Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00849 012733 17858149 na godz. na dobę w sumie
 Żywoty świętych ten Apollo pieje . Studia nad tradycją mitologiczną w literaturze staropolskiej - ebook/pdf
Żywoty świętych ten Apollo pieje . Studia nad tradycją mitologiczną w literaturze staropolskiej - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 250
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-226-3432-5 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> literaturoznawstwo, językoznawstwo
Porównaj ceny (książka, ebook (-26%), audiobook).

Książka jest zbiorem artykułów podejmujących problematykę recepcji mitologii klasycznej w literaturze staropolskiej (XVI-XVII w.). Zawiera zarówno teksty wcześniej drukowane, dokumentujące wieloletnie studia autorki nad zagadnieniem, jak i prace nowe. Tytułowy cytat wskazuje na część II wydawnictwa poświęconą mitologizmom w wybranych obszarach barokowej literatury religijnej. Na materiale m. in. pastorałek dramatycznych i kaznodziejstwa autorka pokazuje, jak elementy tradycji antycznej funkcjonują w literaturze szkolnej, popularnej oraz użytkowej, a przede wszystkim zupełnie odmiennej pod względem ideowym.

Na pozostałe części książki składają się studia określające rolę mitologii oraz formy jej wykorzystania w twórczości autorów renesansowych: Mikołaja Reja i Jana Kochanowskiego (część I) oraz ukazujące problematykę z perspektywy kształtowania języka poetyckiego: motywy mitologiczne w strukturze toposów, ich rola w poetyckim „kodowaniu” oraz w dyskursie miłosnym (część III).

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

„Żywoty świętych ten Apollo pieje” Studia nad tradycją mitologiczną w literaturze staropolskiej Marzena Walińska „Żywoty świętych ten Apollo pieje” Studia nad tradycją mitologiczną w literaturze staropolskiej Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego ■ Katowice 2018 Redaktor serii: Historia Literatury Polskiej Marek Piechota Recenzent Piotr Borek Spis treści Wstęp Tradycja mitologiczna w literaturze staropolskiej — wobec braku syntezy / 7 Część I Rej i mitologia / 17 „Owa prosto będziecie ze mnie mieć Chirona”. Kod mitologiczny Fraszek Jana Kochanowskiego / 31 Część II Apollo u żłóbka i stajenka, która przewyższa Olimp. Antyk w staropolskich pastorałkach dramatycznych / 53 Z problemów genologii / 53 Poscamus Olympum. Mitologizmy w nych / 57 Cynthius alter i Apollo chrześcijański / 62 Lucyfer w Hadesie: mitologiczno ‑chrześcijański obraz piekła / 70 Numina fracta cadent. Aksjologizacja świata antycznego / 81 Ultima aetas — felix aetas. Ekloga IV Wergiliusza jako tradycja literac­ ka / 88 funkcji zapożyczeń leksykal­ Polio polski Kaspra Miaskowskiego: Wergiliusz odmieniony „wedle potrze­ by” / 93 Mitologia w perswazji kaznodziejskiej / 107 Uwagi wstępne / 107 „Inwencyje poetyckie”, czyli egzempla / 111 Wszechmocny Jowisz i ślepy Kupidyn / 119 „Jako pisał Pausonias”. Erudycja i quasi ‑erudycja / 123 Errat antiquitas: aksjologizacja mitologii / 128 — 5 — Część III Słodki i okrutny. Wizerunek Kupidyna w poezji staropolskiej / 139 Eros — Amor — Kupidyn w literaturze klasycznej / 139 „Miłość jest Muzą, Kupido mym Febem” / 143 „Bóg cały” — „chłopiąteczko niewieliczkie”. Boskie i dziecięce oblicze Erosa / 146 „Strzelec okrutny, zbójca wierutny” / 157 „Amor, co wszystkich zwycięża”? / 165 Postscriptum: Kupidyn i Śmierć, czyli o pewnej niezwykłej przygodzie antycznego bożka w poezji staropolskiej opisanej / 174 Topika mitologiczna w poezji dawnej / 187 Szyfr, kod i konwencja. Staropolskie sposoby „mówienia mitologią” / 211 Bibliografia / 225 Nota edytorska / 237 Indeks nazwisk / 239 Summary / 245 Resumé / 247 Wstęp Tradycja mitologiczna w literaturze staropolskiej — wobec braku syntezy Mitologia grecko‑rzymska stanowi część śródziemnomorskiej trady­ cji literackiej. Losom bogów i herosów poświęcone są pierwsze dzieła literatury greckiej: epopeje Homera oraz poemat teogoniczny Narodzi- ny bogów Hezjoda, również na kanwie mitów powstały najwybitniejsze tragedie. Niezliczone przygody bogów i bożków stały się inspiracją dla twórców liryki i epigramatyki antycznej, a wyrażenia zawierające na­ zwy mitologiczne weszły na stałe do zasobów języka poetyckiego — li­ teratura jest zatem podstawowym źródłem wiedzy o mitologii dla daw­ nych i współczesnych mitografów. Wydobywanie z tekstu literackiego informacji o poczynaniach bogów i herosów stawia przed badaczem pytania o granicę między zawartą w tekście wiernością tradycyjnym przekazom a inwencją autorów, dopisujących postaciom mitycznym nowe przygody i cechy charakteru. Nie można bowiem zapominać, że mitologia grecko‑rzymska, będąc atrakcyjnym tworzywem literackim, jest przecież genetycznie związana z systemem religijnym i jako taka stanowiła wykładnik starożytnych wierzeń. Ten specyficzny i niejedno­ rodny charakter tradycji mitologicznej był zresztą źródłem ambiwalent­ nego stosunku do niej w epokach późniejszych: zawarty w opowieściach o bogach i bożkach wyraz politeistycznego systemu religijnego musiał spotkać się z potępieniem ze strony autorytetów Kościoła, zarazem jed­ nak mitologizmów nie można było wyrugować z cenionej — także, choć wybiórczo, w średniowieczu — literatury klasycznej. Sposobem na po­ godzenie światopoglądu chrześcijańskiego z funkcjonowaniem w litera­ turze i kulturze wątków i postaci mitologicznych okazały się interpreta­ — 7 — cje, których celem było osłabienie związku mitologii z pogańską religią: euhemeryzm, alegoreza oraz interpretacja astrologiczna. Przetrwały one czasy średniowiecza i zasadniczo wpłynęły na sposób wykorzystania tej części tradycji antycznej w literaturze późniejszych epok. Próbę odrodzenia kultury starożytnej, w tym również reintegracji wizerunku bóstw mitycznych, podejmą humaniści renesansowi, dla których antyk stał się autonomicznym historycznie wzorcem kultury. Nie oznacza to, że był powszechnie i bezkrytycznie akceptowany, czego dowodem toczący się na różnych płaszczyznach — ideologicznej, na­ ukowej i literackiej — tzw. spór o antyk, a więc niezgodność co do oceny wartości dorobku starożytnej kultury w kontekście oczekiwań i potrzeb współczesnego twórcy czy odbiorcy. Jego częścią był spór o mitologię; mimo iż bóstwa antyczne z reprezentantów religii pogańskiej praktycz­ nie przekształciły się w alegorie dobrych lub złych cech, przeciwnicy mitologii nadal kwestionują jej wartość poznawczą, a nawet sugerują negatywne oddziaływanie na czytelnika. Siedemnastowieczny poeta oraz badacz i teoretyk literatury Maciej Kazimierz Sarbiewski dowodzi, iż mitologia zawiera fabuły zmyślone i nieprawdopodobne, więc jej za­ stosowanie w poezji byłoby sprzeczne z Arystotelesowską zasadą sztuki jako naśladowania rzeczywistości. Dla twórcy chrześcijańskiego znacz­ nie odpowiedniejszym źródłem inspiracji jest Biblia, zbiór pouczają­ cych opowieści i budujących postaw. Paradoksalnie — zresztą podobne sprzeczności dostrzegamy u Reja i innych twórców — Sarbiewski ‑poeta w praktyce nie stroni od mitologizmów, a obszerny traktat Dii gentium (Bogowie pogan), będący prawdopodobnie częścią zamierzonej encyklo­ pedii o świecie antycznym, zawiera alegoryczne wykładnie znaczenia poszczególnych bóstw. Właśnie alegoreza, która pozwoliła traktować mitologię jako źródło filozofii moralnej i wiedzy o cnotach etycznych, umysłowych i społecznych, stanowiła nadal główny argument za po­ zostawieniem mitologii w literaturze, także w wypowiedziach innych przedstawicieli renesansu i baroku, takich jak Erazm z Rotterdamu, Antonio Possevino, Francis Bacon, Henryk Schaeve. Wiedza o mito­ logii była ponadto w oczywisty sposób częścią wiedzy o antyku i jej poznawanie leżało w kręgu zainteresowań humanistów. Wyrazem tych fascynacji były rozliczne kompendia i encyklopedie mitologiczne, ko­ mentarze do starożytnych i średniowiecznych mitografii oraz rozprawy teoretyczne, w których próbowano zdefiniować pojęcie mitu. Już pobieżna lektura staropolskich testów nie pozostawia wątpli­ wości, iż niezależnie od sporów filozoficznych i światopoglądowych mitologizmy są nieodłącznym elementem XVI ‑ i XVII ‑wiecznej litera­ tury. Wynika to przede wszystkim, powtórzmy, z literackiego charak­ teru grecko ‑rzymskiej mitologii, wobec czego wykorzystywanie tradycji — 8 — mitologicznej jest częścią imitacji literatury antycznej — a więc jedną z form realizacji głównego postulatu renesansowej estetyki. Mitologizmy stają się zatem częścią kształtującego się w XVI wieku języka poetyc­ kiego, a w wieku XVII zadomowią się w nim do tego stopnia, że sami poeci podejmować będą, nie zawsze przecież udane, próby odświeżenia najczęściej używanych i wyświechtanych motywów i wątków. Mitologia grecko ‑rzymska stanowiła niezwykle bogaty zbiór histo­ rii z udziałem bogów olimpijskich, pomniejszych bóstw, herosów oraz śmiertelników. Pojęcie o tej różnorodności daje lektura popularnych współczesnych mitografii (Jana Parandowskiego, Wandy Markowskiej, Zygmunta Kubiaka), a także encyklopedii i słowników, rejestrujących setki postaci, wątków i wersji mitów rozproszonych na kartach literatu­ ry antycznej (Roberta Gravesa, Pierre’a Grimala). Z tej obfitości materii twórcy staropolscy wybierają stosunkowo niewiele. Dobór i selekcja mo­ tywów są podyktowane przede wszystkim, co oczywiste, częstotliwoś ‑ cią ich opracowania w poezji antycznej, znaczenie ma również tradycja średniowieczna, która spopularyzowała wątki wykorzystywane przez moralistów w funkcji alegorycznej, jak np. Herkules na rozstajnych drogach (Hercules in bivio) czy sąd Parysa (iudicium Paradiis). Istotny wpływ na ukształtowanie rodzimego repertuaru nawiązań mitologicz­ nych miała na pewno — podobnie jak i w innych obszarach — twór­ czość Jana Kochanowskiego. Jemu w dużej mierze zawdzięcza popu­ larność w polskiej poezji Orfeusz (świadczą o tym aluzje stylistyczne oraz bezpośrednie odniesienia do autora Pieśni), a także np. rzadko występujące w klasycznej literaturze fauny, które dzięki Pieśni święto- jańskiej o Sobótce zrobiły karierę w sielance oraz barokowej poezji zie­ miańskiej1. Można mówić o zespołach motywów przejmowanych wraz z określonym modelem poezji lub gatunkiem, charakterystyczna pod tym względem jest poezja bukoliczna czy erotyk konceptystyczny. Sto­ 1 Mowa o pieśni Panny XII, która zawiera wyidealizowany i zmitologizowany wizerunek wsi. Jego częścią składową są postacie mitologiczne wpisane w rusty­ kalny krajobraz: Stada igrają przy wodzie, A sam pasterz, siedząc w chłodzie, Gra w piszczałkę proste pieśni; A faunowie skaczą leśni. (J. Kochanowski: Pieśni. Oprac. L. Szczerbicka ‑Ślęk. Wyd. 4 zm. Wrocław 1997). Notabene tę samą strofę powtarza poeta w pieśni II, 2 ze zbioru Pieśni ksiąg dwoje, znanej pod zwyczajowym tytułem Zaproszenie Hanny do Czarnolasu (inc. „Nie dbam, aby zimne skały…”). Fakt ten niewątpliwie również przyczynił się do spopularyzo­ wania mało przedtem znanych leśnych bożków. — 9 — sunek do mitologii jako tworzywa literackiego jest wreszcie jedną z cech charakteryzujących indywidualny styl poety. Kochanowski — w dzie­ łach polskojęzycznych — korzysta z tej tradycji oszczędnie, co jest wy­ raźnie widocznie w porównaniu z jego twórczością łacińską, Sielanki Szymona Szymonowica są natomiast przykładem wykorzystania mito­ logii w sposób celowy i przemyślany, dowodzą erudycji i gruntownej wiedzy z zakresu kultury antycznej (co nie dziwi w przypadku poety‑ ‑filologa). Poezja barokowa zawiera liczne przykłady mechanicznego przejmowania tematów i wątków mitologicznych, nieraz z błędami, co świadczy o powierzchownej znajomości mitologii, zaczerpniętej nie z li­ teratury antycznej, ale raczej z popularnych słowników, kompendiów i florilegiów (antologii). Osobliwy pod tym względem przypadek sta­ nowi twórczość Samuela ze Skrzypny Twardowskiego, a zwłaszcza jego epika romansowa, obfitująca w przykłady wzięte z mitologii. Widocznej u Twardowskiego tendencji do zadziwiania niezwykłymi czy mało zna­ nymi mitologizmami towarzyszą jednak liczne odstępstwa od „prawdy mitologicznej”, dowodzące z jednej strony niefrasobliwego stosunku do tej tradycji, z drugiej zaś obnażające niedostatki wiedzy autora. W 1997 roku Jerzy Axer mówił o filologu klasycznym — a myślę, że z równym powodzeniem odnieść można te słowa do filologa polskiego zajmującego się literaturą dawną zarówno z uwagi na ścisłe powiązanie tejże z kulturą antyczną, jak i na podobieństwa warsztatowe — iż jest to „anima naturaliter intertextualis, a przy tym duszyczka błąkająca się w tej przestrzeni dość bezradnie”2. Ta bezradność zdaniem wybitnego badacza wynika z niedostrzeżenia wszystkich problemów intertekstual­ nych zależności istotnych dla literatury dawnej, m.in. — o czym będzie mowa później — roli odbiorcy w konstytuowaniu znaczeń sensu dzieła literackiego, które powstało w oparciu o zasady imitacji i emulacji. Specyfika mitologii jako składnika, a zarazem źródła inspiracji lite‑ ratury dawnej polega na tym, iż mitologizmy, które wykorzystują sta­ ropolscy twórcy, są częścią tradycji literackiej, często zatem, analizując odwołania mitologiczne, zajmujemy się jednocześnie procesami imitacji i nie sposób tych zjawisk oddzielić. Zarazem jednak w każdym, nawet najbardziej skonwencjonalizowanym przywołaniu mitu jest choćby śla­ dowa pamięć jego przeszłości, a zatem religijnej proweniencji. Badania mitu w odniesieniu do literatury dawnej są zatem badaniem tego, jak on funkcjonuje w praktyce literaturoznawczej. Problem ten podjęła, choć na marginesie innych rozważań, Elżbieta Sarnowska ‑Temeriusz i spo­ strzeżenia te są na tyle trafne, że warto je w tym miejscu zacytować: „Jeśli mitologię traktuje się w kategoriach literackiego tworzywa — pro­ 2 Por. Badania porównawcze. Dyskusja o metodzie. Radziejowice 6—8 lutego 1997 r. Red. A. Nowicka ‑Jeżowa. Izabelin 1998, s. 78. — 10 — ces artystyczny jawi się jako formowanie, postaciowanie […], kształto­ wanie tej materii. Jeżeli przypisuje się jej charakter znaczenia — proces artystyczny okazuje się produkowaniem wykładników sensu, symbo­ lizowaniem, »odbijaniem« tego, co znaczone. Koncepcja mitologii jako zbioru schematów pociąga za sobą pojmowanie procesu artystyczne­ go jako wcielania, konkretyzacji, uszczegółowiania owych wzorców”3. Sam mit — w każdym razie w takim ujęciu, jakie tutaj rozważamy, nie wchodząc w dyskusję na temat ontologii i istoty mitu w ogóle, w ujęciu antropologicznym4 — usytuowany jest zatem „pomiędzy” — między tekstem a tekstem, między literaturą a kulturą, między kulturą a reli­ gią. Wybór perspektywy: „od strony” mitu czy „od strony” tekstu, jest bardzo ważny, chodzi bowiem o znalezienie kategorii porządkującej ten bardzo obszerny materiał. Literaturoznawcę niewątpliwie bardziej bę­ dzie interesowało to, jak użycie mitologizmu wpływa na ukształtowanie tekstu literackiego, niż jak kolejne użycie wątku czy postaci poszerza, zmienia czy też upraszcza sens danej opowieści. Zarazem jednak to mit stanowić może kategorię porządkującą, a konkretnie jego temato­ logiczne ujęcie. Uczynienie tematu mitologicznego (może to być postać lub motyw) ośrodkiem analizy oznacza oczywiście także odtworzenie literackich dziejów motywu czy postaci, ale nie to będzie najważniejsze, lecz raczej pytanie, jakie teksty, gatunki, tematy (tym razem w rozu­ mieniu semantycznej warstwy utworu) koncentruje on wokół siebie. Zawarte w książce studia nie stanowią syntezy, a jedynie próbę oglądu zagadnienia roli mitologii antycznej w różnorodnych tekstach literatury staropolskiej — z różnych perspektyw i z użyciem odmien­ nych narzędzi metodologicznych. Są także zapisem drogi badawczej, uzupełnionym nowymi rozprawami. Na początku tejże była wydana w 2004 roku książka Mitologia w staropolskich cyklach sielankowych, w któ­ rej zaproponowałam funkcjonalną typologię mitologizmów w określo­ nej genologicznie grupie tekstów. Wypracowany na tamtym materiale aparat pojęciowo ‑terminologiczny uważam za przydatny, ale w zebra­ nych tu artykułach sięgam do innych narzędzi, ponieważ próba anali­ zy tekstów z tak odmiennych literacko i kulturowo obszarów, jak na przykład poezja Kochanowskiego i barokowe kaznodziejstwo każe mi wyrazić przekonanie, iż nie istnieje jedna, uniwersalna metoda opisu 3 E. Sarnowska ‑Temeriusz: W kręgu badań tematologicznych. W: Problemy metodo- logiczne współczesnego literaturoznawstwa. Red. H. Markiewicz, J. Sławiński. Kraków 1976, s. 170. 4 Choć, oczywiście, takie rozważania nieraz są potrzebne nawet w perspektywie badań literaturoznawczych, w szczególności dotyczy to zagadnienia funkcjonowania mitu w litertaurze poromantycznej, czy — z innej perspektywy — mitotwórczej roli literatury (por. prace Roberta Weimanna i Erazma Kuźmy). — 11 — równie zróżnicowanego i niejednolitego zjawiska, jakim jest tradycja mi­ tologiczna. Albo też: z pewnością taką uniwersalną metodę dałoby się wypracować, ale kwestionowałabym jej wartość poznawczą ze względu na nieunikniony w tym przypadku stopień ogólności opisu zjawisk. Do metody funkcjonalnej sięgam tylko w jednym tekście: otwierającym książkę, chronologicznie pierwszym — zarówno pod względem przed­ miotu, którego dotyczy, jak i daty powstania. W przypadku pozostałych studiów konieczne było sięgnięcie do narzędzi badawczych z obszaru intertekstualności, retoryki oraz wspomnianej tematologii. Najważniej­ sze jednakże było i pozostanie dla mnie podejście filologiczne, oparte na uważnej lekturze tekstów oraz ich analizie i interpretacji z uwzględ­ nieniem specyfiki gatunku oraz historyczno ‑kulturowych warunków, w jakich powstawały. Jakkolwiek taka postawa może być uznana za metodologiczny konserwatyzm, z całym przekonaniem uważam, iż na­ leży dostosowywać sposób lektury i badania literatury do tekstu, nie odwrotnie. W pierwszej części książki przedstawiam teksty, które określają sto­ sunek do mitologii dwóch najważniejszych renesansowych twórców: Mikołaja Reja i Jana Kochanowskiego. Wpływ poety czarnoleskiego na ukształtowanie polskiego języka poetyckiego, którego częścią są mitolo­ gizmy, jest oczywisty i nie wymaga szczególnego zagadnienia. Rola au­ tora Krótkiej rozprawy jest trudniejsza do określenia ze względu na mniej widoczny, „podskórny” nurt tej tradycji5, ale istotna, także w zakresie mitologizmów, o czym świadczą chociażby dzieje motywu spotkania Kupidyna ze Śmiercią. Część druga poświęcona jest studiom nad barokową literaturą re­ ligijną, reprezentowaną przez trzy diamentralnie różne obszary ba­ dawcze: okolicznościowe utwory bożonarodzeniowe (w większości anonimowe i związane z jezuickim dramatem i szkolnictwem), poezję religijną (na przykładzie Kaspra Miaskowskiego) oraz kaznodziejstwo drugiej połowy XVII wieku. Wybór materiału jest do pewnego stopnia prowokacyjny i oznacza poszukiwanie tradycji mitologicznej tam, gdzie jest jej najmniej, a może nawet być nie powinno. Użycie mitologizmów w tego typu tekstach rządzi się pewnymi, odmiennymi niż w literaturze niereligijnej, prawami, przede wszystkim dlatego, że są one obarczone „złym” pochodzeniem, a przez to często poddane aksjologizacji. Bada­ nia nad tym materiałem w kontekście wpływu tradycji mitologicznej stanowią novum (poza twórczością Miaskowskiego) i dlatego właśnie do tej części książki nawiązuje tytułowy cytat, zaczerpnięty ze zbiorku po­ 5 Szerzej o tym pisał Adam Karpiński w artykule Mikołaj Rej — nieklasyczny renesans i jego tradycja. W: Mikołaj Rej w pięćsetlecie urodzin. Studia literaturoznawcze. Red. J. Sokolski, M. Cieński, A. Kochan. Wrocław 2007. — 12 — etyckiego Łazarza Baranowicza6. Zawiera on w sobie całą paradoksal­ ność związaną z adaptacją tradycji mitologicznej na potrzeby ideologii katolickiej: Apollo, jeden z najważniejszych bogów świata antycznego, zajmować się ma hagiografią. Trzecia część książki zawiera studia, które przedstawiają problem mitologii w literaturze w najbardziej uniwersalnym wymiarze, czyli jako elementu kształtującego język poetycki. Proponowane ujęcie uwzględnia trzy perspektywy: mitologizmy jako składnik staropolskiej topiki, „mówienie mitologią” jako sposób poetyckiego „szyfrowania” tek­ stów, umożliwiający semantyczne wzbogacenie tekstu oraz komunikację z odbiorcą na różnych płaszczyznach, oraz — przez pryzmat postaci Kupidyna — rola tradycji mitologicznej w stanowieniu dyskursu miłos‑ nego. We wszystkich tych aspektach wykorzystania mitologii poezja sta­ ropolska dostarcza oczywiście najobfitszego i najbardziej zróżnicowanego materiału, jednak bez przeszkód sięgają do nich także twórcy kolejnych epok, z dwudziestym pierwszym wiekiem włącznie. Chciałabym dedykować tę książkę Osobom, które wspierały mnie na wszelkie możliwe sposoby w trudnym czasie jej powstawania. Ma­ riolu, Marysiu, Reniu, Aniu — dziękuję za to, że byłyście zawsze przy mnie, wiem bowiem, że bez Was nie dotarłabym do celu tej podróży. Idąc wzorem dawnych mistrzów, mogę tylko powiedzieć, że lichy to i niegodny Was prezent, ale jedyny, jaki posiadam i mogę Wam ofia­ rować. 6 Ł. Baranowicz: Żywoty świętych ten Apollo pieje. Jak ci działali, niech tak kożdy dzieje. Kijów 1670. Indeks nazw osobowych* A Abramowiczówna Zofia 89, 130 Abramowska Janina 21, 34, 38, 40, 43, 70, 120, 188—190, 192, 195, 197, 202, 213—215, 217 Abstemius Laurentius 182 Adalberg Samuel 131 Alciatus Andrea 170, 183—185 Alkman 141 Anakreont 43—45, 47, 141, 144 Appel Włodzimierz 141 Apulejusz z Madaury (Apuleius Ma­ daurensis) 142, 151 Asklepiades 156, Augustyn (Augustinus Aurelius), św. 90, 108, 130 Axer Jerzy 10, 224 B Backvis Claude 126, 191 Bacon Francis 8, 140 Banach Jerzy 87, 115, 217 Baranowicz Łazarz 13 Bartnicka Kalina 110 Bebel Heinrich 182 Benedykt, św. 84 Bernard z Clairvaux, św. 74 Białostocki Jan 34, 54 Bieganowski Mikołaj 133, 134 Bielski Marcin 18, 108 Bieńkowski Tadeusz 17, 18, 28, 32, 35, 40, 43, 56, 65, 90, 110 Biliński Bronisław 96, 97 Birkowski Fabian 127 Bloomfield Morton W. 213, 217 Błoński Jan 43, 45 Bokszczanin Maria 175 Bolecki Włodzimierz 120 Bolesławiusz Klemens 80 Borek Piotr 133 Borowski Andrzej 75, 190 Brożek Jan 97 Bruchnalski Wilhelm 19 Brückner Aleksander 182 Brzozowski Jacek 188, 190—193 Bujnicki Tadeusz 34, 213 Bush Douglas 150 Buszewicz Elwira 76, 93 C Candler Peter M. Jr 83 Capella Marcjan (Martianus) 176 Cartheny Jean, de 72 Caussinus Mikołaj (Nicolaus) 111 Chemperek Dariusz 221, 223 Chrościcki Julian A. 110 Chrzanowski Ignacy 182 Cieński Marcin 12 Comes Natalis 64, 80, 127 Corcoran Thomas H. 121 * Indeks nie obejmuje Noty edytorskiej i Bibliografii. — 239 — Cornelius a Lapide 124 Curtius Ernst Robert 190 Cybulska‑Bohuszewicz Ewa 63 Cycero (Marek Tullius Cicero) 64, 111 Cytowska Maria 88, 89, 96 Czaradzki Grzegorz 75, 76, 78—80, 93 Czerniatowicz Janina 37 Czerny Ewa 84 Czerwiński Marcin 40 Czuj Jan 84 D Dachnowski Jan Karol 55, 74—80 Dacka‑Górzyńska Iwona 123 Danielewicz Jerzy 44, 141 Dante Alighieri 72, 77, 100 Dantyszek Jan 58, 59, 147 Dąbkowska‑Kujko Justyna 74, 221 Demostenes 111 Dębska Agnieszka 71 Does Theodor, van der 68 Drob Janusz Andrzej 132 Dürr‑Durski Jan 161, 162 Dziechcińska Hanna 110, 126, 191 E Erazm z Rotterdamu (Erasmus Rot­ terdamus) 8, 39, 76, 130, 172, 182 Euhemeros z Messeny 108 Eustachiewicz Maria 155, 194, 216 Ezop 118, 182 F Fabricius Johann Albert 65 Fei Alfred 48 Fik Grzegorz 212 Filarska Barbara 124 Forstner Dorothea 63, 92, 116 Franciszek z Asyżu, św. 117 Fulgencjusz (Fabius Planciades Ful­ gentius) 109 G Gaffurius Franchinus 63, 64 Garin Eugenio 132 Gast Johannes 182 Gawiński Jan 49, 101, 161, 223 Geremek Bronisław 109 German z Auxerre, św. 117 Głębicka Ewa Jolanta 126, 191 Gombrowicz Witold 40 Gorzkowski Albert 45 Gostomski Jan 191 Gostyńska Dorota 159 Graff Piotr 214 Graves Robert 9, 127, 140 Greenough James Bradstreet 98 Grimal Pierre 9, 118, 140 Grzegorz Wielki 83, 84 Grześkowiak Radosław 145, 183 Gurowska Anna 201 Gutowski Berard 115, 116, 122, 126, 128—130 H Hanczakowski Michał 127 Hanusiewicz Mirosława 158, 172, 207, 221 Hernas Czesław 94, 195 Hezjod 7, 62, 64, 139, 190, 213 Hieronim, św. 118 Hołowiński Ignacy 107 Homer 7, 36, 62, 126, 140, 147, 156, 190, 194, 213, 215 Hyginus 109 I Ignacy Loyola, św. 110 Izydor (Isidorus Hispalensis), św. 64, 108, 110 J Jacek Mijakowski 128 Jan z Wiślicy 59 Jarczykowa Mariola 125 Jarecki Kazimierz 183 Jarniewicz Jerzy 71 Jekiel Wojciech 132 Jelicz Antonina 147 Jeżewska Kazimiera 147 Jędrkiewicz Edwin 147, 151 — 240 — K Karpiński Adam 155, 172, 221 Kleszcz Ewa 212 Klonowic Sebastian Fabian 101 Kmita Jan Achacy 96, 102, 105 Knittel Kaspar 115 Kobus‑Zalewska Hanna 140 Kochan Anna 141 Kochanowski Jan 5, 9—12, 31—49, 59, 86, 106, 142, 144, 150, 151, 153, 154, 161, 190, 196, 197, 199, 204— 206, 224 Kochanowski Piotr 191 Kochowski Seweryn 201 Kochowski Wespazjan 28, 38, 155, 178, 194, 195, 198, 201 Koehler Krzysztof 45 Kopaliński Władysław 130 Kopernik Mikołaj 64, 97 Kornatowski Wiktor 108 Korolko Mirosław 48 Kotarska Jadwiga 43, 165, 176, 184, 193, 196 Koźmian Kajetan 97, 98 Krauze‑Karpińska Joanna 74 Krawczuk Aleksander 127 Kroczak Jerzy 132 Krókowski Jerzy 97 Krzeczkowski Henryk 127, 140, Krzewińska Anna 22, 54, 55, 87 Krzycki Andrzej 147, 151 Krzywy Roman 183 Krzyżanowski Julian 17, 20, 94, 175, 176, 182 Ksenofont 170 Kubiak Zygmunt 9, 98, 140 Kukla Agnieszka 94, 95, 96, 105 Kukulski Leszek 145, 179, 182, 191, Kuran Michał 67, 69, 97 Kuraszkiewicz Władysław 17, 174 Kuźma Erazm 11, 49 Kułtuniakowa Janina zob. Abramow­ 194, 216, 218 ska Janina L Leszczyński Andrzej 199 Lewański Julian 55, 85 Lewis Clive Staples 63, 176 Lipiński Jerzy 97 Lipska z Potockich Zofia 207 Lipski Jan 157 Ludwika Maria Gonzaga de Nevers, królowa polska 151 Lunde Paul 212 Ł Łanowski Jan 62, 118, 139, 140 Łapiński Zdzisław 217, 223 M Maciejewska Iwona Makrobiusz (Ambrosius Theodosius Macrobius) 64, 131 Malicki Jan 43, 126, 178, 179, 191, 192, 194 Malicki Marian 191, 221 Marek Antoniusz (Marcus Antonius), cesarz rzymski 89 Marino Giambattista 143, 151 Markiewicz Henryk 11, 187, 209 Maślanka Julian 97 Mazurkiewicz Roman 74—76, 93, 128 Mejor Mieczysław 101, 183 Meleager 185 Miaskowski Kasper 5, 12, 66, 69, 93—106, 157, 195—198, 200, 202, 203, 205, 207 Michałowska Teresa 27, 32, 40, 53, 55, 109 Miczyński Sebastian 55, 67, 83 Mikołaczyk Ireneusz 97 Mikołaj z Błonia 109 Mikołaj z Wilkowiecka 74 Minge Jean‑Paul 90, 108 Minois George 71 Mioduszewski Michał 54 Modrzewski Andrzej Frycz 96 Morsztyn Hieronim 142, 155, 159, 171, 182, 191, 220—222 — 241 — Morsztyn Jan Andrzej 142, 143, 145, 147, 150, 151, 161—165, 171, 182, 194, 197, 202, 218—220, 222, 223 Morsztyn Zbigniew 152, 173, 195, 198, 200, 201 Moschos 154 Mróz Mirosław 97 N Naborowski Daniel 161, 162, 164— 166 Nadolski Bronisław 176 Nagurczewski Ignacy 97 Nieborowski Marcin 200, 201 Niedźwiedź Jakub 75 Niemirska‑Pliszczyńska Janina 124 Nowakowska‑Sito Katarzyna 65 Nowicka‑Jeżowa Alina 10, 95, 171, 172, 195 O Ocieczek Renarda 126, 148, 195, 223 Okoń Jan 52, 54, 55, 57, 70, 74, 86, 87, 90, 148, 153 Okopień‑Sławińska Aleksandra 212 Oktawia, żona Marka Antoniusza 89 Oktawian August (Gaius Iulius Caesar Octavianus), cesarz rzymski 89 Olma Marceli 133 Orygenes 118 Ostrowski Witold 176 Otwinowska Barbara 53, 216 Otwinowski Walerian 199, 213, 214, 222, 223 Owidiusz (Publius Ovidius Naso) 17, 47, 112, 117, 127, 142, 148, 183, 199, 213, 214, 223 P Pachciarek Paweł 63, 116 Panofsky Erwin 62 Partyka Joanna 123 Paszkowski Marcin 97 Pauzaniasz Paweł z Krosna 59, 64 Paweł, św. 90 Pawlak Wiesław 123 Pelc Janusz 17, 23, 32, 35, 39, 40, 42, 43, 46, 48, 49, 90, 144, 150, 197, 204, 221 Peregryn z Opola 109, 123 Pfeiffer Bogusław 178, 194, 199, 216 Picinelli Francesco 125 Pigoń Stanisław 97 Pisarkowa Krystyna 17 Platon 71, 111, 140, 170, 171, Platt Dobrosława 111 Plezia Marian 85 Pleziowa Janina 85 Plutarch 130 Podgórska Teresa 176 Pollak Roman 150 Poplatek Jan 56 Porębowicz Edward 77 Possevino Antoni 8, 54, 90, 218 Potocki Stefan 206 Potocki Wacław 126, 145, 156, 157, 177, 178, 179, 182, 184, 191, 192, 206, 216, 223 Propercjusz (Sextus Propertius) 142 R Radziejowski Hieronim 166 Raszewski Zbigniew 85 Rej Mikołaj 5, 8, 12, 17—29, 38, 39, 42, 174—178, 182—185, 216, 218 Rosinus Joannes 65 Roszkowska Wanda 21, 34, 189, 215 Rot Ewa 101 Rozentreter Maciej 94 Rufinus 185 Ryba Renata 125 Rychlewicz Bazyli 112—114, 117, 118, 120, 121, 127, 128, 130, 131— 133, 135 Rychłowski Franciszek 133, 134 Ryczek Wojciech 111 S Salamon Joanna 40 Sannazaro Jacopo 75, 76, 78, 79, 90, 93 — 242 — Sarbiewski Maciej Kazimierz 8, 18, 34, 58, 64, 65, 85, 86, 92, 95, 111, 123, 140, 170, 178, 214, 219 Szymonowic Szymon 10, 38, 43, 88, 99, 105, 142, 150, 152, 154, 158, 161, 166, 193, 204, 206, 221 Ś Ślęczka Tomasz 179 Ślękowa Ludwika 9, 27, 28, 145, 146, 181, 196, 202, 204 Świderkówna Anna 84 T Tasso Torquato 72, 77 Temberski Stanisław 87 Teokryt 88, 152, 155 Tibullus (Albius Tibullus) 142 Trzynadlowski Jan 22, 48 Turner Alice K. 71 Turzyński Ryszard 63, 116 Tuve Rosemond 39, 213, 217 Twardowski Kasper 144, 145, 148, 156, 172, 200 Twardowski Samuel 126, 148—150, 152, 153, 156, 173, 191, 194—197, 201, 203, 223 U Ulewicz Tadeusz 75, 191, 221 V Vaenius Otto 170 Vogüé Adalbert de 84 Voragine Jakub de 85, 109 W Walecki Wacław 179 Walińska Marzena 29, 41, 42, 48, 125, 126, 133, 148, 150, 153, 178, 182, 187, 191, 193, 195, 203, 218, 221, 223 Weimann Robert 11 Weintraub Wiktor 48 Wereszczyński Jerzy 107 Wergiliusz (Publius Vergilius Maro) 5, 22, 27, 54, 58, 71, 73, 81, 88, 89, 90, 91, 93, 96—98, 100—103, 105, 106, 109, 123, 214, 215, 220 — 243 — Sarnowska‑Temeriusz Elżbieta 10, 11, 18, 34, 65, 95, 209, 213 Saxl Georg 62 Sayers Dorothy L. 213, 214 Schaeve Henryk 8 Schoock Martinus 68 Seneka (Lucius Annaeus Seneca) 114, Serwiusz Maurus (Maurus Honoratus 121, 122, 123 Servius) 89 Seweryn z Lubomla 111 Seznec Jean 34, 62, 63, 214 Simonides z Kos 144 Skarga Piotr 135, 136 Skimina Stanisław 64, 123, 140, 219 Skrybonia, żona Oktawiana Augusta 89 224 215 Sławiński Janusz 11, 34, 48, 71, 72, 80, 120, 193, 209, 213 Smolik Jan 150 Sokolski Jacek 12, 23, 39, 40, 120, Sokołowska Jadwiga 150, 194 Sokołowski Stanisław 111 Sokrates 140 Stabryła Stanisław 42, 89, 98, 187, Starnawski Jerzy 25, 26, 176 Starowieyski Marek 84 Stawecka Krystyna 32, 33, 44, 58, 59, 64, 74, 123, 140, 219 Stefanowska Zofia 48 Sterna‑Wachowiak Sergiusz 211 Stępień Paweł 171, 182, 220 Stoff Andrzej 193 Szarski Stanisław 31, 34, 35, 48, 49 Szastyńska‑Siemion Alicja 42, 44, 141 Szczerbicka‑Ślęk Ludwika zob. Ślęko­ wa Ludwika 9, 27, 28, 145, 146, 181, 196, 202, 204 Szelest Hanna 88, 89 Szlichtyng Jerzy 88, 99, 105, 150 Szostek Teresa 27, 109 Węgrzynowicz Antoni 112, 122— 126, 128, 132 Wichowa Maria 199, 214 Wieszczycki Adrian 201, 205 Wilczek Piotr 45, 196, 199 Władysław IV, król polski 151 Wójcicki Jacek 45, 96, 98, 102 Wujek Jakub 117, 118 Wyspiański Stanisław 65 Z Zabłocki Stefan 28, 179 Zakrzewska Wanda 63, 116 Zamoyski Jan 197 Zathey Stanisław 44 Ziabicka Joanna 55, 58 Zimand Roman 39, 217 Zimek Katarzyna 182, 224 Zimorowic Józef Bartłomiej 145, 150, 152, 155, 157, 160, 161, 163, 167, 179, 181—185 Zimorowic Szymon 142, 146, 148, 151, 165, 171, 180, 181 Ziomek Jerzy 45, 120, 190, 193, 208 Ż Żebrowski Jakub 199, 214 Żukowska Kazimiera 150, 194 Marzena Walińska „Żywoty świętych ten Apollo pieje” Studies on mythological tradition in Old Polish literature Summary The present book is a collection of selected aspects of the reception and functioning of mythological tradition in the literature of Renaissance and Ba­ roque. In the first part, there are texts that specify the attitude towards mythol­ ogy adopted by two most important Polish writers of the Renaissance period: Mikołaj Rej and Jan Kochanowski. The analysis of the nature of the mythologi­ cal references presented in the article entitled Rej i mitologia [Rej and mythology] confirms the hypotheses formulated in the latest research into Rej’s writings on its medieval roots. It is evidenced by the following: the derogatory assessment of mythological tradition; the interpretation and adaptation of antique motifs in a spirit of allegoresis, euhemerism, and astrology; the sources of mythological knowledge and the place of mythologisms in the structure of a literary work. Rej did not consider mythology as an indispensable constituent of poetic language, which is demonstrated in the works that are completely devoid of it. The article entitled ”Owa prosto będziecie ze mnie mieć Chirona”. Kod mitologiczny „Fraszek” Jana Kochanowskiego [”Owa prosto będziecie ze mnie mieć Chirona”. The mythologi- cal code of ‘Epigrams’ by Jan Kochanowski”] advances a thesis that Kochanowski took advantage of mythological tradition intentionally and deliberately. Even in the translations of antique literature, mythologisms were not taken over automatically, but rather were subjected to the process of adaptation and selec­ tion. The juxtaposition of Epigrams with foricoena confirms the assumption that the manner of employing mythological tradition is a part of poetic strategy of Kochanowski. Moreover, it seems that, to some extent, the conclusions reached on the basis of the analysis of mythologisms in Epigrams may be related to the whole Polish‑language writings of the poet. The second part is devoted to the studies on baroque religious literature represented by three separate research fields. The study Apollo u żłóbka i sta- jenka, która przewyższa Olimp. Antyk w staropolskich pastorałkach dramatycznych [Apollo at the manger and the stable which overtowers Olympus. Antique in Old Polish pastoral dramas] makes use of works commemorating Christmas, mostly anonymous and connected with Jesuitical drama and education. Despite the fact that mythologisms here are infrequent, their significance is not quite marginal, as they co‑create the vision of the world in which everything, including the his­ torically and ideologically alien antique tradition, is subjected to didactic aims — 245 — furthered by church authorities. Pastoral dramas consistently refer to Eclogue 4, the so‑called Virgil’s messianic, regarded as prophetic in Middle Ages, and here combined with biblical tradition. The next text concerns the paraphrase of the antique work written by Kasper Miaskowski („Polio polski” Kaspra Miaskowsk- iego: Wergiliusz odmieniony „wedle potrzeby” [“Polio polski” by Kasper Miaskowski: Virgil transformed as required]). The modifications introduced by the poet lead to a modernization and particularization of the text and its explicit contextualiza­ tion in Christian reality. The article Mitologia w perswazji kaznodziejskiej [Mythol- ogy in preacher’s persuasion] focuses its attention on the field of literature that is in principle devoid of any references to antique tradition. The reading of the compilation of Sunday sermons, by, among others, Franciszek Rychłowski, An­ toni Węgrzynowicz, Berard Gutowski, and Bazyli Rychlewicz, allows to identify the aspects of the functioning of mythologisms that are different than those in poetry, as well as an ambivalent attitude towards them. The third part contains texts that undertake the issue of mythology as an element shaping poetic language and love discourse. The article Słodki i okrutny. Wizerunek Kupidyna w poezji staropolskiej [Sweet and cruel. The image of Cupid in Old Polish poetry] provides a characteristics of this extremely significant mythological figure that encompasses its antique origin and poetic images in the poetry of Polish Renaissance and Baroque. An important role of Cupid is the shaping of love discourse, especially in intricate poetry of the 17th century. A separate at­ tention is drawn by the theme initiated by Andreas Alciatus, which demonstrates a tragicomic history of accidental exchange of weapons belonging to the gods of love and death, developed by, among others, Mikołaj Rej and Wacław Potocki. The article Topika mitologiczna w poezji dawnej [Mythological topoi in old poetry] attempts to situate antique mythology within Old Polish topoi and specify its role in poetic realizations of loci communes. The revision of the state of research is done with a view to take the attitude towards various suggestions concern­ ing the understanding of the notion of topos, and employing it in the analysis of mythologisms in old poetry, with a special emphasis placed on the topoi of Apollo. The analytical part of the work is devoted to the observation of vari­ ous kinds of topoi in baroque poetry, their variability and the way they are used in poetic texts. The terms used in the article Szyfr, kod i konwencja. Staropolskie sposoby „mówienia mitologią” [Cipher, code and convention. Old-Polish ways of “talking my- thology”] refer to the ways of exploiting antique mythology in Old Polish works, from concealing specific information under the layer of literal meaning, through the enhancement of a text with cultural references, to conventional usages, when a mythologism plays mainly an ornamental function. Mythological plots and characters appear in Old Polish works most frequently together with al­ legorical background. Some of these allegories are universal in nature (being the consequence of the search for universal truth in myths),while others, which are the manifestation of adapting antique topics to the Christian worldview, have become outdated, but they still perform an important role in understand­ ing texts of culture. — 246 — Marzena Walińska « Apollon chante les vies des saints » Études sur la tradition mythologique dans la littérature polonaise ancienne Resumé Le livre est un recueil d’études sur les aspects choisis de la réception et du fonctionnement de la tradition mythologique dans la littérature de la Renais­ sance et du baroque. Dans la première partie se sont trouvés les textes qui définissent l’attitude des deux auteurs polonais les plus importants de la Renais­ sance à l’égard de la mythologie : Mikołaj Rej et Jan Kochanowski. L’analyse du caractère des références mythologiques présentée dans l’article Rej i mitologia (Rej et mythologie) confirme les hypothèses avancées dans les plus récentes études sur les ouvrages de Rej concernant leurs racines médiévales. Les éléments qui en témoignent sont : l’évaluation dévalorisante de la tradition mythologique ; l’interprétation et l’adaptation des motifs antiques dans l’esprit de l’allégorèse, de l’évhémérisme et de l’astrologie ; les sources du savoir mythologique et la place des mythologismes dans la structure de l’œuvre littéraire. Rej ne consi­ dérait pas la mythologie comme un ingrédient inaliénable de la langue poé­ tique, ce que prouvent les ouvrages qui en sont complètement dépourvus. Dans l’article „Owa prosto będziecie ze mnie mieć Chirona”. Kod mitologiczny „Fraszek” Jana Kochanowskiego (« Owa prosto będziecie ze mnie mieć Chirona ». Code mytholo- gique des « Fraszki » de Jan Kochanowski) a été avancée la thèse que Kochanowski puisait consciemment et à dessein dans la tradition mythologique ; même dans les traductions de la littérature antique, les mythologismes n’étaient pas pris mécaniquement, mais ils étaient soumis à l’adaptation et à la sélection. La jux­ taposition des Fraszki avec les foricoenia confirme l’hypothèse que la façon de puiser dans la tradition mythologique fait partie de la stratégie poétique de Kochanowski. De surcroît, il semble que — avec quelques réserves — les conclusions formulées sur la base de l’analyse des mythologismes dans Fraszki peuvent être appliquées à tous les ouvrages du poète écrits en polonais. La deuxième partie est consacrée aux études sur la littérature religieuse baroque, représentée par trois champs de recherches séparés. L’étude Apollo u żłóbka i stajenka, która przewyższa Olimp. Antyk w staropolskich pastorałkach dra- matycznych (Apollon à la crèche et une étable qui est plus haute que l’Olympe. L’anti- quité dans les pastorales polonaises anciennes dramatiques) s’appuie sur les ouvrages de circonstance relatifs à Noël, qui dans la majorité des cas sont anonymes et — 247 — liés au drame et à l’éducation jésuites. Bien que les mythologismes y soient rares, leur importance n’est pas tout à fait marginale, car ils constituent une vision du monde où tout — même la tradition antique étrangère au niveau idéo­ logique et historique — est soumis aux objectifs didactiques, imposés par les autorités ecclésiastiques. Les pastorales dramatiques se réfèrent unanimement à la quatrième Églogue de Virigile, soi‑disant messianique, considérée au Moyen Âge comme un texte prophétique, unie ici avec la tradition biblique. Le texte suivant concerne bel et bien la paraphrase de l’ouvrage antique effectuée par Kasper Miaskowski („Polio polski” Kaspra Miaskowskiego: Wergiliusz odmieniony „wedle potrzeby” / « Polio polonais » de Kasper Miaskowski : Virgile modifié « selon besoin »). Les changemesnts effectués par le poète conduisent à actualiser et concrétiser le texte, ainsi qu’à le situer visiblement dans la réalité chrétienne. Dans l’article Mitologia w perswazji kaznodziejskiej (Mythologie dans la persuasion prédicatrice) l’attention est focalisée sur les ouvrages qui par principe sont dé­ pourvus de références à la tradition antique. La lecture des recueils des sermons de dimanche (entre autres de Franicszek Rychłowski, Antoni Węgrzynowicz, Berard Gutowski et Bazyli Rychlewicz) permet de dégager non seulement des aspects — différents que dans le cas de la poésie — du fonctionnement des mythologismes, mais aussi une attitude ambivalente à l’égard de ces derniers. La troisième partie contient les textes qui abordent dans différentes pers­ pectives le problème de la mythologie en tant qu’élément façonnant la langue poétique et le discours amoureux. Słodki i okrutny. Wizerunek Kupidyna w poezji staropolskiej (Doux et cruel. L’image de Cupidon dans la poésie polonaise ancienne) donne la caractéristique de ce personnage mythologique d’une importance re­ marquable, englabant son origine antique et ses incarnations poétiques dans la poésie polonaise de la Renaissance et du baroque. Le rôle significatif de Cupi­ don est de modeler le discours amoureux, surtout dans la poésie précieuse du XVIIe siècle. Le motif initié par Andreas Alciatus attire une attention différente. Il présente l’histoire tragicomique de l’échange erronée des armes appartenant aux dieux de l’amour et de la mort, élaboré entre autres par Mikołaj Rej et Wacław Potocki. L’article Topika mitologiczna w poezji dawnej (Topique mythologique dans la poé- sie ancienne) tente de situer la mythologie antique à l’intérieur du topique polo­ nais ancien et de définir son rôle dans les réalisations poétiques loci communes. Passer en revue l’état des recherches a pour objectif de prendre position à l’égard de différentes propositions de comprendre le terme « topos » et de l’appliquer dans l’analyse des mythologismes dans la poésie ancienne, compte tenu du topique apollinien. La partie analytique du travail est consacrée à l’observation de différents types de topos dans la poésie baroque, leur variabilité et la manière de les appliquer dans les textes poétiques. Les notions appliquées dans l’article Szyfr, kod i konwencja. Staropolskie spo- soby „mówienia mitologią” (Chiffre, code et convention. Les moyens polonais anciens de « parler en mythologie ») décrivent les moyens d’appliquer la mythologie antique dans les ouvrages polonais anciens : de la dissimulation des informations défi­ nies sous une couche de significations littérales, en passant par l’enrichissement du texte à l’aide des références culturelles, jusqu’à l’usage conventionnel où le — 248 — mythologisme exerce une fonction avant tout ornementale. Les motifs et les personnages mythologiques apparaissent dans les ouvrages polonais anciens le plus souvent avec un fond allégorique. Quelques‑unes de ces allégories ont un caractère omnitemporel (elles sont le résultat de chercher dans les mythes des vérités générales), d’autres, étant une manifestation de l’adaptation des sujets antiques à l’idéologie chrétienne, ont perdu leur actualité, mais elles jouent un rôle important dans la compréhension des textes relatifs à la culture. Redaktor: Agnieszka Boniatowska Projekt okładki: Emilia Dajnowicz Korektor: Lidia Szumigała Łamanie: Alicja Załęcka Copyright © 2018 by Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego Wszelkie prawa zastrzeżone ISSN 0208 ‑6336 ISBN 978 ‑83 ‑226 ‑3431‑8 (wersja drukowana) ISBN 978‑83‑226‑3432‑5 (wersja elektroniczna) Wydawca Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego ul. Bankowa 12B, 40 ‑007 Katowice www.wydawnictwo.us.edu.pl e ‑mail: wydawus@us.edu.pl Wydanie I. Ark. druk. 15,75. Ark. wyd. 15,5. Papier Ecco Book Cream 70 g, vol. 1.8 Cena 22 zł (+ VAT) Druk i oprawa: Volumina.pl Daniel Krzanowski ul. Księcia Witolda 7–9, 71‑063 Szczecin
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Żywoty świętych ten Apollo pieje . Studia nad tradycją mitologiczną w literaturze staropolskiej
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: