Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00509 009217 15551925 na godz. na dobę w sumie
Ideologie nauk społecznych – warianty interpretacyjne - ebook/pdf
Ideologie nauk społecznych – warianty interpretacyjne - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 133
Wydawca: Impuls Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7850-148-0 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> podręczniki
Porównaj ceny (książka, ebook (-8%), audiobook).

 

Zasadniczym celem książki jest – po pierwsze - odpowiedź na pytanie: prawda i określenia takie jak, „prawdziwy”, „prawdziwe” to postmetafizyczne pozostałości słownika potocznego - czy elementy nieideologicznych struktur pojęciowo-inferencyjnych, których stosowanie w codziennym życiu wyraża obiektywną konieczność myślową (zatem nie jest nakazem opresywnych systemów ideologicznych)? Po drugie: czy współczesna młodzież rozstaje się z tradycyjnymi przyporządkowaniami działań i sytuacji społecznych do znaczeń moralnych – czy więc dzisiejsza młodzież, jako pokolenie Nietzschego („Pokolenie Nic”), modernizuje dawną moralność poprzez rezygnowanie z moralnego urefleksyjniania działań angażujących refleksję moralną jeszcze ich rodziców i dziadków?

Te dwa pytania – pierwsze z zakresu filozoficznej, czy też quasi-filozoficznej refleksji nad prawdą – drugie – z dziedziny edukacji moralnej i socjologii moralności – inspiruje krytyczną analizę wybranych twierdzeń, presupozycji, postulatów „nurtów poststrukturalnych” w naukach społecznych (analizy dyskursu w socjologii i Gender Studies). Zdaniem bowiem tych orientacji, po pierwsze, każdy komunikat językowy wyraża znaczenia ideologiczne, po drugie, rozmycie tradycyjnych zakwalifikowań działań do dziedziny moralnej zmiękcza struktury ideologiczno-pojęciowe opresyjnej metafizyki. Ta książka jest próbą zrehabilitowania myślenia (post)esencjalnego. Jest – w oparciu o analizę socjologiczną i pedagogiczną – próbą pokazania, że zarówno ludzie w swoim myśleniu potocznym, jak i oficjalne instytucje państwa - w języku prawno-administracyjnym - pokazują, że myślenie korzystające z pojęć esencjalnych jest funkcjonalne wobec struktur działaniowych oraz, że odwrotnie struktury działaniowe mogą być bez kontrowersji społecznych odzwierciedlane w pojęciach esencjalnych.

Tezy, z pomocą których pokazujemy społeczną użyteczność i uniwersalność pojęć esencjalnych, mają charakter ustaleń badawczych. Udaje się nam wyjść poza dziedzinę spekulacji i odpowiedzieć na pytania poprzez rekonstrukcję wniosków z badań. Powołując się na analizę Anny Wierzbickiej, pokazujemy więc, że słowo „prawda” jest uniwersalne dla wszystkich języków świata, zaś rekonstruując fragmenty wniosków badawczych Wiesława Baryły i Bogdana Wojciszke argumentujemy, że pojęcie prawdy jest deklarowane przez ludzi jako uniwersalne współkryterium kwalifikowania działań jako moralne. Hipoteza o tym, że młodzież rezygnuje z przypisań znaczeń moralnych do działań kiedyś urefleksyjnianych moralnie – o tym, że oprócz dziedziny moralnej, natrafiamy u niej na większą, niż u starszych pokoleń dziedzinę niestosującą znaczeń i ocen moralnych – jest argumentowana przez m.in. badania seksu.

Pytania, na które chcemy znaleźć odpowiedzi w książce, to: czy demokratyczną koncepcję społeczeństwa można uznać za przestrzeń niezasadnych analiz dekonstrukcyjnych u socjologicznych (i pedagogicznych) analityków dyskursu, bo zasady i wartości ujęte w tej koncepcji są już albo społecznie urefleksyjniane jako ideologiczne, albo są nieszkodliwe/ nie ma ich czym zastąpić?; czy jest możliwy wariant pozaideologicznych nauk społecznych – takich, które tolerują nieszkodliwe ideologie, zarazem zachowują status moralno-epistemologiczny wiarygodnej nauki?; jaka jest rola w życiu naukowym i codziennym u zwykłych ludzi tzw. ideałów kontrfaktycznych – normatywnych modeli postępowania, które mimo, że regularnie naruszane, zachowują społeczną ważność i społeczną zdolność stymulowania działań ludzi (decyzji środowisk naukowych i decyzji ludzi w życiu codziennym)?

Autorzy

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Mirosław Kowalski Daniel Falcman Ideologie nauk społecznych – warianty interpretacyjne © Copyright by Ofi cyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2012 Recenzenci: prof. zw. dr hab. Krystyna Ferenz prof. zw. dr hab. Andrzej Radziewicz-Winnicki Redakcja wydawnicza: Beata Bednarz Opracowanie typografi czne: Anna Bugaj-Janczarska Projekt okładki: Anna Damasiewicz Zdjęcie na okładce: © Андрей Музыка | Depositphotos.com Wydanie książki stało się możliwe dzięki Uniwersytetowi Zielonogórskiemu ISBN 978-83-7850-148-0 Ofi cyna Wydawnicza „Impuls” 30-619 Kraków, ul. Turniejowa 59/5 tel./fax: (12) 422 41 80, 422 59 47, 506 624 220 www.impulsofi cyna.com.pl, e-mail: impuls@impulsofi cyna.com.pl Wydanie I, Kraków 2012 M. Kowalski, D. Falcman, Ideologie nauk społecznych – warianty interpretacyjne, Kraków 2012ISBN: 978-83-7850-148-0 , © by Oficyna Wydawnicza „Impuls” 2012 Spis treści Przedmowa. Czy pytania epistemologii mogą być problemami badawczymi pedagogiki i socjologii? (Mirosław Kowalski, Daniel Falcman) .......... 9 Część pierwsza „Poststrukturalizm” w naukach społecznych: konteksty teoretyczne Wstęp (Mirosław Kowalski, Daniel Falcman) ........................................................... 27 Rozdział 1.1. Ontologiczne, epistemologiczne i metodologiczne założenia teorii edukacyjnej według Janusza Gniteckiego (Mirosław Kowalski) ...................... 35 Rozdział 1.2. Obiektywne i zideologizowane przedstawianie historii. Ontologia zjawisk historycznych i jej implikacje interpretacyjno-pojęciowe w analizie historycznej według Haydena White a (Mirosław Kowalski) .............................................................. 37 Rozdział 1.3. Ideał kontrfaktyczny bezstronności ideologicznej w naukach społecznych. Strategie ideologizowania nauki i usprawiedliwiające ideologie u poststrukturalistów w naukach społecznych. Interesy polityczno-ideologiczne Gender Studies w Polsce (Daniel Falcman) ................................................................................................. 41 M. Kowalski, D. Falcman, Ideologie nauk społecznych – warianty interpretacyjne, Kraków 2012ISBN: 978-83-7850-148-0 , © by Oficyna Wydawnicza „Impuls” 2012 6 Spis treści Rozdział 1.4. Postulaty optymalizacji teorii edukacyjnej ze strony praktyków edukacji. Ontologiczno-epistemologiczne oraz metodologiczne słabości projektów nowych idiomatyzacji w socjologii (Daniel Falcman) ..................... 47 Rozdział 1.5. Pojęcie nauki niemainstreamowej jako uprawianej przez i na użytek społecznych mniejszości. Strategie usprawiedliwień dla elementów ideologicznych w twierdzeniach naukowych w nauce niemainstreamowej. Teza o społeczno-świadomościowym zreprezentowaniu założenia obiektywności w nauce tradycyjnej (Mirosław Kowalski) ................................ 53 Rozdział 1.6. Pytania pod adresem Gender Studies ze strony stanowiska emergentyzmu w socjologii. Krytyka programu aksjomatyzacji teorii socjologicznej na rzecz strukturacji tej teorii za pomocą założeń ontologiczno-epistemologicznych (Daniel Falcman) ........................................ 57 Rozdział 1.7. Język esencjalny przekłada się na nieesencjalny i odwrotnie – próba ominięcia problemu esencjonalności w socjologii przez Jose Marię Tortosę (Daniel Falcman) ......................................................... 63 Rozdział 1.8. Słowa, których używają wszyscy ludzie na świecie według Anny Wierzbickiej. Znaczenie odkrycia słów uniwersalnych dla tezy o głębszym zsymbolizowaniu pojęcia prawdy (Mirosław Kowalski) ................................... 65 Rozdział 1.9. Zygmunt Bauman jako socjologiczny analityk dyskursu. Pojęcie prawdy w świadomości społecznej. Strategia „odideologizowania” dyskusji publicznej. „Uśredniona” ideologia publiczna. Ideologia demokratyczna jako kryterium wartościowych społecznie analiz dyskursów (Mirosław Kowalski) ........................................................................................... 71 M. Kowalski, D. Falcman, Ideologie nauk społecznych – warianty interpretacyjne, Kraków 2012ISBN: 978-83-7850-148-0 , © by Oficyna Wydawnicza „Impuls” 2012 7 Spis treści Rozdział 1.10. Nadreprezentacja pojęcia reżimu symbolicznego w strategiach retoryczno-naukowych i w retoryce ideologicznej Gender Studies. Krytyka pojęcia nasycenia teoretycznego w socjologicznych analizach dyskursu (Daniel Falcman) ................................................................. 83 Rozdział 1.11. Nieideologiczne (pozaideologiczne) nauki społeczne: sformułowanie problemu, założenia i wstępny test możliwości (Mirosław Kowalski, Daniel Falcman) ................................................................. 89 Część druga Moralne ideologie „poststrukturalne” uczniów ponowoczesnych Rozdział 2.1. Pojęcie „uczniowie ponowocześni” i jego krytyka. Koncepcja faktu moralnego u Patrcka Pharo (Mirosław Kowalski) ........................................................................................... 103 Rozdział 2.2. Exodus moralny adolescentów ponowoczesnych na przykładzie diagnoz seksualności młodzieży (Daniel Falcman) ........................................... 113 Rozdział 2.3. Atro a tradycyjnej moralności u uczniów ponowoczesnych a konserwatywno-tradycjonalny ideał kontrfaktyczny (Mirosław Kowalski) ........................................................................................... 119 Rozdział 2.4. Ideał kontrfaktyczny a maksymalizm moralny według Anny Oleszkiewicz, Doroty Czyżowskiej i Olgi Bąk. Z jakich powodów Polacy jedne działania kwali kują moralnie, a inne wyłączają ze swojej re eksji o moralności? (Daniel Falcman) ............... 125 M. Kowalski, D. Falcman, Ideologie nauk społecznych – warianty interpretacyjne, Kraków 2012ISBN: 978-83-7850-148-0 , © by Oficyna Wydawnicza „Impuls” 2012 8 Spis treści Część trzecia Wnioski końcowe. Propozycje tematów do dalszych analiz Rozdział 3.1. Czy prawda to tylko element językowego przyzwyczajenia, czy pojęcie zinstytucjonalizowane w głębszej świadomości społecznej? Czy prawda to tylko wdrukowanie „meta zyczne” do świadomości społecznej, czy też można mówić o obiektywnej nieuniknioności prawdy w myśleniu ludzi? Czy młodzież współczesna to moralni Nietzsche (Nic): żyjący poza moralnym dobrem i złem – w przestrzeni nieuznawania za moralne działań społecznych tradycyjnie kwali kowanych jako moralne? Podsumowanie analiz (Mirosław Kowalski, Daniel Falcman) ............................. 133 Bibliogra a ............................................................................................................... 143 M. Kowalski, D. Falcman, Ideologie nauk społecznych – warianty interpretacyjne, Kraków 2012ISBN: 978-83-7850-148-0 , © by Oficyna Wydawnicza „Impuls” 2012 Przedmowa Czy pytania epistemologii mogą być problemami badawczymi pedagogiki i socjologii? Mirosław Kowalski, Daniel Falcman Czy prawda to tylko element językowego przyzwyczajenia, czy poję- cie zinstytucjonalizowane w głębszej świadomości społecznej? Czy prawda to tylko wdrukowanie „metafi zyczne” do świadomości społecznej, czy też można mówić o obiektywnej nieuniknioności prawdy w myśleniu ludzi? Czy młodzież współczesna to moralni Nietzsche (moralni Nic): żyjący poza moralnym dobrem i złem, czyli w przestrzeni nieuznawania za moralne działań i sytuacji społecz- nych tradycyjnie kwalifi kowanych jako moralne? Czy słowa, takie jak „prawda”, „prawdziwe”, „natura czegoś”, pojawiające się w wypowiedziach uczonych (np. F. Znanieckiego) i w retorykach potocznych, są tylko przyzwyczajeniem językowym – czy stanowią elementy myślenia ludzi w kategoriach esencjalnych? Innymi słowy, czy „prawda”, „prawdziwe” i inne „metafi zyczne” elementy słownika naukowego i potocznego to tylko nieurefl ek- syjniane elementy języka, czy składniki głębszych pokładów symbolicznych, de- monstrujące skłonność – i w wielu przypadkach – nieuniknioność potocznego i naukowego myślenia o rzeczywistości w sposób esencjalny? Te pytania tematy- zują refl eksję w paru miejscach w tej książce. Zagadnienie prawdy było podejmo- wane również w poststrukturalizmie – aczkolwiek na przykład Michel Foucault interpretował prawdę jako technikę wyrażania siebie1 albo podważał zasadność 1 M. Foucault, Sexuality and Solitude [in:] M. Blonsky (ed.), On signs, Th e John Hopkins University Press, Baltimore 1985. M. Kowalski, D. Falcman, Ideologie nauk społecznych – warianty interpretacyjne, Kraków 2012ISBN: 978-83-7850-148-0 , © by Oficyna Wydawnicza „Impuls” 2012 10 Przedmowa. Czy pytania epistemologii mogą być problemami badawczymi... pojęcia prawdy obiektywnej (prawdy przez wielkie „p”), pokazując, że naukowe systemy pojęciowe, które ją zawierają, są fałszywe2. Refl eksja na temat statusu słów „metafi zycznych” w manierze językowej ludzi versus głębszej świadomości społecznej to z konieczności analiza socjolingwi- styczna oraz z zakresu fi lozofi i prawdy. Można ją poszerzyć znacznie ponad to, co udało się nam zawrzeć w lapidarnych sformułowaniach w tej książce. Temat prawdy w retorykach potocznych i naukowych oraz w świadomości społecznej (w której pojęcie prawdy miałoby się głębiej zakorzeniać) zasługuje z pewnością na dużo wnikliwszą analizę. Zamiast niej proponujemy czytelnikowi zapewne fragmentaryczne analizy – mimo swej wycinkowości sądzimy jednak, że ciekawe. Najogólniejsza teza, którą formułujemy w tej książce, ma wydźwięk zdecy- dowanie antypoststrukturalny: „prawda” to nie tylko element retoryki potocznej ludzi, to też nie tylko termin używany nierefl eksyjnie przez autorów nauko- wych, lecz to również, co bardzo prawdopodobne, składnik głębszej świadomo- ści społecznej oraz element podstaw teoretycznych dyscyplin nauk społecznych, w których prawda nie musi być formułowana explicite – jednak mimo to pojawia się jako element z redukcji pewnych terminów stosowanych wobec niej ekwi- walentnie. Szkice zebrane w tej książce powstały w latach 2011–2012. Związane są – instytucjonalnie i przestrzennie – z Uniwersytetami Zielonogórskim (Zielona Góra), Poznańskim (Poznań) i Wrocławskim (Wrocław). Mimo różnego ulo- kowania w czasie i przestrzeni stanowią względnie homogeniczny zbiór prac, koncentrujących się na powiązanych ze sobą zagadnieniach i mogących służyć jako argumentacja wspólnej tezy. Ta teza stanowi teoretyczne zaplecze krytyk formułowanych pod adresem różnych „poststrukturalizmów” we współczesnych naukach społecznych, gdzie przez zbiorczy termin „poststrukturalizmy” rozu- miemy te orientacje teoretyczno-badawcze nauk społecznych, które 1) modernizują (poprzez anihilację) niektóre istotne elementy tradycyjnego aparatu pojęciowego nauk społecznych – w tym pojęcie prawdy (rugowane bądź zamazywane); 2) szukają „trzeciej drogi” między dychotomiami, które opierają się na sil- nie intuicyjnych wyróżnieniach osób, kolektywów, zjawisk analizowanych w naukach społecznych; 3) wprowadzają jawnie do nauk społecznych ideologie broniące zagrożonych społecznie, zdaniem tych orientacji, grup i kategorii społecznych; 4) pomagają w liberalizowaniu tradycyjnych norm obyczajowych i moral- nych – bo utożsamiane są dosyć powszechnie (choć pewnie stereotypo- wo) z teoretycznymi podstawami zakwestionowań tradycyjnej moralno- ści i obyczajowości jako wyrazu interesów grup i kategorii dominujących 2 M. Foucault, Porządek dyskursu, przekł. M. Kozłowski, Wydawnictwo słowo/obraz teryto- ria, Gdańsk 2002, s. 15–16. M. Kowalski, D. Falcman, Ideologie nauk społecznych – warianty interpretacyjne, Kraków 2012ISBN: 978-83-7850-148-0 , © by Oficyna Wydawnicza „Impuls” 2012 Przedmowa. Czy pytania epistemologii mogą być problemami badawczymi... 11 w społeczeństwach (moralność klasowa) ekstrapolowanych na ogół jako konserwująca nierówności społeczne tzw. obiektywna moralność po- wszechna (czyli taka, która ma obiektywne racje uzasadniające, służy dobru wspólnemu i zachowaniu człowieczeństwa u ludzi, gdzie człowieczeństwo utożsamiane bywa często z pojęciem natury ludzkiej). W tej książce dokonamy zawężenia „poststrukturalizmów w naukach spo- łecznych”. Będziemy się posługiwać słowem „poststrukturalizm” każdorazowo w cudzysłowie – co ma oznaczać, że nie traktujemy krytykowanych w książce orientacji teoretyczno-badawczych w naukach społecznych jako dokładnych od- zwierciedleń poststrukturalizmu jako orientacji teoretycznej w fi lozofi i. Niemoż- liwość takich wiernych przeniesień jest zawarta w samych defi nicjach fi lozofi i i nauki jako autonomicznych – choć oddziałujących na siebie (zainteresowanych sobą wzajemnie) – form racjonalnej refl eksji społecznej. „Poststrukturalizmy w naukach społecznych” jako niedokładne i fragmentaryczne odsłony poststrukturalizmu w  lozo i W historii fi lozofi i (jako autonomicznej formy racjonalnego myślenia człowieka) i nauki (jako autonomicznej formy racjonalnego myślenia człowieka) wiele było wzajemnych związków. Wektor oddziaływań częściej przebiegał od fi lozofi i ku nauce niż na odwrót – choć zdarzały się odstępstwa, współcześnie chyba częstsze niż kiedyś – w etyce, fi lozofi i społecznej czy ontologii, korzystają- cych z sukcesów poznawczych nauki, która posługuje się coraz nowocześniejszy- mi technologiami diagnostyczno-pomiarowymi. Dyscypliny humanistyki chyba chętniej niż nauki przyrodnicze odwoływały się do fi lozofi i – jako uprawomoc- niającej przyjmowane założenia, inspirującej do podejmowania nowych tematów w analizach, jako kształtującej ujęcia problemów badawczych. Wydaje się, że częstość odwołań do fi lozofi i większa była szczególnie w tych nurtach humani- styki, które odchodziły od założeń zdroworozsądkowej ontologii i teorii pozna- nia (epistemologii) własnych przedmiotów analiz: czyli tam, gdzie pytano, czy spostrzegany przez badacza przedmiot, aby na pewno istnieje (versus może jest złudzeniem?, konstruktem społecznym?, mało ważnym elementem lepiej skom- plikowanych struktur?, którymi rzeczywiście trzeba by się zająć), i czy badacz korzystający ze swoich narządów zmysłów, wspomaganych technologiami wy- ostrzającymi ich czułość, ma dostęp do rzeczywistych własności elementów, któ- re analizuje (przedmiotów analizy badawczej). W dyscyplinach oraz w tych nur- tach naukowych, w których pytań powyższych – albo podobnych do nich – sobie nie stawiano, implementacje z fi lozofi i do nauki były chyba rzadsze. Nie ozna- cza to wszak, że zanikała w nich możliwość problematyzowania formułowanych twierdzeń ze względu na pytania i rozstrzygnięcia fi lozofi i. Filozofi a i nauka – M. Kowalski, D. Falcman, Ideologie nauk społecznych – warianty interpretacyjne, Kraków 2012ISBN: 978-83-7850-148-0 , © by Oficyna Wydawnicza „Impuls” 2012 12 Przedmowa. Czy pytania epistemologii mogą być problemami badawczymi... o czym napisaliśmy w pierwszym zdaniu akapitu – to przecież autonomiczne formy racjonalnego myślenia, o swoistych interesach poznawczych, problemach, sposobach dochodzenia do rozwiązania oraz rozstrzygania o ich trafności, a na- wet – często – o odmiennych retorykach, preferowanych wyrażeniach, czy wręcz swoistych pojęciach precyzji używanego języka. Teza o wzajemnie kształtowanych wizerunkach nauki i  lozo i u naukowców i  lozofów Z wzajemnej autonomii fi lozofi i i nauki wynika różnorodność wza- jemnych reprezentacji fi lozofi i i nauki w świadomości fi lozofów i przedstawicieli dyscyplin naukowych. Filozofi a i nauka to nie tylko konstrukty poznawcze for- mowane dla własnych dyscyplin przez fi lozofów i naukowców, to w dużej mierze, konstrukt nauki u fi lozofów oraz fi lozofi i u naukowców. Jaźń odzwierciedlona naukowców i fi lozofów jest zapewne istotnym elementem profesjonalnej sa- moświadomości reprezentantów nauki i fi lozofi i. Odpowiedź na pytanie, czym jest nauka, nie przybiera postaci rozstrzygnięć o charakterze apriorycznym. Je- śli w ustalaniu, czym jest nauka, nie korzysta się ze stereotypów czy gotowych rozwiązań spetryfi kowanych w koncepcjach naukowości, przyjmowanych w roz- maitych szkołach w nauce, rozstrzygnięcie tego pytania nie jest stereotypowym wyobrażeniem o nauce ani potwierdzeniem określonej koncepcji, podzielanej w którejś ze szkół naukowych. Jest za to ustalaniem własności i cech nauki towa- rzyszących jej od stuleci, które to cechy i własności ujmowane są jako dystynk- cje „nauka”, umożliwiające co najmniej sformułowanie kryteriów defi nicyjnych nauki. Wydaje się, że taka właśnie – defi nicyjno-kwalifi kacyjna – była intencja Z. Krasnodębskiego, który analizując rolę rozumienia we współczesnej huma- nistyce, odpowiedź na pytanie, czym w ogóle jest nauka, uzależnił od sposobów defi niowania nauki w historii3. Z. Krasnodębski za punkt wyjścia potraktował defi nicję nauki ukształtowaną w nowożytności. Wzorzec nauki jako wniosek z analizy z historii idei (zamiast: arbitralnie założona koncepcja) Metoda historyczna, którą zastosował Z. Krasnodębski do wyłonienia elementów defi nicyjno-kwalifi kacyjnych nauki, oparła się na założeniu, że kryte- rium zdefi niowania nauki może być kryterium historyczne, a drogą do wyłonie- nia kryteriów defi nicyjno-kwalifi kacyjnych nauki – analiza z historii idei. Nau- 3 Z. Krasnodębski, Rozumienie ludzkiego zachowania. Rozważania o fi lozofi cznych podstawach nauk społecznych, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1986. M. Kowalski, D. Falcman, Ideologie nauk społecznych – warianty interpretacyjne, Kraków 2012ISBN: 978-83-7850-148-0 , © by Oficyna Wydawnicza „Impuls” 2012 Przedmowa. Czy pytania epistemologii mogą być problemami badawczymi... 13 ka to więc pewien konstrukt pojęciowy, kształtowany już w odległych epokach w historii, który przekracza granice okresów historycznych, ulegając w nich prze- obrażeniom, ale chyba jednocześnie coś względnie trwałego i wpływającego na konkretne waloryzowania praktyk poznawczych jako naukowe versus nienauko- we, kształtującego samoświadomość profesjonalną naukowców, prowadzącego – w warstwie normatywno-moralnej – do wyłonienia instytucji społeczno-kulturo- wych, regulujących zachowania naukowców oraz – w warstwie symbolicznej – do ukształtowania hipostazy (?) „NAUKA” zarówno w świadomości społecznej, jak i w zreifi kowaniu do pewnej dumy u naukowców uważających się za nosicieli i demiurgów istotnych w historii ludzkości idei. Ta pisana wielkimi literami NA- UKA – jako mit, fantazmat, ideał kontrfaktyczny i przeciwnie, coś ziszczalnego i realnego i, jak wszystkie poprzednio wymienione, apologizującego praktyki na- ukowe – pojawia się, choć w różnym stopniu i odmiennych interpretacjach, we wszystkich dyscyplinach i nurtach naukowych oraz okresach w historii. Intencją Z. Krasnodębskiego było jednak ustalenie względnie trwałych cech nauki jako regulowanej wzorcami wiedzy naukowej i standardami dochodzenia do niej, au- tonomicznymi wobec zróżnicowań naukowych koncepcji w różnych epokach. Z. Krasnodębski chciał zapewne uprawomocnić w ten sposób określony wzo- rzec nauki, tak by nie był on postrzegany tylko jako wyobrażenie scjentystyczno- -pozytywistyczne, lecz także jako konkluzja z analizy z historii idei, czyli pewien wniosek badawczy. Rozstrzygnięcie, że pewien zbiór wytycznych naukowych jest czymś względ- nie obiektywnym – i dlatego może waloryzować również współczesne praktyki jako naukowe lub nienaukowe, kształtować prawomocne decyzje gremiów w na- uce – nie wzbudzi zapewne powszechnego uznania. Można wszak dowodzić za- sadnie, że wniosek z analizy zróżnicowanych sposobów myślenia o nauce, które pojawiały się w historii, jest jedynie wyciągiem ze stereotypów na temat nauki, występujących w różnych epokach. Można – posługując się ujęciem konstrukty- wistycznym – napisać, że wzorzec ów to pewien „metakonstrukt”, uformowany na bazie różnych konstruktów poznawczych nauki, i – dodając do tego motyw krytyczny na przykład z analizy dyskursu – wykazywać, że konstrukty o nauce, formowane teraz i w przeszłości, zależały od całego szeregu czynników nieme- rytorycznych, torujących drogę rozwiązaniom, które etykietowane jako roz- strzygnięcia obiektywno-naukowe były tylko fasadą dla interesów dominujących grup i kategorii w obecnym i ówczesnych społeczeństwach. Można, korzystając z takich wątków krytyki – dekonstruując – zanegować normatywny wymiar roz- strzygnięć Z. Krasnodębskiego oraz wszystkich innych naukoznawców, którzy wydobywają wzorzec nauki w analizie koncepcji o nauce pojawiających się w hi- storii. Z takim tokiem rozumowania krytycznego trudno polemizować, przeciw- stawiając mu argumenty: 1) pewne koncepcje zachowywały się systematycznie w ciągu wieków, kulmi- nując do względnie spójnego wzorca nauki; M. Kowalski, D. Falcman, Ideologie nauk społecznych – warianty interpretacyjne, Kraków 2012ISBN: 978-83-7850-148-0 , © by Oficyna Wydawnicza „Impuls” 2012 14 Przedmowa. Czy pytania epistemologii mogą być problemami badawczymi... pojawiają się też w koncepcjach dużo późniejszych. 2) dlatego pewne własności nauki, odnotowane dla niej wiele setek lat temu, Odpowiedź krytyków byłaby następująca: powyższe dwa argumenty oznaczają tylko tyle, że interesy dominujących grup i kategorii były podobne teraz i w prze- szłości. Można wszak polemizować z krytykami w nieco inny sposób, oczywiście niebezzałożeniowy. Wydaje się, że odpowiedź na krytykę z ich strony wymagała- by dla siebie określonego założenia. Wydaje się zarazem pewne, że tego założenia wymagałoby dowolne konkluzywne uporanie się z problemem prawomocności wzorca nauki kształtowanego od stuleci. Wiedza naukowa a przekonania ideologiczne rzeczywistości (do sfery konkretu empirycznego); odkrywczymi dystynkcjami wiedzy naukowej byłyby: Chcemy odróżnić przekonanie ideologiczne od wiedzy naukowej. Nie- 1) intuicyjne założenia, najlepiej odniesione do bezpośrednio obserwowalnej 2) powiązanie w spójny logicznie system wiedzy; 3) wytworzenie wiedzy dzięki transparentnej procedurze metodologiczno- -logicznej – czyli poddanie osiągania wiedzy naukowej przejrzystym i usta- nowionym jeszcze przed przystąpieniem do tworzenia tej wiedzy regułom metodologicznym i prawom logicznym. Wydaje się, że za pomocą kryteriów 1–3 można odróżnić od siebie przekona- nia ideologiczne od wiedzy naukowej – a przynajmniej, że 1–3 to pewien zbiór idealno-modelowych kryteriów takiego rozróżnienia. Nie twierdzimy więc, że z pomocą 1–3 da się za każdym razem dokonać niekontrowersyjnego odróż- nienia nauki od ideologii, lecz, co bardzo osłabia naszą argumentację, że są one akceptowalnym prawie dla wszystkich zestawem kryteriów odróżniania nauki od ideologii. Wydaje się, że nawet gdyby ci, którzy nie wierzą zupełnie w skutecz- ność jednoznacznego odróżniania od siebie nauki i ideologii, uwierzyli w taką skuteczność, zgodziliby się, że 1–3 to kryteria, na których trzeba by oprzeć dyfe- rencjowanie nauki od ideologii. Kryterium ideologii jako zawężające spektrum krytycznych analiz w tej książce Teksty, które składają się na tę książkę, dotyczą w swej dużej części zagadnienia ideologii w naukach społecznych. Stanowią ważną dla nauk społecz- nych próbę oddzielania od siebie postulowanej jako obiektywna nauki od ideo- logii. Rozumiejąc wyłącznie idealny (często zawodny w praktyce zastosowania) charakter kryteriów wskazywanych w akapicie powyżej jako kryteria odróżniania M. Kowalski, D. Falcman, Ideologie nauk społecznych – warianty interpretacyjne, Kraków 2012ISBN: 978-83-7850-148-0 , © by Oficyna Wydawnicza „Impuls” 2012 Przedmowa. Czy pytania epistemologii mogą być problemami badawczymi... 15 nauki od ideologii, zastanawiamy się głębiej nad zjawiskiem ideologii w dziedzi- nie założeń i twierdzeń we współczesnych naukach społecznych. Skupiamy się zwłaszcza na nurtach „poststrukturalnych” (cudzysłów został użyty rozmyślnie), bo te explicite nie odżegnują się od ideologii – zgoła przeciwnie, nobilitując nie- które z nich jako pożądany element twierdzeń naukowych. Ważnym współkryte- rium zakwalifi kowania pewnego nurtu z nauk społecznych jako „poststruktural- nego” jest więc element ideologii jako instalowanej do wiedzy naukowej albo – co jest słabszym założeniem – przekonanie o nieuniknioności ideologii w twierdze- niach naukowych (jednak bez jawnego podziału na ideologie pożądane w twier- dzeniach naukowych i takie, które nie powinny się w nich znaleźć). Tak sformu- łowane kryterium spełniają Gender Studies, socjologiczne analizy dyskursu, queer theory i inne. W tej książce zajmiemy się tylko tymi dwoma pierwszymi. Chcemy uzasadnić ograniczenie się w analizach w książce tylko do socjo- logicznych analiz dyskursu i Gender Studies. Najpierw więc o (wobec) Gender Studies: 1) stanowią one współcześnie jeden z głównych nurtów w socjologii, ofi cjal- nie głoszący ideologie społeczno-politycznej emancypacji kategorii spo- łecznych, które uważa za społecznie zagrożone. Nurt ten zdążył się już zinstytucjonalizować w naukach społecznych w Polsce – powstały osobne centra Gender Studies na niektórych uniwersytetach4, wydawane są mo- nografi e i prace zbiorowe z Gender – nie tylko tłumaczenia prac z innych języków, lecz także teksty pisane po polsku przez rodzimych autorów5. Wydaje się, że wiele innych nurtów myślowych w naukach społecznych, które dałoby się „podciągnąć” pod określenie „poststrukturalnych”, nie ma w Polsce tak silnego oparcia w instytucjach naukowych i środowiskach uczonych, którzy w swych naukowych deklaracjach otwarcie przyznają się do Gender Studies i którzy w swoich wystąpieniach w mediach bronią spo- łecznych, w tym politycznych, interesów mniejszości w Polsce. Wydaje się równocześnie, że dziś to właśnie Gender Studies, a nie na przykład re- prezentanci teorii krytycznej (szkół neomarksistowskich), pełnią w Polsce funkcję trybunów ludowych upominających się o interesy – ich zdaniem – społecznie marginalizowanych mniejszości. W wypadku niektórych takich 4 Takie ośrodki studiów genderowych znajdują się m.in. na Uniwersytetach Warszawskim i Wrocławskim. 5 Por. A. Graff , Świat bez kobiet. Płeć w polskim życiu publicznym, Wydawnictwo „W.A.B.”, Warszawa 2001; I. Iwasiów, Gender dla średnio zaawansowanych, Wydawnictwo „W.A.B.”, Warszawa 2004; J. Kochanowski, Fantazmat zróżNICowany. Socjologiczne studium prze- miany tożsamości gejów, TAiWPN „Universitas”, Kraków 2004; tegoż, Spektakl i wiedza. Perspektywa społecznej teorii queer, Wydawnictwo „Wschód–Zachód”, Łódź 2009; J. Mizie- lińska, (De)Konstrukcje kobiecości. Podmiot feminizmu a problem wykluczenia, Wydawnictwo „słowo/obraz terytoria”, Gdańsk 2004; idem, Płeć, ciało, seksualność. Od feminizmu do teorii queer, TAiWPN „Universitas”, Kraków 2007; M. Środa, Kobiety i władza, Wydawnictwo „W.A.B.”, Warszawa 2009. M. Kowalski, D. Falcman, Ideologie nauk społecznych – warianty interpretacyjne, Kraków 2012ISBN: 978-83-7850-148-0 , © by Oficyna Wydawnicza „Impuls” 2012
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Ideologie nauk społecznych – warianty interpretacyjne
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: