Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00258 004838 14986478 na godz. na dobę w sumie
Prawo Finansowe. Tom II - ebook/pdf
Prawo Finansowe. Tom II - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron: 286
Wydawca: Wiedza i Praktyka Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-269-1315-0 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> finansowe
Porównaj ceny (książka, ebook (-8%), audiobook).

Czytelnicy znajdą w niniejszej publikacji tematy: ordynacja podatkowa, PIT, CIT, VAT, MK OECD, podatek akcyzowy, zarys prawa celnego. Książka przeznaczona jest dla studentów wydziałów prawa, administracji, zarządzania, ekonomii, podyplomowych studiów samorządowych, podatkowych, jak równiez dla pracowników naczelnych i centralnych organów administracji publicznej oraz organów jednostek samorządu terytorialnego.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

PRAWO FINANSOWE Prawo podatkowe Tom II pod redakcją Hanny Litwińczuk Niniejsza publikacja jest kontynuacją dobrze znanej już pozycji „Prawo finanso- we”. Jest to IV wydanie książki, uzupełnione, poprawione i odnowione. Nowym rozwiązaniem jest podział książki na dwa odrębne tomy, co ułatwia poruszanie się po tematyce finansów publicznych oraz prawa podatkowego. W tomie I omówione zostały podstawy krajowego i unijnego systemu finansów publicznych: zagadnienia związane z budżetem państwa i budżetami samorządo- wymi – procedurą ich uchwalania, możliwościami zmiany i przesunięć pomię- dzy poszczególnymi pozycjami w tych budżetach, jak również kwestie związane z formami budżetowania brutto i netto oraz dyscypliną i odpowiedzialnością bu- dżetową. Poruszono w nim także tematykę związaną z funduszami unijnymi, m.in. dotyczącą rozwoju regionalnego, sposobów i procedur jego finansowania, poli- tyki spójności oraz zasad jej realizowania. Szczegółowo przedstawiono fundusze strukturalne i Fundusz Spójności, jak również politykę rozwoju. Zagadnieniem, któremu poświęcono dużo uwagi, jest publiczne prawo bankowe. Pozycja ta za- wiera wiele praktycznych przykładów, tabel i schematów, odsyła też do krajo- wych i unijnych dokumentów programowych. W tomie II natomiast w obszerny sposób przedstawione zostały zagadnienia kra- jowego i międzynarodowego prawa podatkowego. Książka ta przeznaczona jest dla studentów wydziałów prawa, administracji, za- rządzania, ekonomii, podyplomowych studiów samorządowych, podatkowych, jak również dla pracowników naczelnych i  centralnych organów administracji publicznej oraz organów jednostek samorządu terytorialnego. Wszystkie osoby zainteresowane problematyką finansów publicznych w  ujęciu prawnym znajdą w niej coś dla siebie. Autorzy publikacji są pracownikami naukowymi w Katedrze Prawa Finansowego Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. „Oficyna Prawa Polskiego” Wydawnictwo WiP ul. Łotewska 9a Warszawa 03-918 www.oficynaprawapolskiego.pl cena 57 zł ISBN 978-83-269-1315-0 9 788326 913150 6 2 G O U P R A W O F I N A N S O W E T o m I I P r a w o p o d a t k o w e PRAWO FINANSOWE Tom II Prawo podatkowe pod redakcją Hanny Litwińczuk 2 Redakcja naukowa: Prof. dr hab. Hanna Litwińczuk Poszczególne rozdziały opracowali: Prof. dr hab. Hanna Litwińczuk - IV, V Prof. dr hab. Witold Modzelewski - I pkt 4 i 5; IX (współaut.) Doc. dr Witold Konieczny - I pkt 1-3 Doc. dr Maciej Ślifirczyk - II Doc. dr Marek Waluga - III pkt 1, 4; VIII Dr Piotr Karwat - VI pkt 1, 2, 4.1-4.5, 4.7, 5, 6, 9 Mgr Robert Krasnodębski - III pkt 2, 3 Mgr Wojciech Pietrasiewicz - VII Mgr Jacek Pyssa - IX (współaut.) Mgr Karolina Tetłak - VI pkt 3, 4.6, 4.8, 7, 8 Redaktor Naczelny Wydawnictw Książkowych i Czasopism: Beata Chanowska-Dymlang Redaktor prowadzący: Agnieszka Gryczka Korekta: Zespół Skład, łamanie, projekt okładki: Ireneusz Gawliński Koordynator produkcji: Mariusz Jezierski Copyright by Wydawnictwo Wiedza i Praktyka Sp. z o.o. Warszawa 2012 Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie, przedrukowywanie i rozpowszechnianie całości lub frag- mentów niniejszej pracy bez zgody wydawcy zabronione. ISBN 978-83-269-1315-0 Wydawca: Sylwia Krawczyk „Oficyna Prawa Polskiego” Wydawnictwo Wiedza i Praktyka Sp. z o.o. Ul. Łotewska 9a, 03-918 Warszawa Dystrybucja: Tel. (22) 518 29 29 Faks.: (22) 617 60 10 e-mail: cok@wip.pl Finanse Publiczne. Prawo Finansowe 3 SPIS TREŚCI Wykaz skrótów......................................................................................................................................... 10 Rozdział I ZAGADNIENIA OGÓLNE PODATKÓW I PRAWA PODATKOWEGO Witold Konieczny, Witold Modzelewski .................................................................................................. Pojęcie podatku......................................................................................................................................... 2. Elementy konstrukcji podatku ......................................................................................................... 3. Prawo podatkowe i jego ewolucja .................................................................................................... 4. System podatkowy ............................................................................................................................. 5. Zasady podatkowe ............................................................................................................................. Literatura ................................................................................................................................................... Rozdział II ORDYNACJA PODATKOWA Maciej Ślifirczyk ........................................................................................................................................ 1. Geneza i zakres zastosowania ordynacji podatkowej .................................................................... 2. Podstawowe podmioty stosunków prawnopodatkowych i ich odpowiedzialność podatkowa ...... 2.1. Wierzyciel podatkowy i organy podatkowe ........................................................................... 2.2. Dłużnicy podatkowi .................................................................................................................. 3. Stosunek prawny zobowiązania podatkowego ............................................................................... 3.1. Konstrukcja prawna stosunku prawnego zobowiązania podatkowego ............................. 3.2. Obowiązek podatkowy a zobowiązanie podatkowe ............................................................. 3.3. Powstanie zobowiązania podatkowego .................................................................................. 3.4. Zabezpieczanie zobowiązań podatkowych ............................................................................ 3.5. Termin płatności, zaległość podatkowa i odsetki za zwłokę ............................................... 3.6. Wygasanie zobowiązań podatkowych .................................................................................... 3.6.1. Efektywne sposoby wygasania zobowiązań podatkowych ........................................ 3.6.2. Nieefektywne sposoby wygasania zobowiązań podatkowych .................................. 4. Nadpłata i zobowiązanie z tytułu nadpłaty podatku. Zwrot podatku ......................................... 4.1. Nadpłata podatku ...................................................................................................................... 4.2. Zobowiązanie z tytułu nadpłaty podatku .............................................................................. 4.3. Zwrot podatku ........................................................................................................................... 5. Sukcesja prawnopodatkowa .............................................................................................................. 6. Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich ................................................................................. 7. Urzędowe interpretacje prawa podatkowego oraz porozumienia w sprawach ustalenia cen transakcyjnych ............................................................................................................................. 11 11 13 21 21 26 32 33 33 34 34 36 37 37 40 41 43 46 49 49 53 58 58 60 62 63 66 71 Podstawy systemu finansów publicznych 4 7.1. Urzędowe interpretacje prawa podatkowego ........................................................................ 7.2. Porozumienia w sprawach ustalenia cen transakcyjnych .................................................... Literatura ................................................................................................................................................... Spis treści Rozdział III PODATEK DOCHODOWY OD OSÓB FIZYCZNYCH Robert Krasnodębski, Marek Waluga ...................................................................................................... 1. Ogólna charakterystyka..................................................................................................................... 1.1. Geneza i podstawowe zasady .................................................................................................... 1.2. Problem harmonizacji podatku dochodowego od osób fizycznych .................................... 2. Zakres podmiotowy i przedmiotowy podatku ............................................................................... 3. Zasady ustalania wysokości i zapłaty podatku ............................................................................... 3.1. Dochód podatkowy ................................................................................................................... 3.2. Zwolnienia podatkowe ............................................................................................................. 3.3. Podstawa obliczenia i wysokość podatku .............................................................................. 3.4. Wpływ sytuacji rodzinnej podatnika na zasady opodatkowania ........................................ 3.5. Zapłata zaliczek i podatku w trakcie roku podatkowego ..................................................... 3.6. Złożenie zeznania i zapłata podatku ....................................................................................... 4. Uproszczone formy opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych................. Literatura .............................................................................................................................................. dochodowego od osób fizycznych........................................................................................... 1.1. Różnice pomiędzy konstrukcją podatku dochodowego od osób prawnych i podatku 1.2. Harmonizacja podatku dochodowego od osób prawnych w ramach prawa Rozdział IV PODATEK DOCHODOWY OD OSÓB PRAWNYCH Hanna Litwińczuk ..................................................................................................................................... 1. Ogólna charakterystyka podatku dochodowego od osób prawnych .......................................... wspólnotowego .......................................................................................................................... 1.2.1. Dyrektywy ........................................................................................................................ 1.2.2. Orzecznictwo TSUE w zakresie opodatkowania niezharmonizowanego ............... 2. Podstawowe elementy konstrukcji podatku dochodowego od osób prawnych ........................ 2.1. Podmiot opodatkowania .......................................................................................................... 2.2. Przedmiot opodatkowania ....................................................................................................... 2.2.1. Pojęcie dochodu (straty) ................................................................................................ 2.2.2. Rok podatkowy osoby prawnej ..................................................................................... 2.2.3. Zwolnienia przedmiotowe ............................................................................................. 2.2.4. Szczególne zasady ustalania dochodu .......................................................................... 2.3. Podstawa opodatkowania, stawki, pobór podatku ............................................................... 3. Ogólne zasady ustalania dochodu osób prawnych ........................................................................ 3.1. Przychody ................................................................................................................................... 3.1.1. Ogólna definicja przychodów ....................................................................................... 3.1.2. Przychody nieuwzględniane przy ustalaniu dochodu ............................................... 3.1.3. Odrębne definicje przychodów ..................................................................................... 71 73 75 77 77 77 80 81 84 84 89 92 95 97 99 101 103 105 105 105 108 108 109 110 110 112 112 114 116 116 118 119 119 119 123 124 Spis treści 3.2. Koszty uzyskania przychodu ................................................................................................... 3.2.1. Pojęcie kosztów uzyskania przychodów ...................................................................... 3.2.2. Udokumentowanie poniesienia kosztu ........................................................................ 3.2.3. Przypisanie kosztów do okresu podatkowego ............................................................. 3.2.4. Koszty w walutach obcych ............................................................................................. 3.2.5. Koszty niestanowiące kosztów uzyskania przychodów ............................................. 4. Pojęcie i opodatkowanie dochodu (przychodu) z udziału w zyskach osób prawnych ............. 4.1. Pojęcie dochodu (przychodu) z udziału w zyskach osób prawnych .................................. 4.2. Opodatkowanie dochodu z udziału w zyskach osób prawnych ......................................... Literatura ................................................................................................................................................... Rozdział V UMOWY O UNIKANIU PODWÓJNEGO OPODATKOWANIA Hanna Litwińczuk ..................................................................................................................................... 1. Pojęcie międzynarodowego podwójnego opodatkowania i sposoby jego unikania ................. 2. Charakter prawny umów o unikaniu podwójnego opodatkowania oraz znaczenie MK OECD i Komentarza do MK OECD w procesie ich stosowania ......................................... 3. Struktura MK OECD ......................................................................................................................... 4. Normy rozdzielające dotyczące poszczególnych rodzajów dochodów ....................................... 5. Metody unikania podwójnego opodatkowania ............................................................................. Literatura ................................................................................................................................................... Rozdział VI PODATEK OD TOWARÓW I USŁUG (VAT) Piotr Karwat, Karolina Tetłak.................................................................................................................. 1. Podstawowe zasady opodatkowania ................................................................................................ 2. Harmonizacja podatku od wartości dodanej ................................................................................. 3. Podatnik .............................................................................................................................................. 3.1. Pojęcie podatnika ...................................................................................................................... 3.2. Podatnik grupowy ..................................................................................................................... 3.3. Organy władzy publicznej ........................................................................................................ 3.4. Podmioty zagraniczne .............................................................................................................. 3.5. Zwolnienia podmiotowe .......................................................................................................... 4. Przedmiot opodatkowania ................................................................................................................ 4.1. Pojęcie przedmiotu opodatkowania ....................................................................................... 4.2. Dostawa towarów ...................................................................................................................... 4.2.1. Definicja towaru i dostawy towarów ............................................................................ 4.2.2. Szczególne (wybrane) przypadki dostawy towarów ................................................... 4.2.3. Nieodpłatne przekazanie towarów ............................................................................... 4.2.4. Nabycie towarów od podmiotu zagranicznego ........................................................... 4.2.5. Towary pozostałe po zakończeniu działalności .......................................................... 4.3. Miejsce dostawy towarów ........................................................................................................ 4.4. Świadczenie usług ..................................................................................................................... 4.4.1. Pojęcie świadczenia usług .............................................................................................. 5 126 126 128 129 130 131 134 134 136 138 139 139 141 143 148 150 152 153 153 156 157 157 160 160 161 162 162 162 164 164 166 167 168 168 169 171 171 Spis treści 6 4.4.2. Nieodpłatne świadczenie usług ..................................................................................... 4.4.3. Import usług .................................................................................................................... 4.5. Miejsce świadczenia usług ....................................................................................................... 4.5.1. Zasada ogólna .................................................................................................................. 4.5.2. Usługi wykonane w miejscu ich faktycznego świadczenia ........................................ 4.5.3. Usługi związane z nieruchomościami .......................................................................... 4.5.4. Usługi niematerialne ...................................................................................................... 4.6. Eksport i import towarów ........................................................................................................ 4.7. Transakcje wewnątrzwspólnotowe ......................................................................................... 4.7.1. Uwagi ogólne ................................................................................................................... 4.7.2. Wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów .................................................................... 4.7.3. Wewnątrzwspólnotowa dostawa towarów ................................................................... 4.8. Wyłączenia i zwolnienia przedmiotowe ................................................................................. 5. Obowiązek podatkowy ...................................................................................................................... 6. Podstawa opodatkowania.................................................................................................................. 6.1. Uwagi ogólne ............................................................................................................................. 6.2. Dotacje ........................................................................................................................................ 6.3. Zaliczki ....................................................................................................................................... 6.4. Rabaty, zwroty zapłaty i towarów ........................................................................................... 6.5. Dostawa budynków lub budowli trwale związanych z gruntem......................................... 6.6. Czynności bez określenia ceny, z ceną określoną w naturze oraz czynności nieodpłatne ...... 6.7. Import towarów ......................................................................................................................... 7. Stawki ................................................................................................................................................... 8. Odliczenie i zwrot podatku naliczonego ......................................................................................... 8.1. Zasady ogólne ............................................................................................................................ 8.2. Moment nabycia prawa do odliczenia .................................................................................... 8.3. Zwrot podatku ........................................................................................................................... 8.4. Częściowe odliczenie i korekta podatku naliczonego .......................................................... 8.5. Ograniczenia w odliczaniu podatku naliczonego ................................................................. 9. VAT a inne podatki obrotowe........................................................................................................... Literatura ................................................................................................................................................... Rozdział VII PODATEK AKCYZOWY Wojciech Pietrasiewicz .............................................................................................................................. 1. Istota i cechy podatku akcyzowego .................................................................................................. 2. Harmonizacja podatku akcyzowego ................................................................................................ 3. Wyroby akcyzowe .............................................................................................................................. 4. Zakres czynności opodatkowanych akcyzą .................................................................................... 4.1 czynności wyłączone od opodatkowania .................................................................................. 5. Podatnicy ............................................................................................................................................. 6. Podstawa opodatkowania. Stawki .................................................................................................... 7. Obowiązek podatkowy ...................................................................................................................... 8. Procedura zawieszenia akcyzy .......................................................................................................... 172 174 174 174 175 175 175 176 178 178 178 180 182 185 186 186 187 188 188 189 189 190 191 192 192 193 194 195 198 198 200 201 201 202 203 205 205 210 211 213 215 Spis treści 9. Skład podatkowy ................................................................................................................................ 10. Zarejestrowany odbiorca. Zarejestrowany wysyłający .................................................................. Literatura ................................................................................................................................................... Rozdział VIII INNE PODATKI Marek Waluga ........................................................................................................................................... 1. Podatek rolny ...................................................................................................................................... 1.1. Ogólna charakterystyka ............................................................................................................ 1.2. Podmiot i przedmiot podatku ................................................................................................. 1.3. Zasady ustalania podatku......................................................................................................... 1.4. Zwolnienia i ulgi podatkowe ................................................................................................... 1.5. Warunki płatności ..................................................................................................................... 2. Podatek leśny ...................................................................................................................................... 3. Podatek od nieruchomości ............................................................................................................... 3.1. Ogólna charakterystyka ............................................................................................................ 3.2. Zakres przedmiotowy i podmiotowy podatku ...................................................................... 3.3. Podstawa opodatkowania i stawki podatkowe ...................................................................... 3.4. Powstanie i wygaśnięcie obowiązku podatkowego ............................................................... 3.5. Zwolnienia przedmiotowe i podmiotowe .............................................................................. 3.6. Warunki płatności podatku ..................................................................................................... 4. Podatek od środków transportowych .............................................................................................. 5. Podatek od spadków i darowizn ...................................................................................................... 5.1. Ogólna charakterystyka ............................................................................................................ 5.2. Zakres podmiotowy i przedmiotowy podatku ...................................................................... 5.3. Obowiązek podatkowy i podstawa opodatkowania ............................................................. 5.4. Stawki podatkowe ..................................................................................................................... 5.5. Zwolnienia i ulgi podatkowe ................................................................................................... 5.6. Warunki płatności podatku ..................................................................................................... 6. Podatek od czynności cywilnoprawnych ........................................................................................ 6.1. Ogólna charakterystyka i podstawa prawna .......................................................................... 6.2. Zakres podmiotowy i przedmiotowy podatku ...................................................................... 6.3. Obowiązek podatkowy i podstawa opodatkowania ............................................................. 6.4. Wysokość podatku i zwolnienia .............................................................................................. 6.5. Warunki płatności ..................................................................................................................... 7. Opłata skarbowa i pozostałe daniny lokalne .................................................................................. Literatura ................................................................................................................................................... Rozdział IX ZARYS PRAWA CELNEGO Witold Modzelewski, Jacek Pyssa ........................................................................................................... 1. Prawo podatkowe a prawo celne ...................................................................................................... 2. Pojęcie prawa celnego ........................................................................................................................ 3. Źródła prawa celnego – polskie prawo celne a prawo celne unii europejskiej .......................... 7 217 220 222 225 225 225 226 227 230 231 232 234 234 235 237 239 240 241 241 244 244 245 247 249 250 252 252 252 253 255 257 259 259 261 263 263 264 266 8 Spis treści 4. Unia celna a współczesne prawo celne w polsce ............................................................................ 5. Dług celny, należności celne oraz dłużnik celny ............................................................................ 6. Taryfa celna ......................................................................................................................................... 7. Pochodzenie towarów ........................................................................................................................ 8. Wartość celna ...................................................................................................................................... 9. Przeznaczenie celne oraz procedury celne ..................................................................................... 10. Jedna platforma stosowania przepisów prawa celnego ................................................................. 11. Służba celna w Polsce ........................................................................................................................ Literatura ................................................................................................................................................... 269 270 273 274 275 275 277 277 278 Bibliografia ............................................................................................................................................... 279 9 Wykaz skrótów: dyrektywa 2008/118/WE − Dyrektywa Rady 2008/118/WE z 16 grudnia 2008 r. w sprawie ogólnych zasad dotyczących podatku akcyzowego, uchylająca dyrektywę 92/12/ EWG (Dz.Urz.UE.L 2009 nr 9, str. 12) dyrektywa 92/12/EWG horyzontalna ETS k.c. k.s.h. − Dyrektywa Rady 92/12/EWG z 25 lutego 1992 r. w sprawie ogólnych warunków dotyczących wyrobów będących przedmiotem akcyzy oraz przechowywania, przemieszczania i kontroli obrotu tymi wyrobami (Dz. Urz.UE.L 1992 nr 76, str. 1) − Europejski Trybunał Sprawiedliwości − Ustawa z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. nr 16, poz. 93 ze zm.) − Ustawa z 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz.U. nr 94, poz. 1037 ze zm.) Konstytucja RP − Ustawa z 2 kwietnia 1997 r. − Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. nr 78, poz. 483) MK OECD o.p. − Model Konwencji OECD − Ustawa z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005 r. nr 8, pcc TSUE u.p.a. u.p.c. u.p.c.c. u.p.d.o.f. u.p.d.o.p. u.p.l. u.p.o.l. u.p.r. u.p.s.d. poz. 60 ze zm.) − podatek od czynności cywilnoprawnych − Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej − Ustawa z 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym (Dz.U. z 2011 nr 108, poz. 626 ze zm.) − Ustawa z 19 marca 2004 r. – Prawo celne (Dz.U. nr 68, poz. 622 ze zm.) − Ustawa z 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz.U. z 2010 r. nr. 101, poz. 649 ze zm.) − Ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 ze zm.) − Ustawa z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz.U. z 2011 r. nr 74, poz. 397 ze zm.) − Ustawa z 30 października 2002 r. o podatku leśnym (Dz.U. nr 200, poz. 1682 ze zm.) − Ustawa z 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz.U. z 2010 r nr 95, poz. 613 ze zm.) − Ustawa z 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz.U. z 2006 r. nr 136, poz. 969 ze zm.) − Ustawa z 23 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (Dz.U. z 2009 r. nr 93, poz. 768 ze zm.) ustawa o Służbie Celnej − Ustawa z 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz.U. z 2004 r. nr 156, poz. 1641 ze zm.) Podstawy systemu finansów publicznych Wykaz skrótów 10 ustawa z 27 czerwca 2003 r. − Ustawa z 27 czerwca 2003 r. o utworzeniu Wojewódzkich Kolegiów Skar- bowych oraz o zmianie niektórych ustaw regulujących zadania i kompe- tencje organów oraz organizację jednostek organizacyjnych podległych ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych (Dz.U. z 2003 r. nr 137, poz. 1302 ze zm.) WDT WNT − Wewnątrzwspólnotowa Dostawa Towarów − Wewnątrzwspólnotowe Nabycie Towarów 11 Rozdział I ZAGADNIENIA OGÓLNE PODATKÓW I PRAWA PODATKOWEGO Witold Konieczny, Witold Modzelewski 1. POJĘCIE PODATKU Podatki są  zjawiskiem niezwykle skomplikowanym, wielopłaszczyznowym, interesującym, w związku z tym, wiele nauk, np. historię, ekonomię, finanse, pra- wo, antropologię czy też socjologię. Geneza podatków sięga okresu kształtowania się struktur państwowych, kiedy to powstała konieczność scentralizowanej re- dystrybucji środków. Niekiedy początki podatków są także wiązane z przekształ- caniem się dobrowolnych świadczeń ludności o  charakterze danin religijnych w  świadczenia przymusowe o  charakterze państwowym1). Z  ekonomicznego punktu widzenia najistotniejszą cechą podatku jest to, że powoduje on legalne przesunięcie własności pomiędzy podatnikami a państwem. Fakt naruszenia tak fundamentalnego prawa jak prawo własności jest przyczyną obudowania tego zdarzenia licznymi normami formalno- i  materialno-prawnymi, które mają − z  jednej strony − ograniczać przypadki przewłaszczenia do  zdarzeń wyraźnie wymienionych w ustawach, z drugiej zaś − zapewnić podatnikom i państwu bez- pieczeństwo prawne oraz realizację podstawowych interesów. ! Podatkiem jest takie świadczenie pieniężne na rzecz państwa lub in- nego związku publicznoprawnego, które ma charakter jednostronny, ogólny, przymusowy, nieodpłatny i bezzwrotny. Proponowany wyżej zestaw cech prawnych podatku nie jest jedyny i bezdy- skusyjny − w literaturze toczą się spory np. na temat przymusowości jako cechy 1) M. Bouvier, Wprowadzenie do prawa podatkowego i teorii podatku, Warszawa 2000, s. 148 i n. Zagadnienia ogólne podatków i prawa podatkowego 12 konstytutywnej podatku, wymienia się też np. niezawinienie jako jedyną cechę odróżniającą podatek od grzywny2). Wskazane cechy należą do najczęściej wy- mienianych i na ogół nie budzą większych wątpliwości.  Jednostronność podatku oznacza, że  jest on  określany wyłącznie przez państwo lub inny uprawniony podmiot publicznoprawny. Podmioty podatkowe nie mają wpływu ani na określenie zdarzeń, z którymi wiąże się obowiązek za- płacenia podatku, ani na wysokość podatku. Nie jest dopuszczalna np. negocja- cja wysokości czy warunków zapłaty podatku, są one bowiem określone w obo- wiązujących ustawach. Jednostronność podatku wynika z najgłębszego atrybutu władzy państwowej, jakim jest suwerenność, i związanego z nim tzw. władztwa podatkowego, obowiązującego na danym terenie. Jednostronność podatku jest obecnie jedną z najsilniej akcentowanych w literaturze cech prawnych podatku.  Ogólność (inaczej: abstrakcyjność) podatku jest kolejną cechą związaną z suwerennością i władztwem podatkowym państwa. Podatki wynikają z ustaw, te zaś w sposób ogólny opisują zdarzenia i sytuacje, z którymi wiąże się koniecz- ność zapłacenia podatku. Wyznaczają one zarazem grupy podmiotów, które przez fakt znalezienia się w określonej sytuacji stają się potencjalnymi podatnikami. Ka- tegorie zdarzeń i podatników są określone w ustawie w sposób abstrakcyjny, ogól- ny, a indywidualizacja obowiązku podatkowego wymaga precyzyjnej subsumcji.  Przymusowość podatku jest konsekwencją pozycji suwerena korzystają- cego ze swego władztwa podatkowego, który nie może dopuścić do zachwiania własnego autorytetu, lecz zarazem ma prawny obowiązek zgromadzenia odpo- wiednich środków wynikających z budżetu w celu dokonania odpowiednich wy- datków. W przytłaczającej większości przypadków podatki są płacone bez więk- szych problemów w  przewidzianych terminach i  wysokości, jednakże w  razie jakiegokolwiek oporu państwo może zastosować liczne normy przymuszające, zawarte nie tylko w prawie podatkowym, ale także w prawie karnym.  Nieodpłatność (określana także niekiedy jako nieekwiwalentność) po- datku oznacza, że w związku ze świadczeniem podatku nie powstaje u pobor- cy podatku żaden obowiązek świadczenia wzajemnego. Państwo, dokonując redystrybucji zgromadzonych środków pieniężnych, posługuje się kryteriami rozdziału mniemającymi żadnego związku z wielkością wpłat podatkowych do- konywanych przez poszczególnych podatników. Kryteria te wynikają nie z ustaw podatkowych, lecz z innych ustaw, np. o charakterze socjalnym, gospodarczym czy z budżetu państwa lub samorządu. 2) J. Harasimowicz, Finanse i prawo finansowe, Warszawa 1988, s. 114. Finanse Publiczne. Prawo Podatkowe 13 Nieodpłatność jest jedyną cechą prawną, która różni podatek od opłaty. Opła- ta jest świadczeniem odpłatnym w tym sensie, że wywołuje u organu państwa (samorządu) obowiązek odpowiedniego zachowania się (np. wydania decyzji, odmowy wydania paszportu, sporządzenia dokumentu, itp.). Otrzymanie przez wnoszącego opłatę wyraźnie określonego, zindywidualizowanego świadczenia od organu państwa zbliża jej charakter do zapłaty.  Bezzwrotność podatku wynika z  definitywnego charakteru tego świad- czenia. Po wpłynięciu do budżetu podatki zasilają jednolity, co do zasady, zasób środków budżetowych. Ewentualne zwroty wpłaconych kwot dotyczą nie wpła- conych podatków, lecz tzw. nadpłat, czyli podatków wpłaconych nienależnie. 2. ELEMENTY KONSTRUKCJI PODATKU Cechy prawne podatku pozwalają na odróżnienie go od innych dochodów budżetowych, zgodnie z założeniem, że wystarczy odmienność jednej z wymie- nionych wyżej cech, by mieć do czynienia z dochodem innym niż podatek. Kon- sekwentnie − jeżeli jakiś dochód wykazuje wszystkie powyższe cechy prawne, jest podatkiem bez względu na to, jaką nazwę mu nadano. Elementy konstrukcji podatku (zwane niekiedy w  starszej literaturze ele- mentami zmiennymi podatku) służą kilku celom. Przede wszystkim pozwalają na odróżnienie podatków między sobą − w każdym podatku występują te same elementy konstrukcyjne, lecz ustawodawca nadaje im (a przynajmniej jednemu z nich) odmienną treść niż w innych podatkach. Ta odmienna treść konkretnych elementów zmiennych przesądza, że mamy do czynienia z różnymi podatkami. Poza tym elementy konstrukcyjne mają niebagatelne znaczenie legislacyjne − po- zwalają bowiem na precyzyjne stosowanie reguł techniki podatkowej, która nie- kiedy decyduje o pełni i wyrazistości ustawodawstwa podatkowego. W procesie legislacji, jak również w czasie stosowania prawa podatkowego niezwykle istotna jest analiza wzajemnych związków poszczególnych elementów konstrukcji po- datku i przekonanie, że w sposób wyczerpujący, a zarazem jasny i wewnętrznie spójny można interpretować dany fakt czy zdarzenie jako wywołujące obowiązek podatkowy. Bardzo ważne jest także podejście, które traktuje elementy techniki podat- kowej jako elementy normy podatkowo-prawnej. Tylko wtedy, gdy uznamy, że wszystkie elementy konstrukcji podatku są uregulowane w sposób wystarcza- jący, zrozumiały, wzajemnie niesprzeczny i  pozwalający na  przekonującą sub- sumpcję stanu faktycznego, możemy stwierdzić, że mamy do czynienia z obo- wiązującą normą podatkowo-prawną, wywołującą skutki w zakresie powstania obowiązku podatkowego a następnie zobowiązania podatkowego. Zagadnienia ogólne podatków i prawa podatkowego 14 Elementami konstrukcji podatku są: − podmiot podatku, − przedmiot podatku, − podstawa podatku, − stawka (taryfa) podatkowa, − zwolnienia i ulgi podatkowe. Podmioty podatkowe dzieli się na czynne i bierne. Podmiotem czynnym jest państwo lub samorząd, będący odbiorcą podatku. Podmiot świadczący podatek jest natomiast podmiotem biernym. Jeżeli używa się określenia „podmiot podat- kowy” bez bliższego określenia, to oznacza, że mamy na myśli podmiot bierny. Polskie prawo podatkowe wyróżnia trzy rodzaje podmiotów podatkowych: podatnika, płatnika oraz inkasenta. ! Podatnik jest takim podmiotem, na którym ciąży prawny obowiązek zapłacenia podatku. Często ten prawny obowiązek pokrywa się z rze- czywistym obciążeniem ekonomicznym − wtedy gdy podatnik płaci podatek z własnych zasobów (np. dochodu czy majątku). Niejednokrotnie zdarza się jednak, że  podatnik ponosi jedynie odpowiedzial- ność prawną (ciąży na nim obowiązek podatkowy), natomiast ciężar ekonomiczny podatku ponoszą nabywcy wyrobów czy usług podatnika, płacący podatek w cenie nabywanych dóbr (np. podatek od towarów i usług). Takie zjawisko nazywa się prze- rzucaniem podatków na nabywców i zazwyczaj jest prawnie określone. Zjawisko przerzucenia podatków (np. na dostawców) jest raczej zjawiskiem faktycznym, ozna- czającym obciążenie dostawców i kooperantów podatnika częścią lub całością jego podatków. Podatnikami mogą być osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organiza- cyjne niemające osobowości prawnej, a także inne wskazane w przepisach podmioty (np. małżeństwo, podatkowe grupy kapitałowe czy spadki nieobjęte). ! Płatnik ma obowiązek obliczenia podatku, pobrania go i wpłacenia w terminie na odpowiedni rachunek. Jest to rodzaj podmiotu bardzo często spotykany w polskim prawie podatkowym, głównie przy po- borze podatku dochodowego od osób fizycznych, podatku od czyn- ności cywilnoprawnych oraz podatku od spadków i darowizn. Z  kolei inkasent pobiera należne kwoty podatku od  podatnika i wpłaca je na rachunek odpowiedniego organu skarbowego. Przedmiotem opodatkowania nazywamy każde zjawisko, stan fak- tyczny lub stan prawny, z którym ustawodawca wiąże obowiązek po- datkowy. Finanse Publiczne. Prawo Podatkowe 15 Ustawodawca w  celu określenia przedmiotu opodatkowania najczęściej posługuje się − oprócz tytułu ustawy − jedną z dwóch stylizacji. Albo określa pewną czynność jako przedmiot opodatkowania (np. uzyskiwanie dochodu), albo przedmiot tej działalności (dochód). Niekiedy obie stylizacje są stosowa- ne równocześnie i wtedy może to wywoływać pewne trudności interpretacyj- ne. Bardzo często określenie przedmiotu opodatkowania jest na  tyle niejas- ne, że dla pełnego zrozumienia zamiaru ustawodawcy należy dokonać także analizy zakresu podmiotowego podatku, niejednokrotnie silnie związanego z przedmiotem opodatkowania, a przede wszystkim należy sięgnąć do podsta- wy opodatkowania pozostającej z przedmiotem opodatkowania w bezpośred- nim związku. Analiza historyczna rozwoju podatków pozwala stwierdzić istnienie ogrom- nej różnorodności przedmiotów opodatkowania. Obok licznych zjawisk i stanów prawnych, takich jak np. narodziny, śmierć, następstwo prawne, elementy oby- czaju i mody, liczba okien w fasadzie domu czy liczba kominów − najliczniej są reprezentowane takie zjawiska, stany faktyczne i prawne, które można by na- zwać podstawowymi. Mimo ich różnorodności i pozornego niepowiązania moż- na je ująć w zaledwie cztery grupy: − zjawiska powiązane z osiąganiem przychodu, − zjawiska powiązane z osiąganiem dochodu i samym dochodem, − zjawiska dotyczące majątku (nabywanie, posiadanie, zbywanie), − zjawiska dotyczące dokonywania wydatków (w tym wydatków konsump- cyjnych). ! Tak uporządkowane przedmioty opodatkowania pozwalają zauważyć, że źród- łem ekonomicznym zapłaty podatków jest zawsze dochód. Jest to albo dochód w procesie powstawania (opodatkowanie przychodu), albo w postaci ostatecznej (opodatkowanie dochodu), albo jest to dochód wydatkowany (np. podatki kon- sumpcyjne albo opodatkowanie kosztów), wreszcie może to być opodatkowanie dochodów okresów przeszłych w razie opodatkowania majątku. Podstawa opodatkowania jest to ilościowa i/lub jakościowa konkre- tyzacja przedmiotu opodatkowania. Podstawa opodatkowania pozwala na  precyzyjne skwantyfikowanie przed- miotu opodatkowania przy uwzględnieniu jego cech jakościowych (np. klas bonitacyjnych gruntów w podatku rolnym) oraz pewnych elementów z zakresu podmiotu opodatkowania. Dzięki temu, podstawa opodatkowania z  elementu abstrakcyjnej normy podatkowo-prawnej przekształca się w  rzeczywistą (fak- tyczną) podstawę opodatkowania dla zindywidualizowanego podmiotu podat- Zagadnienia ogólne podatków i prawa podatkowego 16 kowego3). Istotne jest także to, że dzięki niej przedmiot opodatkowania przybiera postać, do której można zastosować stawkę podatkową. Z podstawą opodatkowania jest związane zjawisko kumulacji podatkowej, które polega na łączeniu w pewnych sytuacjach podstaw opodatkowania. Funkcje takiego łączenia podstaw są niekiedy rozbieżne, ponieważ niektóre z nich mają na celu łagodzenie, a inne − zaostrzanie efektu fiskalnego podatku. Kumulacja może być dokonywana według następujących kryteriów: − podmiotowego − łączy się przedmioty opodatkowania (np. dochody) na- leżące do  różnych podmiotów w  celu ich łagodniejszego opodatkowania (np. opodatkowanie dochodów małżonków lub osób samotnie wychowu- jących dzieci); − przedmiotowego − następuje łączenie przedmiotów opodatkowania, głów- nie przychodów, pochodzących z różnych tytułów i źródeł przychodów; − czasowego − w zjawiskach o charakterze nieperiodycznym niekiedy istot- ne jest połączenie jednorodnych zdarzeń z różnych okresów (np. otrzymy- wanie darowizn przez ustalony okres od tej samej osoby) w celu wymiaru podatku; − terytorialnego − łączy się lub rozdziela przedmioty opodatkowania w za- leżności od miejsca położenia źródła przychodu w kraju lub za granicą; przy kumulacji następuje łączne opodatkowanie przychodów ze źródeł położo- nych w kraju podatnika i za jego granicami. Zjawisko minimum podatkowego, również związane z  podstawą opodat- kowania, polega na  wyłączeniu z  opodatkowania pewnej wielkości podstawy opodatkowania. Od  strony technicznej może to  oznaczać wskazanie granicz- nej wielkości podstawy opodatkowania, od której zaczyna się wyliczanie zobo- wiązania podatkowego. Może także zostać określona stała kwota, odejmowana od podstawy opodatkowania, jednakże wtedy zdarza się przesunięcie podatnika z wyższego do niższego, łagodniej opodatkowanego przedziału podstawy opo- datkowania. Podatnik taki korzysta „niezasłużenie” nie tylko z obniżki podatku związanej z niższą podstawą opodatkowania, ale także z niższej stawki podatko- wej. Dylemat ten rozwiązuje idea odejmowania od wyliczonego podatku stałej, jednakowej dla wszystkich podatników kwoty podatku. Minima podatkowe, jako idea, są w pewien sposób związane z zasadami poli- tyki socjalnej, jednakże w praktyce nie mają żadnego związku z normami mini- mum socjalnego czy biologicznego. Z podstawą opodatkowania korespondują dwie ciekawe formy poboru podat- ku, które w bardzo specyficzny sposób traktują ten element konstrukcyjny podat- ku. Pierwszą jest ryczałt podatkowy, który polega na tym, że w ogóle nie ustala się podstawy opodatkowania, podatek zaś pobiera się, uwzględniając wyłącznie tzw. znamiona zewnętrzne prowadzonej działalności. Wielkość podatku wyzna- 3) A. Gomułowicz, J. Małecki, Podatki i prawo podatkowe, Warszawa 2004, s. 133. Finanse Publiczne. Prawo Podatkowe 17 cza np. rodzaj prowadzonej działalności rzemieślniczej, miejsce jej prowadzenia oraz liczba zatrudnianych osób. Cechami charakterystycznymi ryczałtu jest ogra- niczenie do minimum prowadzonej dokumentacji i łatwość rozliczeń z organa- mi skarbowymi. Trzeba jednak stwierdzić, że pojęcie ryczałtu podatkowego jest nadużywane, nawet przez ustawodawcę, i często stosowane na określenie różne- go rodzaju uproszczonych form poboru podatków, w których określa się jednak podstawę opodatkowania. Historyczną formą poboru podatku bez ustalania podstawy opodatkowania jest tzw. repartycja kontyngentu. Polega ona na tym, że kwota podatku przypa- dająca na podatnika wynika z podziału kwoty generalnej (jaka z tytułu danego podatku ma wpłynąć do budżetu) na poszczególne stopnie podziału administra- cyjnego państwa aż do szczebla najniższego, gdzie ostateczne przypisanie sum poszczególnym podatnikom następuje przeważnie w  drodze decyzji gremiów sołectwa czy zebrania wiejskiego. Ten system poboru pojawiał się w sytuacjach nadzwyczajnych, np. wojen czy wielkich klęsk żywiołowych. Stawka podatkowa jest to liczba, wskaźnik, który odniesiony do pod- stawy opodatkowania wskazuje na wielkość podatku. ! Jeżeli stawki podatkowe są uporządkowane według pewnego kryterium lub reguły, to mówimy wtedy o skali lub taryfie podatkowej. Ze względu na postać stawki można podzielić na: − kwotowe, − mnożnikowe. Stawki kwotowe wyznaczają kwotę podatku na daną jednostkę lub część pod- stawy opodatkowania (np. na jeden hektar przeliczeniowy czy na jednego psa). Stawki mnożnikowe wymagają natomiast przemnożenia stawki przez odpowied- nią wielkość podstawy opodatkowania. Mogą one być mniejsze od jedności (staw- ki ułamkowe lub najczęściej spotykane stawki procentowe) lub większe od jed- ności (tzw. stawki krotnościowe). Stawki krotnościowe nie są spotykane często, obowiązywały np. w powojennym podatku od wzbogacenia wojennego, a całkiem niedawno − w podatku od ponadnormatywnych wypłat wynagrodzeń (tzw. popiw- ku), gdzie maksymalna stawka sięgała 500 , czyli krotność równa była 5. Stawki procentowe dzielą się z kolei na: − stawki stałe (proporcjonalne), − stawki zmienne. Stawki stałe charakteryzują się tym, że pozostają niezmienne wraz ze wzro- stem czy spadkiem podstawy opodatkowania. Ich wielkość nie zależy od wielko- ści podstawy opodatkowania, chociaż wolumen podatku oczywiście rośnie wraz ze wzrostem podstawy opodatkowania. Zagadnienia ogólne podatków i prawa podatkowego 18 Stawki zmienne dzielą się na: − stawki progresywne, − stawki regresywne. Stawki progresywne to  takie, które wzrastają wraz ze  wzrostem podstawy opodatkowania. W zależności od tempa wzrostu mówimy o stawkach progre- sywnych rosnących liniowo − gdy tempo wzrostu stawki jest takie samo jak tempo wzrostu podstawy opodatkowania, lub o progresji przyspieszonej − gdy w pierwszych przedziałach podstawy opodatkowania stawka rośnie powoli, a na- stępnie przyspiesza (najczęściej asymptotycznie). Gdy natomiast w  początko- wej części podstawy opodatkowania stawki rosną szybko, a następnie zwalniają, często przechodząc w stawkę stałą na odpowiednio wysokim poziomie − wtedy mamy do czynienia z progresją opóźnioną. Są dwa rodzaje progresji: − globalna (ogólna), − szczeblowa (niekiedy nazywana też odcinkową, schodkową, lub szczeblo- waną). Progresja globalna oznacza, że daną kolejną coraz większą stawkę podatko- wą odnosi się do całości podstawy opodatkowania, od zera do miejsca, w którym znajduje się podstawa opodatkowania danego podmiotu. Ten typ progresji, mimo łatwości konstrukcji do stosowania, prowadzi do po- ważnych naruszeń zasady sprawiedliwości opodatkowania. Mianowicie, przy przejściu z  jednego przedziału podstawy opodatkowania do  następnego (a  tym samym przy wzroście stawki) następuje skokowy wzrost kwoty podatku, po po- trąceniu którego podatnikowi opodatkowanemu od wyższej podstawy opodatko- wania pozostaje znacznie mniej niż temu, który był opodatkowany bezpośrednio niższą stawką podatkową. Owa „strefa niesprawiedliwości” jest tym większa, im bardziej stroma jest progresja oraz im węższe są przedziały podstawy opodatkowa- nia. W skrajnych przypadkach ten typ progresji może niwelować wszelkie korzyści wynikające z osiągania lepszych rezultatów gospodarczych, a tym samym oddzia- łuje silnie antyrozwojowo. Ten typ progresji praktycznie nie jest stosowany. Wskazane niebezpieczeństwa znosi progresja szczeblowa. Polega ona na tym, że każda kolejna rosnąca stawka odnosi się tylko do kolejnego przedziału podstawy opodatkowania. W ten sposób w praktyce uzyskujemy opodatkowanie o charakterze stałym w ramach każdego przedziału podstawy opodatkowania, a należny podatek składa się z sumy podatków stałych wyliczonych dla kolejnych przedziałów podstawy opodatkowania. PRZYKŁAD A. dla przedziału 5 B. dla przedziału 101–200 stawka wynosi 10  podatek: 100 x 10 = 10 0–100 stawka wynosi 5  podatek: 100 x 5 = Finanse Publiczne. Prawo Podatkowe C. dla przedziału 201–300 stawka wynosi 15  podatek: 100 x 15 = 15 D. dla przedziału 301–400 stawka wynosi 20  podatek: 50 x 20 = 10 Suma podatku do zapłacenia to 40 jednostek. 19 Widać więc, że wzrost obciążenia w tym typie progresji odbywa się bez gwał- townych skoków, z  zachowaniem różnic w  osiągniętych korzyściach, a  także, że jest znacznie łagodniejszy niż w progresji globalnej. Nazwa progresji szczeb- lowej jest związana z obrazem wykresu tej progresji na osi współrzędnych, który przypomina szczebelki lub schodki. Stawki regresywne maleją wraz ze wzrostem podstawy opodatkowania. One także, w zależności od tempa zmniejszania się, mogą mieć postać liniową, przy- spieszoną lub opóźnioną. Najczęściej maleją one do określonej wielkości i prze- kształcają się w stawkę stałą, choć mogą także maleć asymptotycznie do zera. Stawki regresywne są spotykane dość rzadko, np. w polskim prawie podatkowym pojawiają się w podatku od czynności cywilnoprawnych pobieranym od wielko- ści kapitału przy zakładaniu spółek, a historycznie występowały w tzw. uzupeł- niającym podatku od wynagrodzeń. Regresja jako zjawisko jest także charakterystyczna dla podatków pośrednich, w szczególności obciążających towary tzw. podstawowego koszyka dóbr. W celu pełniejszego zobrazowania problematyki progresji trzeba stwierdzić, że nie tylko stawki procentowe mają zdolność do układania się w progresję lub re- gresję. Można spotkać taryfy progresywne zawierające stawki kwotowe. W prak- tyce ustawodawca, aby ułatwić obliczanie podatku, bardzo często posługuje się stawkami mieszanymi, kwotowo-procentowymi. Zwolnienia i  ulgi podatkowe na  ogół nie są  traktowane jako samodzielny element konstrukcji podatku4). Towarzyszą one podmiotowi albo przedmioto- wi opodatkowania (zwolnienia) lub też podstawie albo stawkom podatkowym (ulgi). Mają one na celu ograniczenie, zmniejszenie obciążenia podatkowego. Zwolnienia podatkowe zmniejszają zakres podmiotowy podatku poprzez wyłączenie pewnych grup podmiotów oraz zakres przedmiotowy poprzez wyłą- czenie pewnych grup przedmiotów z ostatecznego opodatkowania. Nie oznacza to jednak wyłączenia tych kategorii podmiotów i przedmiotów z reżimu prawne- go danego podatku, inaczej nie mogłyby one być zwolnione. Sam fakt ich zwol- nienia oznacza poddanie ich obowiązkowi podatkowemu w granicach danego podatku. Skutek ostatecznego i całkowitego braku obowiązku podatkowego dla określonych kategorii podmiotowych i przedmiotowych osiąga się przez wyłą- czenie z opodatkowania. Wyłączenie podatkowe oznacza albo stan nieopodat- 4) W. Nykiel, Ulgi i zwolnienia w konstrukcji prawnej podatku, Warszawa 2002, s. 19. Zagadnienia ogólne podatków i prawa podatkowego 20 kowania wskazanych podmiotów i  przedmiotów żadnym podatkiem, albo też jest tylko zabiegiem pozwalającym opodatkować te kategorie innym podatkiem w ramach systemu podatkowego. I tak, spadki i darowizny są wyłączone z opo- datkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych po to, by mogły być opodatkowane odrębnym podatkiem od spadków i darowizn. Ulgi podatkowe zmniejszają podstawę opodatkowania (np. przez różnego rodzaju odliczenia kosztów, nakładów, wydatków na określone cele) lub stawki (np. przez zastosowanie do całości lub części podstawy opodatkowania niższych stawek lub łagodniejszej progresji). Zwolnienia i ulgi podatkowe są blisko zwią- zane ze zniżkami lub zwyżkami podatku, oznaczającymi operacje na już wyli- czonym podatku przed jego wpłatą na rachunek organu podatkowego. Szerokie stosowanie zwolnień i ulg podatkowych jest wyrazem przekonania ustawodawcy, że za pomocą instrumentów podatkowych możliwe jest osiąganie celów pozafiskalnych, głównie z zakresu polityki gospodarczej, ale także społecz- nej, kulturalnej, zdrowotnej, edukacyjnej, itp. Niekiedy w starszych opracowaniach podnosi się, że elementem konstruk- cyjnym podatku są także warunki poboru czy też sposób płatności podatku. Rzeczywiście, ustawodawca bardzo starannie reguluje te  kwestie, zazwyczaj jednak w  przepisach ogólnego prawa podatkowego. Z  rzadka jedynie wpro- wadza do norm danego podatku regulacje dotyczące terminów płatności lub pozapieniężnych form zapłaty podatku (np. znaczkami skarbowymi). Podatki mogą być wpłacane w wyznaczonych okresach (dekadowo, miesięcznie, kwar- talnie, rocznie) lub też w wyznaczonych terminach. Mogą być płacone zalicz- kowo i rozliczane po upływie okresu podatkowego, gdy już jest znana ostatecz- na wielkość zobowiązania podatkowego. Mogą też być płacone ratalnie, gdy znana wielkość zobowiązania podatkowego okazuje się zbyt wielkim ciężarem dla podatnika do jednorazowej zapłaty. Historycznie była także znana forma przedpłat na  zaliczki − bardzo skomplikowana, budząca wiele wątpliwości i opór podatkowy − która na szczęście została zlikwidowana. Oprócz rat, do ulg w zapłacie podatku zalicza się jeszcze odroczenie terminu płatności, całkowite lub częściowe umorzenie zaległości podatkowej, wreszcie − całkowite zanie- chanie poboru podatku. Zwolnienia i  ulgi podatkowe mają charakter systemowy, tzn. są  niezależ- ne od decyzji uznaniowej organu podatkowego. Zależą jedynie od wypełnienia przez podatnika formalnych i materialnych przesłanek otrzymania zwolnienia lub ulgi. Ulgi w zapłacie podatku mają w większości przypadków charakter uzna- niowy, wymagają złożenia odpowiedniego wniosku i uzyskania decyzji organu, przyznającej daną ulgę. Finanse Publiczne. Prawo Podatkowe 3. PRAWO PODATKOWE I JEGO EWOLUCJA 21 Po drugiej wojnie światowej prawo podatkowe było częścią prawa finanso- wego, zajmując pozycję w ramach szeroko rozumianego budżetowego prawa do- chodowego. Od kilkunastu lat jednak prawo podatkowe przeżywa burzliwy pro- ces emancypacyjny i w przekonaniu większości autorów stało się odrębną gałęzią prawa. Przesądza o tym analiza wszystkich, decydujących o wyodrębnieniu się nowej gałęzi prawa kryteriów, takich jak odrębność przedmiotu, podmiotu, wio- dących zasad oraz metod i funkcji regulacji5). Jeżeli nawet abstrahować od ana- liz czysto akademickich, to wyraźnie widać, że powstają nowe zawody związane z podatkami (doradcy podatkowi zrzeszeni w korporacji na wzór korporacji za- wodów prawniczych), powstają szkoły wyższe i wydziały kształcące wyłącznie w zakresie podatków i prawa podatkowego, daje się wyodrębnić specyficzny dla prawa podatkowego nurt orzecznictwa NSA i Trybunału Konstytucyjnego, wy- pracowujący charakterystyczne dla problemów podatkowych typy wykładni. Nie bez znaczenia są także liczne pisma fachowe i naukowe, poświęcone wyłącznie prawnej problematyce podatkowej. Wszystko to pozwala stwierdzić, że mamy już do czynienia z wykształconą samodzielną gałęzią prawa podatkowego. Nie oznacza to jednak, że zostały zerwane wszystkie więzi prawa podatko- wego z prawem finansowym, a w szczególności z prawem budżetowym. Prawo podatkowe, będąc częścią systemu podatkowego, ma wpływ na rozwiązania bu- dżetowe i całość systemu finansowego państwa. Bardzo silne pozostają związki prawa podatkowego z prawem administracyjnym − właściwie całość procedury podatkowej opiera się na  fundamentalnych rozwiązaniach procedury admini- stracyjnej, a problematyka egzekucji wierzytelności podatkowych w całości jest regulowana przepisami administracyjnymi. Związki te dotyczą zarówno ustrojo- wego prawa administracyjnego, którego zasady dotyczą tworzenia, likwidowania i kompetencji organów podatkowych, jak i wspomnianych aspektów formalnych i materialnych. Silnym elementem spajającym obie gałęzie prawa jest podobna, jednostronna i władcza regulacja stosunku prawnego przez organy państwa. Równie silne, a w niektórych sytuacjach dramatyczne więzi łączą prawo po- datkowe z prawem cywilnym. Prawo cywilne reguluje obrót gospodarczy, w cza- sie którego powstają liczne fakty podatkowoprawne, wywołujące powstanie obowiązku podatkowego. Prawo cywilne jest dostarczycielem przedmiotów opo- datkowania poszczególnym podatkom. Na tym tle rodzą się liczne wątpliwości co do oceny rzeczywistej treści i ważności aktów prywatnoprawnych prawa cy- wilnego z punktu widzenia publicznoprawnej perspektywy prawa podatkowego. Organy podatkowe, związane zasadą legalności i koniecznością troski o interes fiskalny społeczeństwa, mają naturalną (co nie znaczy zawsze usprawiedliwioną) 5) A. Gomułowicz, J. Małecki, op. cit., s. 142 i n. Zagadnienia ogólne podatków i prawa podatkowego 22 tendencję do kwestionowania rezultatów nadmiernie wybujałej − w ich ocenie − zasady swobody stanowienia umów i autonomii woli stron, które są przecież fundamentem prawa cywilnego. Konflikt ten jest rozwiązywany w drodze specy- ficznych reguł wykładni prawa podatkowego, ale także nader często trafi a na wo- kandę sądową. Owocuje też powstaniem nowych teorii prawnych, np. teorii auto- nomii prawa podatkowego6). W  ramach prawa podatkowego można wyróżnić prawo podatkowe ogól- ne i szczegółowe. Prawo podatkowe ogólne obejmuje te normy, które dotyczą wszystkich lub większości podatków; należy do nich np.: − ustawa − Ordynacja podatkowa7), − ustawa o urzędach i izbach skarbowych8), − ustawa o kontroli skarbowej9), − ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji10). Prawo podatkowe szczegółowe reguluje natomiast rozwiązania prawne po- szczególnych podatków i opłat. Inny podział prawa podatkowego pozwala wyodrębnić materialne prawo podatkowe (dotyczące konkretnych podatków i opłat), proceduralne prawo po- datkowe (związane z postępowaniem podatkowym) i ustrojowe prawo podat- kowe (dotyczące organizacji systemu podatkowego, organów podatkowych, ich kompetencji, itp.). W ostatnich latach, w związku z wejściem Polski do Unii Europejskiej, po- ważnym ko
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Prawo Finansowe. Tom II
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: