Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00388 005486 14866558 na godz. na dobę w sumie
Alkoholizm. Grzech czy choroba - ebook/pdf
Alkoholizm. Grzech czy choroba - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 142
Wydawca: Iskry Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-244-0222-9 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> popularnonaukowe
Porównaj ceny (książka, ebook (-8%), audiobook).

„Książka Grzech czy choroba po raz pierwszy została wydana w 1992 roku przez Instytut Psychiatrii i Neurologii. W pięć lat później opublikowało ją wydawnictwo Akuracik, prowadzone przez mego przyjaciela, nieodżałowanej pamięci Marka Adamika. Obydwa wydawnictwa miały stosunkowo wąski zasięg. Instytut Psychiatrii i Neurologii sprzedawał książki we własnym kiosku, a Akuracik rozprowadzał swoje publikacje przede wszystkim na spotkaniach wspólnot Anonimowych Alkoholików.
Książka ta nie miała więc wielkich szans, by dotrzeć do ludzi nieuzależnionych ani do tych, którzy wciąż jeszcze nie przyjęli swego uzależnienia do wiadomości. [...]  Zmieniły się moje poglądy na temat alkoholizmu. Nadal uważam, że nie jest on grzechem, choć każdy uzależniony popełnia pod wpływem alkoholu grzeszne bądź naganne czyny. Ale mam coraz więcej wątpliwości co do tego, czy jest on zwykłą chorobą. Jeśli nawet uznamy, że jest, to bardzo osobliwą. Bo przecież dziesiątki tysięcy trzeźwych alkoholików dowodzą swoim życiem, że można być alkoholikiem, będąc zdrowym człowiekiem. Dziś zatem nie patrzę na alkoholizm przez pryzmat choroby, ale przede wszystkim widzę w uzależnieniu niedostatek pewnych umiejętności życiowych. A w wychodzeniu z niego przede wszystkim edukacyjny proces przełamywania destrukcyjnych nawyków i nabywania nowych umiejętności” - pisze we wstępie profesor Wiktor Osiatyński.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Alkohol 00 26•04•05 14:08 Page 4 Projekt graficzny Janusz Barecki Teksty Dwunastu Kroków AA, Dwunastu Tradycji AA oraz Baltimorski test alkoholowy zostały przedrukowane za zgodą Biura Służby Krajowej Anonimowych Alkoholików w Polsce ISBN 83–207–1785–X Copyright © by Wiktor Osiatyński Copyright © by Wydawnictwo ISKRY, Warszawa 2005 e-mail: iskry@iskry.com.pl www.iskry.com.pl Przygotowalnia: NOTUS, Warszawa Druk i oprawa: Drukarnia Wydawnicza im. W.L. Anczyca ul. Wrocławska 53, 30-011 Kraków Alkohol 00 26•04•05 14:08 Page 5 PRZEDMOWA DO TRZECIEGO WYDANIA Książka „Grzech czy choroba” po raz pierwszy została wydana w 1992 roku przez Instytut Psychiatrii i Neurologii. W pięć lat później opublikowało ją wydawnictwo „Akuracik”, prowadzo- ne przez mego przyjaciela, nieodżałowanej pamięci Marka Adamika. Obydwa wydawnictwa miały stosunkowo wąski za- sięg. Instytut Psychiatrii i Neurologii sprzedawał książki we własnym kiosku, a „Akuracik” rozprowadzał swoje publikacje przede wszystkim na spotkaniach wspólnot Anonimowych Al- koholików. Książka ta nie miała więc wielkich szans, by dotrzeć do ludzi nieuzależnionych ani do tych, którzy wciąż jeszcze nie przyjęli swego uzależnienia do wiadomości. A jednocześnie żadna z napisanych przeze mnie książek nie dała mi równie wielkiej satysfakcji. Żadna nie pozwoliła mi do- tknąć życia innych ludzi w taki sposób jak „Grzech czy choro- ba”. Jeszcze przed wydaniem książki zaczął samodzielnie funk- cjonować artykuł „Alkoholizm: grzech czy choroba?”, który ukazał się w grudniu 1985 roku na łamach tygodnika „Polity- ka”. Był powielany w setkach egzemplarzy, a nawet, jak słysza- łem, sprzedawany na bazarach. Przez wiele lat zdarzało się, że rozpoznawali mnie znajomi i nieznajomi, mówiąc, że po prze- czytaniu tego artykułu – albo później książki – dostrzegli swój własny problem i niektórzy spontanicznie przestawali pić, a in- ni postanowili pójść do AA lub podjąć terapię. Trudno o więk- 5 Alkohol 00 26•04•05 14:08 Page 6 ALKOHOLIZM – GRZECH CZY CHOROBA? szą satysfakcję dla autora. Toteż z wielką radością przyjąłem propozycję wydawnictwa „Iskry”, by książkę wznowić, dając możliwość zapoznania się z nią większemu gronu czytelników. Zastanawiałem się, czy jej nie rozszerzyć. Sporo się bo- wiem zmieniło w świadomości społecznej na temat alkoholi- zmu. Dzisiaj nie ma już prawie żadnego konfliktu między na- uką a Anonimowymi Alkoholikami. Specjaliści zajmujący się profesjonalnie leczeniem alkoholizmu coraz częściej znają gra- nice swoich możliwości i wiedzą, co ich pacjentom może zaofe- rować wspólnota AA. W dawną rolę lekarzy wchodzą co praw- da, od czasu do czasu, niektórzy psychologowie, niekiedy zniechęcający swych klientów do korzystania z AA. Ale to margines, chociaż niekiedy dość głośny. Najbardziej jednak zmieniło się samo postrzeganie alkoholizmu w społeczeństwie. Dzięki stałemu rozwojowi wspólnoty AA już bardzo wielu lu- dzi widzi wokół siebie trzeźwych alkoholików. Coraz więcej lu- dzi wie, że istnieje sposób, żeby nie pić i zmienić swoje życie. Przez dwadzieścia lat, które upłynęły od napisania wspo- mnianego artykułu, zmieniły się również moje poglądy na te- mat alkoholizmu. Nadal uważam, że nie jest on grzechem, choć każdy uzależniony popełnia pod wpływem alkoholu grzeszne bądź naganne czyny. Ale mam coraz więcej wątpliwości co do tego, czy jest on zwykłą chorobą. Jeśli nawet uznamy, że jest, to bardzo osobliwą. Bo przecież dziesiątki tysięcy trzeźwych al- koholików dowodzą swoim życiem, że można być alkoholi- kiem, będąc zdrowym człowiekiem. Dziś zatem nie patrzę na alkoholizm przez pryzmat choroby, ale przede wszystkim wi- dzę w uzależnieniu niedostatek pewnych umiejętności życio- wych. A w wychodzeniu z niego przede wszystkim edukacyjny proces przełamywania destrukcyjnych nawyków i nabywania nowych umiejętności. Ostatecznie postanowiłem jednak zachować publikację w oryginalnym kształcie, a problemom tu zasygnalizowanym poświęcić osobną książkę. Alkohol 00 26•04•05 14:08 Page 7 OD AUTORA Zebrane w tej książce szkice i rozmowy powstały w latach 1985–1990. Łączy je wspólny temat: zdrowienie z alkoholizmu za pomocą metody Dwunastu Kroków, wypracowanej najpierw przez wspólnotę Anonimowych Alkoholików, a następnie za- stosowanej w wielu profesjonalnych ośrodkach leczenia uzależ- nień. Właśnie wzajemne stosunki między profesjonalną służbą zdrowia a wspólnotą AA są drugim głównym tematem tej książki. Anonimowi Alkoholicy zadziwili świat przede wszystkim skutecznością. Znaleźli sposób na beznadziejną i nieuleczalną chorobę. I chociaż dzięki AA alkoholizm nie stał się uleczalny, przestał być śmiertelną chorobą. Okazało się, że można z nią żyć, i to nawet szczęśliwie, pod warunkiem zaakceptowania własnej choroby oraz zmiany sposobu życia. Anonimowi Alkoholicy odkryli, metodą prób i błędów, że alkoholizm nie jest grzechem ani chorobą woli. Przekonali się, że alkoholizm to nie tylko fizyczne uzależnienie od alkoholu, ale również choroba myślenia i uczuć, na którą mogą skutecz- nie pomagać metody edukacyjno-terapeutyczne i rozwój du- chowy. Doszli do wniosku, że alkohol wcale nie jest głównym problemem alkoholika, toteż leczenie nie kończy się w mo- mencie zaprzestania picia; wręcz przeciwnie, ono się wtedy do- piero zaczyna. Problemem każdego alkoholika jest niedojrza- 7 Alkohol 00 26•04•05 14:08 Page 8 ALKOHOLIZM – GRZECH CZY CHOROBA? łość emocjonalna, nieumiejętność radzenia sobie z własnymi uczuciami, ze stosunkami z innymi ludźmi. Alkohol jest, skąd- inąd destrukcyjnym, środkiem do radzenia sobie z życiem. A ponieważ zaprzestanie picia samo przez się nie rozwiązuje żadnych problemów chorego, niemal nieuchronnie prowadzi ono do kolejnego zapicia. Zdrowienie wymaga czegoś więcej niż samej abstynencji. Wymaga zmiany samego siebie, dojrzewania. Program takiej zmiany zawiera Dwanaście Kroków AA. Zmiana ta jest niemal niemożliwa w pojedynkę, stąd potrzeba wsparcia ze strony in- nych niepijących alkoholików. Zmiana ta jest przy tym bardzo powolna, gdyż obejmuje wszystkie sfery życia chorego, nie tyl- ko zachowanie, ale również sposób myślenia i przede wszyst- kim reagowania na własne stany emocjonalne. W rezultacie po latach trzeźwienia alkoholik „jest dokładnie taki sam jak daw- niej, ale zupełnie inny”, jak mówią przyjaciele o jednym z nie- pijących alkoholików. Różnorodne aspekty choroby oraz procesu zdrowienia w interpretacji AA są szczegółowo opisane na kartach niniej- szej książki. W tym miejscu warto jednak zauważyć, że inter- pretacja ta zasadniczo odbiega od wszystkiego, co miała do po- wiedzenia na temat alkoholizmu medycyna. Co więcej, może się ona nawet wydawać sprzeczna z samym paradygmatem me- dycyny naukowej. Tak bardzo sprzeczna, że powodowała licz- ne konflikty między środowiskami związanymi z AA a światem nauki. Sądzę, że konfliktów tych nie trzeba ukrywać. Przeciw- nie, warto je ujawnić i zastanowić się nad ich źródłami, choćby po to, by dostrzegłszy to, co te dwa środowiska dzieli, rozbu- dowywać bez porównania ważniejsze cele i metody działania, które są im wspólne. Z tytułu mojego zawodu przez kilkanaście lat zajmowałem się nauką i zasadami, na których opiera się działalność nauko- wa. Napisałem na ten temat wiele rozpraw oraz cztery tomy rozmów z wybitnymi uczonymi z całego świata. Kiedy więc 8 Alkohol 00 26•04•05 14:08 Page 9 OD AUTORA w kilka lat później zetknąłem się z ruchem Anonimowych Al- koholików, nie mogłem oprzeć się zdumieniu, jak bardzo jego zasady odbiegają od paradygmatu nauki. Pierwszym elementem tego paradygmatu jest kontrola. Na- uka ma na celu opis rzeczywistości; nauki stosowane, a jedną z nich jest medycyna, korzystają z naukowego opisu po to, by rzeczywistość zmieniać stosownie do ludzkich potrzeb. Istotą nowoczesnej medycyny jest interwencja za pomocą lekarstwa lub skalpela, po to by usunąć ognisko lub źródło choroby. Me- dycyna musi więc ustalić źródła choroby, jej przebieg i sposób interwencji. Organizm pacjenta jest przedmiotem, na którym medycyna dokonuje zabiegu leczniczego. Anonimowi Alkoholicy nie poszukują źródeł choroby, nie pytają, dlaczego ktoś pije, nie dokonują operacji, nie zalecają pigułek. Nie obiecują uleczenia chorego przez kogoś lub przez coś z zewnątrz. Dla nich chory jest podmiotem leczenia, to nie jego ma nareperować lekarz, lecz on sam ma zmienić siebie, a lekarz czy terapeuta mają mu w tym dopomóc. Środki i metody medyczne są, oczywiście, niezbędne przy od- truciu. Dla lekarza zabieg ten bywa równoznaczny z leczeniem; właśnie odtruwanie jest głównym zajęciem na wielu oddziałach dla alkoholików. Dla Anonimowych Alkoholików odtruwanie, skądinąd niezbędne, nie ma jednak wiele wspólnego z leczeniem alkoholizmu; jest ono zaledwie usunięciem następstw zatrucia al- koholowego, które z kolei jest częstym skutkiem nieleczonego al- koholizmu. Oczywiście odtrucie jest potrzebne, ale jest ono eta- pem poprzedzającym właściwe leczenie odwykowe. Innym zabiegiem medycznym jest podawanie anticolu lub implantacja esperalu, która nawet fizycznie przypomina opera- cję. Lekarze, którzy stosują te środki, wierzą, że pomogą one choremu odzyskać „wolę niepicia”, a przez to kontrolę nad al- koholem. Podobne cele stawiają sobie hipnotyzerzy, specjaliści od nakłuwania nerwów lub ci lekarze i uczeni, zwłaszcza w Wielkiej Brytanii, którzy poszukują cudownej pigułki lub in- 9 Alkohol 00 26•04•05 14:08 Page 10 ALKOHOLIZM – GRZECH CZY CHOROBA? nego sposobu wyuczenia alkoholika kontrolowanego picia. Tak aby mógł, jak inni, wypijać kilka kieliszków i nie upijać się. Anonimowi Alkoholicy uważają, że kontroli nie sposób od- zyskać. A sam anticol lub esperal nie może być skuteczny, bo przecież nie pomaga choremu zmienić siebie. Z własnego do- świadczenia wiedzą, że o odzyskaniu kontroli marzy chory al- koholik. Warunkiem wyzdrowienia jest coś przeciwnego – uznanie, że kontroli odzyskać nie sposób. Dopiero po uznaniu braku kontroli można zacząć zdrowieć. Drugim, oprócz kontroli, elementem paradygmatu nauko- wego jest teoria. Nauka musi stworzyć teoretyczny model cho- roby i zdrowienia. W tym celu powinna poznać związki przy- czynowe. Poznaje je, nieustannie stawiając pytanie „dlaczego?”. Dla naukowej medycyny, a także psychologii, zasadniczą rolę w budowie teoretycznego modelu alkoholizmu odgrywają py- tania: „dlaczego alkoholik pije?” lub „dlaczego niektórzy pijący zostają alkoholikami?”. Anonimowi Alkoholicy odrzucają te pytania. Zadawali je sobie przez wiele lat i w odpowiedziach na nie wcale nie znaj- dowali lekarstwa, lecz najczęściej usprawiedliwienie kolejnego pijaństwa. Zamiast „dlaczego piję?” Anonimowi Alkoholicy za- stanawiają się „co robić, żeby nie pić”. Ale te ich rady nie są uzasadnione jakąkolwiek teorią: w tak zwanej „Wielkiej Księ- dze” pierwsi niepijący alkoholicy podzielili się tym, co im sa- mym pomagało zachować abstynencję. Po dziś dzień nowicju- sze w AA uczą się przyjmować te rady bez dowodu, na wiarę. A naukowcy trudno godzą się z wiarą. Trzeci element naukowego paradygmatu to potwierdzenie eksperymentalne. Po sformułowaniu hipotezy uczony dokonuje eksperymentów. Jeśli one się powiodą, hipoteza staje się teorią. Wówczas teorię weryfikuje się empirycznie: czy obejmuje ona wszystkie przypadki, czy działa zawsze. Jeśli tak, wówczas teoria staje się prawem, z którego można wyciągać dalsze wnioski. Można też na nim oprzeć praktyczne zastosowania nauki. 10 Alkohol 00 26•04•05 14:08 Page 11 OD AUTORA W dziedzinie alkoholizmu w wielu laboratoriach naukowych robi się bardzo skomplikowane eksperymenty. Bada się odpor- ność różnych organizmów na alkohol i wyznacza śmiertelną dawkę dla poszczególnych gatunków zwierząt eksperymental- nych. Bada się uzależnienie i dziedziczenie uzależnienia – u myszy, szczurów i psów. Tworzy się bardzo skomplikowane maszyny, które mogą wykazać ponad wszelką wątpliwość, że ktoś pił alkohol i ile go wypił. Anonimowi Alkoholicy nie przeprowadzają żadnych ekspe- rymentów. Mówią, że po to, by alkoholik wytrzeźwiał, nie trze- ba poświęcić ani jednego szczura. Nie trzeba też choremu udo- wadniać, czy i ile wypił, bo on sam o tym wie najlepiej, a przecież to właśnie od niego samego zależy jego wytrzeźwie- nie. Anonimowi Alkoholicy wiedzą, że AA działa, ale wiedzą to niejako przeżyciowo, bez potwierdzeń eksperymentalnych. A przy tym nie działa zawsze, jedni ludzie trzeźwieją, a inni nie, i nie ma żadnej teorii, która pozwalałaby dokładnie prze- widzieć, komu się to uda. Badania skuteczności mają w najlep- szym wypadku wyrywkowy charakter i budzą spore wątpliwo- ści metodologiczne. Bo jakim w końcu dowodem naukowym jest jednoczesna obecność pięćdziesięciu tysięcy ozdrowieńców ze stu krajów na Stadionie Olimpijskim w Montrealu czy 10 ty- sięcy polskich „aowców” na zjeździe w gdańskiej Oliwii. Słowem, Anonimowi Alkoholicy mają efekty, ale nie mają teorii. Ich sukcesy są łatwe do odrzucenia, jeżeli tylko ktoś chce je odrzucić. A chce je odrzucić każdy, kto czuje się zagrożony. W początkach swej działalności, w swego rodzaju „mesjani- stycznej fazie” rozwoju, Anonimowi Alkoholicy wszędzie stwa- rzali dość duże poczucie zagrożenia. Znając na własnej skórze niepowodzenia oficjalnej medycyny, bywali zaczepni, a nawet aroganccy. Uważali, że tylko oni mogą pomóc alkoholikom, i to na wszystkie dolegliwości. Wytykali lekarzom, psychologom i psychiatrom brak zrozumienia oraz niekompetencję. Budzili niechęć uczonych twierdzeniem, że nauka w ogóle nie jest 11 Alkohol 00 26•04•05 14:08 Page 12 ALKOHOLIZM – GRZECH CZY CHOROBA? w tej dziedzinie potrzebna. Nic dziwnego, że uczeni i lekarze często w rewanżu odrzucali AA. Mówili, że metoda AA nadaje się tylko dla niektórych alko- holików, takich, którzy chcą się rozwijać duchowo. A przecież są inni alkoholicy, którzy nie chcą się duchowo rozwijać. Zwo- lennicy AA odpowiadali na to, że istotnie niektórzy pacjenci nie chcą rozwoju duchowego, bo lekarze nie mówią im, że jest to konieczne do wyzdrowienia, a przecież to właśnie lekarz najczęściej jest dla chorego jedynym autorytetem. Nawet jednak odrzucając czy krytykując AA, uczeni nie bardzo mieli co Anonimowym Alkoholikom przeciwstawić, bo sami też nie mieli efektów. Nie mogli ich mieć, bo alkoholizm jest chorobą chroniczną. A nowoczesna medycyna naukowa jest wyjątkowo mało skuteczna wobec wszelkich chorób, których nie można zlikwidować za pomocą interwencji chirurgicznej lub farmakologicznej i w których trzeba pomóc pacjentowi za- akceptować chorobę i żyć z nią lub pomimo niej. Ale własna bezradność paradoksalnie tylko powiększała poczucie zagroże- nia i chęć odrzucenia tego, co zdawało się skutkować. Stąd niemal nieuchronny konflikt między oficjalną medycy- ną a ruchem AA. Konflikt ten występował wszędzie, gdzie tyl- ko pojawiali się Anonimowi Alkoholicy. I wszędzie też konflikt ten po jakimś czasie wygasał. Następowało to zazwyczaj wów- czas, gdy AA było już na tyle uznane, by poczuć się bezpiecz- nie, a jednocześnie okazywało się, że ruch AA wcale nie stano- wi zagrożenia dla lekarzy, psychiatrów i psychologów, że wręcz przeciwnie, sami alkoholicy też muszą uzyskiwać specjalne przeszkolenie, zanim zaczną profesjonalnie pomagać innym. A w pracy tej potrzebni im są lekarze, psychologowie i psychia- trzy. Okazało się, że w długotrwałym procesie powrotu do zdro- wia jest właściwe miejsce dla każdego: dla lekarza podczas od- truwania, terapeuty alkoholika na początku trzeźwienia, dla doradcy duchowego pod koniec kuracji, a dla psychologa i nie- kiedy psychiatry w późniejszym okresie, gdy już niepijący alko- 12 Alkohol 00 26•04•05 14:08 Page 13 OD AUTORA holik musi radzić sobie ze swymi problemami osobistymi. Do- kładnie role te opisuje Stephanie Brown w rozmowie zamiesz- czonej w niniejszej książce. Z czasem Anonimowi Alkoholicy zaczęli traktować lekarzy jako swych największych sojuszników i odwrotnie. Bo przecież nikt inny nie może tak dobrze jak lekarz rozpoznać choroby i skłonić pacjenta do leczenia. Wielu lekarzy zaczęło kierować swych pacjentów do AA oraz zapraszać Anonimowych Alkoho- lików do normalnych szpitali, by ci nieśli posłanie chorym, wśród których mogli znajdować się ludzie uzależnieni. Wkrót- ce okazało się, że w dziedzinie alkoholizmu istnieje jednak ja- kaś metoda jeszcze lepsza od ruchu AA. Jest nią współpraca AA z innymi profesjonalistami służby zdrowia: lekarzami, psy- chiatrami, psychologami, pielęgniarkami, pracownikami pogo- towia i innych służb medycznych. Współpraca ta jest najważniejszą cechą nowoczesnych ośrodków leczenia alkoholizmu na świecie. W ośrodkach tych przedstawiciele wielu specjalności zgodnie pracują, starając się dopomóc alkoholikowi w zmianie samego siebie. W ośrodkach tych nie ma już konfliktów między terapeutami z AA a leka- rzami. Wciąż jednak zdarzają się jeszcze konflikty między cały- mi takimi ośrodkami z jednej strony a czysto akademickimi pla- cówkami badawczymi – z drugiej. Być może dlatego, że Anonimowi Alkoholicy nadal zdają się ignorować potrzebę ba- dań naukowych, a może dlatego, że praktyczne metody Anoni- mowych Alkoholików tak trudno pogodzić z wymaganiami pa- radygmatu naukowego. Na szczęście konfliktu takiego do tej pory w Polsce prawie nie było, zresztą dzięki światłym i posiadającym wyjątkowo sze- rokie horyzonty uczonym lekarzom, kierującym Instytutem Psychiatrii i Neurologii w Warszawie. Tam to właśnie, w na- ukowym instytucie, powstał pierwszy w Polsce oddział konse- kwentnie stosujący metodę Dwunastu Kroków. Oczywiście, nie obyło się bez trudności i nieporozumień, jakie powoduje każ- 13 Alkohol 00 26•04•05 14:08 Page 14 ALKOHOLIZM – GRZECH CZY CHOROBA? da zmiana, oraz oporów, jakie wiążą się z akceptacją każdej no- wości. Faktem jest jednak to, że na Oddziale Odwykowym In- stytutu od ponad pięciu lat zgodnie pracują ze sobą lekarze, psychiatrzy, duchowni, psychologowie i terapeuci alkoholicy. Co więcej, na oddziale tym lekarze prowadzą faktyczną terapię odwykową. Celem wspólnych działań nie jest bowiem tylko od- trucie lub chwilowa abstynencja, lecz trzeźwość, nad którą pa- cjent musi nauczyć się sam pracować. Wierzę, że model połączenia profesjonalnej terapii z zasa- dami ruchu Anonimowych Alkoholików stanie się wzorem dla wszystkich ośrodków odwykowych w Polsce. Mam nadzieję, że zebrane w tej książce doświadczenia i przemyślenia przydadzą się pracownikom takich ośrodków i ich pacjentom. Alkohol 01 26•04•05 14:08 Page 15 Grzech czy choroba? W maju 1935 roku w miejscowości Akron w stanie Ohio czter- dziestoletni makler giełdowy z Nowego Jorku, Bill W., roz- paczliwie szukał jakiegoś alkoholika. Był to pierwszy znany przypadek, gdy alkoholik poszukiwał towarzystwa drugiego al- koholika po to, by razem z nim nie pić. Bill W. był alkoholikiem, którego stan lekarze uznali za bez- nadziejny. Miało go czekać trwałe uszkodzenie mózgu, obłęd lub śmierć. Tymczasem w grudniu 1934 roku Bill doznał — jak sam to określił – „nagłego przeobrażenia duchowego”, pod któ- rego wpływem przestał pić. Niemal natychmiast próbował na- mówić wszystkich alkoholików w Nowym Jorku na podobny cud. Chociaż nikogo nie zdołał otrzeźwić, czuł, że praca z in- nymi alkoholikami pomaga jemu samemu zachować trzeźwość. Po kilku miesiącach niepicia Bill powrócił do interesów. Po- jechał do Akron, by w imieniu grupy biznesmenów z Nowego Jorku przejąć na własność duże przedsiębiorstwo przemysłu maszynowego. Wierzył, że zostanie dyrektorem tego przedsię- biorstwa, co zabezpieczy mu przyszłość. 10 maja 1935 roku Bill przegrał walkę o przedsiębiorstwo. Wspólnicy wrócili do Nowego Jorku, a on został, by zamknąć sprawę. Samotny, z dziesięcioma dolarami w kieszeni i bez per- 15 Alkohol 01 26•04•05 14:08 Page 16 ALKOHOLIZM – GRZECH CZY CHOROBA? spektyw na przyszłość – poczuł dobrze mu znany przymus pi- cia. Przerażony cofnął się z baru do telefonu. Znalazł numer miejscowego pastora i zapytał go o „jakiegoś pijaka, z którym mógłby porozmawiać”. Pastor Tunks skontaktował go z rodzi- ną Boba S. Niegdyś wzięty lekarz, Bob od pięciu lat pił niemal bez przerwy. Kiedy spotkali się nazajutrz, Bill nie namawiał Boba na odrodzenie duchowe. W najprostszych słowach przekazał mu to, czego sam się dowiedział od lekarzy na temat alkoholi- zmu: że jest to połączenie obsesji umysłowej z fizycznym przy- musem picia oraz że choroba ta ma postępujący charakter – je- żeli chory nie przestanie pić, musi zwariować albo umrzeć. Następnie Bill opowiedział o tym, jak sam pił i co wówczas od- czuwał, w jaki sposób wytrzeźwiał i jak się zmieniły jego od- czucia podczas minionych sześciu miesięcy. Po rozmowie z Billem Bob przestał pić. Po trzech tygo- dniach upił się znowu. 10 czerwca 1935 roku Bill wlał w nie- go setkę na otrzeźwienie. Od tamtej chwili Bob nigdy już nie wypił kropli alkoholu. W dwa tygodnie później Bill i Bob odwiedzili w Akron Bil- la D., adwokata, który od stycznia tego roku już po raz ósmy leżał w szpitalu na odtruciu. Gdy goście podzielili się z nim swoim doświadczeniem, Bill D. również przestał pić – do koń- ca życia. Jesienią 1935 roku Bill W. powrócił do Nowego Jorku i za- czął zbierać alkoholików w swoim domu w Brooklynie. Bob S. i Bill D. kontynuowali działalność w Akron. Po dwu latach w tych dwu grupach było czterdziestu trzeźwych alkoholików. Na podstawie ich doświadczeń Bill W. napisał książkę zatytu- łowaną „Anonimowi Alkoholicy”, w której wyjaśniał filozofię i metody ruchu; drugą część książki stanowiły historie choroby i wyzdrowienia napisane przez pierwszych trzydziestu niepiją- cych alkoholików. Z czasem książkę tę – wydaną anonimowo i adresowaną zarówno do już niepijących, jak i do wciąż jesz- 16 Alkohol 01 26•04•05 14:08 Page 17 GRZECH CZY CHOROBA? cze pijących alkoholików – zaczęto nazywać „Wielką Księgą”; stała się ona swego rodzaju podręcznikiem trzeźwości. Od jej oryginalnego tytułu powstała nazwa ruchu AA. * * * W jaki sposób Billowi W. udało się nie pić samemu, a następ- nie otrzeźwić Boba S.? Dlaczego Anonimowym Alkoholikom tak dobrze udaje się to, czego nie potrafią dokonać rodziny chorych, lekarze ani duchowni? Odpowiedź kryje się w osobli- wym charakterze choroby alkoholowej. Zdecydowana większość ludzi po dziś dzień patrzy na alko- holizm raczej w kategoriach moralnych niż medycznych: alko- holizm jest dowodem słabego charakteru i upadku moralnego człowieka. Medycyna zaczęła uznawać alkoholizm za chorobę, a nie grzech, gdy lekarze wyciągnęli wnioski z dość oczywiste- go spostrzeżenia, że przecież nikt nie zaczyna pić po to, by zo- stać alkoholikiem. Choroba jest rezultatem zachodzących w or- ganizmie procesów, na które chory nie ma wpływu. Procesy te są anomalią, bo przecież nie występują u każdego, kto pije. Co więcej, nie każdy, kto dużo pije, jest alkoholikiem. Al- koholik najczęściej wcale nie jest wiecznie pijanym „kolesiem” spod budki z piwem czy z rynsztoka. W rzeczywistości zdecy- dowana większość alkoholików to ludzie bardzo sprawni spo- łecznie; zawodowo bywają oni – do czasu – sprawniejsi od nie- alkoholików. Alkoholik nie musi też wcale pić denaturatu. Blisko jedna trzecia alkoholików nigdy w życiu nie wypiła moc- niejszego trunku niż piwo. Alkoholik nie musi pić codziennie; przeszło połowa pije okresowo: po pijackich ciągach następują – z czasem coraz krótsze – okresy abstynencji. Ten okresowy charakter picia wprowadza w błąd chorego, jego rodzinę, a często także lekarzy; jest dla nich dowodem pa- nowania nad alkoholem. W istocie jednak przerwa w piciu ni- czego nie dowodzi. Niemal każdy alkoholik może dotrzymać obietnicy, że przez najbliższe ileś tam miesięcy nie weźmie do 17 Alkohol 01 26•04•05 14:08 Page 18 ALKOHOLIZM – GRZECH CZY CHOROBA? ust kropli alkoholu. Żaden alkoholik nie dotrzyma jednak obietnicy, że przez miesiąc będzie codziennie pić tylko dwa kieliszki, nie więcej. Tęgi pijak zdoła sprostać takiemu testowi, alkoholik upije się już po kilku dniach. Istotą choroby jest bowiem utrata kontroli nad alkoholem. Choroba składa się z dwu elementów, obsesji umysłowej, która sprawia, że alkoholik nie może sobie wyobrazić życia bez alko- holu i nawet po długiej przerwie sięga po kieliszek, oraz uczu- lenia fizjologicznego, które odzywa się natychmiast po wypiciu pierwszej kropli i powoduje utratę kontroli nad ilością wypija- nego alkoholu: chory pije aż do upicia się. Obiecuje sobie, że wypije tylko jedno piwko, a wraca do domu pijany. Mimo że każde pijaństwo powoduje coraz poważniejsze problemy zdrowotne, rodzinne, towarzyskie, a często i prawne, alkoholik ponownie się upija. I znów. I znów. Jak gdyby zupeł- nie nie potrafił uczyć się na przykrych doświadczeniach. Przy- pomina człowieka, który raz po raz wkłada rękę do gorącego pieca mimo coraz dotkliwszych poparzeń. Człowiek przy zdro- wych zmysłach tak nie postępuje; alkoholik nie jest przy zdro- wych zmysłach. Ale to nie wszystko. Najdziwniejsze jest, że mimo istnienia łatwo rozpoznawalnych objawów sam alkoholik niemal do koń- ca nie wie, że jest chory. Alkoholizm należy bowiem do grupy osobliwych chorób, określanych w języku angielskim jako dise- ases of denial, czyli „choroby zaprzeczeń”. Podobnie jak w przy- padku narkomanii, lekomanii, wszelkich innych uzależnień i niektórych chorób psychicznych – integralną częścią uzależ- nienia od alkoholu jest mechanizm, który nieustannie przeko- nuje chorego o tym, że nie jest on alkoholikiem. Podejrzenie o alkoholizm to bardzo poważny zarzut. Ma ono bowiem jednoznaczny wydźwięk moralny. Nikt nie przy- znaje się łatwo do tego, że jest zepsuty, zwłaszcza gdy czuje się niewinny. A przecież alkoholik nie upija się naumyślnie. On sam nie może zrozumieć, dlaczego się upija. Próbuje więc 18 Alkohol 01 26•04•05 14:08 Page 19 GRZECH CZY CHOROBA? usprawiedliwić swoje postępowanie, stosując racjonalizację, tzn. stara się je „wytłumaczyć” w sposób racjonalny. Znajduje różne przyczyny: kłopoty w pracy i problemy mał- żeńskie, podenerwowanie i trudne dzieciństwo. Wydarzenia polityczne. Historia i geografia. Nieświadomie próbuje odwró- cić uwagę od alkoholizmu, przerzucić winę na kogoś innego. Najczęściej na najbliższych. Czasem alkoholik, zupełnie pod- świadomie, szuka sprzeczki, szuka cierpienia, by móc powie- dzieć: „piłem, bo...”, albo by znaleźć pretekst do napicia się bez poczucia winy. Racjonalizacje, cykliczne przerwy w piciu, nadgorliwość w pracy i potulność w domu w okresach niepicia, manipulowa- nie ludźmi i faktami, selektywna pamięć i wiele innych mecha- nizmów samooszukiwania się – wszystko to tworzy niezwykle silną strukturę zaprzeczeń, dzięki której alkoholik broni się przed myślą, że jest alkoholikiem. Ta struktura zaprzeczeń ma przede wszystkim intelektualny charakter i jest szczególnie sil- na u ludzi wykształconych. Podobno najsilniejsze zakłamanie cechuje prawników, którzy są – jak wiadomo – wytrenowani w znajdowaniu logicznych argumentów pasujących do każdej tezy. Słowem, alkoholik nie wierzy, że jest alkoholikiem. A jed- nocześnie ma coraz więcej dolegliwych uczuć. Poczucie winy i wyrzuty sumienia. Lęk na dźwięk telefonu i na widok skrzyn- ki na listy. Coraz częstsze zmiany nastrojów. Poczucie odrzuce- nia przez innych. Agresja i złość. Chorobliwa zazdrość i po- dejrzliwość. Skłonność do litowania się nad sobą. Poczucie samotności i izolacji. I najbardziej dotkliwe: brak poczucia włas- nej wartości. Aż w końcu zaczyna budzić się z przekleństwem na ustach; z lękiem, jakie przykrości przyniesie mu nadchodzą- cy dzień. Z marzeniem, by od tego dnia uciec: spać, nie wstać, upić się. Zakłamanie nie pozwala mu dostrzec prawdziwego źródła tych stanów. Alkoholik jest zatem przeświadczony, że przyczyną jego problemów są inni ludzie albo okoliczności, 19 Alkohol 01 26•04•05 14:08 Page 20 ALKOHOLIZM – GRZECH CZY CHOROBA? w jakich żyje. Postanawia zmienić te okoliczności. Postanawia gimnastykować się i biegać. Rozwieść się. Wyjechać. Zmienić pracę. Ożenić się. Wrócić. Wszystko na nic. Zmiany nie poma- gają, bo alkoholik nie może przecież uciec od siebie i od swo- jej choroby, która powoduje już tak poważne problemy zdro- wotne, rodzinne, zawodowe i prawne, że chory daje za wygraną i idzie do lekarza. Najczęściej alkoholik pojawia się po raz pierwszy u lekarza na wiele lat przedtem, zanim zdoła wy- trzeźwieć. Bo alkoholik idzie do lekarza przede wszystkim po to, by się od niego dowiedzieć, że nie jest alkoholikiem. *** Alkoholik nie oszukuje lekarza. Mówi mu to, w co sam wierzy. A lekarz często nie potrafi przebić się przez racjonalizacje i ca- łe zakłamanie alkoholowe. Co więcej, lekarz jest wyuczony operować łańcuchami przyczyn i skutków, które obejmują symptomy choroby, samą chorobę oraz jej przyczyny. Wierzy, że jeśli znajdzie przyczyny choroby, będzie mógł je wyelimino- wać i uleczyć pacjenta. Często daje się zwieść takim objawom, jak niepokój, bezsenność, problemy seksualne, halucynacje, amnezja i urojenia, i stawia błędną diagnozę nerwicy lub de- presji. A jeżeli nawet postawi trafną diagnozę: alkoholizm – niemal każdy lekarz zada choremu pytanie, dlaczego ten pije. A alkoholik tylko na to czeka. Za odpowiedzi na to pytanie mógłby już dawno uzyskać doktorat. Teraz wspólnie z leka- rzem poszukują przyczyn. Najczęściej znajdują je w przeży- ciach psychicznych pacjenta. Lekarz zapisuje więc choremu środki uspokajające lub nasenne, wierząc, że kiedy pacjent przyjdzie do siebie, nie będzie musiał pić. Ale ten znowu pije. Tyle że bardzo często jest już podwójnie uzależniony: od alko- holu i od środków uspokajających. Uzależnienie od proszków jest identyczną chorobą jak alkoholizm, dziś leczy się ją w tych samych ośrodkach i w taki sam sposób. Niezależnie od diagnozy i sposobu leczenia zazwyczaj le- 20 Alkohol 01 26•04•05 14:08 Page 21 GRZECH CZY CHOROBA? karz i alkoholik wspólnie dochodzą do wniosku, że pacjent pi- je, ponieważ ma różne przykre przeżycia. Anonimowi Alkoholicy z własnego doświadczenia wiedzą, że to nieprawda. Wiedzą, że jest akurat odwrotnie. Że mieli do- legliwe przeżycia, ponieważ pili. A dzisiaj w ogóle nie tracą czasu na stawianie pytania, dlaczego alkoholik pije. Wiedzą, że alkoholik pije bez powodu. A dokładniej, wyłącznie z tego po- wodu, że jest alkoholikiem. By przestać pić, alkoholik musi postąpić dokładnie odwrot- nie niż dotychczas. Zamiast beznadziejnie walczyć o wykazanie siły woli, musi skapitulować. Uznać fakty, których nie chciał dostrzegać, a które wskazują, że jest bezsilny wobec alkoholu. Uznać siebie za alkoholika, a alkoholizm za chorobę. Począt- kiem wyzdrowienia jest więc złamanie struktury zaprzeczeń; jeśli to nastąpi, reszta toczy się na ogół szybko. Bob S. i Bill D. otrzeźwieli niemal natychmiast, gdy tylko Bill W. otworzył im oczy. Od pięćdziesięciu lat Anonimowi Alkoholicy są najlep- szymi specjalistami od otwierania oczu pijącym alkoholikom. W odróżnieniu od lekarza niepijący alkoholik potrafi do- skonale rozpoznać kłamstwa, racjonalizacje i inne mechanizmy obronne pijącego alkoholika; on sam przecież stosował dokład- nie to samo, a na dodatek sam już dostrzegł własne zakłama- nie. Może więc z łatwością i ponad wszelką wątpliwość udo- wodnić pijącemu, że ten jest alkoholikiem. Ale żaden Anonimowy Alkoholik tego nie robi. Nie pyta, co pijący czuje, bo dobrze wie, co tamten czuje. Nie wysłuchu- je zbyt długo racjonalizacji i teoryjek pijącego. Nie wykazuje mu niespójności, braku logiki, błędów ani fałszu. Wie, że każ- de podejrzenie o alkoholizm natychmiast budzi u alkoholika reakcję obronną i zamyka do niego drogę. Anonimowy Alko- holik nie mówi więc pijącemu: „Ty jesteś alkoholikiem”. Mówi mu wyłącznie o sobie, o tym, że on sam jest alkoholikiem. Mówi o tym, jak pił i jak wytrzeźwiał. W jaki sposób oszu- kiwał samego siebie i jak doszedł do wniosku, że jest alkoholi- 21 Alkohol 01 26•04•05 14:08 Page 22 ALKOHOLIZM – GRZECH CZY CHOROBA? kiem. Jak przerażała go perspektywa obłędu, więzienia lub śmierci, być może samobójczej. A jednocześnie przecież nie wyobrażał sobie życia bez alkoholu. Nie mając wyboru, zaczął naśladować tych z AA i robić to, co mu zalecali. Opowiada, ale bardzo krótko, co robił i nadal robi, żeby nie pić. Więcej czasu poświęca temu, jak się dziś czuje. I to nie tyle fizycznie; do- kładnie opowiada słuchaczowi, jak się zmieniły jego własne od- czucia po wytrzeźwieniu. A potem do niczego nie nakłania, nie agituje. Wręcz przeciwnie: wyraźnie mówi o tym, iż nie wie, na ile słuchaczowi mogą się przydać jego doświadczenia. Bo Ano- nimowy Alkoholik nie wie przecież, czy słuchacz też jest alko- holikiem. O tym może zadecydować tylko on sam. Ale jeśli uznałby, że AA może mu się przydać, zawsze będzie mile po- witany. Jeśli po przyjściu do AA dojdzie do wniosku, że to nie dla niego, nikt nie będzie go siłą zatrzymywać. Ten, kto po raz pierwszy słucha Anonimowego Alkoholika, zazwyczaj nie wierzy własnym uszom. Przecież on słyszy opo- wiadanie o sobie samym! Cóż to za podstęp? Przecież on do- kładnie tak samo pił. Identycznie myślał o tym, dlaczego pije, stosował takie same argumenty i tłumaczenia. Kto podał Ano- nimowemu te wszystkie fakty i szczegóły? Po chwili uświada- mia sobie, że przecież w tym, co usłyszał, szczegóły nie odgry- wają żadnej roli, liczą się tylko odczucia. I wie, że po raz pierwszy, odkąd pamięta, rozmawia z kimś, kto rozumie to, co on przeżywa, ponieważ sam miał identyczne przeżycia. Po raz pierwszy od dawna nie czuje skorupy, która go oddzielała od innych ludzi; ma poczucie identyfikacji i wspólnoty z drugim człowiekiem. Takim samym jak on. Nagle ogarnia go przerażenie. Tamten przedstawił się jako alkoholik. Czyżby więc jednak i on też? Przecież wszystkie szczegóły pasują, nawet identyczne wykręty. Czy to oznacza, że i jego czeka śmierć albo życie bez alkoholu? Teraz ważą się losy. Alkoholik może się zaciąć; może uchwycić się jakiejś jednej, najdrobniejszej nawet różnicy mię- 22 Alkohol 01 26•04•05 14:08 Page 23 GRZECH CZY CHOROBA? dzy usłyszaną historią a nim samym. Przecież on sam nigdy jeszcze nie wylądował w szpitalu. Nie miał delirium. Albo mo- że raz jeszcze uwierzyć w swoją wolę, wspartą wiedzą, i pomy- śleć: może istotnie jestem alkoholikiem, ale teraz, kiedy już zdaję sobie z tego sprawę i wiem, że nie mogę dłużej pić, bę- dę miał na tyle silną motywację, by nie pić. Takiemu alkoholi- kowi AA nie może pomóc. AA może pomóc tylko tym alkoho- likom, którzy chcą przestać pić, ale sami nie mogą, bo taka jest natura tej przebiegłej choroby. Doświadczenia 50 lat dowodzą, że po to, by naprawdę chcieć przestać pić, trzeba znaleźć się na dnie. Ten, kto ma dosyć, nie będzie już walczył. Raz jeszcze spoj- rzy na Anonimowego, na jego wygląd i uśmiech. Odczuje jego spokój i pogodę ducha. A wtedy obudzi się w nim nadzieja. Po- myśli: skoro on potrafił, to może i mnie się uda. I zapyta: jak? Anonimowy zaprowadzi go na mityng AA. Poradzi mu, że- by chodził codziennie na mityngi: dziewięćdziesiąt mityngów w ciągu pierwszych dziewięćdziesięciu dni. Powie mu, żeby miał otwartą głowę i nie próbował wszystkiego zrozumieć. Na razie niewiele może zrozumieć, bo przecież całe jego myślenie jeszcze jest „pijane”. Niech więc stosuje się do rad ludzi z AA, nawet jeśli rady te wydają mu się dziwne. „Przynieś ciało, a gło- wa przyjdzie później” – to ulubiona rada Anonimowych Alko- holików dla nowicjuszy. Mityng wprowadzi nowego w zdumienie. Zamiast brudna- wych pijaczków zobaczy schludnie zazwyczaj ubranych, poważ- nych, ale radosnych ludzi. Prowadzący spotkanie na początku zapyta, kto jest spoza miasta i kto ma mniej niż 90 dni trzeź- wości. Jedni i drudzy zostaną serdecznie przywitani brawami. Potem zebrani będą czytać na głos jakieś Kroki i Tradycje, nie tylko zupełnie niezrozumiałe, ale w ogóle nie związane z alko- holem i alkoholizmem. Nowy może nawet pomyśleć, że się po- mylił, ale wtedy ktoś zacznie opowiadać historię swego pijań- stwa, z którą nowy znów będzie mógł się utożsamić, oraz 23 Alkohol 01 26•04•05 14:08 Page 24 ALKOHOLIZM – GRZECH CZY CHOROBA? wyzdrowienia, która znów obudzi jego nadzieję. Kiedy pierw- szy mówca skończy, ludzie z sali będą nawiązywać do tego, co powiedział. To będzie bardzo dziwna dyskusja. Bez żadnej teo- rii. Nikt nie będzie mówił, że coś jest jakieś, nikt nie użyje bez- osobowych zwrotów, że coś „robi się” wtedy a wtedy, że „pije się” w takich i takich sytuacjach, ani nawet, że „czuje się” to a to. Każdy będzie bardzo konkretnie mówić o tym, co sam ro- bił i czuł. Nikt nie powie, że ktoś inny nie ma racji, w ogóle nie będzie tu żadnych znanych nowemu sposobów dochodze- nia do prawdy: hipotez, argumentów, dowodów, kontrargu- mentów ani sporów; nikt nie będzie niczego obalać ani bronić, każdy będzie starał się coś dorzucić. W tych wszystkich wypo- wiedziach razem wziętych nowy będzie mógł znaleźć sporo rzeczy dla siebie, mimo że nikt go nie będzie pouczać ani wprost udzielać rad. W przerwie mityngu (albo po jego zakoń- czeniu) otoczą go co prawda starsi stażem aowcy, ale tylko po to, by go raz jeszcze serdecznie powitać, podać numery telefo- nów, adresy i powiedzieć: „Dzwoń. Jak się będziesz źle czuł i jak będziesz się dobrze czuł. A przede wszystkim, gdyby przy- szło ci do głowy wypić. Wtedy dzwoń bez względu na porę dnia i nocy”. Wszystko to bardzo zdziwi nowego. Najbardziej jednak bę- dzie zdumiony tym, że za każdym razem gdy zabierają głos, za- czynają formułką: „Na imię mam..., jestem alkoholikiem”. Prze- cież oni już nie piją, niektórzy nawet po kilkanaście lat. Więc już chyba nie są alkoholikami. I po co w ogóle wciąż jeszcze przychodzą na te mityngi? Zrozumie to dopiero za jakiś czas. Jeżeli wytrwa, przekona się, jak stopniowo opuszcza go obsesja alkoholu; przestaje go pragnąć i zarazem bać się tego pragnienia, przestaje ciągle my- śleć o alkoholu. Poczuje się lepiej fizycznie, a potem psychicz- nie. AA będzie mu się coraz bardziej podobać, a on sam będzie się czuł coraz pewniej ze swoją trzeźwością. Sam zacznie mó- wić: „Na imię mam..., jestem alkoholikiem”. Zacznie nieść po- 24
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Alkoholizm. Grzech czy choroba
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: