Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00337 006076 20266925 na godz. na dobę w sumie
Finanse szpitali w Polsce. Strategie płynności - ebook/pdf
Finanse szpitali w Polsce. Strategie płynności - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 224
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8220-156-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki >> ekonomia
Porównaj ceny (książka, ebook (-18%), audiobook).

Publikacja jest poświęcona problematyce zarządzania płynnością finansową w polskich szpitalach i znaczeniu tego procesu dla uzyskiwanej rentowności. Utrzymywanie płynności finansowej na odpowiednim poziomie stanowi ważny cel w funkcjonowaniu każdej organizacji – w tym również szpitali. W monografii poruszane są kwestie związane ze specyfiką i problemami działalności szpitali w Polsce, a także z funkcjonowaniem polskiego systemu ochrony zdrowia, ze szczególnym uwzględnieniem sektora szpitali. Ponadto zostały tu przedstawione strategie zarządzania płynnością finansową stosowane przez wybrane placówki szpitalne.

Określenie strategii płynności finansowej oraz ukazanie zależności pomiędzy płynnością finansową a rentownością w badanych placówkach umożliwiło wyprowadzenie istotnych wniosków, pozwalających na wyznaczenie kierunków doskonalenia w sferze zarządzania finansowego w polskich szpitalach. Konkluzje te mogą przyczynić się do ustalenia rekomendacji dla polityki finansowej stosowanej przez wspomniane podmioty.

Treść książki może zainteresować pracowników naukowych zajmujących się problematyką funkcjonowania systemu ochrony zdrowia i placówek zdrowotnych, pracowników administracji publicznej odpowiedzialnych za kształtowanie polityki zdrowotnej, kadry zarządzającej placówkami ochrony zdrowia, jak również studentów i słuchaczy studiów z zakresu zarządzania finansami w systemie opieki zdrowotnej.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Bartłomiej Krzeczewski – Uniwersytet Łódzki, Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny Katedra Finansów Korporacji, 90-214 Łódź, ul. Rewolucji 1905 r. nr 39 RECENZENT Artur Paździor REDAKTOR INICJUJĄCY Beata Koźniewska REDAKCJA Monika Wolska-Bryl SKŁAD I ŁAMANIE Monika Wolska-Bryl KOREKTA TECHNICZNA Anna Sońta PROJEKT OKŁADKI Agencja Reklamowa efectoro Zdjęcie wykorzystane na okładce: © https://stock.adobe.com/pl/ Wydrukowano z gotowych materiałów dostarczonych do Wydawnictwa UŁ Autor uzyskał środki finansowe na przygotowanie rozprawy doktorskiej z Narodowego Centrum Nauki w ramach finansowania stypendium doktorskiego na podstawie decyzji numer DEC-2016/20/T/HS4/00411. © Copyright by Bartłomiej Krzeczewski, Łódź 2020 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2020 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.09604.19.0.M Ark. druk. 14,125 ISBN 978-83-8220-155-0 e-ISBN 978-83-8220-156-7 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 Spis treści Wstęp Rozdział 1 Funkcjonowanie polskiego systemu ochrony zdrowia (w latach 2005–2014) 1.1. Różne modele finansowania ochrony zdrowia 1.2. Podstawowe rodzaje świadczeń zdrowotnych i wysokość ich finansowania 1.3. Reformy polskiego systemu ochrony zdrowia i szpitalnictwa 1.4. Model finansowania polskiego systemu ochrony zdrowia – charakterystyka finan- sowa i próba klasyfikacji 1.4.1. Charakterystyka finansowa systemu ochrony zdrowia w Polsce 1.4.2. Próba klasyfikacji systemu ochrony zdrowia w Polsce 1.5. Podsumowanie Rozdział 2 Specyfika i problemy działalności polskich szpitali 2.1. 2.2. 2.3. 2.4. 2.5. Specyfika i problematyka zarządzania szpitalem 2.6. Podsumowanie Szpital w kontekście działalności przedsiębiorstwa Charakterystyka sektora polskich szpitali Sprawozdawczość oraz polityka finansowa w polskich szpitalach Sposoby finansowania świadczeń zdrowotnych w szpitalu Sposoby ujmowania płynności finansowej Sposoby pomiaru płynności finansowej Rozdział 3 Znaczenie i istota płynności finansowej w zarządzaniu finansami szpitala 3.1. 3.2. 3.3. Kapitał obrotowy netto jako przedmiot zarządzania płynnością finansową 3.4. Podstawowe strategie zarządzania płynnością finansową 3.5. Zależność pomiędzy płynnością finansową a rentownością 3.6. Płynność finansowa w świetle badań w sektorze szpitali 3.7. Podsumowanie 7 13 13 15 23 33 33 40 42 45 45 55 62 66 73 77 79 80 84 92 94 98 108 116 6 Rozdział 4 Określenie strategii płynności finansowej oraz wpływu płynności finansowej na rentowność polskich szpitali w latach 2005–2014 4.1. Opis przedmiotu badania i wykorzystanych danych oraz metod 4.1.1. Przedmiot badania i opis próby 4.1.2. Opis metod 4.1.2.1. Metody statystyczne 4.1.2.2. Metody ekonometryczne 4.2. Ocena ogólnej sytuacji finansowej analizowanych szpitali 4.2.1. Charakterystyka sytuacji finansowej szpitali podzielonych na podstawie kry- terium płynności finansowej 4.2.1.1. Ocena rentowności 4.2.1.2. Ocena zadłużenia 4.2.1.3. Ocena płynności finansowej 4.2.1.4. Ocena sprawności działania 4.2.2. Charakterystyka sytuacji finansowej szpitali podzielonych na podstawie kry- terium rentowności 4.2.2.1. Ocena rentowności 4.2.2.2. Ocena zadłużenia 4.2.2.3. Ocena płynności finansowej 4.2.2.4. Ocena sprawności działania 4.3. Określenie strategii płynności finansowej w badanych szpitalach 4.3.1. Strategia kapitału obrotowego netto 4.3.2. Strategia płynności finansowej w ujęciu dochód–ryzyko 4.3.2.1. Strategia aktywów obrotowych 4.3.2.2. Strategia finansowania aktywów obrotowych 4.3.2.3. Strategia majątkowo-finansowa 4.3.2.4. Całkowita strategia płynności finansowej w ujęciu dochód–ryzyko 4.4. Analiza korelacji pomiędzy płynnością finansową i rentownością w badanych szpi- talach 4.5. Ocena wpływu płynności finansowej na rentowność w badanych szpitalach – mo- delowanie ekonometryczne 4.6. Podsumowanie Zakończenie Bibliografia Spis rysunków Spis tabel Spis wykresów 119 119 119 123 123 125 126 126 127 130 132 138 141 142 144 147 150 154 154 158 159 167 176 180 184 187 192 195 205 219 221 225 Spis treści Wstęp Autor uzyskał środki finansowe na przygotowanie rozprawy doktorskiej z Na- rodowego Centrum Nauki w ramach finansowania stypendium doktorskiego na podstawie decyzji numer DEC-2016/20/T/HS4/00411. Przemiany sektora usług zdrowotnych w Polsce, rozpoczęte w 1990 r., doprowa- dziły do wielu przemian w  obszarze jego organizacji, zasad działania, pokry- wania kosztów świadczeń. Podstawowe deklarowane cele realizowanych zmian sprowadzają się do utrzymania wysokiego poziomu bezpieczeństwa zdrowotne- go, podnoszenia poziomu świadczonych usług, zapewnienia pełnej dostępności do świadczeń medycznych. Dotychczasowe efekty nie spełniają oczekiwań zarów- no społeczeństwa, jak i świadczeniodawców. Wprowadzenie zasad rynkowych do tego sektora ujawniło szereg istotnych problemów, których wyeliminowanie jest niezmiernie trudne i wymaga wielu zmian. Niniejsza monografia została przygotowana w  oparciu o  rozprawę doktorską pt. „Strategie zarządzania płynnością finansową szpitali w Polsce”, napisaną pod kierunkiem promotora dra hab. Radosława Pastusiaka, prof. UŁ oraz promotora pomocniczego dr Magdaleny Jasiniak w Katedrze Finansów Korporacji Uniwersy- tetu Łódzkiego. Polski system zabezpieczenia zdrowotnego jest postrzegany jako jeden z naj- gorszych w Europie. Świadczyć o tym mogą niskie notowania Polski w Europej- skim Konsumenckim Indeksie Zdrowia (EHCI) przygotowywanym przez Health Consumer Powerhouse (HCP) (zawsze w ostatniej 10 krajów europejskich – czę- sto na jednym z ostatnich miejsc). W rankingu tym oceniane są systemy ochrony zdrowia w krajach członkowskich Unii Europejskiej na podstawie takich kryte- riów, jak m.in.: przestrzeganie praw pacjenta, czas oczekiwania na świadczenia medyczne, śmiertelność niemowląt, przeżywalność w przypadku chorób nowo- tworowych, zakres świadczeń gwarantowanych, działania profilaktyczne, dostęp- ność do nowych leków. Do kluczowych problemów polskiego systemu ochrony zdrowia należą przede wszystkim: dostępność do świadczeń zdrowotnych (szcze- gólnie specjalistycznych), długi czas oczekiwania na zabiegi i operacje medyczne 8 czy polityka lekowa (Health Consumer Powerhouse, 2008, 2009, 2012–2017). Stąd wdrażanych jest wiele zmian mających na celu poprawę sytuacji w tym zakresie. Zmiany wprowadzane na przestrzeni ostatnich kilkunastu lat były ukierunkowane na rożne formy urynkowienia systemu. Obecnie jednak następuje odejście od tej tendencji. Szczególnie istotny w  polskim systemie ochrony zdrowia jest sektor szpi- talny. Absorbuje on największą część środków publicznych dedykowanych na finansowanie całego systemu. Jednocześnie w  prasie i  innych mediach poja- wiają się wciąż doniesienia o  trudnej sytuacji finansowej tego sektora i  nara- stającym zadłużeniu szpitali. Niewiele pomogły tu wprowadzane w latach 2005 i 2009 programy oddłużeniowe – tzw. ustawa restrukturyzacyjna (Ustawa z dnia 15 kwietnia 2005 r. …) oraz Plan B (Uchwała Nr 58 /2009…). Problemy związa- ne z obsługą zadłużenia mogą prowadzić do istotnych problemów finansowych. Szczególnie trudna sytuacja powstaje zwłaszcza w  kontekście zadłużenia krót- koterminowego, kiedy dany podmiot nie ma środków na regulowanie swoich bieżących zobowiązań względem kontrahentów. O ile w przypadku zadłużenia długoterminowego są to zwykle wyspecjalizowane instytucje sektora finanso- wego, które często posiadają odpowiednie rozeznanie w ocenie ryzyka finansowe- go i często są przygotowane na ewentualne trudności finansowe dłużnika, o tyle w  przypadku zadłużenia krótkoterminowego, kontrahenci, będący często do- stawcami dłużnika, mogą nie posiadać takiego rozeznania. Tym samym problemy w zakresie płynności finansowej dłużnika, jakim jest szpital, mogą w bezpośred- ni sposób zagrozić funkcjonowaniu jego podstawowych kontrahentów. Dlatego proces zarządzania płynnością finansową wydaje się tu szczególnie ważny. Kompleksową odpowiedź na problemy polskich szpitali i  systemu ochrony zdrowia miała stanowić wprowadzona w 2011 r. ustawa o działalności leczniczej (Ustawa z dnia 15 kwietnia 2011 r. …). Ustawa ta miała usprawnić funkcjonowa- nie jednostek szpitalnych, w pewnym stopniu opierając się na założeniu, iż szpital należy traktować jako przedsiębiorstwo medyczne1 ukierunkowane – obok swojej podstawowej misji w postaci udzielania świadczeń zdrowotnych – również na ge- nerowanie zysku, a przynajmniej nieprzynoszenie strat finansowych. W 2016 r., wprowadzając tzw. sieć szpitali (system podstawowego szpitalnego zabezpieczenia – PSZ), ustawodawca jednak wycofał się z postrzegania szpitala jako przedsiębior- stwa, jak również części zapisów ustawy o działalności leczniczej. Mając powyższe na uwadze, trudno jednoznacznie odpowiedzieć na pytanie, czy szpitale powinny być postrzegane jako przedsiębiorstwa, czy też nie. Ważna dla udzielenia odpowiedzi na to pytanie może być ocena cech, które posiadają kla- syczne przedsiębiorstwa oraz tych, które posiadają szpitale. Ponadto istotna może 1 Art. 2.1, ust. 9 ogłoszonej wersji ustawy definiował szpital jako „przedsiębiorstwo podmiotu leczniczego, w którym podmiot ten wykonuje działalność leczniczą w rodzaju świadczenia szpitalne”, Ustawa z dnia 15 kwietnia 2011 r. …, tekst ogłoszony, art. 2, pkt. 1, ust. 9. Wstęp 9 tu być również ocena, czy w sektorze szpitali występują analogiczne zależności w zakresie zarządzania finansowego, jak wśród innych przedsiębiorstw. Głównym celem zrealizowanej pracy jest ocena stosowanych przez szpitale strategii zarządzania płynnością finansową i ich wpływu na rentowność. Strategie te można podzielić na agresywne, konserwatywne i umiarkowane. Strategie agre- sywne ukierunkowane są na maksymalizowanie rentowności, co odbywa się kosz- tem obniżonego poziomu płynności finansowej. Strategie konserwatywne wskazu- ją na podejście przeciwstawne – w ich przypadku maksymalizowany jest poziom bezpieczeństwa finansowego, czyli płynności finansowej, kosztem uzyskiwanej rentowności. Strategie umiarkowane stanowią natomiast swoisty kompromis po- między strategiami agresywnymi i  konserwatywnymi. Takie założenie dotyczą- ce konstrukcji strategii ma wynikać z negatywnej zależności, jaka ma zachodzić w relacji pomiędzy płynnością finansową i rentownością wśród przedsiębiorstw. Ze względu jednak na to, że nie ma pełnej zgody co do tego, że szpitale powinny być postrzegane jako przedsiębiorstwa, należy mieć na uwadze, że w sektorze tym mogą zachodzić nietypowe zależności finansowe. Pośród celów cząstkowych pracy można wyróżnić: 1) Wskazanie miejsca szpitali w polskim systemie ochrony zdrowia oraz ocenę uwarunkowań systemowych, w których funkcjonują; 2) Ocenę specyfiki działalności polskich szpitali w kontekście działalności kla- 3) Identyfikację problemów w  zakresie zarządzania finansowego w  sektorze 4) Określenie kierunku i  siły wpływu płynności finansowej na rentowność 5) Identyfikację strategii zarządzania płynnością finansową w kontekście uzy- sycznego przedsiębiorstwa; polskich szpitali; wśród polskich szpitali; skiwanej rentowności; 6) Identyfikację czynników finansowych wpływających na rentowność szpitala. W pracy sformułowano następującą hipotezę główną: stosowane strategie za- rządzania płynnością finansową w sposób istotny różnicują poziom rentowności szpitala. W badaniu sformułowano również następujące hipotezy szczegółowe: H1: Model szpitalnictwa w  Polsce wynika z  uwarunkowań społeczno - -historycznych. H2: Polskie szpitale nie mogą być postrzegane jako typowe przedsiębiorstwa funkcjonujące w realiach rynkowych. H3: Głównym problemem w zakresie zarządzania finansami szpitali w Polsce jest wysoki poziom zobowiązań krótkoterminowych. H4: Pomiędzy płynnością finansową i rentownością w szpitalu zachodzi istot- na pozytywna zależność. Wstęp 10 H5: Najbardziej rentowne szpitale stosują konserwatywne strategie zarządza- nia płynnością finansową w przeciwieństwie do szpitali najmniej rentownych, sto- sujących strategie agresywne. H6: Na rentowność szpitala w sposób istotny wpływa płynność finansowa. Tematyka niniejszej pracy obejmuje swym zakresem przede wszystkim okres 2005–2014. Warto zaznaczyć, iż w  tych latach finansowanie polskiego systemu ochrony zdrowia – w tym sektora szpitalnego – odbywało się na relatywnie nie- zmiennych zasadach. Od 2003 r. za wycenę i finansowanie świadczeń udzielanych ze środków publicznych odpowiedzialny był Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ). Począwszy od 2015 r., sytuacja ta uległa zmianie i wycena świadczeń została powie- rzona Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji. Tak dobrany szereg czasowy omija również okres możliwych turbulencji ekonomicznych w początko- wych latach (po roku 2003) funkcjonowania NFZ, a związanych z wprowadzeniem tej nowej, znacznie bardziej scentralizowanej instytucji płatnika trzeciej strony w miejsce funkcjonujących wcześniej kas chorych. Przygotowana praca składa się z  czterech rozdziałów, z  czego pierwsze trzy mają charakter teoretyczny. Ostatni rozdział ma natomiast charakter empiryczny, a jego celem była weryfikacja postawionych hipotez. W pierwszym rozdziale scharakteryzowane zostało funkcjonowanie polskiego systemu ochrony zdrowia w latach 2005–2014 – tj. w okresie objętym badaniem. Zostały w nim również zawarte definicje podstawowych pojęć związanych z tema- tyką ochrony zdrowia. Celem rozdziału było przedstawienie kluczowej roli, jaką mają do spełnienia szpitale w polskim systemie ochrony zdrowia na tle innych podmiotów leczniczych oraz pozostałych instytucji mających wpływ na system ochrony zdrowia w Polsce. Celem drugiego rozdziału było przedstawienie szpitala na kanwie teorii związa- nych z działalnością przedsiębiorstwa. Obok tego w rozdziale tym zostały również scharakteryzowane podstawowe metody finansowania świadczeń zdrowotnych, ze szczególnym uwzględnieniem działalności szpitalnej oraz podstawowe problemy finansowe, z którymi w analizowanym okresie zmagały się polskie szpitale. Zostały również zaprezentowane podstawowe charakterystyki sprawozdawczości finanso- wej polskich szpitali oraz specyfika kształtowania poszczególnych pozycji finan- sowych w działalności szpitala – eksponująca bardzo istotne znaczenie płynności finansowej w szpitalu. Trzeci rozdział został z kolei poświęcony przede wszystkim płynności finan- sowej. Opisano w nim problemy związane z oceną płynności finansowej, podsta- wowe rodzaje strategii zarządzania płynnością finansową, a także został dokonany przegląd dotychczas przeprowadzonych badań w zakresie analiz poświęconych te- matyce płynności finansowej. Przegląd ten objął zarówno badania wskazujące na istotne wnioski dotyczące zarządzania płynnością finansową z różnych sektorów gospodarki, jak i ściśle badania przeprowadzone w sektorze szpitalnym. Wstęp 11 W ostatnim rozdziale przedstawiono wyniki analiz empirycznych. Badanie zo- stało przeprowadzone na wyodrębnionych grupach szpitali. W pierwszej części badania, szpitale podzielono na grupy pod względem strategii opierających się na poziomie płynności finansowej mierzonej relacją majątku obrotowego do zo- bowiązań krótkoterminowych i dokonano charakterystyki finansowej każdej tak wyodrębnionej grupy (tj. szpitali stosujących strategie agresywne, konserwatywne lub umiarkowane). W drugiej części badania, ze względu na silny nurt w literatu- rze przedmiotu, określający płynność finansową jako istotną determinantę ren- towności, podział szpitali został oparty właśnie na kryterium rentowności jako na mierze obrazującej obszar wynikowy szpitala. W badaniu zostały wyodrębnione grupy szpitali najbardziej i najmniej rentownych, co miało na celu identyfikację i wskazanie zarówno pozytywnych, jak negatywnych praktyk stosowanych przez poszczególne grupy w procesie zarządzania finansowego, a w szczególności zarzą- dzania płynnością finansową. Podział ten miał również ułatwić weryfikację części z postawionych w pracy hipotez. W ramach analiz empirycznych wykorzystano szerokie spektrum narzędzi służących do oceny zarządzania płynnością finansową oraz zarządzania finansowego. Wykonana została analiza finansowa obejmująca podstawowe wskaźniki finansowe (rentowności, zadłużenia, płynności finansowej, sprawności działania). Następnie zostały wyznaczone szczegółowe wskaźniki de- dykowane ocenie płynności finansowej, które pozwoliły na określenie stosowanych przez analizowane szpitale wybranych strategii zarządzania płynnością finanso- wą – tj. strategii zarządzania kapitałem obrotowym netto oraz strategii płynności finansowej w ujęciu dochód–ryzyko. Dodatkowo dla potwierdzenia uzyskanych wniosków została wykonana także analiza korelacji liniowej Pearsona, jak również został zbudowany model ekonometryczny. Wykonane analizy i zawarte w pracy rozważania pozwoliły na weryfikację po- stawionych hipotez badawczych oraz teorii stosowanych na gruncie zarządzania finansami przedsiębiorstwa w sektorze szpitali. Określenie strategii płynności finansowej stosowanej przez polskie szpitale oraz określenie zależności pomiędzy płynnością finansową i  rentownością do- prowadziło do uzyskania istotnych wniosków. Pozwalają one na wyznaczenie kie- runków doskonalenia w sferze zarządzania płynnością finansową, który powinny obrać szpitale w Polsce. Wnioski płynące z pracy mogą stanowić istotny czynnik w zakresie udzielenia rekomendacji dla polityki finansowej stosowanej przez pol- skie szpitale. Wstęp Rozdział 1 Funkcjonowanie polskiego systemu ochrony zdrowia (w latach 2005–2014) 1.1. Różne modele finansowania ochrony zdrowia Istnieją różne podziały modeli finansowania systemów ochrony zdrowia na świe- cie. Każdy jednak typ czy rodzaj finansowania systemu zabezpieczenia zdrowot- nego powinien być podporządkowany nadrzędnemu celowi, czyli zaspokojeniu potrzeb zdrowotnych, zarówno całego społeczeństwa, jak i jego poszczególnych jednostek oraz zagwarantowaniu im dobrego stanu zdrowia (Suchecka, 1998: 19). Lameire i in. (1999: 3–9) wskazują na występowanie trzech podstawowych ty- pów modeli finansowania systemów ochrony zdrowia na świecie: • Model Bismarcka  (model ubezpieczeniowy) – opierający się głównie na finansowaniu pochodzącym ze składki ubezpieczeniowej, opłacanej w ra- mach systemu ubezpieczeń społecznych, jak również charakteryzujący się wy- stępowaniem zarówno świadczeniodawców publicznych, jak i prywatnych. • Model Beveridge’a (model zaopatrzeniowy lub narodowej służby zdrowia) – opierający się przede wszystkim na wpływach pochodzących z podatków i charakteryzujący się dużą liczbą publicznych świadczeniodawców. • Model prywatnych ubezpieczeń (model rezydualny) – do niedawna wystę- pujący jedynie w Stanach Zjednoczonych i opierający się w przeważającym stopniu na dobrowolnych ubezpieczeniach prywatnych. Należy tutaj zaznaczyć, iż z historycznego punktu widzenia rozwiązania wpro- wadzane przez model Beveridge’a nie były nazbyt innowacyjne, a inspiracje dla nich stanowiły rozwiązania radzieckie wypadające pozytywnie na tle słabych punktów i ograniczeń występujących w modelu Bismarcka (Jończyk, 2010: 3–17). 14 Rozwiązania radzieckie ujęte były w  tzw. modelu Siemaszki. Nazywany jest on także modelem systemu scentralizowanego albo modelem radzieckim. Czasami w literaturze przedmiotu bywa ujmowany jako czwarty, osobny model finansowa- nia systemu ochrony zdrowia (Paszkowska, 2006: 1–14; Wielicka, 2014: 491–504; Łuniewska, 2014: 67–75). Podstawowe założenia modelu Siamaszki są jednak w znacznej mierze zbieżne z modelem narodowej służby zdrowia i opierają się na odpowiedzialności państwa za zdrowie obywateli. Poniżej zostało przedstawione porównanie omówionych powyżej modeli finan- sowania systemów ochrony zdrowia ze względu na cechy związane z finansowa- niem, dostępem do świadczeń zdrowotnych, udziału w systemie sektora prywat- nego i roli państwa w tabelarycznej formie (tab. 1.1). Tabela 1.1. Porównanie modeli finansowania systemów ochrony zdrowia Cecha Podstawowe źródło finansowania Dostęp do świadczeń Udział sektora prywatnego Rola państwa Model Ubezpieczeniowy Składka obowiązko- wego ubezpieczenia Opłacenie składki ubezpieczeniowej Równowaga pomię- dzy sektorem publicz- nym i prywatnym Tworzenie ram prawnych, kontrola funkcjonowania kas chorych Zaopatrzeniowy Rezydualny Budżet centralny (podatki) Dobrowolne składki ubezpieczeniowe Wolny dostęp dla wszystkich obywateli Niewielki udział sek- tora prywatnego lub brak udziału Organizacja systemu, dostarczanie świad- czeń zdrowotnych, kontrola funkcjono- wania Opłacenie składki ubezpieczeniowej Dominacja sektora prywatnego Działania w zakresie zdrowia publicznego, opieka nad obywate- lami najuboższymi i najstarszymi Źródło: Ucieklak-Jeż, Bem (red.), 2014: 20. Należy tutaj zaznaczyć, iż stosowanie powyżej przytoczonych rodzajów klasy- fikacji systemów ochrony zdrowia pod kątem finansowania staje się coraz trud- niejsze ze względu na fakt, iż coraz trudniej znaleźć model, który funkcjonowałby w czystej formie jednej z powyższych klasyfikacji. Ma to związek z przenikaniem się pewnych aspektów w zakresie finansowania pomiędzy różnymi rodzajami mo- deli i ich postępującą hybrydyzacją. Busoi (2010: 5–7) wskazuje, że obecnie w Unii Europejskiej brak jest modelu, który można by uznać za w pełni upaństwowiony lub też w pełni sprywatyzowany. Modele finansowania ochrony zdrowia cechuje znaczący poziom różnorodności, niemniej jednak inspirację dla wszystkich europejskich modeli stanowiły modele Bimarcka lub Beverdge’a. Schmid i in. (2010: 455–486) w swoim artykule argumentowali, że trudności w jednoznacznej klasyfikacji systemów ochrony zdrowia poszczególnych państw, Funkcjonowanie polskiego systemu ochrony zdrowia… 15 jako jednego określonego modelu, związane są z zacieraniem się granic pomiędzy różnymi rodzajami modeli na skutek wybiórczego przenoszenia rozwiązań stoso- wanych w jednym modelu do drugiego. Znajduje to przełożenia w coraz większej hybrydyzacji funkcjonujących modeli ochrony zdrowia. Mając to na uwadze, w literaturze przedmiotu można zauważyć rozszerzanie tej klasycznej klasyfikacji o inne typy modeli finansowania systemów ochrony zdro- wia na świecie1. Trudno jednak wykazać w jednoznaczny sposób, który z przy- wołanych modeli finansowania ochrony zdrowia daje najlepsze wyniki. Zwykle analizy porównawcze dokonywane są przez pryzmat uzyskiwanych efektów zdro- wotnych i ponoszonych kosztów2. Jednak wnioski z nich nie są jednoznaczne. 1.2. Podstawowe rodzaje świadczeń zdrowotnych i wysokość ich finansowania Dokonując rozważań dotyczących świadczeń zdrowotnych, trzeba podkreślić, że różne rodzaje świadczeń zdrowotnych mogą być finansowane na różne sposoby. Rozważania warto rozpocząć od odpowiedzi na pytanie, czym jest świadczenie zdrowotne. Zarówno ustawa o  działalności leczniczej (Ustawa z  dnia 15 kwietnia 2011 r. …, art. 2, ust. 1, pkt. 10), jak i ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. …, art. 5, ust. 40) definiuje świadczenia zdrowotne jako działania służące zachowaniu, rato- waniu, przywracaniu lub poprawie zdrowia oraz inne działania medyczne wyni- kające z procesu leczenia lub przepisów odrębnych regulujących zasady ich wy- konywania. Ponadto druga ze wspomnianych ustaw akcentuje jeszcze fakt, iż do świadczeń zdrowotnych zaliczane są działania służące profilaktyce zdrowotnej. Wszelkie działania służące zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu lub poprawie zdrowia (czyli świadczenia zdrowotne) opierają się na procedurach medycznych. Te z kolei definiowane są jako „postępowanie diagnostyczne, lecznicze, pielęgna- cyjne, profilaktyczne, rehabilitacyjne lub orzecznicze przy uwzględnieniu wska- zań do jego przeprowadzenia, realizowane w warunkach określonej infrastruktury zdrowotnej przy zastosowaniu produktów leczniczych i  wyrobów medycznych” 1 2 Przykłady innych klasyfikacji modeli finansowania ochrony zdrowia można odnaleźć w pra- cach: Böhm i in., 2013: 258–269; Rice, Smith, 2001: 81–113; Freeman, Frisna, 2010: 163–178; Janik, Paździor, 2017: 137–147; Suchecka, 1998: 16–17 czy Busoi, 2010: 5–7. Por. Van der Zee, Kroneman, 2007: 94; Tenbensel i in., 2012: 29–36. Podstawowe rodzaje świadczeń zdrowotnych… 16 (Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. …, art. 5, ust. 42). Uproszczony schemat doty- czący umiejscowienia świadczeń zdrowotnych w polskim systemie ochrony zdro- wia został zaprezentowany na rysunku 1.1. Rysunek 1.1. Schemat świadczeń opieki zdrowotnej w polskim systemie Źródło: opracowanie własne na podstawie: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. … Świadczenia zdrowotne mogą być udzielane przez różne grupy świadczenio- dawców, pośród których umiejscowione są również szpitale, stanowiące szczegól- ny przedmiot zainteresowania niniejszej pracy. Szpitale mogą mieć charakter zarówno jednostek publicznych, jak i niepublicz- nych, co jest jeszcze szerzej opisane w  dalszej części pracy. Co więcej, szpitale, obok świadczeń o charakterze stacjonarnym, mogą być również odpowiedzialne za część świadczeń realizowanych w ramach ambulatoryjnej opieki specjalistycz- nej udzielanych w przychodniach przyszpitalnych. Poniżej zaprezentowana zostanie charakterystyka podstawowych rodzajów świadczeń zdrowotnych dostępnych dla pacjentów w polskim systemie ochrony zdrowia, finansowanych ze środków publicznych. W tabelach 1.2 i 1.3 przedsta- wiono szczegółowe rozkłady liczby i wartości umów dedykowanych poszczegól- nym rodzajom świadczeń zdrowotnych w Polsce zawartych z Narodowym Fun- duszem Zdrowia. Ze względu na temat niniejszej pracy szczególnie warto zwrócić uwagę na dane dotyczące lecznictwa szpitalnego. Funkcjonowanie polskiego systemu ochrony zdrowia… 17 . 5 1 0 2 – 5 0 0 2 a t a l a z Z F N l i c ś o n a ł a i z d z a n a d z o w a r p S i : i e w a t s d o p a n e n s a ł w e n a w o c a r p o i : ł o d ó r Ź 8 0 0 2 – 5 0 0 2 e i s e r k o w – ą n j y c i p s o h i ą n w y t a i l i a p ą k e p o z z a r w ) a ( 8 0 0 2 – 5 0 0 2 e i s e r k o w – m y n r a t i n a s m e t r o p s n a r t i ą n ź a r o d ą c o m o p z z a r w ) b ( 4 1 0 2 – 5 0 0 2 h c a t a l i w h c y n t o w o r d z ń e z c d a w ś e j a z d o r e n ó g e z c z s o p a n ) . t z s w l ( Z F N z e z r p h c y t r a w a z w ó m u a b z c i L . . 2 1 a l e b a T Podstawowe rodzaje świadczeń zdrowotnych… 18 W powyższym zestawieniu widać, iż w badanym okresie nastąpił wzrost ogól- nej liczby umów o  udzielanie świadczeń zdrowotnych ze środków publicznych z poziomu ok. 37,5 tys. w roku 2005 do przeszło 48,6 tys. zawartych umów w roku 2014. Oznacza to ogólny przyrost liczby świadczeniodawców, którzy mają pod- pisane umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia o udzielenie świadczeń zdro- wotnych finansowanych ze świadczeń publicznych. Niemniej jednak widoczna jest fluktuacja liczby wartości umów, co może wskazywać na to, iż polityka NFZ opie- ra się na elastycznym dostosowywaniu liczby świadczeniodawców do bieżących potrzeb i co z tym jest związane na brak zapewnienia długoletniej stałości finan- sowania świadczeniodawcy – przynajmniej w przypadku pewnej liczby świadcze- niodawców, co jest zresztą zgodne z ideą wspomnianego wcześniej konkursu ofert. Liczba umów NFZ z podmiotami z zakresu lecznictwa szpitalnego, stanowią- cego szczególny przedmiot zainteresowania w  niniejszej monografii, wzrastała sukcesywnie w latach 2005–2008. Natomiast, począwszy od 2009 r. wzrost zawie- ranej liczby umów wyhamował i osiągał poziom ok. 2 tys. umów rocznie. Pewien wyjątek stanowił tu rok 2012, kiedy to liczba zawartych umów w zakresie lecz- nictwa szpitalnego sięgnęła 2800 umów, będąc jednocześnie najwyższą wartością w całym analizowanym okresie 2005–2014. Wyhamowanie i ustabilizowanie się liczby umów w zakresie lecznictwa szpitalnego należy oceniać pozytywnie. Może to oznaczać, że płatnik zbudował pewną stałą bazę sprawdzonych świadczenio- dawców, którym powierza udzielanie świadczeń szpitalnych. Omawiane zmiany i trendy w zakresie liczby umów zawieranych ze świadcze- niodawcami nie muszą jednoznacznie świadczyć o zwiększającym lub zmniejsza- jącym się zapotrzebowaniu na określone świadczenia zdrowotne, lecz o pewnym dynamicznym dostosowywaniu się przez NFZ do bieżącej sytuacji i próbie wyło- nienia w ramach organizowanych konkursów ofert i rokowań najlepszych świad- czeniodawców. Nieco lepszy obraz w zakresie sytuacji finansowej polskiego syste- mu ochrony zdrowia mogą przedstawiać wartości zawieranych przez Narodowy Fundusz Zdrowia umów w  zakresie poszczególnych świadczeń zdrowotnych. Wartość umów zawartych przez NFZ w analizowanym okresie ze świadczenio- dawcami o  udzielanie świadczeń zdrowotnych ze środków publicznych została przedstawiona w tabeli 1.3. Dokonując analizy przedstawionych danych, widać wyraźnie, iż w ujęciu glo- balnym następował stopniowy wzrost wydatków na ochronę zdrowia w każdym roku w całym analizowanym okresie, tj. w latach 2005–2014. W przypadku każ- dego z przedstawionych rodzajów świadczeń zdrowotnych w okresie 2005–2014 zauważalny jest wzrost wydatków. W przypadku wielu rodzajów świadczeń zaob- serwować można było niemalże ciągły wzrost wydatkowania – podobnie jak miało to miejsce w ujęciu globalnym, a w przypadku niektórych świadczeń występowały pewne fluktuacje w tym zakresie. Funkcjonowanie polskiego systemu ochrony zdrowia… 8 0 0 2 – 5 0 0 2 e i s e r k o w – ą n j y c i p s o h i ą n w y t a i l i a p ą k e p o z z a r w ) a ( 8 0 0 2 – 5 0 0 2 e i s e r k o w – m y n r a t i n a s m e t r o p s n a r t i ą n ź a r o d ą c o m o p z z a r w ) b ( 19 . 5 1 0 2 – 5 0 0 2 a t a l a z Z F N l i c ś o n a ł a i z d z a n a d z o w a r p S i : i e w a t s d o p a n e n s a ł w e n a w o c a r p o i : ł o d ó r Ź ) ł z . s y t w ( 4 1 0 2 – 5 0 0 2 h c a t a l i l w h c y n t o w o r d z ń e z c d a w ś e j a z d o r e n ó g e z c z s o p a n Z F N z e z r p h c y t r a w a z w ó m u ć ś o t r a W . . 3 1 a l e b a T Podstawowe rodzaje świadczeń zdrowotnych… 20 Lecznictwo szpitalne stanowiące główny przedmiot zainteresowania pracy – pomimo tego, iż nie stanowi najliczniejszej grupy w  ramach zakontraktowa- nych świadczeń zdrowotnych (zob. tab. 1.2) – w każdym roku badanego okresu absorbowało największą część środków publicznych przeznaczanych przez NFZ na finansowanie polskiego systemu ochrony zdrowia (zob. tab. 1.3). W  latach 2005–2014 wydatki NFZ na sektor szpitalny wyniosły przeszło 241,5 mld złotych, podczas gdy na finansowanie wszystkich typów świadczeń zdrowotnych przezna- czono nieco ponad 439,2 mld zł. Na kolejnych miejscach, jeśli chodzi o wysokość wydatkowanych środków przez NFZ na świadczenia zdrowotne, znajdowały się natomiast świadczenia z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej i ambulatoryjnej opieki specjalistycznej. Sytuacja ta pokazuje, jak ważnym obszarem jest sektor szpitalny w przypadku analiz dokonywanych w ramach finansowania systemu ochrony zdrowia. Należy tu jeszcze dodać, iż analizowanie sytuacji szpitali jedynie przez pryzmat świad- czeń szpitalnych może stanowić pewne niedoszacowanie, a  środki przeznacza- ne dla szpitali są prawdopodobnie jeszcze większe. Jak zostało to już wcześniej wspomniane, szpitale mogą być odpowiedzialne również za część świadczeń udzielanych w  ramach ambulatoryjnej opieki specjalistycznej – realizowanych w  przychodniach przyszpitalnych czy też realizację pewnej części profilaktycz- nych programów zdrowotnych. Dodatkowo część szpitali może posiłkować się również środkami pochodzącymi ze świadczeń udzielanych na zasadach komer- cyjnych. W wartościach bezwzględnych w przypadku lecznictwa szpitalnego, w niemal- że całym analizowanym okresie następował stopniowy wzrost wydatków na świad- czenia zdrowotne (wyjątek stanowił tu jedynie rok 2009). Warto również przyjrzeć się, jaki procent stanowiły te kwoty w globalnych wydatkach publicznych dystry- buowanych przez NFZ na finansowanie świadczeń zdrowotnych. Sytuacja w tym zakresie została przedstawiona w poniższym zestawieniu (zob. wykres 1.1). Na wykresie 1.1 widać, jak znaczący jest udział finansowania sektora szpitalne- go w całym polskim systemie zabezpieczenia zdrowotnego. Lecznictwo szpital- ne stanowi ponad połowę ogólnych wydatków dokonywanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia na wszystkie rodzaje świadczeń zdrowotnych. Bardzo wysoki udział lecznictwa szpitalnego – stanowiący w  całym badanym okresie przeszło 50 – w globalnych wydatkach przeznaczanych na finansowanie świadczeń zdro- wotnych wskazuje, jak ważną funkcję pełnią szpitale w polskim systemie ochrony zdrowia. Istotne wydaje się tu również, jak kształtuje się sytuacja finansowa jedno- stek szpitalnych. Na wykresie 1.2 zostały przedstawione przychody i koszty szpitali funkcjonu- jących jako samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej w wybranych latach analizowanego okresu. Funkcjonowanie polskiego systemu ochrony zdrowia…
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Finanse szpitali w Polsce. Strategie płynności
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: