Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00329 007810 14244397 na godz. na dobę w sumie
Żyj w zgodzie ze swoimi hormonami - ebook/pdf
Żyj w zgodzie ze swoimi hormonami - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 193
Wydawca: Wydawnictwo SBM Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8059-468-5 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki >> zdrowie
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Nie zawsze zdajemy sobie sprawę z tego, jak istotnym elementem naszego organizmu jest układ hormonalny. To właśnie hormony w znacznej mierze decydują o kondycji fizycznej, psychicznej i wyglądzie człowieka. Warto zatem poznać schemat działania naszego systemu endokrynnego. W poradniku omówiono działanie poszczególnych gruczołów dokrewnych, scharakteryzowano funkcje hormonów oraz najczęściej pojawiające się dolegliwości spowodowane ich nieprawidłowym funkcjonowaniem. Książka zawiera konkretne wskazówki dotyczące żywienia oraz stylu życia, które mają zdecydowany wpływ na wydzielanie hormonów, a także propozycje wspomagania leczenia rozpoznanych patologii naturalnymi sposobami.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Tekst: Małgorzata Wilk, Hanna Wilk Redakcja: Monika Wróbel Korekta: Dominika Konior Projekt makiety: Jacek Bronowski Opracowanie graficzne: Paweł Kanik Projekt okładki: Dirty South Design Zdjęcia na okładce: front – © espies | Shutterstock.com; tył – © Sonyakamoz | Dreamstime.com Zdjęcia i ilustracje: © Kamil Mieszczakowski: 9, 10, 18, 23, 24, 35, 36, 40, 41, 44, 45, 50, 55, 65, 84, 97, 118, 119, 120, 128, 166, 174, 179, 180. © Małgorzata Wilk: 26, 28. Dreamstime.com: © Samarttiw (3, wyklejka); © Anyaberkut (4); © Vchalup (5); © Dundja (6); © Designua (7, 14, 27, 30, 46, 63, 68, 84, 85, 91, 93, 95, 102d, 103, 105, 115, 117, 122, 123, 125, 130, 131, 132, 134, 146, 152, 154, 164, 168, 170, 175, 187, 189); © Katery- na Kon (10); © Iland (11); © Spectral-design (12); © Boygointer (15); © Areeyatm (16); © Alexluengo (17); © Pavel Ilyukhin (19); © Kelp- fish (20); © Astroid (32); © Vitaliy Smolygin (33); © Okea (34); © Tomislav Beganović (37); © Ljupco (38); © Kateryna Kuzminova (39); © Karelnoppe (42); © Rob3000 (43, 47, 61, 99, 101, 102g, 121, 127, 140); © Denys Prokofyev (54); © Anna Bocharova (59); © Alexan- der Raths (64, 71g); © Alexandr Kornienko (69); © Madhourse (70); © Foodio (71d); © stockcreations (72); © Piccia Neri (74); © Tatja- na Baibakova (75g, 79, 81, 158); © Annashepulova (75l); © Pavlo Kucherov (75p); © Russwitherington (76); © Lillali (77); © Stepanida Popozoglo (78); © Photowitch (80); © Blueringmedia (82); © Lucas Sevilla Garcia (86); © Tijanap (88); © Eranicle (89); © Katarzyna Bialasiewicz (96); © Monticelllo (107); © Guniita (109); © Lukas Gojda (112); © Valentyn75 (114); © Bearsky23 (124); © Oleksandra Naumenko (135); © Jennifer Barrow (136); © Dannyphoto80 (139); © Vitalina Rybakova (143g); © Djama86 (143d); © Ernst Cerjak (147); © (null) (null) (149); © Jamiliamarini (150); © Extender01 (151); © Alila07 (153, 157); © Josha42 (155); © Hongqi Zhang (aka Michael Zhang) (156); © Stocksnapper (159); © Michal Bednarek (161); © Anastasiia Sarafanova (163); © Alain Lacroix (167, 176, 185); © Vampy1 (171); © Shao-chun Wang (172); © Monika Wisniewska (177); © Foxyliam (181); © Martinmark (182); © Natalya Aleksahina (190l); © Igor Dutina (190p); © Shadow_cluster (191). Fotolia.com: © Henrik Dolle (8); © Alila Medical Media (25); © joshya (53). Shutterstock.com: © Moremar (29); © ellepigrafica (83); © Designua (86, 94, 170); © Arcady (ramka z cytatem). Wikimedia.org: © KGH (CC BY-SA 3.0) | Wikipedia.org /…/ Plik: Hyperthyroidism_(2).jpg (66); © Drahreg01 (CC BY-SA 3.0) | Wikipe- dia.org /…/ Plik: Struma_001.jpg (67); © AVRO (Beeld en Geluidwiki - Gallery: Mies en scène) (CC BY-SA 3.0) | Wikipedia.org /…/ Plik: Marty_Feldman.png (68); © Blausen.com staff (2014). quot;Medical gallery of Blausen Medical 2014 quot;. WikiJournal of Medicine 1 (2). DOI:10.15347/wjm/2014.010. ISSN 2002-4436. (Own work) (CC BY 3.0) | Wikipedia.org /…/ Plik: Blausen_0012_AdiposeT- issue.png (116); © Blausen.com staff (2014). quot;Medical gallery of Blausen Medical 2014 quot;. WikiJournal of Medicine 1 (2). DOI:10.15347/wjm/2014.010. ISSN 2002-4436. (CC BY 3.0) | Wikipedia.org /…/ Plik: Blausen_0536_HypothalamusLocation.png (152). Domena publiczna: 56, 57, 111, 138. Wydawnictwo nie ponosi odpowiedzialności wynikającej z konsekwencji działań podjętych przy wykorzystaniu informacji zawartych w książce. Wiadomości w niej zawarte nie zastąpią fachowej opieki medycznej. Wydanie I © Copyright for the text, cover and layout by Wydawnictwo SBM Sp. z o.o. Warszawa 2017 Wydawnictwo SBM Sp. z o.o. Ul. Sułkowskiego 2/2 01-602 Warszawa ISBN 978-83-8059-468-5 Wstęp 4 Czym są hormony? 7 9 Działanie hormonów Funkcja hormonów w organizmie 13 Monitorowanie hormonów 15 Krótka historia hormonów pochodzenia zwierzęcego i roślinnego 18 Homeostaza 22 Homeostaza a hormony. . . . . . . . . . . . 25 Sprzężenie zwrotne . . . . . . . . . . . . . 26 Czy powinniśmy dążyć do doskonałości? Co oznaczają idealne badania? . . . . . . 28 29 Allostaza. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Nie przekraczaj tolerancji mechanizmów hormonalnych . . . . . . . . . . . . . . . 30 Choroba to nadwyrężenie homeostazy, śmierć to jej załamanie . . . . . . . . . . 32 Metabolizm 34 Co to jest metabolizm, czyli gdzie się udają nasze kalorie . . . . . . . . . . . 35 Od czego zależy metabolizm? . . . . . . . . 36 Dobry i zły metabolizm . . . . . . . . . . . . 37 Hormony tarczycy i regulacja produkcji energii 40 Funkcja tarczycy . . . . . . . . . . . . . . . 43 Jak zbudowaliśmy wieżę Babel wokół pomiarów funkcji tarczycy? . 49 Hormony tarczycy i ich działanie . . . . . . . 50 Objawy problemów z hormonami tarczycy . . 51 Niedoczynność tarczycy 53 Niedoczynność tarczycy w czasie rozwoju płodowego i u dzieci . . . . . . . 57 Przyczyny niedoczynności tarczycy . . . . . 57 Choroba Hashimoto. . . . . . . . . . . . . . 58 Wady dejodynacji . . . . . . . . . . . . . . . 60 Nadczynność tarczycy 62 Przełom tarczycowy. . . . . . . . . . . . . . 65 Przyczyny nadczynności tarczycy . . . . . . 66 Naturalne sposoby na poprawienie funkcjonowania hormonów tarczycy 69 Dieta dla produkcji i dejodynacji hormonów tarczycy . . . . . . . . . . . . 70 77 Dieta w niedoczynności tarczycy . . . . . . . Dieta w nadczynności tarczycy . . . . . . . . 79 Umiarkowany wysiłek fizyczny . . . . . . . . 80 Co utrudnia produkcję hormonów tarczycy? 81 Insulina i glukagon 82 Insulina . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 83 Glukagon . . . . . . . . . . . . . . . . . . 103 Jak poprawić homeostazę magazynowania paliwa i zapobiec cukrzycy typu 2? 106 Jak poprawić wrażliwość receptorów na insulinę? . . . . . . . . . 108 Indeks i ładunek glikemiczny . . . . . . . . 110 Jedz powoli . . . . . . . . . . . . . . . . . 113 Stabilizacja hormonów poprzez zmianę stylu życia i diety. . . . . . . . . 113 Kontrola zapasów tłuszczu 115 Leptyna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 116 Grelina. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 122 Wapń to o wiele więcej niż zdrowe kości 125 Parathormon . . . . . . . . . . . . . . . . 126 Kalcytriol . . . . . . . . . . . . . . . . . . 129 Kalcytonina i niespełnione nadzieje . . . . 132 Jak dbać o prawidłowy poziom wapnia w organizmie? . . . . . . . . . . 133 Wapń wapniowi nierówny . . . . . . . . . . 134 Bilans wapnia w organizmie . . . . . . . . 134 Zaburzenia poziomu wapnia we krwi . . . . 137 Hipokalcemia i hiperkalcemia . . . . . . . 138 Osteoporoza, osteomalacja i krzywica . . . 139 W jaki sposób zbudować mocne kości? . . 141 Wapń trzeba jeść, ale niekoniecznie w tabletkach . . . . . . . . . . . . . . . 142 Witamina K2 . . . . . . . . . . . . . . . . . 148 Jak zapobiegać osteoporozie? . . . . . . . 148 Gospodarka wodna organizmu 149 Wazopresyna . . . . . . . . . . . . . . . . 151 Aldosteron . . . . . . . . . . . . . . . . . 154 Sól – biała śmierć . . . . . . . . . . . . . . 157 Peptydy natriuretyczne . . . . . . . . . . . 160 Bilans wodny . . . . . . . . . . . . . . . . 160 Stres – reakcja organizmu na nadmiar i nieznane 164 Czym jest stres? . . . . . . . . . . . . . . 165 Ogólny zespół adaptacyjny . . . . . . . . . 165 Stres krok po kroku . . . . . . . . . . . . . 166 174 Jak oswoić stres? . . . . . . . . . . . . . . Objawy stresu . . . . . . . . . . . . . . . . 183 Hormony płciowe 185 Testosteron . . . . . . . . . . . . . . . . . 186 Estrogeny . . . . . . . . . . . . . . . . . . 187 Produkcja hormonów płciowych . . . . . . 188 Drugie oblicze estrogenów, czyli o magazynowaniu tłuszczu i kontroli wagi. . . . . . . . . . . . . . . 188 Hormonalna terapia zastępcza . . . . . . . 190 Fitoestrogeny . . . . . . . . . . . . . . . . 191 Literatura pomocnicza 192 Wstęp Życie w zgodzie z hormonami to kwestia trybu życia. Drogą do lepszego samopoczucia nie jest kolejny suplement diety w tabletce, ale zmiana tych zachowań, które nadwyrężają nasze mechanizmy regulacyjne. Pamiętajmy, że homeostaza i jej hormonalni wysłannicy bronią integralności naszej fizjologii. Pomysł książki zrodził się z wielu dys- kusji na pograniczu dwóch podejść do ludzkiego organizmu: jednego opartego na najnowocześniejszych odkryciach na- uki i spojrzeniu na regulację hormonalną z perspektywy nanostruktur wewnątrzko- mórkowych, drugiego opartego na trady- cyjnym podejściu do chorego w szpitalu i wynikającego z holistycznego podejścia do pacjenta, wszystkich jego chorób i do- legliwości oraz warunków środowisko- wych, w jakich żyje. Hormonalna gospo- darka człowieka została przeanalizowana z nowej perspektywy – hormony zdej- Zdrowy styl życia jest kluczem do równowagi hormonalnej, która zapewni nam zdrowie i dobre samopoczucie mujemy z piedestału VIP-ów, które mają być utrzymywane na stałym poziomie, do należnej im roli chemicznych alarmów ostrzegawczych, gdy coś złego dzieje się w organizmie. To nowe podejście prze- suwa uwagę z określania poziomu hor- monów we krwi na efekty ich działania. Monitorowanie poziomu hormonów bez odniesienia do fizjologii człowieka dopro- wadza w medycynie do paradoksalnych niezgodności pomiędzy wynikami badań laboratoryjnych a tym, jak się czuje pa- cjent, i często jest źródłem wielu frustracji oraz błędów w leczeniu. Nie wszystkich można mierzyć jedną miarą. Tam, gdzie to możliwe, przed- stawiamy informację o genetycznych mechanizmach, które są źródłem zna- nych nam wszystkim różnic w działaniu hormonów u różnych osób. Każdy ma inny metabolizm i inne czynne geny. Zin- dywidualizowane podejście do człowieka jest aktualnie dobrym kierunkiem myśli medycznej. Pokazujemy, jak znajomość genetycznych ograniczeń lub „talentów” może być wykorzystywana do wczesne- go zapobiegania chorobom, takim jak cukrzyca typu 2 lub nadciśnienie. Wska- zujemy na użyteczność indywidualnych testów genetycznych, które mogą ukie- runkować nasze dalsze działania w tro- sce o zdrowie. 4 Wstęp Znajomość genetycznych ograniczeń może być wykorzystywana do wczesnego zapobiegania chorobom, takim jak cukrzyca typu 2 lub nadciśnienie Podróż po krainie hormonów zaczyna- my od zdefiniowania ich roli w utrzymaniu stabilności środowiska wewnętrznego or- ganizmu, znanego pod nazwą homeosta- zy. Za pomocą różnych przykładów z życia staramy się przedstawić hormony i ich rolę w ostrzeganiu, że dzieje się coś niedobre- go i istnieje niebezpieczeństwo zagrażają- ce naszej wewnętrznej równowadze. W kolejnych rozdziałach zostały scha- rakteryzowane hormony regulujące różne etapy przemiany materii, od hormonów tarczycy pośredniczących w produkcji energii, poprzez hormony trzustki zapew- niające adekwatną do potrzeb ilość krą- żącego we krwi paliwa, po hormony re- gulujące gromadzenie długoterminowych zapasów paliwa w tkance tłuszczowej. Omówione zostały hormony regulujące poziom wapnia oraz objętość i w konse- kwencji ciśnienie krwi, a także ogólny ze- spół adaptacyjny, lepiej znany pod nazwą reakcji na stres. Szczególną uwagę po- święcamy tu rozdzieleniu metabolicznych efektów ostrego i przewlekłego stresu oraz ich odmiennego wpływu na nasz organizm. Staramy się podpowiadać, jak poradzić sobie ze skutkami długofalowe- go działania stresu na organizm. Książkę kończy rozdział o estrogenach i testoste- ronie, głównie w związku z ich wpływem na metabolizm. W niniejszej książce zaprezentowano wybrane hormony, głównie te, których za- burzone działanie dotyczy znaczącej licz- by osób lub prowadzi do chorób cywiliza- cyjnych, takich jak cukrzyca, nadciśnienie albo osteoporoza. Szczególnie zaakcento- wane są hormony, które wzbudzają dużo emocji w kontaktach pomiędzy lekarzami a pacjentami lub poświęca się im dużo uwagi w blogosferze. Wychodzimy z za- łożenia, że jeżeli Internet pęka w szwach od wpisów na określony temat, to znaczy, że jest on problematyczny i należy go wy- jaśnić. Biorąc pod uwagę ogrom wątpli- wości dotyczących hormonów tarczycy, poświęciłyśmy im najwięcej uwagi. Wybór padł również na te hormony, któ- rych poziom daje się zmieniać za pomocą stylu życia, diety i aktywności fizycznej. Przewodnim wątkiem książki jest szu- kanie rozwiązań, które pozwolą nie tylko na usunięcie dolegliwości w naturalny 5 Podejmujemy też kwestię nowego tren- du w medycynie – samomonitorowania pacjenta. W końcu to my przebywamy ze sobą 24 godziny na dobę, a nawet naj- bardziej cierpliwy lekarz widzi nas przez 15 minut. Podkreślamy istotność dobrej diagnostyki. Pokazujemy, jak wykorzystać proste i ogólnie dostępne metody, na przy- kład mierzenie temperatury ciała, jako spo- sób na określanie stanu naszego zdrowia. Książka zawiera porady, jak zmienić sposób postępowania, by pomóc same- mu sobie zwalczyć dolegliwości. Obala wiele mitów powielanych na temat go- spodarki hormonalnej i diety. Ostrzega przed prowadzeniem wojny z hormona- mi za pomocą tylko i wyłącznie tabletek. Pozwala poznać świat hormonów, zanim zdecydujemy się w niego ingerować. Książka jest wynikiem wieloletnich prze- myśleń i dyskusji na różnych poziomach: od dysput na zjazdach naukowych, po- przez wykłady dla studentów medycyny, do rozmów z pacjentami i słuchaczami Uniwersytetu Trzeciego Wieku. Dzięki temu łączymy praktyczną, zdroworozsąd- kową perspektywę lekarza z syntetycz- nym ujęciem najnowszych zdobyczy na- uki i dostępną interpretacją wykładowcy. Małgorzata Wilk i Hanna Wilk Samomonitorowanie jest pomocne we wczesnej diagnostyce wielu skorzeń sposób, zanim udamy się do lekarza, ale przede wszystkim takich, które umożli- wią owocny dialog pomiędzy pacjentem a jego lekarzem, bez nieporozumień. Kwestionujemy niektóre współczesne porady i zalecenia. Taka postawa jest uza- sadniona podejściem ewolucyjnym, które bierze pod uwagę to, czemu od tysięcy lat służą nasze fizjologiczne mechanizmy. Ludzkość została ukształtowana przez okresy przejadania i głodówki, w związ- ku z czym hormonom regulującym me- tabolizm sprzyjają okresy okazjonalnego postu, zapewniające prawidłowy sposób ich działania. Koncepcja ta pozostaje w sprzeczności z wszechobecnymi zale- ceniami próbującymi rekomendować stałe pory posiłków. dr Małgorzata Wilk oraz dr Hanna Wilk – dwie Autorki, dwie siostry, dwa spojrzenia, jedno przejrzyste wyjaśnienie funkcjono- wania hormonów. Dr Małgorzata Wilk oddała serce nauce – specjalizuje się w biologii molekularnej, ściśle: w zagadnieniach sygnalizacji komórkowej, ale nie lubi zamykać się w ramach jednej dziedziny, dzięki czemu ludzki organizm nie ma dla niej tajemnic. Potrafi połączyć tak różne z pozoru dziedziny, jak endokrynologię, genetykę i dietetykę w syntetyczny obraz ludzkiego organizmu. Dr Hanna Wilk jest lekarzem kardiologiem z ponaddwudziestoletnim stażem pracy. Specjalizuje się w dziedzinie elektrofizjologii serca. W swojej praktyce stawia na dobrą komunikację z pacjentem i uważa, że drogą do zdrowia jest zapobieganie chorobom. Dzięki swojemu niekonwencjonalnemu podej- ściu do sztuki medycznej może poszczycić się licznymi sukcesami terapeutycznymi. 6 Czym są hormony? Czym są hormony? Hormony to wytwarzane przez organizm substancje chemicz- ne, których zadaniem jest koordynowanie reakcji biologicz- nych niezbędnych do podtrzymywania procesów życiowych. Są nośnikami informacji, które powiadamiają organizm o zabu- rzeniach równowagi środowiska wewnętrznego (zaburzeniach homeostazy) i aktywują mechanizmy korygujące te zaburze- nia. Rolą hormonów jest przekazywanie informacji na dalekie z perspektywy komórkowej odległości pomiędzy różnymi na- rządami w organizmach wielokomórkowych. PODWZGÓRZE TRH, CRH, GHRH dopamina somatostatyna wazopresyna TARCZYCA I PRZYTARCZYCE T3, T4, kalcytonina PTH WĄTROBA IGH, THPO NADNERCZA androgeny glikokortykoidy adrenalina noradrenalina NERKI kalcytriol, renina erytropoetyna JĄDRA androgeny estradiol, inhibina Układ dokrewny człowieka SZYSZYNKA melatonina PRZYSADKA MÓZGOWA GH, TSH, ACTH FSH, MSH, LH prolaktyna, oksytocyna wazopresyna GRASICA tymopoetyna ŻOŁĄDEK gastryna, grelina histamina somatostatyna neuropeptyd Y TRZUSTKA insulina, glukagon somatostatyna JAJNIKI, ŁOŻYSKO estrogeny progesteron MACICA prolaktyna, relaksyna 7 Słowo „hormon” pochodzi od greckie- go ορμή (orme), co znaczy ‘pobudzać do działania’, i było używane już w staro- żytności przez Hipokratesa. W obecnym znaczeniu zostało ponownie użyte przez angielskiego fizjologa Ernesta Starlinga w 1905 roku do nazwania substancji pro- dukowanej w jelitach, która stymulowała trzustkę do wydzielania soków trawien- nych. Hormon ten znamy obecnie pod nazwą sekretyny. Hormony są produkowane przez gru- czoły wewnątrzwydzielnicze, zwane też gruczołami dokrewnymi z uwagi na to, że wydzielają hormony bezpośrednio do krwi. Gruczoły dokrewne to nasze we- wnętrzne laboratorium połączone z fa- bryką hormonów. Funkcjonują one jako sensory biologiczne, stale monitorując stan organizmu i w wypadku odchyleń od prawidłowych dla organizmu warto- ści uruchamiają produkcję hormonów, Działanie hormonów w organizmie możemy ocenić w badaniach krwi GRUCZOŁ DOKREWNY przysadka mózgowa tarczyca HORMON hormony tropowe, np. tyreotropina (TSH) wazopresyna tyroksyna trójjodotyronina kalcytonina przytarczyce parathormon rdzeń nadnerczy adrenalina kora nadnerczy trzustka skóra i nerki kortyzol aldosteron insulina glukagon kalcytriol Gruczoły dokrewne i wydzielane przez nie hormony czyli związków chemicznych, których zadaniem jest powiadomienie reszty ciała o stwierdzonych zaburzeniach. W naszym organizmie istnieje wiele ta- kich gruczołów, każdy specjalizuje się w pomiarach innej wartości, takiej jak nasycenie tlenem, ciśnienie tętnicze czy poziom wapnia we krwi. Wystarczy spoj- rzeć na wydruk badania krwi, aby uświa- domić sobie, jak rozległa jest ta kontrola. Każda z wartości na wydruku jest w ja- kiś sposób monitorowana i regulowana, w większości przez hormony. Czy wiesz, że... Pierwszy ludzki hormon został wyizolo­ wany przez Polaka Napoleona Cybulskie­ go w 1895 roku i była nim nadnerczyna, obecnie znana pod nazwą adrenalina. 8 Działanie hormonów Działanie hormonów Gruczoły dokrewne wydzielające hormony wyczuwają wszel- kie zaburzenia w funkcjonowaniu organizmu. Są wysoko wy- specjalizowane w monitoringu i bardzo czułe na nawet naj- drobniejsze zmiany, nie dysponują jednak odpowiednią ma- szynerią komórkową, aby poradzić sobie z naprawą. Podobnie jak w życiu, nikt nie może być specjalistą od wszystkiego. Wydzielone przez gruczoły dokrewne hormony przemieszczają się wraz z krwią do narządów docelowych, gdzie wywo- łują odpowiednie reakcje mające na celu skorygowanie zaburzeń zdiagnozowa- nych przez gruczoł dokrewny. Jeżeli na przykład poziom wapnia we krwi jest za niski, hormon z przytarczyc, które wykryły to zaburzenie, popłynie we krwi do ko- ści, które jako narząd docelowy uwolnią wapń w celu skorygowania tego niedobo- ru. Płynąc z prądem krwi, hormony mogą dotrzeć dosłownie do każdej komórki. To daje im przewagę nad komunikacją poprzez system nerwowy, w której ko- nieczne jest istnienie bezpośredniego po- łączenia między narządem wysyłającym informacje a narządem je odbierającym, co ogranicza liczbę odbiorców. Hormon można wysłać wszędzie. To jednak nie oznacza, że każda komórka w każdym narządzie będzie musiała na ten hor- mon odpowiedzieć. Mimo że praktycznie wszystkie komórki mają kontakt z hor- monem płynącym we krwi, tylko niektóre odpowiedzą na wysłany sygnał. Tylko te komórki, które posiadają odpowiednie receptory, zareagują na jego obecność. Komórki nieposiadające kompatybilnych receptorów zignorują obecność hormonu. Problem Sensor Gruczoł dokrewny zresetowanie sensora Narząd docelowy Efekty wiodące do naprawy problemu Hormon Receptor dla hormonu Schemat regulacji hormonalnej 9 receptorów odebrał wiadomość o zakłó- ceniu monitorowanego parametru, ma te- raz za zadanie tę sytuację naprawić. Hormony wiążą się z receptorami z wy- jątkową precyzją na zasadzie pasujących do siebie kształtów. Często ta zależność jest porównywana do klucza pasujące- go tylko do konkretnego zamka. Tylko właściwie dobrany hormon jest w stanie pobudzić komórki do działania. Komórki w różnych narządach mają różne recep- tory (zamki) i będą odpowiadały na obec- ność różnych hormonów. Niektóre hormo- ny są w stanie aktywować niemal każdą komórkę danego narządu, a inne tylko je- den bardzo specyficzny typ. Odpowiedzi komórkowe na obecność hormonów są różne w różnych narządach. Hormony są nośnikami informacji i funk- cjonują w organizmie podobnie do SMS- -ów czy e-maili w naszym codziennym ży- ciu. Ich celem jest przekazanie informacji pomiędzy rożnymi częściami ciała o aktu- alnych warunkach panujących w organi- zmie. Zatem poziom hormonów jako prze- kaźników kontrolujących funkcję organów hormon receptor Hormony przekazują informacje poprzez wiązanie się z receptorami na powierzchni komórek docelowych Receptory są komórkowymi odbiorni- kami sygnałów hormonalnych. To spe- cjalistyczne miejsca na powierzchni lub czasami nawet wewnątrz komórek, z któ- rymi wiąże się przepływający w pobliżu hormon w celu przekazania informacji. Po wykonaniu tego zadania hormon koń- czy swoją misję i zwykle jest usuwany z krwioobiegu. Narząd, który za pomocą MECHANIZM DZIAŁANIA HORMONÓW Mechanizm działania hormonów Receptor Hormon Adenylocyklaza (enzym) Błona komórkowa GDP GTP GTP cAMP ATP cAMP aktywuje kinazy białkowe (enzymy) 10 Działanie hormonów docelowych będzie i powinien się zmie- niać w zależności od zmierzonej przez gruczoły dokrewne sytuacji. Poziom hor- monów ma nas głównie poinformować, że sytuacja się zmieniła i czas zabrać się do pracy, zwłaszcza jeżeli obecny stan zagraża ważnym procesom życiowym. Jeżeli nic ciekawego, dobrego lub złego się nie dzieje, zwykle nie ma potrzeby wy- syłania zbyt dużej ilości wiadomości i po- dobnie hormony będą się utrzymywały na niskim poziomie. Hormony występują we krwi w bardzo niskim stężeniu, ale ich specyficzne do- pasowanie z receptorami czyni je bardzo skutecznymi przekazicielami informacji. W końcu krzyk nie jest zwykle najlepszym sposobem przekazywania ważnych in- formacji. Większa koncentracja hormo- nu we krwi mogłaby zagłuszyć niesioną wiadomość. Dwa dzwonki do drzwi wy- Adrenalina podejmuje natychmiastową akcję starczająco informują lokatora, że ktoś się niecierpliwi, a stale buczący dzwonek wyłącznie irytuje gospodarza i sprawia, że zaczyna go ignorować. To samo dotyczy organizmu człowieka – czasami przez nadmierną stymulację możemy „ziryto- wać” nasze receptory. Dzieje się tak na przykład w przypadku receptorów insuli- nowych pobudzanych bez przerwy przez insulinę wydzielaną do krwi przy wysokim poziomie cukru. Rezultatem takiej „irytacji” jest insulinooporność, jedna z głównych przyczyn cukrzycy typu 2. Hormony są bardzo wszechstronnymi komunikatorami. Wiążąc się do tego sa- mego typu receptora, wywołują różne re- akcje w różnych komórkach w zależności od tego, jaką funkcję i jakie możliwości działania ma dana komórka. Kiedy wysy- łamy SMS-a, oczekujemy różnych odpo- wiedzi od różnych adresatów. Na wiado- 11 mość o treści „jestem w połowie drogi, za- brakło mi benzyny” przyjaciel z samocho- dem zaoferuje, że nas podrzuci, a współ- pracownicy przyjmą do wiadomości, że się spóźnimy do pracy. Przy czym odpo- wiedzą tylko ci, których numery telefonów są na naszej liście kontaktów i którzy będą mieli włączone telefony. W przypadku hormonów będą to wyłącznie ko- mórki, które posia- dają receptory dla danego hormonu, i tylko wtedy, kie- dy ich receptory będą funkcjono- wały w prawidło- wy sposób. Ko- mórki „zirytowane” ciągłą stymulacją mają zdolność regula- cji „do dołu” (downregu- lation), czyli zmniejszenia licz- by receptorów na powierzchni komórek Hormony transportowane wraz z krwią docierają do każdej komórki w organizmie 12 Na pracę gruczołów dokrewnych ma wpływ wszystko, co robimy i co się dzieje w naszym otoczeniu. i w związku z tym zmniejszoną reaktyw- ność receptorów na obecność hormonu. Komórki przestaną reagować na typowy poziom hormonu we krwi. Podobnie obni- żenie głośności w telefonie spowoduje, że nie każdy telefon będzie przez nas słysza- ny i odebrany. Ten proces, doświadcza- ny przez amatorów mocnych wrażeń, powoduje potrze- bę coraz silniejszej sty- mulacji i zwiększo- nego wydzielania adrenaliny w celu osiągnięcia tego samego stopnia ekscytacji. Poziom hormo- nów we krwi od- zwierciedla inten- sywność potrzeby odtworzenia równowa- gi w organizmie. W związ- ku z tym im większe i szybsze jest odchylenie, tym gwałtowniej zare- agują nasze gruczoły dokrewne. Ale hormony są nie tylko zwiastunami klęsk i kataklizmów. Działają nieprzerwanie, z minuty na minutę dostosowując pracę organizmu do wewnętrznych i zewnętrz- nych oddziaływań, na jakie nasz orga- nizm jest narażony. Na pracę gruczołów dokrewnych wywiera wpływ wszystko, co robimy, jemy, co się dzieje w naszym otoczeniu, na przykład, jaka jest tempe- ratura powietrza, ile jest w nim tlenu lub na jakiej wysokości nad poziomem mo- rza się znajdujemy. Hormony informują nas o takich banalnych sytuacjach, jak to, że właśnie coś zjedliśmy i za chwilę pojawi się we krwi nadmiar składników odżywczych, które trzeba zmagazyno- wać, albo że zrobiło się zimno i warto byłoby zwiększyć podstawowe tempo metabolizmu. Funkcja hormonów w organizmie Funkcja hormonów w organizmie Hormony dbają przede wszystkim o stabilność środowiska we- wnętrznego organizmu, regulują produkcję, przepływ i maga- zynowanie energii oraz wpływają na długoterminowe procesy, takie jak wzrost, dojrzewanie i rozmnażanie. Fizjologiczne efekty hormonów są uzależnione od poziomu ich produkcji, wydzie- lania oraz koncentracji we krwi i płynie zewnątrzkomórkowym. Efekt hormonu zależy od interakcji z receptorami komórkowymi i skuteczności mechanizmów wewnątrzkomórkowych. Wszyst- kie te warunki mają istotny wpływ na to, jak zareaguje organizm. Kontrola hormonalna to jednak nie tylko skutki działania pojedynczych hormo- nów. Często działają one w grupach, a efekt nie zawsze wyznacza prosta ma- tematyka. Zazwyczaj hormony pracują w parach o antagonistycznym działaniu. Insulina, która obniża cukier we krwi, operuje na zmianę z glukagonem, który go podnosi. Parathormon (hormon przy- tarczyc) podwyższa poziom wapnia we krwi, a przeciwdziałająca mu kalcyto- nina go obniża. Mniej znane są hormo- ny działające synergistycznie. Efekt ich wspólnej pracy jest wtedy silniejszy niż suma efektów każdego z osobna. W bio- logii 2+2 często równa się 5, a nawet 7. Przykładem takiej współpracy jest wpływ trzech hormonów: glukagonu, adrenali- ny i kortyzolu na poziom cukru we krwi. Każdy z nich stymuluje uwalnianie glu- kozy z zapasów wewnątrzkomórkowych i wydzielanie jej do krwi. W wypadku hipoglikemii glukagon wydzielony poje- dynczo szybko podnosi poziom cukru do stanu normalnego, ale tylko na tyle, by to nie zagrażało życiu. Ale jeżeli hipogli- kemia zdarzy się podczas stresu, kiedy glukagon zostanie wydzielony w obec- ności adrenaliny, poziom cukru we krwi osiąga zupełnie inne wartości. Nikt nie chce być zaskakiwany brakiem paliwa do produkcji energii, kiedy trzeba szyb- ko uciekać przed niebezpieczeństwem. Wtedy 2+2 daje nam 5, a cukier skacze do dużo wyższego poziomu, niż by to wynikało z działania każdego hormonu z osobna. Działania tych dwóch hormo- nów potęgują się wzajemnie. Dodajmy do tej mieszanki kortyzol, hormon wydziela- ny w przewlekłym stresie, a poziom cu- kru skoczy jeszcze wyżej. Czy ktoś nadal się jeszcze dziwi, że życie w przewlekłym stresie wcześniej czy później doprowadzi do cukrzycy? Trzecią możliwą zależnością między hormonami jest efekt przyzwalania. Dzia- łanie jednego z hormonów zależy bez- względnie od poprzedzającego działania 13 podwzgórze somatostatyna GHRH – hormon uwalniający hormon wzrostu GH – hormon wzrostu IGF-1 – insulinopodobny czynnik wzrostu przysadka mózgowa grelina Mechanizm działania hormonu wzrostu innego hormonu. Przykładem takiej inte- rakcji jest zależność prawidłowego dzia- łania hormonu wzrostu od hormonów tar- czycy. Dzieci z niedoczynnością tarczycy nie rosną mimo prawidłowego poziomu hormonu wzrostu. Dlaczego tak się dzie- je? Wyobraźmy sobie hormon wzrostu jako murarza, który nie postawi budynku, jeśli nie będzie dysponował cementem. Podobnie się dzieje, gdy hormony tarczy- cy, regulując tempo przemiany materii, nie dostarczą energii potrzebnej do pro- dukcji białek, z których hormon wzrostu buduje nasz organizm. Szczęśliwie, jeżeli cement zostanie dostarczony, czyli hor- mony tarczycy zostaną uzupełnione, hor- mon wzrostu jest skłonny pracować na- wet w nadgodzinach i dogania normalne tempo wzrostu bez skutków ubocznych. Brak równowagi w funkcjonowaniu jedne- go hormonu może czasami manifestować się w zupełnie innej części ciała. 14 Monitorowanie hormonów Monitorowanie hormonów Wartości poziomu hormonów we krwi w badaniach laborato- ryjnych budzą wiele emocji zarówno u pacjentów, jak i leka- rzy. Jeżeli poziom jest zbyt niski lub zbyt wysoki, natychmiast mamy ochotę go skorygować. Często zapominamy, że hormo- ny są tylko informatorami. Poziom hormonów musi i będzie się zmieniać w zależności od stanu organi- zmu w danym momencie. Nikt nie chce znaleźć się w sytuacji zagrożenia życia bez podwyższonego poziomu adrenaliny czy z nadmierną ilością insuliny tuż przed posiłkiem. Tak więc stały i niezmienny poziom hormonów w organizmie nie jest celem samym w sobie, a nawet może być wskaźnikiem zaburzeń pracy gru- czołów dokrewnych. O ile każdy rozumie i respektuje, że adrenalina czy insulina zmieniają się w zależności od sytuacji, o tyle hormony tarczycy czy estrogeny staramy się utrzymać na enig- ŚREDNI matycznym „prawidłowym” poziomie. Na rynku nie tak trudno jest znaleźć prepara- ty, pozwalające nam manipulować pozio- mem hormonów w organizmie. Tylko czy naprawdę o to nam chodzi? Zwykle w przypadku podwyższonego lub obniżonego poziomu hormonów ko- rekty wymagają warunki, które taki stan rzeczy spowodowały. Oczywiście nie dotyczy to patologii, takich jak guzy gru- czołów dokrewnych lub zniszczenie ich przez procesy autoimmunologiczne albo uraz. Te przypadki może wykluczyć tylko lekarz. Ale nawet w roz- mowie ze specja- listą zawsze warto się KI NIS POZIOM HORMONÓW W Y S O K I Nierzadko korekty wymaga nie tyle poziom hormonów, ile warunki, które doprowadziły do jego podwyższenia 15 zastanowić, czy należy przyjmować leki hormonalne wyłącznie na podstawie ich poziomu w badaniach laboratoryjnych bez szukania przyczyny zaburzenia. Hormony są komunikatorami we- wnątrz organizmu i warto ich słuchać. Zbyt wiele otrzymanych połączeń może zwiastować zarówno dobre, jak i złe wiadomości. Ale głucha cisza w systemach in- formacyjnych też nie sygnalizuje nic dobrego. W orga- nizmie poziom hor- monów nigdy nie spada do zera. Odległe od sensora części ciała po- trzebują od czasu do czasu przy- pomnienia o swoich obowiązkach wobec organizmu. Nawet kiedy funkcjonujemy w ramach normy, poziom hormonów nie- ustannie się zmienia. Większość oscyluje ich słuchać. Progestageny w tabletkach antykoncepcyjnych hamują owulację poprzez zaburzenie rytmu hormonu luteinizującego 16 Hormony są komunikatorami wewnątrz naszego organizmu i warto rytmicznie w cyklu dobowym, miesięcz- nym lub sezonowym. Ich zmienność może też być związana ze snem lub porą posiłków. Co ciekawe, cykle hormonalne wydają się być ważniejsze dla ich funk- cji niż absolutny poziom we krwi. Zauważono to po raz pierwszy u chłop- ców z opóźnionym pokwitaniem, gdy pojawiły się na rynku preparaty hormonu luteini- zującego (LH). Dawka hormonu przekraczająca normalne stężenie hormonu w organi- zmie, podana w celach leczniczych, nie spowodo- wała oczekiwanego efektu. Dopiero po jakimś czasie naukowcy odkryli, że LH musi być podawany cyklicznie, i to w do- datku nocą. Obecność cykli hormonalnych sprawia wiele kłopotów przy leczeniu defektów hormonalnych, bo ciężko je naśladować, podając tabletki, a jeszcze trudniej, jeżeli leczenie wymaga podawania hormonów w zastrzykach. Czasami zaburzanie ryt- mu hormonalnego może jednak pro- wadzić do zamierzonego celu. Ta sama właściwość rytmicznego wydzielania LH, która utrudniała leczenie, została wyko- rzystana w konstruowaniu doustnych środków antykoncepcyjnych. Progesta- geny w tabletce antykoncepcyjnej hamu- ją rytmiczne wahania poziomu LH i zapo- biegają owulacji. Kortyzol, hormon znany z jego roli w odpowiedzi na stres, charakteryzu- je się bardzo silnym rytmem dobowym. Jego najwyższy poziom występuje nad ranem, tuż przed pobudką, i daje nam Monitorowanie hormonów Hormony używają systemu idealnego dopasowania do receptora na poziomie cząsteczkowym energię, aby wystawić nogę spod kołdry. Kortyzol obniża się w ciągu dnia i osiąga najniższą wartość między godz. 16–17. Poziom kortyzolu równy rano i po połu- dniu jest oznaką wyczerpania nadnerczy i przyczyną złego samopoczucia. Tera- peutyczne podawanie kortyzolu prawie nigdy nie bierze pod uwagę rytmu do- bowego. Wiadomo, że nie wszystkie procesy fi- zjologiczne czy biochemiczne wymagają natychmiastowej interwencji. Hormony działają wobec tego z różną prędkością i częstotliwością, od sekund przez go- dziny do nawet miesięcy. Przykładowo: w przeciwieństwie do hormonu wzrostu, który działa powoli, adrenalina podejmuje natychmiastową akcję. Cóż warta byłaby informacja, że właśnie minutę temu coś odgryzło nam nogę? Adrenalina startuje szybko, ale też szybko się wyczerpuje. Zastępuje ją w odpowiedzi na stres kor- tyzol, któremu się nie spieszy i pojawia się w krwi dopiero po paru minutach. Ale nie martwmy się zbytnio prędkością od- powiedzi hormonów, została ona dosto- sowana przez ewolucję do ich funkcji. Jedną z podstawowych cech interakcji hormonów z ich receptorami jest specy- ficzność tego wiązania. Kontrola hormo- nalna obejmuje istotne procesy przemia- ny materii oraz ochrony życia i wobec tego musi być bardzo dokładna. Nie możemy sobie pozwolić, żeby takie pro- cesy były aktywowane przez pomyłkę. Organizmy musiały wytworzyć sposoby zapobiegania błędnej aktywacji tych pro- cesów przez związki chemiczne o struk- turze podobnej do konkretnych hormo- nów. Hormony używają systemu idealne- go dopasowania receptora i hormonu na poziomie cząsteczkowym, aby zapewnić, że tylko swoisty hormon będzie mógł uru- chomić odpowiedź w komórce docelo- wej. System ten, zaprezentowany wcze- śniej jako zasada zamka i pasującego do niego klucza, sprawia, że nasze receptory prawie nigdy się nie mylą. Prawie nigdy, bo czasami, na nasze szczęście i nie- szczęście, udaje się receptory oszukać. 17 Krótka historia hormonów pochodzenia zwierzęcego i roślinnego Terapie hormonalne są teraz codzienną rzeczywistością, do- słownie codzienną dla kobiet zażywających doustne środki antykoncepcyjne. Nie wszystkie preparaty hormonalne są na receptę. Łatwo dostępnych jest wiele silnie działających hor- monów odzwierzęcych oraz suplementów zwanych fitohormo- nami, czyli hormonami roślinnymi, które znacząco wpływają na naszą sygnalizację hormonalną. Zanim sięgniemy po te spe- cyfiki, warto się zapoznać ze stosunkowo krótką historią sto- sowania hormonów zwierzęcych i roślinnych. Historia ta jest pełna zarówno sukcesów, jak i rozczarowań, a w kilku przy- padkach śmiertelnych porażek. Specyficzność receptorów dla hormo- nów, ta bardzo dokładna zależność reak- cji, która tak świetnie nas ochrania, staje się przeszkodą, kiedy próbujemy napra- wić dysfunkcje hormonalne przez poda- wanie egzogennych hormonów odzwie- rzęcych lub roślinnych. Hormony w tych preparatach nie są ludzkie, są do nich je- dynie podobne, nigdy jednak identyczne. Niektóre receptory rzeczywiście działają jak zamki do sejfu. Nic poza idealną zgod- nością nie da nam dostępu do komórek narządów docelowych. Takim receptorem jest na przykład receptor hormonu wzro- Hormony łączą się z odpowiednim receptorem w komórce Komórka docelowa dla hormonu A Komórka docelowa dla hormonu A Komórka docelowa dla obu hormonów A i B Komórka docelowa dla obu hormonów A i B Komórka docelowa dla hormonu B Komórka docelowa dla hormonu B 18 Hormon A Hormon A Hormon B Hormon B
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Żyj w zgodzie ze swoimi hormonami
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: