Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00191 003851 12777919 na godz. na dobę w sumie
Życie prywatne Polaków w XIX wieku. „Świat dziecka”, tom V - ebook/pdf
Życie prywatne Polaków w XIX wieku. „Świat dziecka”, tom V - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 342
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3808-8340-6 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> edukacja >> socjologia
Porównaj ceny (książka, ebook (-55%), audiobook).
Dziecko, żyjące w dziewiętnastowiecznych realiach ziem polskich skupiło uwagę autorów piątego tomu z serii wydawniczej Życie prywatne Polaków w XIX wieku. Ukazanie „świata dziecka” jest niewątpliwie wyzwaniem ze względu na ograniczoną podstawę źródłową. „Dziecięcy świat”, dziecięcy sposób postrzegania rzeczywistości jest właściwie pozbawiony bezpośrednich źródeł, najmłodszych poznajemy głównie z opisów ich rodziców, dorosłych opiekunów, nauczycieli lub obserwatorów, a memuary odnoszące się do dzieciństwa zazwyczaj powstawały kilkanaście, a nawet kilkadziesiąt lat później i zostały napiętnowane doświadczeniem „życia”.
Tematyka zawarta w tomie ogniskuje się wokół kilku głównych wątków tematycznych. Podjęto zagadnienia dotyczące miejsca dziecka w rodzinie i jego codzienności w różnych warstwach społecznych i w różnych środowiskach, kwestie ochrony życia i zdrowia dziecka, zabawek i rozrywek dziecięcych, podróży do kurortów, przybliżono „dziecko” w systemach edukacyjnych i wychowawczych, ukazano szereg portretów dziecięcych w rodzinach i obraz dziecka w literaturze epoki. Z wielu tekstów wyłania się obraz „trudnego dzieciństwa”.
Poszczególne rozdziały przybliżają niepodejmowane dotąd zagadnienia społeczno-kulturowe, skupiając swoją uwagę na blaskach i cieniach dzieciństwa. Uzupełniają badania nad życiem prywatnym społeczeństwa polskiego w XIX wieku i uświadamiają konieczność dalszych eksploracji na tym obszarze.
 
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

pod redakcją Jarosława Kity i Marii Korybut-Marciniak RECENZENT dr hab. Piotr Biliński, prof. UJ REDAKTOR INICJUJĄCY SKŁAD I ŁAMANIE KOEKTA TECHNICZNA PROJEKT OKŁADKI Leonora Wojciechowska Iwona Gos AGENT PR Jarosław Kita – Uniwersytet Łódzki, Wydział Filozoficzno-Historyczny Katedra Historii Polski XIX Wieku, 90-219 Łódź, ul. A. Kamińskiego 27a Zakład Europy Wschodniej, 10-725 Olsztyn, ul. Kurta Obitza 1 Maria Korybut-Marciniak – Uniwersytet Warmińsko-Mazurski, Wydział Humanistyczny Piotr Dziemidowicz, Katarzyna Turkowska Zdjęcie wykorzystane na okładce: Dzieci siedzące na schodach Olga Boznańska, Muzeum Narodowe w Warszawie © Copyright by Authors, Łódź 2016 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2016 Publikacja bez opracowania redakcyjnego i korekty w Wydawnictwie UŁ Publikacja dofinansowana przez Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie Współwydawcą jest Instytut Historii i Stosunków Międzynarodowych UW-M Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.07642.16.0.K Ark. wyd. 20,0; ark. druk. 21,375 ISBN WUŁ 978-83-8088-339-0 e-ISBN WUŁ 978-83-8088-340-6 ISBN UW-M 978-83-65171-24-5 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 SPIS TREŚCI i z różnych środowisk Dzieci z różnych warstw społecznych Wstęp ................................................................................................................................... 7 Tadeusz Stegner, Dziecko w rodzinie protestanckiej w Królestwie Polskim w XIX wieku ................................................................................................................. 13 Marek Przeniosło, Dziecko w rodzinie chłopskiej na terenie Królestwa Polskiego w latach I wojny światowej ............................................................... 25 Jarosław Kita, Peregrynacje dzieci do dziewiętnastowiecznych kurortów ..... 35 Maria Korybut-Marciniak, Dziecko w rodzinie urzędniczej w świetle ma- teriałów Artura Dolińskiego ................................................................................. 47 Marzena Iwańska, Trudne dzieciństwo. O losach dzieci w Łodzi przełomu wieku XIX i XX ............................................................................................................. 67 Iwona Janicka, Dziecko w chorobie. Opieka medyczna nad najmłodszymi w XIX wieku ................................................................................................................. 85 Małgorzata Przeniosło, Wielka Kwesta Ogólnopolska „Ratujcie Dzieci” 93 w latach 1916–1919 ............................................................................................................... Joanna Sosnowska, Opieka nad dziećmi w działaniach Łódzkiego Chrześci- jańskiego Towarzystwa Dobroczynności w latach 1889–1914 ................ 107 Hanna Kurowska, Niemowlę jako nowy obiekt zainteresowania rodziców, lekarzy i państwa ...................................................................................................... 123 Daria Domarańczyk, Problematyka psychologii dziecka na przełomie XIX i XX wieku na łamach „Ateneum” i „Przeglądu Filozoficznego” ...... 149 Jolanta Kowalik, Pomoc ubogim dzieciom na ziemiach polskich w świetle „Dziejów Dobroczynności Krajowej i Zagranicznej” .................................... 159 Dziecko pod ochroną Portrety rodzinne Wokół wychowania Dziecko w literaturze 6 Anna Kowalczyk, „Już mu się tylko pacierz należy”. Literackie ujęcie cho- roby i śmierci dziecka na XIX-wiecznej polskiej wsi ..................................... 173 Emilian Prałat, Dzieci Chłapowskich w fotografii i wspomnieniach .......... 187 Marta Kłak-Ambrożkiewicz, Kraj lat dziecinnych. Matejkowie .................. 199 Mateusz Klempert, Dzieciństwo Jana Eustachego Kossakowskiego na podstawie zachowanych wspomnień z dzieciństwa z lat 1903–1910 .... 213 Piotr Bojarski, Dzieciństwo w dobie Wielkiej Wojny. Obraz życia dziecka na kartach pamiętnika Piotra Bojarskiego ....................................................... 225 Antoni Maziarz, Szkolnictwo poznańskich wspólnot zakonnych w XIX wieku ................................................................................................................. 237 Monika Nawrot-Borowska, Zabawy, zabawki, gry i zajęcia dzieci na po- czątku XX wieku na łamach czasopisma „Dziecko” ...................................... 253 Monika Wąs, Dziecko oczami nauczyciela. Zapiski Mikołaja Rybowskiego, jako przyczynek do badań dzieciństwa w XIX wieku .................................. 281 Anna Czajka, „Na tandemie”, czyli panienki i młodzieńcy na rowerze z końca XIX wieku ...................................................................................................................... 287 Grażyna Czerniak, Justyna Zyśk, Wychowanie dziecka w XIX stuleciu w świetle praktycznych porad Lucyny Ćwierczakiewiczowej .................. 301 Aleksandra Rybka, Kultura czytelnicza dziecka ziemiańskiego na przy- kładzie biblioteki pałacowej w Maluszynie ....................................................... 315 Bibliografia ........................................................................................................................ 325 Spis treści Wstęp Dziecko jest małe, lekkie, mniej go jest. Musimy pochylić się, zniżyć się ku niemu Janusz Korczak Dziecko, żyjące w dziewiętnastowiecznych realiach ziem polskich skupiło uwagę autorów piątego tomu z serii wydawniczej Życie prywatne Polaków w XIX wieku1. Ukazanie „świata dziecka” jest niewątpliwie wyzwaniem, właściwie zadaniem niemożliwym do zrealizo- wania przez badaczy epoki. Problem polega przede wszystkim na ograni- czonej podstawie źródłowej. „Dziecięcy świat”, dziecięcy sposób postrzega- nia rzeczywistości jest właściwie pozbawiony bezpośrednich źródeł, małe dziecko nie pisało pamiętników, dzienników2, najmłodszych poznajemy głównie z opisów ich rodziców, dorosłych opiekunów, nauczycieli lub ob- serwatorów, a memuary odnoszące się do dzieciństwa zazwyczaj powsta- wały kilkanaście, a nawet kilkadziesiąt lat później i zostały napiętnowane doświadczeniem „życia”. Pomimo tych trudności autorzy podjęli się trudu scharakteryzowania tej rzeczywistości na podstawie dostępnych źródeł różnej proweniencji. Tematyka zawarta w tomie ogniskuje się wokół kilku wątków tematycz- nych. Podjęto zagadnienia dotyczące dziecka z różnych warstw społecz- nych i z różnych środowisk (Tadeusz Stegner, Marek Przeniosło. Jarosław Kita, Maria Korybut-Marciniak, Marzena Iwańska), obszernie zaprezento- wano kwestie ochrony życia i zdrowia dziecka (Iwona Janicka, Małgorzata 1 Dotychczas ukazały się: Życie prywatne Polaków w XIX wieku, red. M. Korybut-Marciniak, M. Zbrzeźniak, Olsztyn 2013; Życie prywatne Polaków w XIX wieku. „Portret kobiecy”. Polki w re- aliach epoki, t. 1, red. M. Korybut-Marciniak, M. Zbrzeźniak, Łódź-Olsztyn 2014; Życie prywatne Polaków w XIX wieku. „Portret kobiecy”. Polki w realiach epoki, t. 2, red. J. Kita, M. Sikorska- Kowalska, Łódź–Olsztyn 2014; Życie prywatne Polaków w XIX wieku. „Portret kobiecy”. Polki w realiach epoki, t. 3, red. J. Kita, M. Korybut-Marciniak, M. Klempert, Łódź–Olsztyn 2014. 2 Do nielicznych źródeł tego typu należą zamieszczone w antologii pt. Świat dziecka ziemiańskiego. Antologia źródeł, wstęp, wybór i oprac. N. Kapuścińska-Kmiecik i J. Kita, Łódź 2012. 8Przeniosło, Joanna Sosnowska, Hanna Kurowska, Daria Domarańczyk, Jo- lanta Kowalik), przybliżono „dziecko” w systemach edukacyjnych i wycho- wawczych (Antoni Maziarz, Monika Nawrot-Borowska, Monika Wąs, Anna Czajka, Grażyna Czerniak i Justyna Zyśk, Aleksandra Rybka), ukazano sze- reg portretów dziecięcych w rodzinach (Emilian Prałat, Marta Kłak-Amb- rożkiewicz, Mateusz Klempert, Piotr Bojarski), poruszono również obraz dziecka w literaturze epoki (Anna Kowalczyk). Obraz dziecka i dzieciństwa w niniejszym tomie został nakreślony na podstawie różnorodnych dostępnych źródeł, z których na pierwsze miej- sce wysuwa się dziewiętnastowieczna prasa – zarówno codzienna, jak i ta o charakterze poradnikowym oraz periodyki służące edukacji najmłod- szych. Ogromną rolę w odtworzeniu tematu odegrała również literatu- ra poradnikowa – poczynając od poradników odnoszących się do procesu wychowawczego, jak i służąca zdrowiu oraz higienie najmłodszych. Wyko- rzystano liczne drukowane i rękopiśmienne pamiętniki i dzienniki, a także korespondencję, materiały statystyczne i literaturę piękną. Nie zabrakło również materiałów źródłowych przechowywanych w archiwach krajo- wych i zagranicznych. Badacze podjęli zagadnienia odnoszące się do miejsca dziecka w ro- dzinie i jego codzienności w różnych warstwach społecznych – w rodzi- nie arystokratycznej, ziemiańskiej, urzędniczej, robotniczej, chłopskiej, rodzinach katolickich i protestanckich. Część autorów skupiła swoje za- interesowanie na programach filantropijnych, wychodzących naprzeciw najmłodszym członkom społeczeństwa w grupach spauperyzowanych, dotkniętych konsekwencjami I wojny światowej, czy klęsk podstawowych. Z wielu tekstów wyłania się obraz „trudnego dzieciństwa”. Wykorzysta- ne źródła statystyczne uświadamiają czytelników o dużej śmiertelności najmłodszych oraz rozmiarach zachorowalności, a także podejmowanych działaniach medycznych i kuracyjnych, środkach leczniczych i sposobach zapobiegania chorobom. Znajdujemy również obraz literacki dziecka cho- rego. Nie uszła uwadze higiena dziecka, jego dieta oraz zalecana przez le- karzy i higienistów pielęgnacja. Bohaterowie niniejszego tomu to także najmłodsi członkowie społe- czeństwa, którym starano się wpoić wiedzę, umiejętności i postawy, by w przyszłości stali się godnymi reprezentantami narodu, społeczeństwa, grupy społecznej, rodziny, a także uzyskali gotowość do podjęcia wyzwań dorosłości, potrafili zadbać o podstawy materialne gwarantujące godne ży- cie, gospodarować w dziedziczonych majątkach, zadbać o własną przyszłą rodzinę. Mamy więc teksty odnoszące się do zajmujących istotne miejsce w społecznej dyskusji w XIX stuleciu kwestii oświatowych i wychowaw- czych. Zainteresowanie wzbudziła również sprawa wychowania „w duchu Wstęp 9 narodowym”, zaszczepianie patriotyzmu, religijności, moralności, a także walki o oświatę w poczuciu przynależności do narodu. Niniejsza monografia obok zagadnień podejmujących trudne dzieciń- stwo, które źródła umiejscawiają na pierwszym planie, ukazuje również jasną stronę dzieciństwa. Zapoznaje czytelnika z całym spektrum zabaw i zabawek dziecięcych, czytelnictwem najmłodszych w pałacach i dworach ziemiańskich, dziecięcymi rozrywkami, podróżami do kurortów i mniej znanych uzdrowisk, przykładami spędzania szczęśliwego czasu na łonie ro- dziny i w grupie rówieśniczej. Artykuły i rozprawy zamieszczone w prezentowanym tomie przybliżają niepodejmowane dotąd zagadnienia społeczno-kulturowe skupiając swoją uwagę na blaskach i cieniach dzieciństwa. Uzupełniają badania nad życiem prywatnym społeczeństwa polskiego w XIX wieku i uświadamiają koniecz- ność dalszych eksploracji na tym obszarze. Jarosław Kita Maria Korybut-Marciniak Wstęp Dzieci z różnych warstw społecznych i z różnych środowisk Tadeusz Stegner (Uniwersytet Gdański, Instytut Historii) Dziecko w rodzinie protestanckiej w Królestwie Polskim w XIX wieku Na terenach Polski centralnej, gdzie reformacja bujnie rozwijała się w XVI wieku, w następnym stuleciu większość zborów, zarówno luterańskich jak i reformowanych, przestała istnieć. Rozwojowi protestantyzmu nie sprzyjała, zwłaszcza po „potopie szwedzkim”, nieto- lerancyjna polityka Kościoła katolickiego i władz Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Sytuacja uległa zmianie w drugiej połowie XVIII wieku i na po- czątku XIX wieku, kiedy to zostały zniesione prawne ograniczenia wobec zborów protestanckich i kiedy na ziemie polskie przybyło wielu emigran- tów z Niemiec, głównie wyznania ewangelicko-augsburskiego. Królowie i magnaci polscy sprowadzali rzemieślników z Niemiec już w XVII wieku, ale dopiero na przełomie XVIII i XIX wieku akcja ta przybrała masowy charak- ter, zwłaszcza za panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego i w dobie autonomicznej Królestwa Polskiego (1815–1830) i związana była z rozwo- jem przemysłu na ziemiach polskich, a co za tym idzie wzrostem zapotrze- bowania na wykwalifikowaną siłę roboczą. Przybysze z Saksonii, Śląska, Meklemburgii, Hesji, Prus osiedlali się zarówno na wsi, jako koloniści, jak i w miastach, stając się często pionierami rozwoju przemysłu. W ten sposób powstały większe skupiska ludności ewangelickiej w Łodzi i okręgu łódz- kim, w Warszawie czy guberni płockiej. Ludność protestancka w Królestwie Polskim stanowiła w drugiej połowie XIX wieku i na początku XX wieku ok. 5 społeczeństwa. Według spisu powszechnego z 1897 roku mieszkało w „Kraju Priwislanskim” 421 tys. ewangelików (4,5 ) z czego 414,7 tys. lu- teranów i 5,5 tys. reformowanych1. 1 Ilu jest Polaków-ewangelików w Królestwie, na Litwie i na Rusi, „Zwiastun Ewangeliczny” 1906, nr 5. nazwiska niemieckie, którzy wszak jeszcze mówią i rozumieją po niemiecku, 14Niemcy na terenach Polski centralnej, zwłaszcza w Warszawie, ulegali dość szybko polonizacji, niekiedy już w drugim pokoleniu. Zwiedzający sto- licę w latach siedemdziesiątych XIX wieku dziennikarz z Niemiec Fritz Wer- nick zwracał uwagę, że w Warszawie: Często można spotkać ludzi noszących lecz myślą i czują po polsku2. W okresie powstania styczniowego większość ewangelików mieszkających w Warszawie na co dzień posługiwała się języ- kiem polskim, a nabożeństwa odbywały się po polsku i po niemiecku3. We- dług, nieco zaniżonych, danych spisu powszechnego z 1897 roku mieszkało w Królestwie Polskim ponad 32 tys. Polaków ewangelików; Polacy stanowi- li 7,6 wśród luteranów i 21 wśród reformowanych4. Procesy polonizacyjne najszybciej przebiegały w kręgach inteligenckich i burżuazyjnych. Nazwiska Edwarda Jurgensa, Oskara Kolberga, Samuela Lindego, rodzin kupców i fabrykantów Szlenkierów, Temlerów, Pfeiffrów, Wedlów na trwale zapisały się w polskiej historii. Grupą świadomie dążą- cą do polonizacji Niemców-ewangelików byli polscy pastorzy tacy jak: Le- opold Otto, Juliusz Bursche, Karol Gustaw Manitius, Aleksander Schoeneich czy Rudolf Gundlach. Synod duchownych ewangelickich w 1905 roku podjął decyzję o wprowadzeniu we wszystkich zborach protestanckich w Króle- stwie, bez względu nawet na znikomą liczbę Polaków-ewangelików, nabo- żeństw w języku polskim przynajmniej kilka razy w roku5. W drugiej połowie XIX wieku zaczęły się kształtować w Warszawie pol- sko-ewangelickie środowiska opiniotwórcze grupujące głównie pastorów i przedstawicieli wolnych zawodów np. publicysty Ludwika Jenike, malarza Wojciecha Gersona czy etnografa Oskara Kolberga. Miejscem, gdzie ich poglą- dy były prezentowane, stała się prasa polsko-ewangelicka ukazująca się od 1863 roku. Pierwszym pismem Polaków-ewangelików redagowanym przez ks. Leopolda Otto był „Zwiastun Ewangeliczny” wydawany w Warszawie i Cieszynie w latach 1863–1882. Kontynuatorem zamierzeń ks. Otto starał się być pastor Wilhelm Angerstein, w latach 1884–1890 redaktor i wydawca „Głosów Kościelnych”. Wznowił wydawanie „Zwiastuna” w 1898 roku uczeń ks. Otto, pastor Juliusz Bursche. Współpracowali z nim przy redagowaniu 2 I. i J. Kosimowie, Fritza Wernicka opis Warszawy z 1876 roku, [w:] Warszawa XIX wieku, Warszawa 1971, z. 2, s. 322. 3 Historyczny opis istnienia gminy warszawskiej wyznania ewangelicko-augsburskiego (an- kieta z 1865 roku), Archiwum Główne Akt Dawnych [dalej: AGAD], Zbór ewangelicko-augsbur- ski, 26. b.s. 4 Ilu jest Polaków-ewangelików w Królestwie, na Litwie i na Rusi, Por. T. Stegner, Polonizacja Niemców-ewangelików w Królestwie Polskim 1815–1914, „Przegląd Historyczny” 1989, nr 2. 5 25-ty jubileuszowy synod ogólny księży pastorów ewangelicko-augsburskich Królestwa Polskiego, „Zwiastun Ewangeliczny” 1905, nr 11. Tadeusz Stegner
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Życie prywatne Polaków w XIX wieku. „Świat dziecka”, tom V
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: