Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00399 006307 14082243 na godz. na dobę w sumie
 Zmieniając siebie - zmieniam świat . Gloria E. Anzaldúa i jej pisarstwo zaangażowanego rozwoju w ujęciu społeczno-kulturowym - ebook/pdf
Zmieniając siebie - zmieniam świat . Gloria E. Anzaldúa i jej pisarstwo zaangażowanego rozwoju w ujęciu społeczno-kulturowym - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 252
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8142-264-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> popularnonaukowe
Porównaj ceny (książka, ebook (-60%), audiobook).

Publikacja jest poświęcona analizie twórczości i filozofii pisarstwa Glorii E. Anzaldúy - znanej amerykańskiej pisarki meksykańskiego pochodzenia. Interdyscyplinarny charakter monografii wynika z tego, że wpisuje się ona zarówno w nurt badań nad Pograniczem (Border studies), studia amerykanistyczne, postkolonialne, jak i gender oraz queer studies. Poruszane są w niej ważne problemy społeczne, polityczne i kulturowe dotyczące mniejszości latynoskiej w USA, a przy tym zwraca się uwagę na walory literackie omawianych utworów. Dużą wartość książki stanowią tłumaczenia wierszy oraz fragmentów jej epokowego dzieła Borderlands/La Frontera dokonane przez Autorkę, ponieważ dotąd w Polsce nikt nie podjął się przekładu twórczości Anzaldúy.

Pomimo obszernej tematyki jest to pozycja napisana językiem zwięzłym i konkretnym, unikalna ze względu na bardzo szeroki krąg potencjalnych odbiorców, którymi mogą być studenci i studentki filologii obcych, studiów międzynarodowych, historii i studiów genderowych; pracownicy naukowi tych dyscyplin; czytelnicy zainteresowani interdyscyplinarnymi badaniami humanistycznymi, tematyką gender czy literaturą mniejszości. Ponadto warto zauważyć, że na polskim rynku wydawniczym brakuje jakichkolwiek materiałów dotyczących Glorii E. Anzaldúy, a w piśmiennictwie światowym nie powstała dotąd monografia jej poświęcona - liczne artykuły dotykające tej tematyki są rozproszone w książkach i periodykach naukowych.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Łódź 201(cid:476) Wydział Studiów Międzynarodowych i Politologicznych, Katedra Amerykanistyki i Mass Mediów Grażyna Zygadło – Uniwersytet Łódzki 90-131 Łódź, ul. Narutowicza 59a RECENZENT Katarzyna Szmigiero REDAKTOR INICJUJĄCY Agnieszka Kałowska OPRACOWANIE REDAKCYJNE Danuta Bąk SKŁAD I ŁAMANIE AGENT PR KOREKTA TECHNICZNA Leonora Gralka PROJEKT OKŁADKI Katarzyna Turkowska Zdjęcie wykorzystane na okładce: https://commons.wikimedia.org/Gloria Anzaldúa © Copyright by Grażyna Zygadło, Łódź 2019 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2019 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.08692.18.0.M Ark. wyd. 14,5; ark. druk. 15,875 ISBN 978-83-8142-263-5 e-ISBN 978-83-8142-264-2 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 Rodzicom i Dziadkowi Leszkowi – za to, że byliście i jesteście Michałowi – za każdy dzień Dzieciom – w Was wszyscy trwać będziemy SPIS TREŚCI Wstęp. „Umieszczam siebie w słowach, które piszę” ................. 11 Border studies jako dyscyplina naukowa .................................................... 11 Postać Glorii Anzaldúy a współczesne Border studies .............................. 18 Krytyka postkolonialna ................................................................................. 25 Krytyka feministyczna ................................................................................... 33 Teoria queer ..................................................................................................... 36 Podsumowanie – pytania badawcze ............................................................ 41 Rozdział I. „Jestem jak żółw, gdziekolwiek idę, niosę mój dom ze sobą, na swoich barkach” – życie i dorobek Glorii Anzaldúy ....................................................................................................... 43 Życie na ranczo w południowym Teksasie .................................................. 44 Duchowość/spirytualizm .............................................................................. 46 Snucie opowieści (storytelling) ...................................................................... 50 Życie wśród migrantów ................................................................................. 54 Edukacja .......................................................................................................... 56 Punkty zwrotne w życiu Glorii Anzaldúy ................................................... 61 Lesbianizm ...................................................................................................... 63 Twórczość ........................................................................................................ 70 Rola wywiadów i tego, co osobiste (personal) w pisarstwie Glorii Anzaldúy ...... 75 Podsumowanie ................................................................................................ 77 Rozdział II. „Mosty nie istnieją same z siebie, trzeba je budować, idąc” – teorie i idee Glorii Anzaldúy ............................................ 79 Filozofia pisarstwa Glorii Anzaldúy ............................................................. 79 Feminizm kobiet kolorowych ....................................................................... 82 8 This Bridge Called My Back ........................................................................... 84 Making Face, Making Soul ............................................................................. 94 This Bridge We Call Home ............................................................................. 108 Podsumowanie ................................................................................................ 128 Rozdział III. „Tam, gdzie Trzeci Świat spotyka się z pierwszym i krwawi” – czyli teoria Borderlands według Glorii Anzaldúy .......................................................................................................... 131 Historia Granicy ............................................................................................. 131 Borderlands/La Frontera: The New Mestiza ................................................. 143 Militaryzacja Granicy i jej skutki ................................................................. 156 Gender na Granicy ......................................................................................... 160 La Malinche ................................................................................................ 164 La Virgen de Guadalupe ................................................................................ 168 Teorie i pojęcia wykreowane przez Glorię Anzaldúę w Borderlands/ La Frontera ................................................................................................ 172 Problemy społeczne i kulturowe w Borderlands/La Frontera ...................... 181 Wiersze Glorii Anzaldúy ............................................................................... 190 Kulturowe reprezentacje Pogranicza ........................................................... 192 Podsumowanie ................................................................................................ 198 Rozdział IV. „Najwięcej uczę się, ucząc innych” – moje doświadczenie nauczania teorii Glorii Anzaldúy na polskiej uczelni w społeczności międzynarodowej ............................... 201 Prezentacja zajęć ............................................................................................. 202 Omówienie wybranych prac studentek i studentów .................................. 208 Klasa jako El Mundo Zurdo .......................................................................... 215 Podsumowanie ................................................................................................ 216 Zakończenie. „Kimże ja jestem, biedna Meksykaneczka” – dziedzictwo Glorii Anzaldúy ........................................................... 217 Ponadnarodowy charakter badań nad Pograniczem ................................. 223 Nepantla........................................................................................................... 230 Spis treści 9 Wykluczeni – włączeni .................................................................................. 232 Posłowie .......................................................................................................... 235 Bibliografia ..................................................................................................... 237 Spis ilustracji .................................................................................................. 245 Indeks terminów ........................................................................................... 247 Aneks ............................................................................................................... 251 Od Redakcji .................................................................................................... 253 Spis treści „UMIESZCZAM SIEBIE W SŁOWACH, WSTĘP KTÓRE PISZĘ” Border studies jako dyscyplina naukowa Pojawienie się i rozwój dyscypliny Border studies to jeden z najbardziej znaczących przełomów teoretycznych w amerykanistyce w okresie ostatnich dekad1. W Stanach Zjednoczonych tradycja badań nad znaczeniem Pogranicza w sensie terytorialnym, politycznym i kulturowym sięga XIX wieku (słynne opracowanie Fredericka Jacksona Turnera pt. The Significance of the Frontier in American History [Znaczenie Pogranicza w amerykańskiej historii] pochodzi z 1893 roku). Współczesne Border studies wzbogaciły się natomiast o nowe obszary badawcze. Wynika to z postępującego procesu globalizacji, łączenia się rynków i kultur poprzez wymianę handlową, regionalnej ekonomicznej integracji sąsiadujących ze sobą krajów oraz rozwoju nowych form przekazu medialnego. Należy podkreślić, że procesy te zachodzą na niespotykaną dotąd skalę. Pomimo dość gwałtownie postępującej unifikacji kulturowej, a może właśnie z jej powodu, problem istnienia granic jest nadal bardzo aktualny. Co więcej, zamiast ich zanikania, w wielu miejscach na świecie obserwujemy obec- nie raczej tendencje do umacniania granic, i nie są to tylko granice polityczne, oddzielające od siebie różne narody, ale również te wewnątrznarodowe: et- niczne, religijne, kulturowe. Dlatego też istnienie pograniczy oraz kwestie ich 1 W 1976 r. powstało stowarzyszenie Association for Borderlands Studies [Stowa- rzyszenie Badań nad Pograniczem]. W początkowej fazie było ono nastawione tylko na badania nad regionem granicy amerykańsko-meksykańskiej, później obszar badań został znacznie poszerzony, a sama granica amerykańska stała się swego rodzaju paradygmatem dla globalnych badań dotyczących zagadnień Pogranicza. Obecnie Stowarzyszenie zrze- sza naukowczynie i naukowców z różnych dyscyplin reprezentujących ponad sto instytu- cji rządowych, naukowych i NGO z krajów obu Ameryk, Azji, Afryki i Europy. 12 funkcjonowania czy tworzenia się napięć i konfliktów w ich obrębie są dużym wyzwaniem dla przywódczyń i przywódców globalnej wioski, jaką jest współ- czesny swiat, a równocześnie niezwykle interesującym obszarem badawczym dla naukowczyń i naukowców z różnych dziedzin. Głównym zadaniem Border studies jest więc dostarczenie holistycznego rozumienia terytorium określane- go obecnie jako Borderlands, w odróżnieniu od Frontier – terminu używanego w innym kontekście historycznym i kulturowym, co zostanie wyjaśnione w dal- szej części książki. W związku z problemem w translacji tych dwóch określeń Autorka postanowiła używać w języku polskim jednego terminu – Pogranicze, a tam, gdzie rozróżnienie nie będzie wynikało z kontekstu, angielskich form. Współcześnie obszar Pogranicza w metaforycznym znaczeniu odnosi się do wszelkiego rodzaju granic oraz ich związku z szeroko rozumianymi sprawami globalnymi, dotyczącymi wspólnot transnarodowych i transkulturowych, poli- tyki równościowej oraz teorii zrównoważonego rozwoju. Border studies są więc wielodyscyplinarnym obszarem badawczym, stanowiącym wzór teoretyczny i metodologiczny dla najnowszych studiów kulturowych. Ich zakres obejmuje analizę najbardziej aktualnych globalnych problemów społeczno-ekonomicz- nych, kulturowych, a nawet ekologicznych. Do nowych kwestii poruszanych przez naukowczynie i naukowców zajmujących się międzynarodowymi obsza- rami kulturowymi należą pojawienie się nowych bytów państwowych i związa- nych z tym problemów migracji ludności, integracji ekonomicznej i kulturowej, poza tym nasilające się w świecie konflikty etniczne, związki pomiędzy naro- dem i państwem oraz sprawy bezpieczeństwa narodowego wynikające z otwar- cia, bądź zniesienia, granic. Wiecznie żywy i powszechnie obecny mit american dream („amerykańskiego marzenia”) przyczynia się do ciągle rosnącej migracji do USA, zwłaszcza z Meksyku i krajów Ameryki Środkowej, Południowej oraz Azji, co powoduje pogłębienie istniejących konfliktów etnicznych oraz zmusza do dyskusji nad migracją i potrzebą zinstytucjonalizowanego zarządzania tere- nami pogranicznymi. Tematyka ta obecnie, w związku z ogromnym napływem uchodźców z Afryki i krajów Bliskiego Wschodu, zdominowała również dys- kurs w Unii Europejskiej. Jeśli chodzi o Stany Zjednoczone, to Border studies są obecnie dyscypliną niezwykle istotną dla całej amerykanistyki, a samo Pogranicze, współcześnie definiowane jako obszar granicy amerykańsko-meksykańskiej, stanowi swego rodzaju model procesów społecznych i kulturowych zachodzących na całym świecie, w wyniku których dochodzi do wytworzenia się tożsamości hybry- dowych i zachwiania od dawna ustalonych kryteriów postrzegania naszej oso- bowości w kategoriach binarnych i opozycyjnych (oppositional consciousness). Wstęp Border studies jako dyscyplina naukowa 13 Ponadto, ponieważ granica amerykańsko-meksykańska jest prawdopodobnie najlepiej zbadanym i udokumentowanym naukowo Pograniczem na świecie, na jej przykładzie opracowano zestaw najbardziej charakterystycznych i zna- czących cech, którymi odznacza się również większość terenów pogranicznych. Według Paula Ganstera i Davida Loreya (2008) są to: 1. Kwestia arbitralności pochodzenia – nawet jeśli do ich ustanowienia wyko- rzystane są bariery naturalne, takie jak rzeki bądź łańcuchy górskie, to grani- ce zawsze są arbitralnym wytworem ludzkim. Często jednak budowane są specjalne bariery, mury graniczne – np. Wielki Mur Chiński, Wał Hadria- na (Hadrian’s Wall), mur berliński, mur bezpieczeństwa między Izraelem a Autonomią Palestyńską czy „mur” budowany od lat na granicy USA – mają- ce za zadanie odgrodzić od siebie cywilizacje bądź kultury, co jest wynikiem działań politycznych. 3. 2. Z uwagi na subiektywizm ustalania granic, rzadko kiedy wskazują one na proste, jednoznaczne podziały kulturowe i etniczne, zwłaszcza że ich prze- bieg często się zmienia (brak statyczności granic jest ich kolejną cechą cha- rakterystyczną) oraz na całej swojej długości przechodzą przez różne obsza- ry i regiony kulturowe. Przykład Unii Europejskiej oraz jej zmieniających się granic jest dobrą ilustracją tej cechy. Istnienie czynników wskazanych w poprzednich punktach sprawia, że lud- ność zamieszkująca tereny przygraniczne często ignoruje istnienie granic, co powoduje bardziej lub mniej swobodny przepływ towarów, usług i ludzi – nawet jeśli odbywa się to w sposób nielegalny. Charakterystyczne jest przy tym, że ludność pograniczy nie ma poczucia nielegalności swoich działań, jej zachowania wynikają raczej z adaptacji do warunków życia w rejonie i wykształcenia się swoistej tożsamości Pogranicza, a także przejawiania dużo większej lojalności wobec tej tożsamości niż wobec centrum kraju, które w większości przypadków nie akceptuje stylu życia i handlu przygraniczne- go, próbując je legalizować i kontrolować. 4. Ludność terenów pogranicznych charakteryzuje ogromna różnorodność kulturowa i społeczna. Oscar Martínez, cytowany przez Ganstera i Loreya, w swojej książce Border People: Life and Society in the US-Mexico Borderlands [Ludzie Pogranicza: Życie i społeczeństwo na granicy amerykańsko-meksykań- skiej] (1994) ustalił następujący schemat typologiczny, który jest obecnie powszechnie stosowany na całym świecie do klasyfikowania różnego rodzaju granic (również tych między grupami etnicznymi i religijnymi): • transient migrants (przemijający migranci) – osoby krótko rezydujące w obszarze przygranicznym; 14 • newcomers – nowo przybyli; • nationalists (narodowcy) – długoterminowi rezydenci granicy, którzy celo- wo nie uczestniczą w kulturze drugiej strony granicy międzynarodowej; • uniculturalists (jednokulturowi) – osoby, które żyją tylko w jednej kulturze; • binational consumers (dwunarodowi konsumenci) – osoby, których głównym doświadczeniem związanym z drugą stroną granicy jest to o charakterze handlowym; settler migrants (osadnicy) – ludzie, którzy przeprowadzają się w rejon pograniczny i tam pozostają przez dłuższy okres; • commuters (dojeżdżający) – osoby, które przekraczają granicę regular- • nie, nierzadko codziennie, w drodze do pracy; • biculturalists (dwukulturowi) – osoby, najczęściej dwujęzyczne, które mają korzenie i/lub całe swoje dorosłe życie spędzają po obu stronach granicy; • binationalists (dwunarodowcy) – osoby, najczęściej biznesmeni i/lub specjaliści, które pracują i żyją po obu stronach granicy, operując na bardzo wysokim poziomie transgranicznej społecznej integracji; • permanent residents (stali rezydenci) – osoby na stałe mieszkające po drugiej stronie granicy, często emeryci. Z tej różnorodności ludności wynika również podział typologiczny rodza- jów granic na: • alienated borderlands (wyobcowane pogranicze) – gdzie praktycznie nie dochodzi do wymiany kulturowej bądź handlowej ze względu na ani- mozje po obu stronach; • coexistent borderlands (współegzystujące pogranicze) – gdzie stosunki charakteryzuje regularny kontakt pomiędzy obiema stronami i przyja- zne nastawienie; interdependent borderlands (współzależne pogranicze) – gdzie ludzie po obu stronach granicy są zaangażowani w symbiotyczną relację charakteryzującą się stałym i znaczącym przepływem towarów, usług i ludności; integrated borderlands (zintegrowane pogranicze) – gdzie praktycznie wszystkie bariery i obwarowania w przepływie towarów i ludzi zostały zniesione. • • 5. Skomplikowane zasady polityki przygranicznej, odzwierciedlające społecz- ne i polityczne nastawienie danej grupy wobec imigracji i polityki imigracyj- nej, pozwalają na kolejne rozróżnienie trzech typów granic: Wstęp Border studies jako dyscyplina naukowa 15 • quiet borderlands (spokojne pogranicze) – gdzie narody, elity regionalne i lokalne populacje są połączone w spójnej strukturze władzy i wzajem- nych powiązań przy relatywnie małym nasileniu konfliktów, np. granica holendersko-belgijska; • unruly borderlands (niespokojne pogranicze) – gdzie struktury władzy są mniej spójne i gdzie żadne z państw czy lokalnych elit regionalnych nie zdołały ustanowić zwierzchniej pozycji nad ludnością pogranicza, która opiera się ustanowieniu takiej, a nie innej granicy i zasad, które z takiego podziału wynikają, np. granica Irlandii Północnej; rebellious borderlands (buntownicze pogranicze) – gdzie regionalne eli- ty jednoczą się przeciwko władzom państwowym próbującym narzucić swoje zwierzchnictwo nad pograniczem, np. Złoty Trójkąt, czyli sporne terytorium pograniczne pomiędzy Chinami, Laosem, Tajlandią i Bir- mą, będące światowym centrum produkcji opium. • 6. Oddalenie od centrum oraz fakt, że administrują tym terenem osoby z zewnątrz, wpływają z jednej strony na brak zaufania lokalnej ludności do instytucji centralnych, a z drugiej na brak zrozumienia problemów pogra- nicznych przez urzędników państwowych, co wynika z kwestii, że priorytety narodowe rzadko są priorytetami pogranicza, a to z kolei wpływa na margi- nalizację polityczną i ekonomiczną ludności pogranicza. 7. W końcu tym, co cechuje wszystkie tereny pograniczne, jest istnienie negatywnych stereotypów na ich temat – często wynikających z wydarzeń historycznych, obecnie już dawno nieaktualnych, choć nadal pokutujących w zbiorowej świadomości, podsycanych przez wizerunki medialne. Przykła- dem może być głoszony mit przepuszczalności granicy amerykańsko-mek- sykańskiej pomimo postępującej jej militaryzacji i polityki uszczelniania (Ganster, Lorey 2008, xix–xx). W kontekście studiów amerykanistycznych, Pogranicze (Frontier/Border- lands) to geograficznie obszar Południowego Zachodu (the Southwest) oraz Kalifornii i terytorium granicy amerykańsko-meksykańskiej, przy czym mamy tu do czynienia z dwojakim podejściem do tych terytoriów w badaniach nauko- wych. Pierwsze to bardziej znane, czyli wywodzące się od Fredericka Jacksona Turnera, studia nad amerykańskim Dzikim Zachodem i Frontier jako miejscem kształtowania się amerykańskiej tożsamości i narodowości w efekcie mitologi- zacji podboju tego regionu przez białych europejskich osadników. Drugie to interdyscyplinarne badania nad Borderlands, czyli Pograniczem amerykańsko- -meksykańskim, które są też przedmiotem niniejszej rozprawy. Niemniej musi- my pamiętać, że nie są to podejścia wykluczające się, lecz często uzupełniające 16 się wzajemnie, na przykład mitologizacja Dzikiego Zachodu w znaczący sposób kształtowała politykę amerykańską wobec Borderlands. Faktem jest jednak, że przez znaczną część amerykańskiej historii te dwie narracje biegną równolegle, ponieważ są osadzone w różnych kontekstach kulturowych. Początkowo w obu dziedzinach badań dominowało bardziej empiryczne podejście socjologicz- no-historyczne, w którym koncentrowano się przede wszystkim na kwestiach terytorialnych, politycznych i klasowych. W przypadku Pogranicza amerykań- sko-meksykańskiego były to kwestie wojny z lat 1846–1848 i jej skutków dla re- gionu, migracji robotników meksykańskich do USA, Programu Bracero, ruchu robotników rolnych pod przywództwem Cesara Chaveza oraz porozumienia NAFTA i jego konsekwencji dla ludności meksykańskiej2. Równolegle jednak rozwijała się też romantyczna wizja „historii Pogranicza”, oparta na przekazach kulturowych i legendach o Indianach, misjonarzach i żołnierzach północy No- wej Hiszpanii. W 1921 roku Herbert Eugene Bolton opublikował książkę The Spanish Borderlands: A Chronicle of Old Florida and the Southwest [Hiszpańskie Pogranicze: Kronika Starej Florydy i Południowego Zachodu], która była hisz- pańskim odpowiednikiem wizji Turnera i jego Frontier. Pozycja ta cieszyła się ogromną popularnością, a od lat 30. była rozpowszechniana przez studentów i następców Boltona. W 1970 roku jeden z jego protegowanych, John Francis Bannon, wydał kolejną znaczącą dla dziedziny pozycję, The Spanish Borderlands Frontier [Hiszpańskie Pogranicze], pokazując, że kwestie te są wciąż istotne dla kolejnych pokoleń badaczy. Warto również podkreślić, że obaj historycy nie skupili się tylko i wyłącznie na przepisaniu historii Pogranicza z perspektywy hiszpańskiej, ale, jak twierdzi Richard Griswold del Castillo, „uświadomili oni naukowcom wagę i znaczenie meksykańskiej granicy jako historycznego mostu pomiędzy anglosaską i latynoską Ameryką” (Truett, Young 2004, 3). Dosyć szybko jednak, bo już w latach 30., pojawiło się alternatywne podej- ście do Pogranicza, a mianowicie takie, które, choć umiejscowione na granicy, to jednak bardziej koncentrowało się na etniczności meksykańskich wspólnot w USA niż na samych procesach przygranicznych. Wymienić tu należy takich badaczy jak Carlos E. Castanñeda i George I. Sánchez w latach 30., a potem w la- tach 50. Carey McWilliams, Tomás Rivera, Rolando Hinojosa i chyba najbardziej znany badacz tego nurtu, Américo Paredes, twórca Center for Mexican-Ameri- can Studies [Centrum Badań nad Amerykanami Meksykańskiego Pochodzenia] na Uniwersytecie w Austin w Teksasie (Truett, Young 2004). Według Paredesa, 2 Wszystkie te zagadnienia zostaną szczegółowo omówione w kolejnych rozdzia- łach tej monografii. Wstęp Border studies jako dyscyplina naukowa 17 Meksykanie odnajdują i zachowują swoją tożsamość poprzez folklor. Dzieje się tak dlatego, że ich język i przekaz ludowy istnieją poza oficjalną kulturą i dzięki temu „nieoficjalnemu” statusowi ich sztuka, literatura, przysłowia i corridos (pie- śni, ballady) mogły przetrwać i umacniać ich świadomość etniczną (Calderon, Saldívar 1991). Książka Paredesa „With His Pistol in His Hand”: A Border Ballad and Its Hero [„Z pistoletem w dłoni”: Ballada pogranicza i jej bohater] z 1958 roku jest prawdopodobnie najsłynniejszym opracowaniem na temat corridos, a jego późniejsze prace na stałe weszły do kanonu literatury i krytyki Chicano/a3. Tę kulturowo-tożsamościową perspektywę kontynuowano w badaniach w latach 60. i 70. XX wieku wraz z pojawieniem się i rozwojem Chicano/a Movement [Ruch Chicano/a]4. Badacze, tacy jak Rodolfo Acuña, Juan Gómez-Quiñones czy Al- bert Amarillo, skupili się na historycznych i kulturowych uwarunkowaniach rasi- zmu, dyskryminacji i wyzysku ludności Chicano/a, krytykując przy tym dawniej- sze podejście jako zbyt skoncentrowane na zinstytucjonalizowanej białej historii hiszpańskich kolonizatorów, całkowicie pomijającej aspekt mestizo w kulturze Nowego Świata. Poza tym, jak zaznaczali, tamte badania zawsze kończyły się przed zaistnieniem procesów politycznych mających na celu uszczelnienie granicy, a co 3 Chicano/a – termin odnoszący się do ludności meksykańsko-amerykańskiej zamieszkującej USA. Historycznie termin ten jest związany z ruchami społeczno-oby- watelskimi z lat 60.–70. i działalnością polityczną zaangażowanych w ten ruch działa- czy partii La Raza, w późniejszym okresie zaczęto go używać do określenia literatury, która pojawiła się wraz z ruchami obywatelskimi, i która od lat 80. przeżywa w Stanach swój renesans. Chicano to forma męska, a Chicana żeńska. 4 Chicano/a Movement powstał na fali ruchu na rzecz praw obywatelskich [Civil Rights Movement], kiedy to nie tylko Afroamerykanie, ale właściwie wszystkie dyskry- minowane mniejszości upomniały się o swoje prawa. Jeśli chodzi o Meksykanów, nale- ży wspomnieć dwie zasadnicze inicjatywy polityczne, które pojawiły się w tym okresie. Jedna to powstanie Chicano/a Movement, w efekcie działalności którego stworzono różne organizacje mające na celu poprawę sytuacji ekonomicznej Meksykanów, zapew- nienie im równych praw oraz umożliwiające walkę z segregacją i dyskryminacją. Należy tu wymienić partię La Raza Unida (założoną w 1968 roku) z przywódcami takimi jak Reyes Lopez Tijerina czy Rodolfo Corky Gonzales, organizacje: MALDEF ([Mexican- -American Legal Defense Fund], założoną w 1968 roku), MACC ([Mexican-American Cultural Center], 1971), COPS ([Communities Organized for Public Service], 1973) oraz Las Hermanas (1970), która zainicjowała ruch feministyczny wśród kobiet Chica- na. Początkiem Chicano/a Movement, podobnie jak w przypadku innych mniejszości etnicznych, była działalność młodzieży meksykańskiej w college’ach i na uniwersytetach w Kalifornii [Young Chicano for Community Actions] promująca większą świadomość społeczną, samodzielność oraz zaangażowanie w sprawy lokalne własnych społeczności. 18 za tym idzie wiązały się z prawdziwą eskalacją procesów władzy. W dyskursie toż- samościowo-twórczym pojawił się również wątek Aztlánu oraz zmienił się ton opowiadanych historii – z takiego, który celebrował geniusz hiszpańskich kon- kwistadorów i wyższość kultury hiszpańsko-amerykańskiej, na bardziej radykal- ny, który krytycznie odnosił się do tematu polityczno-ekonomicznego i społecz- nego wyzysku, subordynacji pod rządami USA oraz podkreślał imperialistyczną i hegemoniczną postawę, jaką Stany Zjednoczone od zawsze przyjmowały wobec Meksyku. W 1982 roku nastąpiła próba połączenia obu podejść i stanowisk przez Davida J. Webera, który w swojej książce The Mexican Frontier 1821–1846 [Me- ksykańskie Pogranicze 1821–1846] uwzględnił obie perspektywy, łącząc okres ko- lonialny z Frontier era (Truett, Young 2004). W latach 90. kolejni już badacze i badaczki włączyli do dyskusji kategorie rasy, płci i etniczności. Należy tu wymienić między innymi: Ramóna Gutiérre- za, Rosaurę Sánchez, Antonię Castañeda, Cynthię Radding, Franka de la Teja, Cheryl E. Martin, Leslie S. Offutt, Anę Marię Alonso, Rossa Franka, Susan Leeds, Cecilię Sheridan i Jamesa Brooksa, którzy, stosując bardziej teoretycz- no-filozoficzne podejście, wywodzące się ze studiów kulturowych i literaturo- znawczych, włączyli studia genderowe, tudzież etniczne, teorię queer, historię ekonomii i środowiska oraz etnohistorię w ten wielogłosowy dialog na temat północnej granicy Nowej Hiszpanii, w pełni ukazując interdyscyplinarność Border studies (Truett, Young 2004). Współcześnie dominujące jest właśnie to ostatnie podejście, choć ciągle istnieją zwolennicy sztywnego podziału histo- ryczno-geograficznego na dwa okresy: kolonialny i postkolonialny. Wskazuje to na pewien brak zrozumienia skomplikowanych procesów negocjacyjnych na poziomie regionalnym, narodowym, tożsamościowym i globalnym, które od zawsze zachodziły i zachodzą w obszarze Border studies. Postać Glorii Anzaldúy5 a współczesne Border studies Postać Glorii Anzaldúy jest kluczowa dla współczesnej teorii Border Stu- dies. Kiedy w 1987 roku opublikowała ona swoją przełomową książkę Bor- derlands/La Frontera: The New Mestiza [Pogranicze/La Frontera: Nowa Mety- ska]6, stała się najbardziej reprezentatywną i najczęściej cytowaną badaczką 5 W prezentowanej pracy nazwisko Glorii Anzaldúy będzie odmieniane zgodnie z polskim paradygmatem (deklinacja I żeńska: D. -y, C. -i, B. -ę, N. -ą, Ms. -i). 6 Książki Glorii E. Anzaldúy nie były tłumaczone ani wydawane w Polsce. Tytuły jej prac zostały przełożone przez Autorkę tej monografii. Wstęp Postać Glorii Anzaldúy a współczesne Border studies 19 amerykańsko-meksykańskiej granicy, a następnie ikoną całych Border studies. Zresztą sama wielokrotnie podkreślała, że zadaniem jej życia było stworzenie nowego dyskursu Pogranicza, włączającego głosy osób społecznie i kulturo- wo wykluczonych – kobiet kolorowych (women of color), homoseksualistów czy biednych z tak zwanego Trzeciego Świata. Wykazując wręcz wizjonerską wrażliwość, Anzaldúa zwróciła uwagę na problemy i kwestie, o których obecnie dużo się mówi i pisze. Opisywane przez nią Pogranicze to obszar, gdzie krzyżu- ją się różne systemy władzy i eksploatacji – kapitalizm, patriarchat, rasizm i su- premacja białego człowieka. Dlatego też wykreowana przez nią tożsamość New Mestiza, kobiety silnej i świadomej, przełamującej wszelkie bariery i ogranicze- nia poprzez wykorzystanie feministycznej metody budzenia świadomości (con- sciousness rising), stała się modelem dla wielu kobiet na całym świecie. Jednakże jej La Frontera (Granica) to coś więcej niż tylko rewizjonistyczna kobieca wizja Pogranicza przeciwstawiona tej znanej z kanonicznych męskich tekstów. Krytyczka Sonia Saldivar-Hull podkreśla, że książka Borderlands/ La Frontera: The New Mestiza przede wszystkim prezentuje odmienną wer- sję studiowania historii, wykorzystując do tego nową kategorię – autohistorię (autohistoria), która uwzględnia kulturowo-społeczne pochodzenie autorki, reprezentując w ten sposób całą bogatą kulturę Chicano/a. Element autobio- graficzny jest podkreślany w jej opowieści poprzez częste użycie subiektyw- nego Ja – np. porównanie do płotu z drutu kolczastego, który symbolicznie wrzyna się w ciało autorki, rozdzierając ją (me raja, me raja), czy bardzo słyn- ny fragment jednego z wierszy „This is my home/ this thin edge of barbwire” [„To jest mój dom/ ta cienka krawędź drutu kolczastego”] (Anzaldúa 1987, 25). Z kolei odwoływanie się przez nią do autentycznych zdarzeń podkre- śla chęć oddania faktów historycznych z precyzją dokumentalisty. Anzaldúa nie unika mówienia o zagadnieniach historycznych i aktualnych dla grani- cy amerykańsko-meksykańskiej – dużo miejsca w Borderlands/La Frontera poświęciła omówieniu problemów związanych z migracją ludności meksy- kańskiej, przemocą wobec kobiet próbujących przedostać się przez grani- cę, wyzyskiem kobiet w maquiladoras (fabrykach montowniach) czy biedą campesinos (robotników rolnych) z Południowego Zachodu. Dzięki temu La Frontera Anzaldúy to geopolityczny region będący również Pograniczem etniczności, klasy i seksualności. Ponadto należy podkreślić, że w swojej teorii Borderlands Anzaldúa nie tylko kieruje się podejściem holistycznym, łącząc różne perspektywy i podejścia, ale przede wszystkim miesza gatunki, kody lingwistyczne oraz symbole kulturowe, przyczyniając się tym samym do powstania specyficznej feministycznej epistemologii Chicana. 20 Równocześnie Pogranicze jest dla niej przede wszystkim metaforą kulturo- wego skrzyżowania wielorakich tożsamości i miejscem narodzin feministycznej świadomości transfrontera (międzygranicznej), sygnalizującej zwrot w stronę koalicji z innymi kobietami, a także wykluczonymi tego świata. Jej Nowa Me- tyska, będąc wyobcowana w swojej hegemonicznej i homofonicznej kulturze, podkreśla sojusz klasy, rasy, etniczności, seksualności i płci oraz przyczynia się do wykreowania nowej społeczności i kultury – una cultura Mestiza – umiejsco- wionej pomiędzy różnymi bytami tożsamościowymi. W ten sposób, jak pisze Sonia Saldivar-Hull, Anzaldúa tworzy bridge feminism (feminizm pomostowy) lub border feminism (feminizm graniczny), który daleki jest od burżuazyjnej wersji feminizmu białych bogatych kobiet i który dekonstruuje geopolityczne terytorium, równocześnie obalając mity oraz stereotypy podtrzymujące hege- moniczne układy władzy/wiedzy. W duchu poststrukturalizmu i dekonstrukcji Anzaldúa zakwestionowała dominującą narrację (master narrative), podkreśliła też fakt oraz wagę istnienia tożsamości hybrydowych. Nalegając na identyfi- kację Chicanos/as z pierwiastkiem natywnym (lo Indio) i afrykańskim, czyli z tymi elementami, których mieszanka kreuje tożsamość mestizo/a, postulu- jąc włączenie ich w historię kolonizacji, Anzaldúa podważyła dualizm rasowy oraz mit całkowitego oddzielenia pomiędzy grupami etnicznymi i wynikający z niego brak świadomości lub chęci uznania faktu mieszania się różnych grup (Calderón, Saldívar 1991, 211) – Gary Nash nazywa to zjawisko „ukrytą histo- rią mestizo w Ameryce” (Truett, Young 2004, 11). Anzaldúa postanowiła oddać głos właśnie tym uciszanym, pomijanym i swoją bohaterką uczyniła kobietę – Nową Metyskę, która potrafi odnaleźć się w kulturze Pogranicza. Jak pisze w swojej książce Border Matters: Remapping American Cultural Studies [Sprawy Pogranicza: Rekonceptualizacja amerykańskich studiów kulturo- wych] (1997) José David Saldivar, jeden z najbardziej znanych współczesnych teoretyków Border studies, Pogranicze obecnie nie tylko dostarcza wielorakich dyskursów i form kulturowych, ale rozwija hybrydyczne tożsamości i para- dygmaty, które zastępują stare, binarne opozycje. Pisarki i pisarze Chicano/a, którzy poruszają te problemy, sami stają się border-crossers (przekraczającymi granice), wędrującymi pomiędzy dwiema lub wieloma kulturami. Samo Pogra- nicze wymusza wymianę kulturową, łącząc system opozycji binarnych i prze- kształcając go w synkretyzm kulturowych antagonizmów. Równocześnie teksty poświęcone Pograniczu wędrują między dyscypli- nami: literaturą, historią, antropologią i naukami politycznymi, wnosząc do nich perspektywy feministyczne, etniczne i te z Trzeciego Świata. Krytycy Border studies wskazują na fakt, że jest to dyscyplina jeszcze dosyć chaotyczna Wstęp Postać Glorii Anzaldúy a współczesne Border studies 21 i nieuporządkowana, wciąż znajdująca się na peryferiach dyskursu akademic- kiego, bez jednej dominującej metodologii. Jej zwolennicy podkreślają nato- miast, że jest ona świetną egzemplifikacją teorii intersekcjonalności, wzbogaca dziedziny, z którymi wchodzi w polemikę, o nowy język i tematykę. Przede wszystkim jednak zwracają oni uwagę na fakt, że „mieszkańcy Borderlands” są zjednoczeni poprzez wybór, a nie powinowactwo (rasy, płci etc.). Ów czynnik wolnego wyboru decyduje o ich przynależności i prowadzi do współistnienia w ramach stworzonej przez siebie społeczności, za którą czują się współodpo- wiedzialni. Ta nowa definicja Borderlands, określająca obszar Pogranicza jako wspólnotę dusz, wywodzi się w prostej linii z filozofii Glorii Anzaldúy. W jej terminologii wspólnota ta określana jest jako almas afines (pokrewne dusze), funkcjonująca ponad podziałami etnicznymi, klasowymi, płciowymi i seksual- nymi, w której jednak różnice nie są „wyrugowywane”, ale zostają uznane i ni- gdy nie są ignorowane, lecz stanowią punkt wyjścia do budowania mostów. We współczesnym świecie przenikanie się kategorii, dyscyplin i granic jest cechą powszechną naszej rzeczywistości, a bez uzmysłowienia sobie wzajem- nych zależności między nimi nie da się zrozumieć wielu problemów współcze- sności. Twórczość Glorii Anzaldúy oraz jej wieloaspektowa działalność, będąca doskonałym przykładem przenikania się granic i kreowania nowych terytoriów (takich jak Borderlands czy Nepantla), w pełni zasługuje więc na naukowe opracowanie. Chociaż od momentu jej śmierci w 2004 roku nieustannie ro- śnie w międzynarodowym środowisku naukowym zainteresowanie jej życiem i twórczością, to jednak do tej pory brak wyczerpującej naukowej monografii poświęconej życiu i działalności tej matki feminizmu kobiet kolorowych oraz twórczyni alternatywnej teorii Pogranicza. Wydaje się to zaskakujące, ponie- waż jest ona twórczynią ogólnie uznawaną i cytowaną w wielu dyscyplinach – amerykanistyce, studiach postkolonialnych i studiach nad mniejszościami i tożsamościami, oraz gender i queer studies. Istnieją natomiast, głównie w języ- ku angielskim i hiszpańskim, liczne noty biograficzne oraz niezliczone artykuły odnoszące się do jej wpływu na różne dyscypliny akademickie, w przeważającej większości jednak opracowania te koncentrują się na jej przełomowej książ- ce Borderlands/La Frontera lub pierwszej antologii This Bridge Called My Back [Ten most nazywany moim krzyżem] i jej kontynuacji This Bridge We Call Home [Ten most, który nazywamy domem]. Oczywiście, wspomnieć w tym miejscu należy o działalności The Society for the Study of Gloria Anzaldúa (SSGA) [Stowarzyszenie na Rzecz Badań nad Twórczością Glorii Anzaldúy] na University of Texas w San Antonio, dla po- wstania którego inspiracją była przypadająca w 2007 roku 20. rocznica wydania 22 Borderlands/La Frontera, i którego to Stowarzyszenia jestem członkinią. W 2009 roku pojawił się pierwszy zbiór esejów pt. Güeras y Prietas: Celebrating 20 Years of Borderlands/La Frontera [Güeras y Prietas: Celebrując dwudziestolecie wyda- nia Borderlands/La Frontera], będący zwieńczeniem założycielskiego spotka- nia tego Stowarzyszenia. SSGA jest afiliowanym partnerem The Society for the Study of American Women Writers [Stowarzyszenie na Rzecz Badań nad Twórczością Amerykańskich Pisarek]. Również od roku 2009 Stowarzyszenie cyklicznie, co 18 miesięcy, organizuje konferencję międzynarodową El Mun- do Zurdo [Leworęczny Świat], której głównym celem jest propagowanie idei Anzaldúy i wymiana poglądów pomiędzy badaczkami i badaczami jej dorobku oraz studentkami i studentami. W efekcie tych konferencji prestiżowe ame- rykańskie wydawnictwo Aunt Lute opublikowało już (do roku 2018) sześć tomów artykułów pt. El Mundo Zurdo. Selected Works from the Meetings of the Society for the Study of Gloria Anzaldúa [El Mundo Zurdo. Wybrane prace ze spo- tkań Stowarzyszenia na Rzecz Badań nad Twórczością Glorii Anzaldúy] w ca- łości poświęconych Anzaldúi. Również jeden z numerów bardzo znaczącego czasopisma feministycznego „Signs. Journal of Women in Culture and Society” [„Znaki. Czasopismo Kobiet w Kulturze i Społeczeństwie”] (Autumn 2011, Volume 37) zawierał specjalną sekcję pt. Comparative Perspectives Symposium: Gloria E. Anzaldúa, an International Perspective [Sympozjum dotyczące per- spektyw porównawczych: Gloria E. Anzaldúa w perspektywie międzynarodowej], w której wszystkie artykuły poświęcone były badaniom nad dorobkiem Anzal- dúy w kontekście międzynarodowym. Jednocześnie pojawiło się kilka nagród imienia Glorii Anzaldúy, przyzna- wanych przez uznane amerykańskie uniwersytety i towarzystwa naukowe, ta- kie jak Uniwersytet Kalifornijski w Santa Cruz, The Macondo Summer Wri- ting Workshop [Letnie warsztaty pisania] czy American Studies Association [Stowarzyszenie Badań Amerykanistycznych]. Panele naukowe jej poświęcone stały się nieodłączną częścią konferencji Modern Language Association (MLA [Stowarzyszenie Nowożytnego Tłumaczenia Języka]), The National Associa- tion on Chicana and Chicano Studies [Narodowe Stowarzyszenie Chicano i Chicana Studies] i wspomnianego już American Studies Association, przycią- gając setki naukowców i naukowczyń, działaczek i działaczy oraz przyjaciół An- zaldúy, zbierających się nie tylko po to, aby ją uhonorować, ale też by w ramach gender/women’s, ethnic czy queer studies kontynuować jej dzieło. Wreszcie kluczowym dowodem na wagę dorobku i potrzebę dyskusji nad nim oraz dostrzeżenie popularności idei Glorii Anzaldúy jest utworzenie ar- chiwum poświęconego pisarce w The Nettie Lee Benson Latin American Wstęp
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Zmieniając siebie - zmieniam świat . Gloria E. Anzaldúa i jej pisarstwo zaangażowanego rozwoju w ujęciu społeczno-kulturowym
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: