym rozdziale zajmowaliĂmy siÚ zgïÚbianiem czterech typów preferencji opierajÈcych siÚ na koncepcji Junga, które pozwalajÈ na wyróĝnienie szes- nastu typów osobowoĂci. Aby wykorzystaÊ ten podziaï w celu zrozumienia innych i przewidywania ich zachowañ, powinieneĂ zaznajomiÊ siÚ z wszyst- kimi szesnastoma. DoĂÊ trudne zadanie. Prawdziwa uĝytecznoĂÊ tego podziaïu nie polega jednak na uczeniu siÚ na pamiÚÊ wszystkich opisów, ale na zrozumieniu ich podstaw, czyli teorii tem- peramentów. Wszystko wskazuje na to, ĝe nadal mamy do czynienia z czte- rema temperamentami, tak jak wieki temu stwierdziï Hipokrates, a bardziej wspóïczeĂnie Spranger. W nastÚpnym rozdziale przyjrzymy siÚ bliĝej tej teorii.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Zrozum mnie, proszę. Charaktery i typy temperamentów.
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: