Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00706 020218 17741327 na godz. na dobę w sumie
Żydowskie (nie)męskości. O przedwojennej twórczości Adolfa Rudnickiego - ebook/pdf
Żydowskie (nie)męskości. O przedwojennej twórczości Adolfa Rudnickiego - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 290
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-226-3606-0 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> literaturoznawstwo, językoznawstwo
Porównaj ceny (książka, ebook (-16%), audiobook).

Monografia stanowić ma rodzaj kompletnego przewodnika po przedwojennej twórczości Adolfa Rudnickiego. Autor uwzględnił w niej wszystkie wydane wówczas utwory pisarza – zarówno książki, jak i opowiadania opublikowane na łamach prasy, a także fragmenty niewydanego nigdy w całości dramatu. Pracę otwiera rozdział, w którym badacz odtwarza niemal wszystkie przedwojenne głosy krytyków literackich na temat wydanych wówczas utworów Rudnickiego. Celem autora było skonfrontowanie głosów badaczy, zdaniem których Rudnicki już od momentu swojego literackiego debiutu stał się ulubieńcem krytyki, z tekstami źródłowymi, a więc oryginalnymi recenzjami publikowanymi na łamach prasy przedwojennej. Drugi rozdział dotyczy „żydowskości” przedwojennych utworów pisarza. Ukazuje przemiany w światopoglądzie pisarza, którego na początku lat trzydziestych cechowała wyraźna postawa asymilatorska, podczas gdy tuż przed wybuchem II wojny światowej, jego głos słychać było już po stronie krytyków asymilacji. Najważniejszą część monografii stanowi rozdział trzeci, będący autorską próbą odczytania przedwojennej prozy Rudnickiego z perspektywy badań nad męskością. Badacz, w oparciu o najnowsze metodologie z zakresu men's, gender oraz queer studies, a także uwzględniając konteksty społeczne i kulturowe, podejmuje się próby wskazania tekstualnej wieloseksualności podmiotu Rudnickiego. Specyfika utworów pisarza, z których niemal całkowicie wykluczone zostały kobiety, przez długie lata nie została dostrzeżona, a przez to należycie opisana. Co więcej, męskość w tekstach Rudnickiego okazuje się często wyjątkowo niemęska, zniewieściała, a także homoseksualna. Monografia ta staje się więc próbą odczytania, mówiąc za Germanem Ritzem, „tajnych znaków” obecnych w międzywojennej twórczości pisarza, które pozwalają odczytać ją jako także homoseksualną, a tym samym dopisać Rudnickiego do grona pisarzy takich jak Jarosław Iwaszkiewicz czy Witold Gombrowicz.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Żydowskie (nie)męskości O przedwojennej twórczości Adolfa Rudnickiego Mamie – najważniejszej kobiecie mojego życia Gaweł Janik Żydowskie (nie)męskości O przedwojennej twórczości Adolfa Rudnickiego Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego • Katowice 2019 Redaktor serii: Historia Literatury Polskiej Marek Piechota Recenzent Sławomir Buryła Wydawnictwo UŚ dziękuje Profesorowi Ludwikowi Dobrzyńskiemu za zgodę na wykorzystanie zdjęcia Benedykta Jerzego Dorysa Spis treści Wykaz skrótóW . Wstęp . . . . . . . . . . . . rozdział I z dzieJóW recepcJi . . . . Szczury . . . Żołnierze . . . Niekochana . . Lato . . . Doświadczenia. Powieść . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . rozdział II ŻydoWskość . . . . . . . . . . . . . . A na imię było mu Aron . . Sztetl – obraz żydowskiego miasteczka . . . Dwie wielkie religie . . Niekochana (nie ‑)Żydówka . . . . Żydowskie wojsko – wojskowy Żyd . Pisarstwo allosemickie . . . . . . Przeciw asymilacji . . . . . . . . . . . . . rozdział III (nie)męskość . . . . . . . . Studiowanie (nie)męskości . . . Znaki autobiograficzne . . . Kobiety Rudnickiego . . . Relacje substytucyjne . . . (Nie)Męskie przyjaźnie . . . W homospołecznym zamknięciu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 9 15 16 27 38 45 51 55 55 68 89 96 102 117 137 143 143 152 157 165 175 186 288 Spis treści . . . Dlaczego Szczury? . . . . . . Mężczyźni pod lupą . . Lato ucieleśnione . . . Niemęskość/zniewieściałość . Męskość z(de)militaryzowana . . Na pierwszy rzut oka . Rodzaje pociągów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . zakończenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . biblioGraFia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . nota biblioGraFiczna . . . . . . . . . . . . . . . . . indeks osoboWy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Summary . . . Zusammenfassung . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 202 227 231 235 239 248 255 261 267 277 279 285 286 Zdjęcie pochodzi z prywatnego archiwum Profesora Ludwika Dobrzyńskiego Fot. Benedykt Jerzy Dorys Wykaz skrótów W książce przyjęto następujące skróty tytułów utworów Adolfa Rudnickiego: – Banda Marka Prawdziwego. „Na Szerokim Świecie” 1930, nr 50. – Cesarz. W: Młode cierpienia. Warszawa 1954. – Cyrkowa pocztówka. W: 50 opowiadań. Warszawa 1966. – Cywja. „Miesięcznik Literatury i Sztuki” 1935, nr 1. – Doświadczenia. Powieść. Warszawa 1939. – Jan [fragment dramatu]. „Nowa Kwadryga” 1937, nr 2. – Juda Korn. W: 50 opowiadań. Warszawa 1966. – Krąg. „Twórczość” 2014, nr 2. – Kręcimy. W: 50 opowiadań. Warszawa 1966. – Lato. Warszawa 1938. – Listy do Jana. Przekłute balony. „Polityka” (dawniej „Bunt Młodych. Niezależny Organ Młodej Inteligencji”) 1939, nr 7. – Młokos [fragment dramatu]. „Pion. Tygodnik Literacko ‑Spo ‑ łeczny” 1935, nr 52. – Młokos [fragment dramatu]. „Miesięcznik Literatury i Sztu ‑ ki” 1936, nr 7. – Mały Grün. W: Młode cierpienia. Warszawa 1954. BMP Ce CP Cy D J JK K Kr L LdJ M1 M2 MG MpuJ – Mieszkanie przy ul. Jedynej. „Miesięcznik Literatury i Sztu ‑ N Sz ŚO Ż ki” 1934, nr 4. – Niekochana. W: Opowiadania wybrane. Oprac. J. Wróbel. Wrocław 2009. – Szczury. Warszawa 1932. – Śmierć operatora. Nowela. „Kurier Poranny” 1930, nr 234. – Żołnierze. Warszawa 1933. Wstęp Twórczość Adolfa Rudnickiego wydaje się dziś pisarstwem zapo‑ mnianym. Jeśli sięga się do obszernej spuścizny, jaką pozostawił po so‑ bie autor, najczęściej wybiera się z niej dzieła powstałe w czasach już po Zagładzie, którą, za sprawą tytułu cyklu opowiadań pisarza, nazy‑ wać możemy „epoką pieców”. Literacki dorobek Rudnickiego doczekał się dotąd dwóch opracowań monograficznych – Anny Wal1 oraz Józefa Wróbla2. Obie prace powstały na początku lat dwutysięcznych i doty‑ czą całej twórczości pisarza, stanowiąc tym samym próbę jej przekro‑ jowego ujęcia. Wspomnieć należy także o opublikowanych w serii Bi‑ blioteki Narodowej Opowiadaniach wybranych3 Rudnickiego z 2009 roku w opracowaniu Józefa Wróbla. Moja praca wypływa z przekonania o potrzebie ponownego przyj‑ rzenia się temu pisarstwu. Postanowiłem się w niej skupić na tekstach wydanych od literackiego debiutu Rudnickiego aż do wybuchu II woj‑ ny światowej. To właśnie czas wojny i okupacji, a w szczególnej mie‑ rze Zagłada, stanowić będą niezwykle ważną i wyraźną cezurę w pro‑ zie Rudnickiego. Jego sposób pisania już po Shoah różnić będzie się od tego z lat trzydziestych ubiegłego wieku. To sprawiło, że podjąłem de‑ cyzję o opisie wyłącznie utworów powstałych w dwudziestoleciu mię‑ dzywojennym. Niniejsza monografia stanowić ma rodzaj kompletnego przewod‑ nika po przedwojennej twórczości autora. Starałem się uwzględnić wszystkie wydane wówczas utwory Rudnickiego, w tym zarówno książ‑ ki, jak i opowiadania opublikowane na łamach prasy, a także fragmen‑ ty niewydanego nigdy w całości dramatu. 1 A. Wal: Twórczość w cieniu menory. O prozie Adolfa Rudnickiego. Rzeszów 2002. 2 J. Wróbel: Miara cierpienia. O pisarstwie Adolfa Rudnickiego. Kraków 2004. 3 A. rudnicki: Opowiadania wybrane. Oprac. J. Wróbel. Wrocław 2009. 10 Wstęp Inspiracją tytułu mojej książki stała się praca Bartka Lisa Gejow- skie (nie)męskości. Normy płciowe a strategie tożsamościowe gejów4, która ukazała się w roku 2015. „Jest [ona – G.J.] próbą dekonstrukcji imitacji, jaką jest monolityczna męskość. Autor z socjologicznego punk‑ tu widzenia zajął się społeczną konstrukcją męskości”5. Choć z uwa‑ gi na nieliteraturoznawczy charakter prowadzonych przez Lisa badań oraz fakt, że dotyczyły one czasów nam współczesnych, książka ta nie‑ wiele wniosła do mej pracy pod względem merytorycznym, to jej tytu‑ łowa fraza przyczyniła się do refleksji nie tylko nad różnymi rodzajami męskości, ale także do tego, co uznawane jest za niemęskie. Okazuje się, że mówić należy nie tylko o wielu męskościach, ale i o rozmaitych niemęskościach. Tym samym Lis, jako jeden z pierwszych na gruncie polskim, dokonał jeszcze większego niż dotychczas uszczegółowienia dyskursu, jakim posługują się badacze zarówno men’s ‑, jak i gender oraz queer studies6. Dwie zasadnicze części pracy tworzą kategorie ŻydoWskość oraz (nie) męskość. Części te poprzedza rozdział Z dziejów recepcji, w którym od‑ twarzam przedwojenne głosy krytyków literackich na temat wydanych wówczas dzieł Rudnickiego. Na podstawie blisko czterdziestu recenzji powstał szeroki i przekrojowy obraz sposobu, w jaki twórczość pisarza odczytywano i oceniano w interesującym mnie okresie. Moim celem było skonfrontowanie głosów badaczy, których zdaniem Rudnicki już od momentu swojego literackiego debiutu stał się ulubieńcem kryty‑ ki, z tekstami źródłowymi, a więc oryginalnymi recenzjami publikowa‑ nymi na łamach prasy przedwojennej. Opracowanie recepcji pozwoliło podać w wątpliwość powielaną, właściwie bez żadnego wyjątku, tezę, jakoby Rudnicki cieszył się niezwykłą przychylnością recenzentów. Sytuacja okazała się zgoła odwrotna, albowiem okres przed II wojną światową był dla autora niezwykle trudny – niemal nieustannie mu‑ siał się mierzyć z, często bardzo ostrą, krytyką swoich literackich wy‑ borów. Drugi rozdział dotyczy „żydowskości” przedwojennych utworów pi‑ sarza. Ukazuje długą drogę, jaką przeszedł autor, zaczynając od wczes‑ nych tekstów, w których tematyka żydowska nie zostaje poruszona wcale lub też niewidoczna jest na powierzchni tekstu, aż po symbolicz‑ ny powrót do rzeczywistości sztetlu w powieści Lato. Za cel postawi‑ łem sobie ponadto przyjrzenie się przemianom światopoglądu pisarza. 4 B. lis: Gejowskie (nie)męskości. Normy płciowe a strategie tożsamościowe ge- jów. Gdańsk 2015. 5 Fragment zaczerpnięty z opisu wydawcy. 6 Należy odnotować, że dziś polskie badania nad męskością są znacznie bardziej zaawansowane niż w 2015 roku, kiedy ukazuje się książka Lisa. Wstęp 11 Początkowo cechowała go wyraźna postawa asymilatorska. Z kolei tuż przed wybuchem II wojny światowej jego głos słychać było po stronie krytyków asymilacji. Niezbędne stało się także odtworzenie biografii autora ze szczególnym uwzględnieniem ortodoksyjnej rodziny, w któ‑ rej się wychował. Rudnickiego staram się przedstawić jako pisarza allosemitę, korzy‑ stając z kategorii, którą do refleksji nad relacjami polsko ‑żydowskimi wprowadził w latach osiemdziesiątych Artur Sandauer. Mając świado‑ mość krytyki, jaką wywołała zaprezentowana przezeń koncepcja, się‑ gam po nią, by ukazać możliwość jej zastosowania w odniesieniu do postawy reprezentowanej i wyrażanej przez Rudnickiego immanent‑ nie. Powrót do pojęcia allosemityzmu stanowi próbę udowodnienia przydatności tej współcześnie zapomnianej i niedocenianej kategorii, która w przypadku Rudnickiego okazuje się niezwykle pomocna w zro‑ zumieniu motywów, jakimi kierował się pisarz, wybierając takie, a nie inne środki artystycznego wyrazu. Rozdział trzeci stanowi autorską próbę odczytania przedwojen‑ nej prozy Rudnickiego z perspektywy badań nad męskością. Specy‑ fika utworów pisarza, a więc zaprezentowany w nich świat mężczyzn, z którego niemal całkowicie wykluczone zostały kobiety, przez długie lata nie została dostrzeżona, a co za tym idzie – należycie opisana. Co więcej, męskość w tekstach Rudnickiego okazuje się często wyjąt‑ kowo niemęska, zniewieściała, a także homoseksualna. Praca ta jest więc próbą odczytania, mówiąc za Germanem Ritzem, „tajnych zna‑ ków”7 obecnych w międzywojennej twórczości pisarza, które pozwala‑ ją odczytać ją jako t a k że homoseksualną, a tym samym dopisać Rud‑ nickiego do grona pisarzy takich jak Jarosław Iwaszkiewicz czy Witold Gombrowicz. Czas, w jakim przyszło mi pisać tę pracę, szczęśliwie splótł się z okresem wzmożonego zainteresowania tematem męskości w litera‑ turze, czego przykładem jest przede wszystkim projekt badawczy Na‑ rodowego Centrum Nauki Maestro 4 Męskość w literaturze i kulturze polskiej XIX i XX wieku realizowany na Uniwersytecie Śląskim w Ka‑ towicach pod kierownictwem Profesora Adama Dziadka. W ostatnich latach ukazało się na polskim rynku nie tylko wiele tłumaczeń zagra‑ nicznych tekstów z zakresu men’s studies8 – rodzaj swoistej antologii 7 G. ritz: Nić w labiryncie pożądania. Gender i płeć w literaturze polskiej od ro- mantyzmu do postmodernizmu. Przeł. A. kopacki. Warszawa 2002. 8 Na szczególną uwagę zasługuje seria Studia o Męskości wydawana od 2016 roku przez Instytut Badań Literackich PAN we współpracy z Wydawnictwem Uniwersyte‑ tu Śląskiego. 12 Wstęp tu stanowić może choćby tematyczny numer „Tekstów Drugich”9 – ale także prace polskich badaczy, takich jak Tomasz Kaliściak, Wojciech Śmieja, Błażej Warkocki, Tomasz Tomasik, Krzysztof Kłosiński, Kry‑ styna Kłosińska, Filip Mazurkiewicz oraz Dawid Matuszek, o których szerzej piszę w rozdziale trzecim. Nieprzypadkowo wśród wymienio‑ nych literaturoznawców większość zajmuje się w swoich badaniach te‑ matyką męskości w powiązaniu z jej nieheteronormatywnymi realiza‑ cjami, właśnie bowiem w tym kierunku zmierzać będzie moja praca. Próba opisu przedwojennej twórczości Adolfa Rudnickiego wyma‑ gała dotarcia do pierwszych wydań powieści pisarza, co ze względu na ich niskie nakłady nie należało do zadań najprostszych. Głównym tego powodem był fakt, że autor Lata całe życie był wierny koncepcji, którą za Umbertem Eco nazwać moglibyśmy koncepcją dzieła otwartego10. Polegała ona w odniesieniu do Rudnickiego na nieustannym dokony‑ waniu zmian w obrębie tekstów już wydanych. Skutkiem takiego dzia‑ łania jest fakt, że trudno dziś mówić o jednych Szczurach czy jednej Niekochanej. O ile w przypadku kolejnych wydań niektórych z utwo‑ rów będziemy mieć do czynienia tylko z drobnymi korektami dotykają‑ cymi pojedynczych wyrazów, o tyle w dwóch wymienionych wcześniej książkach modyfikacje są naprawdę znaczące. Drugie wydanie Szczu- rów, którego czytelnicy doczekali się dopiero w roku 1960 (a zatem dwadzieścia osiem lat po wydaniu pierwszym), niewiele ma wspólne‑ go z przedwojennym debiutem pisarza. Już sama objętość nowej wer‑ sji sprawia, że mówić trzeba o dłuższym opowiadaniu, a nie o powie‑ ści. Oryginalny, ponaddwustustronicowy tekst Rudnicki ograniczył do stron osiemdziesięciu, na które składają się także ilustracje Mieczysła‑ wa Piotrowskiego. Zmienione zostały imiona bohaterów, nazwa miej‑ sca akcji, usunięto wiele wątków, między innymi wyjazd głównego bo‑ hatera do miasta W., a więc wątek, który stanowił istotną, drugą część oryginału. Dokonane przez autora przekształcenia znacząco wpłynęły nie tylko na treść książki, ale także na jej wymowę. Przypuszczać mo‑ żemy, że to doświadczenie II wojny światowej całkowicie zrewidowało poglądy Rudnickiego, który po 1945 roku niechętnie wracał do swo‑ jej przedwojennej twórczości, a kiedy już się na to decydował, dostoso‑ wywał jej nowe wydania do swoich aktualnych założeń artystycznych i światopoglądowych. Podobnie rzecz ma się z Niekochaną. Jak wska‑ zuje Eugenia Prokop ‑Janiec, „istnieją […] trzy wersje Niekochanej: pier‑ wotna z roku 1937, gruntownie przepracowana z roku 1948 i ostatnia, 9 „Teksty Drugie” 2015, nr 2. 10 U. eco: Dzieło otwarte. Forma i nieokreśloność w poetykach współczesnych. Przeł. L. eustachieWicz, J. Gałuszka, A. kreisberG, M. oleksiuk, K. Żaboklicki. Warsza‑ wa 2008. Wstęp 13 z roku 1958, ze zmienionym zakończeniem”11. Rzetelność badacza po‑ dejmującego się opisu dzieł Adolfa Rudnickiego wymaga każdorazowe‑ go zaznaczenia, do którego z wydań się odwołuje. Chcąc możliwie wier‑ nie zrekonstruować postawę twórczą pisarza, która przyświecała mu w latach poprzedzających II wojnę światową, należało więc sięgnąć po teksty, jakie wyszły spod pióra autora właśnie w latach trzydziestych ubiegłego wieku, a nie po ich zmienione wersje, na których ostatecz‑ ny kształt znacząco wpłynęły późniejsze, traumatyczne doświadcze‑ nia z życia Rudnickiego. Wszystkie cytowane przeze mnie fragmenty dzieł pisarza pochodzą z pierwszych wydań jego książek oraz pierwo‑ druków z przedwojennej prasy12. We wszystkich cytowanych w tej pracy źródłach ortografia oraz in‑ terpunkcja zostały ujednolicone i dostosowane do zasad obowiązują‑ cych współcześnie. Zdecydowałem się nie korygować jednak tak zwa‑ nych „literówek”, które szczególnie licznie pojawiły się w pierwszym wydaniu Szczurów. Na owe błędy korektorskie zwracali uwagę niemal wszyscy przedwojenni krytycy recenzujący powieść, więc, w moim odczuciu, niewłaściwe byłoby pozbawiać ją w tej pracy oryginalnego brzmienia. Brzmienia, które wielu odczytywało jako niedbalstwo, na‑ tomiast dla mnie jest ono wyrazem młodzieńczego, kształtującego się dopiero charakteru prozy Rudnickiego. Edytorskie potknięcia dodają jej autentyczności i stają się niecodziennym wyjątkiem na tle później‑ szych, dopracowanych i poddanych gruntownej korekcie nowych utwo‑ rów oraz kolejnych wydań poprzednich książek pisarza. Wszelkie pod‑ kreślenia, pogrubienia czy dopiski własne odnotowałem w tekście. Podziękowania Książka ta miała szansę powstać dzięki ogromnemu wsparciu i życzliwości ludzi, których spotkałem na swojej naukowej drodze. Szczególne i największe podziękowania należą się dr hab. Marcie Tom‑ czok – to właśnie dzięki Pani Profesor miałem szansę poznać przed‑ 11 E. prokop ‑Janiec: Trzy poetyki „Niekochanej”. W: Lektury polonistyczne. Dwu- dziestolecie międzywojenne. II wojna światowa. T. 2. Red. R. nycz. Kraków 1999, s. 314. 12 W przypadku Niekochanej korzystałem z edycji późniejszej (A. rudnicki: Nieko- chana. W: teGoŻ: Opowiadania wybrane. Oprac. J. Wróbel. Wrocław 2009), która sta‑ nowi jednak wydanie w formie przedruku opartego na pierwodruku: Warszawa: Towa‑ rzystwo Wydawnicze „Rój”, 1937. 14 Wstęp wojenną twórczość Adolfa Rudnickiego i za sprawą jej lektury udać się w niesamowitą podróż do nieistniejącego już świata lat trzydziestych XX wieku. Dziękuję za nieustające wsparcie zarówno na płaszczyźnie moich działań naukowych, jak i osobistych – monografię tę uznaję za nasz wspólny sukces! Słowa ogromnej wdzięczności za okazaną mi po‑ moc i serdeczność należą się także Profesorowi Marianowi Kisielowi, ponieważ każde spotkanie z Panem Profesorem było dla mnie inspi‑ racją do dalszych poszukiwań literaturoznawczych. Dziękuję ponadto Profesorowi Sławomirowi Buryle, który swoim autorytetem naukowym potwierdził słuszność poglądu, że warto ponownie przyjrzeć się przed‑ wojennej twórczości Adolfa Rudnickiego z nowej perspektywy badań nad męskością. Książka ta nie ukazałaby się w takiej formie bez nie‑ ocenionej pracy Pani Redaktor Małgorzaty Pogłódek – życzyłbym każ‑ demu tak kompetentnej opieki redaktorskiej. Podziękowania należą się także wszystkim pozostałym osobom, które pomagały mi w poszukiwaniach, naprowadzały mnie na właści‑ we tory, towarzyszyły mi w podróżach śladami Adolfa Rudnickiego. Mobilizowały mnie wtedy, kiedy czułem, że zaczyna mi już brakować sił i zapału. Bliskim i przyjaciołom – dziękuję zarówno Wam wszyst‑ kim, jak i każdemu z osobna. Mamie – za bezwarunkową miłość. To To‑ bie, Mamo, dedykuję tę książkę. Oskarowi – za obecność, cierpliwość, zrozumienie i wsparcie. Anicie – za godziny wspólnych rozmów. Lucy‑ nie – za piętnaście lat nieustającej przyjaźni. Last but not least – serdecznie dziękuję całemu Jury II edycji kon‑ kursu na literaturoznawczą pracę magisterską w Instytucie Nauk o Li‑ teraturze Polskiej im. Ireneusza Opackiego Uniwersytetu Śląskiego, które zdecydowało o przyznaniu mi nagrody głównej. To dzięki Pań‑ stwu spełniło się moje marzenie o publikacji Żydowskich (nie)męsko- ści… Wielkie podziękowania należą się także członkom Jury XXIII Kon‑ kursu Prac Magisterskich im. Jana Józefa Lipskiego oraz VIII Konkur‑ su im. Majera Bałabana na najlepsze prace magisterskie i doktorskie o Żydach i Izraelu, którzy wyróżnili moje magisterium. Indeks osobowy Abraham 69, 273 Abraham‑Diefenbach Magdalena 211, 274 Alain‑Fournier 200 Andrzejewski Jerzy 21, 22, 28, 36, 44, 57, 58, 96, 148, 151, 271 Arendt Hannah 66 Babiński Julian Jerzy 33 Babska Z. 34, 272 Badinter Elizabeth 209, 272 Bałaban Majer 14 Baranowska Barbara 155 Bartoszewski Władysław 108 Basiuk Tomasz 272 Battenberg Friedrich 272 Bauman Zygmunt 242, 272 Bednarek Joanna 175, 273 Belmont Leo 65 Bereza Henryk 22, 26, 42, 56, 269 Berggren Kalle 144, 272 Bersani Leo 211, 212, 272 Będkowski Leszek 69, 273 Białoszewski Miron 151 Blüher Hans 191, 192, 193, 272 Blum Virginia L. 256 Bodo Eugeniusz 148 Bogdal Klaus‑Michael 146, 272 Borkowska Grażyna 178, 272 Borowicz Jan 125, 247, 272 Boy‑Żeleński Tadeusz 215 Bradley Harriet 145, 169, 208, 223, 272 Brandstaetter Roman 18 Brandys Kazimierz 18 Bratkowski Piotr 269 Breiter Emil 44, 45, 46, 49, 88, 139, 166, 271 Breza Tadeusz 18, 148, 149, 150, 151, 152, 182, 218, 231, 261, 274 Brodzka Alina 269 Brzechwa Jan 65 Brzostowska Anita 69, 273 Buczkowski Marian Ruth 18 Burg Otton 31 Burt Johnathan 203, 204, 205, 272 Buryła Sławomir 14, 144, 145, 272 Carver Terrell 145 Chmielewski Adam 192, 275 Chomicka Ewa 145, 272 Choromański Michał 18, 39, 40, 97, 98, 163, 269 Ciepliński F. 23, 78, 271 Cieślak Robert 178, 227, 272 Connell Raewyn 143, 144, 145, 223, 273 Czachowska Jadwiga 270 Czapski Józef 151, 155 Czarnecka Barbara 124, 273 280 Indeks osobowy Czechowicz Józef 18, 148, 151, 171 Czechowski Kazimierz 63, 64, 273 Gosk Hanna 153, 269 Grabowski Zbigniew 148, 176, 177, Dąbrowska Maria 148, 151, 155, 173, 268 Dmowski Roman 120 Doane Mary Ann 179 Domańska Ewa 127, 275 Dostojewski Fiodor 16, 28, 35, 173 Drąg Bronisław 274 Drzazgowska Ewa 211, 274 Drzewiecki Henryk 31 Dygat Stanisława 18 Dziadek Adam 11, 143, 232, 273 Eco Umberto 12, 273 Eilberg‑Schwartz Howard 130, 209, 273 Eker Anda 18, Eustachiewicz Lesław 12, 273 Falkowski Mateusz 162, 275 Faron Bolesław 16, 79, 153, 270 Feuerman Eleasar J. 57, 64, 65, 153, 269 Fiut Aleksander 269 Flaubert Gustave 16 Foucault Michel 150, 215, 219, 273 Freud Sigmund 17, 25, 41, 67, 73, 176, 203, 204, 207, 208, 255, 256, 258, 273 Gabiś Tomasz 191, 272 Gajewska Agnieszka 175, 212, 272, 273 Gałczyński Konstanty Ildefons 18 Gałuszka Jadwiga 12, 273 Gide André 19, 147, 165, 215 Gilewicz Joanna 72, 274 Ginczanka Zuzanna 65 Girard René 172, 273 Goethe Johann Wolfgang 16 Gombrowicz Witold 11, 15, 18, 20, 21, 56, 148, 151, 176, 203, 261, 268 214 Gruszecka Aniela 28, 35, 36, 271 Gruszecki Artur 140 Grydzewski Mieczysław 65, 139 Habielski Rafał 30, 154, 268 Halperin David 175, 190, 216, 217, 219, 220, 222, 235, 239, 273 Heinz Marion 146, 272 Hemar Marian 65 Herer Michał 162, 275 Hertz Aleksander 60, 63, 64, 69, 86, 87, 89, 117, 119, 129, 139, 140, 273 Hirschfeld Magnus 208 Hirschhorn (Hirszhorn/Herszhorn) Izaak (Icie) 15, 58 Hirschhorn (Hirszhorn/Herszhorn) Izrael Chaskel (Julius) 58 Hirschhorn (Hirszhorn/Herszhorn) (nazwisko panieńskie: Necha Schneider) 15, 58 Hitler Adolf 210 Hlond August 92, 93 Hłasko Marek 151 Irzykowski Karol 16, 19, 21, 22, 24, 39, 41, 42, 45, 51, 53, 57, 58, 77, 120, 158, 166, 173, 182, 214, 258, 269, 271 Iwaszkiewicz Jarosław 11, 148, 149, 150, 151, 152, 157, 171, 182, 218, 231, 261, 274 Jabłonowski Władysław 54, 106, 271 Jagielski Sebastian 147, 148, 157, 158, 160, 161, 171, 178, 179, 193, 211, 215, 230, 235, 273 Janion Maria 235 Jardine Alice 211 Jasieński Bruno 64 Jastrun Mieczysław 65 Indeks osobowy 281 Jastrzębski Jerzy 46, 73, 153, 270 Jaworski Stanisław 269 Jeske‑Choiński Teodor 124 Jeziorski Ireneusz 120, 124, 273 Jezus Chrystus 93, 94, 95, 96 Jeżewski Władysław 59, 275 Johnson Paul 70, 273 Joyce James 19, 176 Kaden‑Bandrowski Juliusz 19, 22, 35, 36, 43, 162, 165, 244, 271 Kafka Franz 39 Kaliściak Tomasz 12, 146, 147, 148, 149, 171, 172, 175, 176, 208, 211, 212, 214, 215, 235 236, 239, 255, 256, 258, 273 Karlsson Gunnar 144, 273 Karpus Zbigniew 103, 274 Keff Bożena 69, 96, 105, 107, 108, 273 Kipling Rudyard 25 Kirchner Hanna 19, 32, 52, 53, 269 Kisiel Marian 14 Kisielewski Stefan 269 Kłosińska Krystyna 12, 211, 273 Kłosiński Krzysztof 12 Komendant Tadeusz 215, 273 Komornicka Maria 151 Konopnicka Maria 151 Kopacki Andrzej 11, 147, 149, 274 Kopaliński Władysław 204, 205, 206, 273 Kreisberg Alina 12, 273 Kristeva Julia 177 Kryczyńska Anna 157, 274 Krzywicka Irena 155, 176, 215, 268 Kucharski Zbigniew 39, 44, 166, 271 Kuncewiczowa Maria 155 Kunicki Wojciech 191, 272 Kunigiel Grażyna 210, 274 Kurek Jalu 31 Kuster Friederike 146, 272 Kuśniewicz Andrzej 117, 274 La Cecla Franco 145, 274 Lacan Jacques 185, 256, 258 Landau‑Czajka Anna 59, 62, 63, 66, 67, 68, 93, 94, 98, 99, 102, 104, 105, 108, 112, 113, 116, 124, 128, 274 Lanzer Ernest 207 Lechoń Jan 148, 151 Leociak Jacek 92, 274 Leśmian Bolesław 65 Leśniak Andrzej 203, 272 Leśniewski Józef 103 Lichniak Zygmunt 248, 269 Lilienfeld‑Krzewski Karol 32 Lipska Zofia 116 Lipski Jan Józef 14 Lis Bartek 10, 208, 216, 235, 236, 274 Lorentowicz Jan 38, 44, 271 Korboński Stefan 70, 273 Korczak Janusz 65 Kornacki Jerzy 18 Kosofsky Sedgwick Eve 172, 190, Łaszowski Alfred 47, 48, 83, 139, 232, 271 Łoch Eugenia 56, 270 Łuczko Małgorzata 40, 97, 98, 163, 191, 273 269 Kossowski Jerzy 35 Kot Karolina 172, 273 Kowalski Tadeusz Antoni 105, 106, 274 Łukasiewicz Małgorzata 149, 274 Mach Wilhelm 149, 150, 152, 182, 218, 231, 274 Kragen Wanda 16, 23, 24, 28, 34, 40, 41, 42, 44, 77, 97, 120, 158, 166, 214, 271 Maciąg Włodzimierz 41, 269 Malewska Hanna 18 Malinowski Bronisław 151 282 Indeks osobowy Matuszek Dawid 12 Mayer Hans 157, 162, 164, 165, 205, Piotrowski Mieczysław 12 Piwiński Leon 21, 23, 24, 28, 34, 35, 206, 209, 210, 274 Mazurkiewicz Filip 12, 144, 273 Melcer Wanda 86 Michalski Hieronim 45, 47, 86, 271 Miłosz Czesław 18 Molnár Ferenc 200 Morin Edgar 61, 62, 63, 66, 274 Mortkowiczowa Janina 155, 200 Mulvey Laura 179 Musil Robert 200 82, 166, 207, 271 Pogłódek Małgorzata 14 Polonsky Antony 70, 89, 92, 93, 127, 274 Pomer Stefan 18 Pomirowski Leon 16, 19, 23, 24, 25, 78, 120, 158, 214, 271 Prażuch Wojciech 61, 274 Presner Todd Samuel 130, 274 Prędski Artur 65 Prokop‑Janiec Eugenia 12, 13, 39, Nałkowska Zofia 15, 19, 21, 32, 36, 40, 41, 56, 71, 163, 269 144, 166, 268 Napierski Stefan 49, 50, 65, 148, 171, 175, 271 Nasfeter Janusz 42 Nasiłowska Anna 144, 274 Neale Steve 179 Nordau Max 130 Nycz Ryszard 13, 39, 46, 56, 73, 76, 153, 163, 269, 270 Oleksiuk Michał 12, 273 O’Mahoney Marie Elizabeth (Scar‑ lett) 155 Opacki Ireneusz 14 Ortwin Ostap 207, 274, 275 Ostolski Adam 191, 273 Ostrowski Jerzy 35 Otwinowski Stefan 18 Ouaknin Marc‑Alain 69, 77 Parandowski Jan 19 Parnicki Teodor 18 Pastuszewski Stefan 17, 269 Pawlikowska‑Jasnorzewska Maria 155 Pelczar Michał Abel 212, 272 Petrovsky‑Shtern Yohanan 72, 274 Piasecki Stanisław 33 Piętak Stanisław 18 Piłsudski Józef 32 Piotrowski Grzegorz 17, 22, 27, 269 Prokopiuk Jerzy 210, 274 Promiński Marian 65 Proust Marcel 19, 39, 147, 176, 215 Przewłocki Grzegorz 209, 272 Putrament Jerzy 48, 49, 86, 271 Rechtszaft Henoch 128 Reich Wilhelm 211, 274 Remarque Erich Maria 35 Rembek Stanisław 240 Rey Sydor 65 Rezmer Waldemar 103, 274 Ritz German 11, 147, 149, 150, 151, 152, 182, 185, 200, 201, 218, 225, 228, 231, 246, 264, 274 Rodak Mateusz 103, 104, 105, 128, 129, 275 Rodziewiczówna Maria 148 Rogalski Dariusz 207, 273 Roskies David 72 Rudnicki Jakub 58 Rymkiewicz Aleksander 18 Sabor Agnieszka 69, 275 Sandauer Artur 11, 18, 29, 46, 47, 50, 55, 66, 75, 108, 118, 119, 263, 270, 271, 275 Sartre Jean‑Paul 118 Schenfeld Ruth 56, 270 Schulz Bruno 21, 22, 46, 76, 261 Schurtz Heinrich 191 Indeks osobowy 283 Serkowska Hanna 145, 274 Sikora Tomasz 212, 213, 275 Sikorowska Liliana 178, 272 Silverman Kaja 179 Skibniewski Mieczysław 28, 32, 33, 37, 271 Słonimski Antoni 139, 155 Smoleń Barbara 209, 275 Snochowska‑Gonzalez Claudia 272 Soróbka Anna 272 Starowieyska‑Morstinowa Zofia 31, 35, 44, 45, 50, 134, 135, 271 Stendhal 16 Strug Andrzej 240 Stryjkowski Julian 18, 148, 151 Swinarski Konrad 151 Szałagan Alicja 270 Szczuka Kazimiera 272 Szemplińska‑Sobolewska Elżbieta 19 Sztajnsberg Marian 51, 55 Szymanowski Karol 148, 151, 171 Szymel Maurycy 18 Śmieja Wojciech 12, 144, 147, 150, 151, 152, 204, 272, 275 Tarnowski Jan 154 Theweleit Klaus 162, 163, 178, 189, 198, 221, 230, 238, 254, 275 Thomas Calvin 211 Tomasik Tomasz 12, 145, 146, 235, 239, 240, 241, 242, 275 Tomasik Wojciech 255, 275 Tomaszewski Jerzy 108 Tomczok Marta 13 Tuwim Julian 66, 118 Ulrichs Karl Heinrich 208 Umiastowski Roman 15, 31, 32, 33, 37, 56, 106, 272 Unger Szulim Dawid 58 Uniłowski Zbigniew 18, 20, 28, 31 Vogler Henryk 45, 46, 50, 88, 272 Wal Anna 9, 17, 22, 31, 32, 39, 40, 41, 42, 52, 56, 63, 73, 78, 79, 80, 83, 110, 167, 169, 223, 224, 270 Waluga Grażyna 70, 273 Warkocki Błażej 12, 147, 151, 152, 172, 193, 275 Wasserstein Bernard 59, 62, 64, 68, 69, 75, 81, 90, 93, 99, 114, 120, 125, 126, 129, 275 Wat Aleksander 20, 30, 35, 65, 154, 268 Ważyk Adam 65 Weininger Otto 206, 207, 209, 210, 223, 250, 274, 275 White Hayden 127, 275 Więcławska Katarzyna 71, 72, 76, 85, 275 Wilczyński Marek 127, 275 Wilde Oscar 149, 157, 164, 165, 215, 272 Wilk Mateusz 70, 274 Winowska Maria 39, 42, 43, 97, 272 Witkiewicz Stanisław Ignacy 19, 148, 151, 176 Wittlin Józef 240, 241 Wojnowski Jan 269 Wołoszynowski Julian 19 Woszczek Marek 106, 107, 275 Wróbel Józef 9, 13, 15, 16, 18, 19, 20, 21, 26, 27, 28, 29, 38, 40, 42, 46, 47, 52, 53, 56, 58, 59, 73, 75, 76, 81, 82, 84, 94, 95, 101, 102, 107, 126, 138, 146, 153, 154, 155, 157, 167, 172, 181, 203, 204, 205, 216, 232, 249, 268, 270 Wyka Kazimierz 27, 28, 38, 46, 48, 53, 270, 272 Wyka Marta 22, 28, 29, 56, 86, 153, 270 Zagórski Jerzy 18 Zawieyski Jerzy 151 284 Indeks osobowy Zaworska Helena 16, 17, 18, 19, 20, 22, 25, 26, 27, 29, 32, 39, 40, 46, 53, 79, 110, 153, 182, 269, 270 Zechenter Witold 53, 54, 272 Zegadłowicz Emil 176 Zengel Ryszard 41, 42, 163, 170, 270 Żaboklicki Krzysztof 12, 273 Żabski Tadeusz 132, 275 Żeromski Stefan 19 Žižek Slavoj 192, 193, 275 Żmichowska Narcyza 151 Żółkiewski Stefan 269 Żółkoś Monika 124, 275 Życieński Jerzy 25, 272 Gaweł Janik Jewish (un)masculinities On pre ‑war writings Of adOlf rudnicki Su m ma r y The monograph is meant as a kind of a complete guide to pre ‑war writings of Adolf Rudnicki. The author has taken into consideration all literary works written by Rudnicki that were published at that time, including both books and short stories published in the press, as well as fragments of a drama which has never been published in full. The present work begins with a chapter entitled “From the history of reception”, in which the author reconstructs pre ‑war literary criticism of the works written by Rudnicki that were published at that time. On the basis of almost forty reviews, a broad picture has been created that shows how the writing of Rudnicki was interpreted and evaluated in the period under consideration. The aim of the author has been to con‑ front the opinions of the researchers who claim that Rudnicki became critics’ favourite from the very moment of his literary debut, with source texts, and thus with original critical reviews published in pre ‑war press. The analysis of the reception has allowed to throw doubt on the frequently repeated thesis whereby Rudnicki enjoyed a remark‑ able favour of reviewers. Chapter two discusses the idea of “Jewishness” of the pre ‑war works of the writer. It demonstrates a long way that the author came, starting with his early texts, in which the Jewish themes are not taken up at all, or they are not explicit on the surface of the texts, up to a symbolic return to the reality of shtetl in the novel Lato [Summer]. Also, the aim of the author has been to look upon transformations in the writer’s worldview. Initially, his attitude was clearly assimilative. Before the outbreak of the Second World War, in turn, he took the side of the critics of assimilation. It has also become neces‑ sary to reconstruct the writer’s biography with a special emphasis on the orthodox family in which he was raised. Drawing on the category offered for reflection upon the Polish ‑Jewish relations in 1980s by Artur Sandauer, the author of the present study has attempted to present Rudnicki as a writer ‑allosemite. The third chapter is the author’s attempt to read Rudnicki’s pre ‑war prose from the perspective of research on masculinity. The specificity of Rudnicki’s works, i.e. the world of men presented in them, from which women were almost completely ex‑ cluded, has not been noticed for many years, and consequently has not been properly described. What is more, masculinity in Rudnicki’s texts often turns out to be ex‑ ceptionally non ‑masculine, effeminate, as well as homosexual. Thus, the present work becomes an attempt to read, in German Ritz’s words, the “secret signs” present in the writer’s inter ‑war literary output, which makes it possible to read it as also homosexual, and thus to include Rudnicki among such writers such as Jarosław Iwaszkiewicz or Witold Gombrowicz. Gaweł Janik Jüdische (un)männlichkeit Zu adOlf rudnickis werken aus der VOrkriegsZeit Z u s a m men fa s su ng Die Monografie soll eine Art vollständiges Nachschlagewerk zu Adolf Rudnickis Werken der Vorkriegszeit werden. Der Verfasser berücksichtigte hier alle damals her‑ ausgegebenen Werke Rudnickis, in der Zahl sowohl Bücher als auch die in den Zeitun‑ gen erschienenen Erzählungen, sowie Fragmente seines nie ungekürzt veröffentlichten Dramas. Eröffnet wird die Monografie mit dem Kapitel „Aus der Geschichte der Rezeption“, in dem die Aussagen der Literaturkritiker der Vorkriegszeit zu derzeitigen Werken Rud‑ nickis zitiert werden. Anhand von beinahe vierzig Rezensionen entstand ausführlicher Überblick über Beurteilung der Literaturwerke. Der Verfasser bezweckte, die Kritiken denen zufolge Rudnicki schon zur Zeit seines Debüts zum Lieblingsschöpfer der Litera‑ turkritiker wurde, mit Quellen, d. i. den in Vorkriegszeitungen erschienenen, originellen Rezensionen zu konfrontieren. Infolgedessen konnte diese ausnahmslos wiederholte These von vermeintlicher außergewöhnlicher Geneigtheit der Rezensenten dem Schrift‑ steller gegenüber erschüttert werden. Das zweite Kapitel betrifft den „jüdischen Charakter“ Rudnickis Werke. Der Ver‑ fasser musste dabei zahlreiche Texte des Schriftstellers untersuchen, von den frühen, in den jüdische Thematik gar nicht oder nur oberflächlich angefasst ist, zur symbo‑ lischen Rückkehr zur Wirklichkeit des typischen Schtetls aus dem Roman Sommer (pol.: Lato). Überdies wollte er, die Veränderungen in der Weltanschauung Rudnickis ergründen, der anfangs Anhänger der Assimilation war, um sich dann vor dem Aus‑ bruch des Zweiten Weltkriegs gegen die Assimilation der Juden ausgesprochen zu ha‑ ben. Es war daher unerlässlich, die Biografie des Schriftstellers und insbesondere sein Heranwachsen in einer orthodoxen Familie darzustellen. Der Verfasser stellt Rudnicki als einen Allosemiten vor; den Begriff entlehnte er dem polnischen Literaturkritiker Artur Sandauer, der ihn in achtziger Jahren des 20.Jahrhunderts zur Bezeichnung der polnisch ‑jüdischen Beziehungen geprägt hat. Das dritte Kapitel stellt einen vom Verfasser unternommenen Versuch dar, Rud‑ nickis Prosawerke der Vorkriegszeit aus der Sicht der Forschungen zur Männlichkeit zu betrachten. Spezifischer Themenkreis dieser Werke, d.i. die darin dargestellte Män‑ nerwelt, aus der Frauen beinahe völlig ausgeschlossen wurden, war jahrelang nicht wahrgenommen und deswegen auch nie richtig beschrieben. Vielmehr erwies sich die Männlichkeit in Rudnickis Texten häufig als besonders unmännlich, verweiblicht und überdies homosexuell. Diese Monografie ist also auch ein Versuch, die in seinen Vorkriegswerken enthaltenen und German Ritz zufolge „geheime Zeichen“ genannten Zeichen zu entziffern, welche Rudnicki wegen der Homosexualität zum Kreis solcher Schriftsteller wie Jarosław Iwaszkiewicz und Witold Gombrowicz zählen lassen. Redaktor Małgorzata Pogłódek Koncepcja okładki Gaweł Janik Przygotowanie okładki do druku Magdalena Starzyk Redaktor techniczny Małgorzata Pleśniar Korektor Patrycja Matusiak Łamanie Grażyna Szewczyk Copyright © 2019 by Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego Wszelkie prawa zastrzeżone ISSN 0208-6336 ISBN 978-83-226-3605-3 (wersja drukowana) ISBN 978-83-226-3606-0 (wersja elektroniczna) Wydawca Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego ul. Bankowa 12B, 40-007 Katowice www.wydawnictwo.us.edu.pl e‑mail: wydawus@us.edu.pl Wydanie I. Ark. druk. 18,25. Ark. wyd. 20,0. Papier Munken Lynx 100 g Cena 44,90 zł (w tym VAT) Druk i oprawa: Volumina.pl Daniel Krzanowski ul. Księcia Witolda 7–9, 71‑063 Szczecin
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Żydowskie (nie)męskości. O przedwojennej twórczości Adolfa Rudnickiego
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: