Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00507 006471 19021775 na godz. na dobę w sumie
W stulecie metody biograficznej. Refleksje i przykłady badań z perspektywy polsko-frankofońskiej - ebook/pdf
W stulecie metody biograficznej. Refleksje i przykłady badań z perspektywy polsko-frankofońskiej - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 232
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8142-788-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> edukacja >> pedagogika
Porównaj ceny (książka, ebook (-17%), audiobook).

Kolejny tom serii „Biografia i Badanie Biografii” akcentuje stulecie metody biograficznej związane z rocznicą wydania dzieła Williama I. Thomasa i Floriana Znanieckiego Chłop polski w Europie i Ameryce. Ponadto publikacja stanowi udokumentowanie wieloletniej współpracy ośrodka łódzkiego i wrocławskiego z badaczami frankofońskimi w zakresie badań biograficznych.

Tom zawiera teksty będące efektem bogatej interdyscyplinarnej współpracy i dyskusji naukowej. Są one szczególnie znaczące dla podsumowania dotychczasowych „osiągnięć” metody biograficznej, ukazania aktualnych pól i sposobów badania biografii oraz prognoz dla tego podejścia badawczego stosowanego w naukach społecznych i humanistycznych. Lektura publikacji skłania do wyciągnięcia wielu wniosków, między innymi do podkreślenia niepodważalnego znaczenia tzw. współczynnika humanistycznego w badaniach biografii, sformułowanego przez Floriana Znanieckiego. Świadomość „czyjejś” biografii, jaką ma badacz, świadomość podmiotowego, zindywidualizowanego świata posiadacza biografii, wyprowadza go poza obiektywność świata przyrody, wprowadzając w zawsze subiektywny świat ludzkich doświadczeń, względem którego należy zachować respekt.

Redaktorki

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

I II III IV Elżbieta Dubas – Uniwersytet Łódzki, Wydział Nauk o Wychowaniu Katedra Andragogiki i Gerontologii Społecznej, 91-408 Łódź, ul. Pomorska 46/48 Aneta Słowik – Dolnośląska Szkoła Wyższa, Wydział Nauk Stosowanych 53-611 Wrocław, ul. Strzegomska 55 RECENZENT Danuta Lalak REDAKTOR INICJUJĄCY Urszula Dzieciątkowska OPRACOWANIE REDAKCYJNE Aleksandra Urzędowska SKŁAD I ŁAMANIE AGENT PR KOREKTA TECHNICZNA Leonora Gralka PROJEKT OKŁADKI Magdalena Muszyńska Zdjęcie wykorzystane na okładce: Shutterstoc.com/Jazza; Fotolia/Irochka Freeimages.com © Copyright by Authors, Łódź 2020 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2020 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.08944.18.0.K Ark. wyd. 15,2; ark. druk. 14,5 ISBN 978-83-8142-787-6 e-ISBN 978-83-8142-788-3 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 Spis treści Wstęp Wprowadzenie do tematyki tomu O historii polsko-frankofońskiego projektu badań biograficznych 7 7 10 O BADANIACH BIOGRAFII – Z PERSPEKTYWY CZASU I INSPIRACJI MYŚLĄ FLORIANA ZNANIECKIEGO Gaston Pineau – Metoda biograficzna i historia życia jako podejścia badawcze, działanie i kształcenie. Dotychczasowe tendencje i nowe perspektywy 19 Christine Delory-Momberger – Biografia – nowa konfiguracja stosunku jednostki do otoczenia społecznego Paula Wełyczko – Biografia naukowa i antropologiczna. Kontynuacja metody biograficznej czy zapowiedź nowej humanistyki? Martine Lani-Bayle – Opowieści biograficzne i ich przyszłość – ważąc słowa Aneta Słowik – Poradnicza biografia Floriana Znanieckiego EDUKACYJNE KONTEKSTY BADAŃ BIOGRAFICZNYCH Olga Czerniawska – Badania biograficzne a edukacja Pierre Dominicé – Przemyśleć historię życia za pomocą historii wieku życia Elżbieta Dubas – W edukacyjnej przestrzeni biografii – biografia jako poznawa- 99 107 43 55 71 85 117 127 nie człowieka badawczego Christophe Niewiadomski – Badania biograficzne a wspomaganie zapisu Danielle Desmarais – Droga edukacyjna i potencjał heurystyczny podejścia biograficznego: wyzwania badawcze, edukacyjne i interwencyjne 147 Marie-Claude Bernard, Jean-Jacques Demba, Ibrahim Gbetnkom, Isabelle Lavoie – Bogactwo metody biograficznej zastosowanej w obszarze szkolnym 163 6 Spis treści PRZYKŁADY BADAŃ W PODEJŚCIU BIOGRAFICZNYM Tomasz Bugaj – Współczynnik humanistyczny Floriana Znanieckiego jako główny postulat kulturoznawczych badań terenowych w krajach byłego ZSRR 179 Angelika Pawlaczyk – Sposoby wykorzystania metody biograficznej w bada- niach języka i kultury staroobrzędowców mieszkających w Polsce 195 Przemysław Szczygieł – Uczenie się buntowniczki na przykładzie narracji: „…z czasem coraz bardziej sobie zdawałam sprawę, jak bardzo te manife- stacje są na rękę systemowi” 207 Fernanda Priscila Alves da Silva, Lívia Alessandra Fialho da Costa – Auto- biografie kobiet uprawiających prostytucję: opowieści socjalizacyjne, rodzin- ne oraz projekty budowane w „bitwie” życia 221 Wstęp Wprowadzenie do tematyki tomu (Elżbieta Dubas) Przedkładamy Czytelnikowi kolejny, już VII, tom z serii „Biografia i bada- nie biografii”. Tym razem Autorzy tekstów – ci, którzy praktykują od wielu lat, mistrzowie metody, albo ci, którzy jako młodzi badacze właśnie włączają się w ten sposób badań, zamyślają się nad tzw. metodą biograficzną z okazji set- nej rocznicy wydania dzieła, które zapoczątkowało badania biograficzne w na- ukach społecznych i humanistycznych. Dziełem tym jest pięciotomowy The Polish peasant in Europe and in America. Monograph of an immigrant group wydany w latach 1918–1920 (Octagon, New York), w języku polskim opubli- kowany w 1976 roku przez Ludową Oficynę Wydawniczą w Warszawie pod tytułem Chłop polski w Europie i Ameryce. Autorami dzieła są Florian Znanie- cki i William Thomas. I to właśnie międzynarodowy naukowy sukces polskiego socjologa, Floriana Znanieckiego, z perspektywy stu lat obecności w świecie tzw. polskiej szkoły badań biograficznych, skłonił współpracujących od wielu lat polskich i frankofońskich badaczy do szczególnej refleksji nad badaniami biograficznymi. Tom zawiera jedynie 15 tekstów z tej bogatej interdyscyplinarnej współ- pracy i dyskusji naukowej, lecz są one szczególnie znaczące dla swoistego podsumowania dotychczasowych „osiągnięć” metody biograficznej, ukazania aktualnych pól i sposobów badania biografii oraz prognoz dla tego podejścia badawczego stosowanego w naukach społecznych i humanistycznych. Lektu- ra tekstów skłania do sformułowania wielu wniosków, w tym między innymi do podkreślenia niepodważalnego znaczenia tzw. współczynnika humanistyczne- go w badaniach biografii, sformułowanego przez Floriana Znanieckiego. Świa- domość „czyjejś” biografii, jaką posiada badacz, świadomość podmiotowe- go, zindywidualizowanego świata posiadacza biografii, wyprowadza go poza obiektywność świata przyrody, wprowadzając w zawsze subiektywny świat do- świadczeń ludzkich, względem którego należy zachować respekt. Rozwój badań biograficznych, od strony badaczy, w pewnym stopniu jest „tropieniem” zawiłości i trudności w poznawaniu ludzkich biografii, poszuki- waniem nowych podejść – paradygmatów, metod, technik i narzędzi, które te biografie w pełniejszym stopniu rozpoznają, odkrywaniem nowych „zakąt- ków” biografii, unaoczniających w większym stopniu sens ludzkich doświad- czeń. Badania biografii mają też niepodważalne znaczenie dla badanych, 8 Wstęp opowiadających swoje życie, snujących narrację autobiograficzną, która może uruchamiać działania autoformacyjne, wzmacniające podmiotowość osoby narratora, sprzyjające kreacji jego dojrzałej tożsamości, pozwalające na od- szukiwanie znaczeń przynoszących rezyliencję. Ukierunkowanie na biografię jest też wyrazem społecznego zapotrzebowania na biograficzność i biografiza- cję, wyrazem potrzeby pozyskiwania informacji o szczegółach egzystencji po- szczególnych jednostek, nie tylko osób wybitnych, znaczących, powszechnie docenianych – niezwyczajnych, ale także, w czasach ponowoczesnych, osób nieznanych szerszemu ogółowi, funkcjonujących w codzienności doświadcza- nej przez niewielu – tzw. zwyczajnych. Jest także wyrazem potrzeby nadania społeczeństwu indywidualnych cech i zarazem jednostkowej odpowiedzialno- ści za własne życie. Biografia jest też fenomenem edukacyjnym. W tej przestrzeni mieści się głęboko edukacyjny sens poznawania biografii – tak własnej jak i innych. W bio- grafiach zawarte są szeroko pojmowane procesy edukacyjne, choć często bywają one ukryte i wymagają uświadomienia. Poznawanie biografii to więc dowiadywanie się czegoś więcej niż dotychczas było wiadome, i jest to niewąt- pliwie proces uczenia się. Edukacyjna przestrzeń biografii to także namysł nad własnym i Innych doświadczeniem biograficznym oraz jego reinterpretacje. I to także może stymulować proces uczenia się. Biografia i próby jej rozpoznawania to w istocie uniwersalna orientacja ludzkiego poznawania. W nauce obecna stosunkowo krótko, bo zaledwie 100 lat, jednak jej korzeni można doszukiwać się już w starożytności. Biografia i narracja charakteryzują człowieka jako gatunek. Homo biographicus i homo narrans to właściwości natury ludzkiej, obdarzonej pamięcią i zdolnej do men- talnej wędrówki w czasie, wyposażonej w umiejętności opowiadania, namysłu i interpretacji (własnego) doświadczenia biograficznego. Współcześnie reali- zowane badania biograficzne w pełni wykorzystują te właściwości jako punkt wyjścia, fundament biograficznej orientacji badawczej, ale i zarazem cel re- alizowanych badań w podejściu biograficznym, odnoszony także do praktyki życia społecznego i edukacyjnego. Wskazane powyżej kwestie można odnaleźć w szczegółowym omówieniu w poszczególnych tekstach zawartych w tym tomie. Publikacja została podzie- lona na trzy części. W części pierwszej: O badaniach biografii – z perspektywy czasu i inspiracji myślą Floriana Znanieckiego Czytelnik poznaje w tekście Ga- stona Pineau metodę biograficzną i historii życia z bardzo rozległej perspekty- wy czasowej, z odniesieniem do badań, działania i kształcenia, w oparciu o do- świadczenia badaczy frankofońskich. Christine Delory-Momberger dostrzega we współczesnym terminie „biografia” niezwykle wyrazisty kontekst społecz- ny widoczny w konstrukcie społeczeństwa biograficznego. Paula Wełyczko, koncentrując się na biografii naukowej i antropologicznej, snuje refleksje nad przyszłością metody biograficznej w kontekście wyzwań nowej humanistyki. Martine Lani-Bayle jeszcze silniej podejmuje wątek dotyczący przyszłości ba- dań biograficznych, w kontekście 100 lat od pojawienia się Chłopa polskiego, Wprowadzenie do tematyki tomu 9 i uwrażliwia czytelnika na trudności i wątpliwości związane z badaniami opo- wieści biograficznych. Tę część kończy tekst Anety Słowik, która w biografii wybitnego socjologa Floriana Znanieckiego odnajduje rozbudowany wątek po- radniczy, do tej pory tak wyraźnie nie podejmowany przez badaczy. Część drugą: Edukacyjne konteksty badań biograficznych otwiera tekst Olgi Czerniawskiej, która ukazuje powiązanie między badaniami biograficzny- mi a edukacją, często z odniesieniem także do dorobku Floriana Znanieckiego. Pierre Dominicé, bazując na własnym doświadczeniu związanym ze starze- niem się, wskazuje na kategorię wieku życia jako kluczową w rozważaniach dotyczących historii edukacyjnej życia człowieka i zmieniającego się wraz z wiekiem procesu uczenia się. Elżbieta Dubas, uszczegóławiając edukacyjny wymiar biografii, ukazuje biografię jako proces poznawania człowieka. Chri- stophe Niewiadomski przedstawia przykład badań biograficznych służących rozpoznaniu znaczenia pisania dla jednostki i rodziny oraz powiązań między narracją pojedynczego podmiotu a genezą społeczną jego zachowań. Danielle Desmarais na podstawie wyników projektu PARcours potwierdza trójnożny model praktykowania historii życia, uwzględniający badania, działanie i edu- kację. Ukazuje przełomy biograficzne w kontekście drogi edukacyjnej młodych dorosłych ponownie podejmujących naukę. We współautorskim tekście Marie- -Claude Bernard, Jean Jacques Demba, Ibrahim Gbetnkom, Isabelle Lavoie stosują opowiadanie o życiu w badaniu niepowodzeń szkolnych młodzieży ze szkól średnich w Gabonie i Kamerunie oraz w zakresie poznawania/budowania tożsamości nauczyciela. Skutecznie służy ono odkrywaniu znaczeń „od we- wnątrz”, gdy mają głos osoby, traktowane podmiotowo, będące autorami swo- ich historii. Ostatnia część tomu: Przykłady badań w podejściu biograficznym przy- bliża kilka oryginalnych kontekstów zastosowania podejścia biograficznego. Tomasz Bugaj zwraca uwagę na znaczenie współczynnika humanistycznego Floriana Znanieckiego w badaniach terenowych. Jego zainteresowanie doty- czy rozpoznania sytuacji życiowej świadków Jehowy zamieszkujących kraje byłego ZSRR. Angelika Pawełczyk metodę biograficzną, również z uwzględ- nieniem współczynnika humanistycznego Floriana Znanieckiego, zastosowała w badaniach staroobrzędowców w Polsce, koncentrując się na kwestiach ję- zykowych i kulturowych. Przemysław Szczygieł, stosując metodologię interpre- tatywną, podejmuje analizę doświadczeń osoby, uczestniczącej w protestach, zwracając uwagę na nieformalne procesy uczenia się buntowniczki. Tom koń- czy tekst, którego współautorkami są Fernanda Priscila Alves da Silva i Lívia Alessandra Fialho da Costa, gdzie dokonano analizy autobiografii prostytutek, także z uwzględnieniem kontekstu uczenia się. 10 Wstęp O historii polsko-frankofońskiego projektu badań biograficznych (Aneta Słowik) Książka, którą Państwo trzymają w rękach, zawiera artykuły, będące wy- nikiem polsko-frankofońskiej współpracy naukowej. Długoletnia przyjaźń po- między badaczami z Polski i z innych krajów (głównie frankofońskich), zaini- cjowana została na początku lat 80. XX wieku przez prof. dra Gastona Pineau i prof. zw. dr hab. Irenę Wojnar. Francuski uczony uczestniczył w konferencji na Uniwersytecie Warszawskim, gdzie zainspirowały go wykłady i prace polskich akademików, szczególnie prof. zw. dra hab. Bogdana Suchodolskiego. Wielo- krotnie prof. Pineau podkreślał, że refleksja tego polskiego pedagoga stanowi- ła dla niego motywację do dalszych prac badawczych. Prężną i dynamiczną współpracę, również ze środowiskiem frankofoń- skim, nawiązała i do dzisiaj kontynuuje prof. zw. dr hab. Ewa Marynowicz-Hetka z Uniwersytetu Łódzkiego. Przywołam tylko niektóre aktywności pani profesor w międzynarodowej przestrzeni: od 2006 roku uczona jest członkiem prezy- dium Institut Européen de Recherche sur la Formation et l’Analyse de l’Activité (sieć 28 uniwersytetów europejskich, południowo- i północnoamerykańskich), działającym przy Conservatoire National des Arts et de Métiers w Paryżu. Z kolei od 2013 jest członkiem Rady Naukowej Katedry UNESCO „Formation et Pratiques Professionnelles”, CNAM w Paryżu. Była również członkiem zało- życielem i przez trzy kadencje (od 2003) członkiem zarządu Association Inter- nationale Francophone des Interventions Auprés des Familles Séparées (AIFI). Frankofońskie relacje z Polską również rozpoczęła i do dzisiaj kontynu- uje prof. dr Martine Lani-Bayle (Uniwersytet w Nantes), która przyjęła zapro- szenie prof. zw. dr hab. Olgi Czerniawskiej do wspólnej pracy badawczej na Uniwersytecie Łódzkim, a później w Akademii Humanistyczno-Ekonomicznej w Łodzi. Do tego zespołu dołączyłam, będąc członkiem projektu naukowego zainicjowanego przez obie uczone. Pracę w tym gronie potraktowałam jako wyróżnienie i wyjątkowy zaszczyt. Owocem długoletniego współdziałania są liczne publikacje, w których zaprezentowane zostały ukończone projekty badawcze1. Prof. Martine Lani-Bayle wielokrotnie przyjeżdżała do Łodzi, a później do Dolnośląskiej Szkoły Wyższej we Wrocławiu z zespołem badaczy z Wydzia- łu Nauk Edukacyjnych Uniwersytetu w Nantes (Francja). Zachęcała również i mobilizowała do uczestnictwa w wydarzeniach naukowych, organizowanych w Polsce, innych kolegów i koleżanki, np. z Uniwersytetu w Lille (Francja) – prof. dra Christophe’a Niewiadomskiego, dra Mohammeda Melyaniego 1 Warto tu wspomnieć choćby Événements et formation de la personne – Ecarts internationaux et intergénérationnels: Vers de nouveaux horizons/Wydarzenia i rozwój osoby – Różnice międzynarodowe i międzypokoleniowe: Ku nowym horyzontom, red. M. Lani-Bayle, A.-M. Mallet, t. 1–3, L’Harmattan, Paris 2006–2009. W trzech tomach zostały przedstawione doświadczenia biograficzne osób z różnych kra- jów. Narratorzy i narratorki przywołują znaczenia tych doświadczeń, które można podzielić na: globalne, indywidualne oraz międzygeneracyjne. W publikacji dokonano analizy porównawczej tych znaczeń. O historii polsko-frankofońskiego projektu badań biograficznych 11 z Uniwersytetu w Amiens (Francja), prof. dra Makota Suemotę z Uniwersytetu Kobe (Japonia), dr Luciane Conti z Państwowego Uniwersytetu Rio Grande do Sul (Brazylia). Prof. Martine Lani-Bayle wielokrotnie podkreślała, że spotkania z polskimi uczonymi były dla niej źródłem inspiracji badawczych, które rozwija- ła we Francji i w środowiskach międzynarodowych, a później opisywała w na- stępujących publikacjach: Taire et transmettre. Les histoires de vie au risque de l’impensable (Milczenie i przekaz. Prawie niewiarygodne historie życia, 2006); Les Secrets de famille. La transmission de génération en génération (Sekrety rodzinne. Przekaz z pokolenia na pokolenie, 2007); Paysage générationnel et formation tout au long de la vie (Pokoleniowy krajobraz i uczenie się przez całe życie, 2013); Récits et résilience, quels liens? Chemins de vie (Opowiadania i rezyliencja, jakie związki? Drogi życia, 2016). Propagatorem kontynuowania współpracy polsko-frankofońskiej był tak- że prof. dr Pierre Dominicé. Ten wybitny uczony gościł już w Polsce, w Dolno- śląskiej Szkole Wyższej podczas konferencji pt. „Drogi edukacyjne w cza- sach płynnej nowoczesności” (25–26 kwietnia 2014). Czynny udział w obradach konferencji wzięli również prof. dr Gaston Pineau, prof. dr Martine Lani-Bayle, prof. zw. dr hab. Olga Czerniawska, prof. zw. dr hab. Ewa Mary- nowicz-Hetka, prof. nadzw. dr hab. Elżbieta Kowalska-Dubas, dr Catherine Schmutz-Brun. Konferencję od strony merytorycznej i organizacyjnej wspierali prof. zw. dr hab. Mirosława Nowak-Dziemianowicz (ówczesna Dziekan WNP DSW), prof. nadzw. dr hab. Elżbieta Kowalska-Dubas, prof. dr hab. Jerzy Ko- chanowicz – Kierownik Studiów Doktoranckich WNP DSW. Kolejne wydarzenie w Dolnośląskiej Szkole Wyższej we Wrocławiu z udziałem frankofońskich gości odbyło się 13 maja 2015 roku. Wówczas w ramach naukowego seminarium poradoznawczego „Horyzonty Pomagania” gościliśmy prof. dra Borisa Cyrulnika (uznanego neuropsychologa, uczone- go, wykładowcę z Uniwersytetu w Toulon, Francja). W seminarium uczestni- czyła również prof. dr Martine Lani-Bayle (Uniwersytet w Nantes), prof. zw. dr hab. Alicja Kargulowa (Naukowe Towarzystwo Poradoznawcze), mgr Ma- nuela Braud (doktorantka Uniwersytetu w Nantes, Francja) oraz mgr Luciane Goldberg (doktorantka Uniwersytetu Federalnego w Ceará, Brazylia). Dla pol- skiego czytelnika dostępne są następujące książki Pana Profesora Cyrulnika Rozmowy o miłości na skraju przepaści (2011), O ciele i duszy (2012), Ratuj się życie wzywa (2014). Z artykułem Pana Profesora pt. Opiekunowie i proces rezyliencji można natomiast zapoznać się w dwujęzycznym (polskim i angiel- skim) czwartym numerze (2015) „Studiów Poradoznawczych”. Warto również podkreślić długotrwałą współpracę polskich uczonych z Dolnośląskiej Szkoły Wyższej we Wrocławiu z Uniwersytetami w Quebecu (Kanada). Projekty badawcze prowadzą m.in.: prof. dr Jeanne-Marie Rugira (Uniwersytet Rimouski, Quebec, Kanada), prof. dr Marie-Claude Bernard (Uniwersytet Laval, Quebec, Kanada), prof. dr Danielle Desmarais (Uni- wersytet w Montrealu, Quebec, Kanada), prof. dr. Jean-Philippe Gauthier, 12 Wstęp prof. dr. Jacques Rheaume oraz prof. dr. Yves de Champlain. Niektóre artykuły kanadyjskich uczonych są zawarte w tej książce. Po raz pierwszy w Dolnośląskiej Szkole Wyższej we Wrocławiu w 2018 roku gościliśmy prof. dr Marię de Passeggi (Uniwersytet w Sao Paulo, Brazy- lia), prof. dra Elizeu Clementino de Souzę (Państwowy Uniwersytet w Bahia, Brazylia) oraz prof. dr Anę-Chrystinę Mignot (Państwowy Uniwersytet w Rio de Janeiro, Brazylia). Współpraca z tymi wybitnymi brazylijskimi uczonymi była prowadzona już wcześniej przez pracowników Wydziału Nauk Pedago- gicznych DSW. Wspólnie zrealizowano projekt badawczy (pod kierunkiem prof. dr Martine Lani-Bayle i prof. dr Marii de Passeggi) dotyczący pamięci szkoły i przedszkola. W pierwszej części procesu badawczego dzieci w różnym prze- dziale wiekowym przedstawiały swoje doświadczenia przedszkolne i szkol- ne, przywoływały obrazy tych instytucji, opowiadały o nauczycielach i grupie rówieśniczej oraz wspominały trudności i radości zapamiętane z przestrzeni przedszkolnej i szkolnej (zob. książkę pt. Raconter l’école. À l’écoute de vécus scolaires en Europe et au Brésil/Opowiedzieć szkołę. Przeżycia szkolne w Eu- ropie i w Brazylii, pod red. Martine Lani-Bayle i Marii de Passeggi, 2014). Ważnym węzłem polsko-frankofońskiej współpracy są naukowe debaty, toczące się podczas seminariów biograficznych z udziałem polskich, hiszpań- skich, brazylijskich, niemieckich, portugalskich, szwajcarskich, marokańskich i japońskich uczonych. Spotkania odbywają się corocznie, zawsze w czerwcu (już od 19 lat!) na Wydziale Nauk Edukacyjnych Uniwersytetu w Nantes. W 2018 roku po raz pierwszy seminarium odbyło się na Uniwersytecie w Tours (Fran- cja). Kierownikiem naukowym spotkań jest niezmiennie Pani Prof. dr Martine Lani-Bayle. Przedstawię tylko niektóre tytuły seminariów, np. „Jakie kształcenie w zakresie gromadzenia, poznawania i interpretowania historii życia?” (2014), „Badania biograficzne i umiejętność działania: trudności, bifurkacje i przebieg życia” (2015), „Narracje i proces wspierania człowieka w rozwoju” (2016), „Uczenie się choroby, pomiędzy opowieścią, wiedzą i historią życia” (2018). Innym obszarem polsko-frankofońskich działań naukowych są regular- nie odbywające się w Brazylii kongresy CIPA – Congresso Internacional de Pesquisa (Auto)Biográfica. Ostatni kongres (już ósmy) odbył się w Sao Paulo w dniach 17–20 września 2018 r. Przedstawiciele polscy (z DSW) uczestniczyli czynnie tylko raz w tym spotkaniu w Natal w 2008 r2. Również w 2018 roku na Wydziale Nauk Pedagogicznych w DSW po raz pierwszy gościliśmy wybitną uczoną z zakresu badań biograficznych – prof. dr Christine Delory-Momberger. Badaczka jest autorką wielu publikacji z zakresu metodologii badań biograficznych – niestety, niedostępnych w języku polskim. 2 Wystąpienia i artykuły wygłoszone podczas kongresów w Brazylii znajdują się w publikacjach zredagowanych w języku portugalskim (np. (Auto)Biografia: Formação, Territórios e Saberes, red. M. de Passeggi, E. Clementino de Souza, Paulus/Edufrn, Sao Paulo 2008; Memoria docente, investigación y for- mación, red. M. de Passeggi, E. Clementino de Souza, Editorial de la Faculdad de Filosofia y Letras da UBA – Consejo Latinoamericanode Ciencias Sociales, Buenos Aires 2010. Uważam, że warto dokonać przekładu tych książek na język polski. O historii polsko-frankofońskiego projektu badań biograficznych 13 Warta uwagi jest działalność Pani Profesor jako redaktorki naczelnej cyklicz- nie wydawanego naukowego czasopisma „Le sujet dans la cité”/„Podmiot w mieście”, w którym publikują artykuły uczeni, prowadzący badania biogra- ficzne. Również ścisłą współpracę z polskimi uczonymi prowadzi prof. dr José Gonzáles-Monteguado (Uniwersytet w Sewilli, Hiszpania), którego doskonała znajomość języka francuskiego, angielskiego, włoskiego wielokrotnie zaowo- cowała tłumaczeniami (głównie z języka francuskiego na język angielski, język włoski i odwrotnie) prac akademików, interesujących się biografią, biograficz- nością, historią życia. W ten sposób istnieje możliwość poznania publikacji ko- legów i koleżanek z różnych krajów. Myślę, że należy wspomnieć o jeszcze jednej inicjatywie, która zjednoczy- ła i stale jednoczy uczonych, posiadających wspólne zainteresowania nauko- we w zakresie badań biograficznych. W ramach programu Erasmus+, stwarza- jącego możliwość podpisania bilateralnych umów przez Dolnośląską Szkołę Wyższą z wieloma francuskimi, portugalskimi i szwajcarskimi uniwersytetami, pracownicy naukowo-badawczy prowadzą na tamtejszych uczelniach zajęcia dydaktyczne dla studentów I i II stopnia oraz doktorantów. Podczas pobytów inicjują badania naukowe, dokonują kwerendy bibliotecznej oraz uczestniczą w seminariach i konferencjach. Dzięki programowi Erasmus+ bliska współpra- ca jest kontynuowana z Uniwersytetem w Nantes (Francja), z Uniwersytetem w Paryżu (Est-Créteil, Francja), z Uniwersytetem w Tours (Francja), z Uniwer- sytetem w Paryżu VIII Saint-Denis – Vincennes (Francja), oraz z Uniwersyte- tem we Fryburgu (Szwajcaria). Planowane jest podpisanie umowy z Uniwersy- tetem w Orleanie (Francja), z Uniwersytetem w Caen (Instytut Pracy Socjalnej, Francja) oraz z Uniwersytetem Evora (Portugalia). Ostatnim ogniwem polsko-frankofońskiej współpracy w 2018 była mię- dzynarodowa konferencja naukowa pt. „W przestrzeni biografii. Identyfikacja doświadczeń, procesów i zmian”. Wyjątkowe spotkanie poświęcone stuleciu wydania Chłopa polskiego w Europie i w Ameryce (W. Thomas i F. Znaniecki) odbyło się na Wydziale Nauk Pedagogicznych w Dolnośląskiej Szkole Wyż- szej we Wrocławiu w dniach 9–11 maja. Współorganizatorami konferencji były polskie i zagraniczne uczelnie, naukowe stowarzyszenia oraz towarzystwa: Dolnośląska Szkoła Wyższa, Uniwersytet Łódzki, Uniwersytet Laval (Quebec, Kanada) wraz z Centrum Badań Interwencyjnych w zakresie (nie)powodzeń szkolnych, Uniwersytet im. François Rabelais’go w Tours (Francja), Uniwersy- tet Paris 13 (Francja), Uniwersytet Lille 3 wraz z laboratorium CIREL (Między- uniwersyteckie Centrum Badań Edukacyjnych, którego dyrektorem jest prof. dr Christophe Niewiadomski), Uniwersytet we Fryburgu (Szwajcaria), Pań- stwowy Uniwersytet w Bahia (Brazylia), Publiczny Uniwersytet w Natal (Bra- zylia), Naukowe Towarzystwo Poradoznawcze (NTP – przewodnicząca prof. dr hab. Bożena Wojtasik), Międzynarodowe Stowarzyszenie „Podmiot w Mie- ście” (przewodnicząca prof. dr Christine Delory-Momberger), Międzynarodo- we Stowarzyszenie Historii Życiowych w Kształceniu i Badań Biograficznych (przewodniczący dr Hervé Breton, wcześniej prof. dr Gaston Pineau), Naukowe 14 Wstęp Stowarzyszenie „Autobiografia. Kształcenie i historia ustna” (przewodniczący prof. dr Elizeu Clementino de Souza). W konferencji uczestniczyło 130 osób, w tym 90 uczonych zagranicznych z Kanady (Quebec), ze Szwajcarii (Lausanne, Genewa, Neuchatel), z Meksyku, Francji, Portugalii, Brazylii, Hiszpanii i Niemiec. W trakcie konferencji wielokrotnie wskazywano, że dzieło Williama Thomasa i Floriana Znanieckiego jest pracą in- terdyscyplinarną, stanowiącą źródło ciągłych inspiracji dla socjologów, psycho- logów, pedagogów, antropologów, etnologów i kulturoznawców. Przywoływano Zygmunta Baumana, który pisze w artykule Florian Znaniecki, nasz współczes- ny, że „prace Znanieckiego wybiegały myślą poza swój czas” (Bauman 1999, s.105). Odwoływano się do niektórych prac Zygmunta Dulczewskiego, który po- kazywał, że „Chłopa polskiego w Europie i w Ameryce należy traktować jako dzieło pionierskie w ukazywaniu doświadczenia subiektywnego imigrantów pol- skich i innych grup mniejszości etnicznych” (Dulczewski 1999, s. 436). Chciałabym również podkreślić, że niektórzy badacze (np. P. Domi- nicé, G. Pineau, M. Lani-Bayle, C. Delory-Momberger, C. Niewiadomski, F. Ferrarotti, D. Bertaux, M.C. Josso, J. González-Monteagudo, O. Czerniawska, E. Kowalska-Dubas, E. Skibińska, M. Nowak-Dziemianowicz, K. Kaźmierska, D. Urbaniak-Zając) wielokrotnie wskazywali w swoich pracach wartość mono- grafii Chłop polski w Europie i w Ameryce, podkreślając prekursorski, pionierski sposób interpretacji autentycznych dokumentów i konieczność uznania wagi biograficznego wymiaru życia człowieka. Ci sami badacze zwracali uwagę na rolę, jaką odegrała publikacja w rozwoju podejścia biograficznego w naukach społecznych i humanistycznych w różnych krajach. Konferencja we Wrocławiu była miejscem, gdzie dzielono się bogactwem zróżnicowanej specyfiki tego podejścia. W organizacyjnych przygotowaniach zwrócono uwagę na refleksję prof. nadzw. dr hab. Elżbiety Kowalskiej-Dubas, która napisała, że tycznych, dotyczących: badania biograficzne zostały wprowadzone przez Floriana Znanieckiego w Polsce w 1921 w Poznaniu i od razu cieszyły się dużą popularnością. Metodę biograficzną nazywano w świecie „metodą polską” i stosowano ją w badaniach socjologicznych. Badania biograficzne w Polsce wówczas były oparte na pisanych autobiografiach po- zyskiwanych poprzez ogłaszane w prasie konkursy na pamiętniki (Dubas 2014, s. 16). Obrady tej konferencji koncentrowały się wokół czterech obszarów tema- – dotychczasowych doświadczeń w stosowaniu metody biograficznej jako podejścia badawczego i praktycznego (osiągnięcia, trudności, krytyka metodologiczna), aktualnych sposobów realizacji podejścia biograficznego, w tym na przykładzie doświadczeń uczestników konferencji, perspektyw rozwoju podejścia biograficznego w badaniach społecz- nych i humanistycznych, identyfikowanych doświadczeń, procesów i zmian w przestrzeni ludz- kich biografii dokonywanych przez różnych badaczy. – – – O historii polsko-frankofońskiego projektu badań biograficznych 15 Należy wspomnieć, że wielkim propagatorem polsko-frankofońskiej współ- pracy naukowej jest prof. Gaston Pineau. Bez jego interwencji, siły sprawczej, argumentacji nie udałoby się zjednoczyć uczonych – znawców badań biogra- ficznych – i zorganizować akademickie spotkania w Polsce i w innych miej- scach na świecie. Kolejnymi osobami wspierającymi frankofońskie inicjatywy od strony merytorycznej jest prof. nadzw. dr hab. Elżbieta Kowalska-Dubas, która dzieliła się swoją wiedzą podczas przygotowania komunikatów, zapo- wiadających konferencje. Podobnego zadania, w tym również współpracy w zakresie ułożenia programów konferencji, podjęły się prof. dr hab. Elżbieta Siarkiewicz (DSW), prof. dr hab. Bożena Wojtasik (DSW) i prof. dr hab. Alicja Czerkawska (DSW). Ważne wydarzenia naukowe z udziałem frankofońskich badaczy zostały już zainicjowane w 2019 roku. W dniu 26 stycznia 2019 na Wydziale Nauk Pe- dagogicznych Dolnośląskiej Szkoły Wyższej we Wrocławiu, wykład pt. Podej- ście biograficzne w badaniach i edukacji: refleksje i perspektywy, tłumaczo- ny z języka francuskiego na język polski dla studentów Pedagogiki (I stopień) przeprowadziła dr Camila Aloisio Alves (Uniwersytet Paryż Est-Créteil, Francja oraz Wydział Nauk Medycznych de Petrópolis, Brazylia). Wystąpienie spot- kało się z dużym uznaniem ze strony studentów i pracowników uczestniczą- cych w spotkaniu. W lutym 2019 na WNP DSW planowana jest również wizyta dr Manueli Braud (Uniwersytet Nantes, Francja). Istotnym obszarem współpra- cy poświęconej badaniom biograficznym będzie międzynarodowa konferencja organizowana w Montrealu, w Kanadzie, w 2020 roku, gdzie polscy uczeni są członkami Komitetu Naukowego i już pracują w przygotowaniu pierwszych ko- munikatów konferencyjnych3. Na koniec tej kroniki polsko-frankofońskiej współpracy naukowej, zapra- szam Czytelników do lektury artykułów zamieszczonych w tym tomie z serii „Biografia i Badanie Biografii”. Mamy nadzieję, że publikacja, której jesteśmy redaktorkami, zostanie od- czytana jako zasłużone uhonorowanie dorobku polskiego naukowca Floriana Znanieckiego i jego wkładu w rozwój badań biograficznych. Mamy nadzieję, że książka ta poszerzy wiedzę naszych Czytelników i skłoni do dalszych inno- wacyjnych eksploracji biografii. Jest też ona przykładem interdyscyplinarnego stosowania podejścia biograficznego oraz bardzo dobrej międzynarodowej współpracy w tym zakresie. Jako redaktorki tomu wyrażamy głębokie podzię- kowanie wszystkim Autorom tekstów, a także tym, którzy przyczynili się do ich upublicznienia, oraz Wszystkim Badaczom, tak w kraju, jak i za granicą, którzy od wielu lat z dużym zaangażowaniem realizowali tę wyjątkową współpracę naukową. 3 Propozycje abstraktów wystąpień można składać w języku angielskim i w języku francuskim. Więcej informacji na stronie konferencji: https://sites.grenadine.uqam.ca/sites/hv/fr/hv2020 16 Wstęp Bibliografia4 Bauman Z. (1999), Florian Znaniecki, nasz współczesny, [w:] Teoria socjologiczna Floriana Zna- nieckiego a wyzwania XXI wieku, red. E. Hałas, Towarzystwo Naukowe KUL, Lublin s. 97–110. Cyrulnik B. (2011), Rozmowy o miłości na skraju przepaść, Czarna Owca, Warszawa. Cyrulnik B. (2012), O ciele i duszy, Czarna Owca, Warszawa. Cyrulnik B. (2014), Ratuj się życie wzywa, Czarna Owca, Warszawa. Dubas E. (2014), Czas, biografia i badania biograficzne – różnorodność kontekstów w andrago- gicznej perspektywie, „Edukacja Dorosłych”, nr 2, s. 13–27. Dulczewski Z. (1999), Aktualność noty metodologicznej, [w:] Teoria socjologiczna Floriana Zna- nieckiego a wyzwania XXI wieku, red. E. Hałas, Towarzystwo Naukowe KUL, Lublin. Lani-Bayle M. (2006), Taire et transmettre. Les histoires de vie au risque de l’impensable (Milcze- nie i przekaz. Prawie niewiarygodne historie życia), Chronique sociale, Paris. Lani-Bayle M. (2007), Les Secrets de famille. La transmission de génération en génération (Sekrety rodzinne. Przekaz z pokolenia na pokolenie), Odile Jacob, Paris. Lani-Bayle M., Passeggi M. (2014), Raconter l’école. À l’écoute de vécus scolaires en Europe et au Brésil (Opowiedzieć szkołę. Przeżycia szkolne w Europie i w Brazylii), L’Harmattan, Paryż. Lani-Bayle M., Słowik A. (2013), Paysage générationnel et formation tout au long de la vie (Poko- leniowy krajobraz i uczenie się przez całe życie), Oficyna Wydawnicza ATUT, Wrocław. Lani-Bayle M., Słowik A. (2016), Récits et résilience, quels liens? Chemins de vie (Opowiadania i rezyliencja, jakie związki? Drogi życia), L’Harmattan, Paryż. 4 Bibliografia do części: O historii polsko-frankofońskiego projektu badań biograficznych (Aneta Słowik). O BADANIACH BIOGRAFII – Z PERSPEKTYWY CZASU I INSPIRACJI MYŚLĄ FLORIANA ZNANIECKIEGO Gaston Pineau* Metoda biograficzna i historia życia jako podejścia badawcze, działanie i kształcenie. Dotychczasowe tendencje i nowe perspektywy Streszczenie: Rocznice stanowią zdarzenia biograficzne tworzące historię. To, że obchodzi się w Polsce setną rocznicę wydania Chłopa polskiego w Europie i w Ameryce Williama Thomasa i Floriana Znanieckiego, który ukazał się w Chicago w 1918 roku, jest hołdem, jaki oddaje się emi- grantom tworzącym historię międzypokoleniową, a także świadectwem performacyjnej siły tych życiorysów, które w społeczeństwie dochodzą do głosu. W artykule autor pragnie zaprezentować historyczny przegląd – jak autor nazywa – sztuki refleksyjnej1 w obszarze metody biograficznej przez wieki nadającej różne znaczenia biegowi życia i narracji o życiu. Słowa kluczowe: metoda biograficzna, historia życia, dotychczasowe tendencje, nowe per- spektywy, „Chłop polski w Europie i w Ameryce” – William Thomas, Florian Znaniecki Biographical method and the life story as an approach to research, action, and education. Earlier tendencies and new perspectives Summary: Anniversaries are biographical events that create history. The fact that in Poland we celebrate the centenary of The Polish Peasant in Europe and America, which was published in Chicago in 1918, is a tribute we pay to those emigrants who created intergenerational history, and a testimony to the performing power of these biographies that come to the fore in society. The author offers a historical review of the art of contemplation in the field of biographical method which has been producing differences in the meanings between the course of life and the life narrative over the centuries. Key words: biographical method, life story, earlier tendencies, new perspectives, The Polish Peasant in Europe and America – William Thomas, Florian Znaniecki * Prof. zw. dr hab. – profesor emerytowany, Uniwersytet Québec w Montrealu, Kanada oraz Uniwersytet w Tours, Francja, adres: Université Tours, 3 rue des Tanneurs, 37041 Tours, e-mail: gaston.pineau@univ-tours.fr 1 Używając terminu „sztuka refleksyjna”, odnoszę się do namysłu podejmowanego w ważnych pra- cach uczonych i myślicieli, które miały i mają nadal wpływ na rozwój metody biograficznej. Dzieła te – i samych ich autorów – przywołałem w tabelach znajdujących się w tym artykule; niektóre z nich oma- wiam szczegółowo. 20 Gaston Pineau Wstęp specyficzną historię za pomocą klamry czasu spinającej dwa wydarzenia: Wspólne obchody rocznicy są zdarzeniem biograficznym, które tworzy jedno z przeszłości, które chcę upamiętnić, a mianowicie – wydanie – w języku angielskim w roku 1918 w USA Chłopa polskiego…, będące- go dziełem dwóch autorów: Amerykanina Williama Thomasa i polskie- go emigranta Floriana Znanieckiego. Ponadto to wydarzenie zbiega się z odzyskaniem niepodległości przez Polskę i powstaniem nieza- leżnego i nowoczesnego państwa, oraz drugie – 100-lecie wydania Chłopa polskiego… jako sposób upa- – miętnienia minionych wydarzeń (Melyani, Słowik, 2010). Rozpięcie między czasem przeszłym, teraźniejszym i przyszłym, prezen- towane w tym artykule, ta klamra czasowa, jest nie tylko upamiętnieniem, ale też wyzwaniem, którego nie podejmuje się automatycznie, zakładając sukces. Między przeszłością pełną oficjalnie obchodzonych wydarzeń a nadchodzącą przyszłością konstruuje się skomplikowana rzeczywistość, która zniekształ- ca ludzkie życiorysy – tak prywatne, jak i społeczne, zawodowe, polityczne, ekonomiczne. Tytuł konferencji „Siła podejść biograficznych. W przestrzeni biografii – Identyfikacja doświadczeń, procesów i zmian”, zorganizowanej w 2018 roku i trwającej od 9.05.2018 do 11.05.2018 roku w Dolnośląskiej Szkole Wyższej we Wrocławiu, oraz przyjęta podczas tego spotkania problematyka zarówno retrospektywna, jak i prospektywna, świadczą nie tylko o mocy twórczej tego, co może badaczy biograficznych łączyć i przypominać im o stuleciu wydania Chłopa polskiego…, ale i o tym, aby lepiej działać w przyszłości, lepiej wyko- rzystać lekcję historii. Jednak żeby nadal lepiej budować, ta konstrukcja w cza- sie zależy od rozległości wizji uczonych i od ich zdolności interpretacyjnej przy ubieraniu w słowa, dialogi i badawcze perspektywy. To prawdziwie wielkie wy- zwanie indywidualnego i zbiorowego rozwoju. Wpisywanie się metody biograficznej w przestrzenie czasowe międzypokoleniowej i międzynarodowej współpracy To właśnie badania biograficzne realizowane do tej pory skłoniły mnie do podjęcia wyzwania, jakim jest ich historyczne opracowanie. Nie byłoby ono możliwe, gdyby nie ów długi okres międzypokoleniowego i międzynarodowego współdziałania uczonych i praktyków. Sięgając do więzi z Polską, chciałbym wyrazić wdzięczność przede wszyst- kim przedstawicielom generacji starszych ode mnie, bo, owszem, takie istnieją. Po pierwsze – Florianowi Znanieckiemu. Twórczość nie powinna przesłaniać postaci i biografii osób, które dzieła stworzyły – mowa tu oczywiście o Florianie, ale też o Williamie Thomasie i ich pionierskich dokonaniach akademickich oraz
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

W stulecie metody biograficznej. Refleksje i przykłady badań z perspektywy polsko-frankofońskiej
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: