Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00827 013731 15965100 na godz. na dobę w sumie
Wstęp do arabskiego dialektu libijskiego Cyrenajki - ebook/pdf
Wstęp do arabskiego dialektu libijskiego Cyrenajki - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 472
Wydawca: Self Publishing Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-272-3516-9 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> słowniki
Porównaj ceny (książka, ebook (-8%), audiobook).

Niniejsza publikacja jest zarysem żywego dialektu arabskiego Libii używanego przez ludność osiadłą i koczowniczą prowincji Cyrenajka. Materiały do publikacji zostały zebrane przez autora podczas jego pobytu na terenie Cyrenajki w latach 1974-1977.
Publikacja przeznaczona jest dla zainteresowanych tym dialektem oraz już dysponujących
podstawowymi wiadomościami z zakresu gramatyki literackiego języka arabskiego jako solidnego fundamentu dla porównań odmienności fonetycznych, morfologicznych oraz syntaktycznych.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

1 RYSZARD WIDŁASZEWSKI WSTĘP DO ARABSKIEGO DIALEKTU LIBIJSKIEGO CYRENAJKI BENĠĀZĪ - ’AL-MARµ ’AL-µADĪD 1974-1976 1 Wstęp 2 Niniejsza publikacja jest zarysem żywego dialektu arabskiego Libii używanego przez ludność osiadłą i koczowniczą prowincji Cyrenajka. Materiały do publikacji zbierałem podczas swojego pobytu na terenie Cyrenajki w latach 1974-1977 (region Benġāzī, ’al-MarÑ ’al-µadīd, ’al-Bai¬ā’, Darna, ‡obruq oraz w głębi wschodniej Cyrenajki ’al-µaġbûb i ’al-Kufra). Publikacja przeznaczona jest dla zainteresowanych tym dialektem oraz już dysponujących podstawowymi wiadomościami z zakresu gramatyki literackiego języka arabskiego jako solidnego fundamentu dla porównań odmienności fonetycznych, morfologicznych oraz syntaktycznych. W podręczniku zastosowałem uproszczoną transkrypcję fonetyczną dialektu Cyrenajki występującą równolegle z pismem arabskim używanym, na co dzień przez mieszkających tutaj Arabów (koczowników i osiadł ych). Używany na terenie libijskiej Cyrenajki dialekt arabski zaliczany jest do grupy arabskich dialektów Magrebu wykazując wszystkie cechy dialektów zachodnich (zarówno w fonetyce, morfologii, składni jak też słownictwie), chociaż można także dostrzec tutaj podobieństw typowych dla dialektu egipskiego (brak spółgłosek międzyzębowych u mieszkańców miast), chociaż spółgłoski miedzyzębowe pojawiają się w codziennej mowie Beduinów Cyrenajki. Z tego powodu polska transkrypcja odnotowuje tutaj wspomniane zjawiska w postaci @ dla spółgłoski ﺙ oraz ô dla spółgłoski ﺫ. Generalnie jednak systematyczna obserwacja mowy mieszkańców Cyrenajki (również Trypolitanii) nasuwa wniosek, że w licznych słowach pochodzących z arabskiego języka literackiego da się łatwo zauważyć następujące zjawisko, że w dialekcie spółgłoska t (ﺕ) jest wymawiana jako ù (ﻁ) spółgłoska @ (ﺙ) jest wymawiana jako t (ﺕ) spółgłoska ô (ﺫ) jest wymawiana jako d (ﺩ) spółgłoska s (ﺱ) jest wymawiana jako ^ (ﺹ) spółgłoska ≤ (ﻅ) jest wymawiana jako ¬ (ﺽ). spółgłoska q (ﻕ) jest zawsze wymawiana twardo jak polska spółgłoska g , Część I zajmuje przystępnie podany zarys dialektu Cyrenajki, część II tworzą przypadkowo zebrane przeze mnie wśród Beduinów oraz mieszkańców miast regionu zasłyszane sentencje i powiedzenia z przysłowiami natomiast część III - to polsko-arabski słowniczek libijskiego dialektu Cyrenajki obejmujący wyłącznie słowa oraz wyrażenia typowe dla tego regionu. Ponieważ jest to w pierwsze polskie kompleksowe i zwięzłe opracowanie praktycznego użycia tej mało znanej odmiany dialektu Cyrenajki dedykuje je szczególnie polskim arabistom oraz tym wszystkim Polakom, którzy trafią do tego gościnnego i przyjaznego nam regionu o ciekawym folklorze koczowników arabskich jak też bogatej przeszłości kultury grecko-bizantyjskiej (Euhesperides, Tauchira, Tolmaita, Apollonia oraz Cyrena). 2 3 Spis treści Wstęp (2), Część I: GRAMATYKA: 1. Alfabet arabski (z transkrypcją) (3), 2. Wymowa (3), 3. Samogłoski krótkie (6), 4. Samogłoski długie (6), 5. Sylaba (7), 6. Akcent toniczny (7), 7. Rodzajnik (9), 8. Rodzaj imion (rzeczowników) (12), 9. Tworzenie imion (rzeczowników) rodzaju żeńskiego (13), 10. Imiona zbiorowe (16), 11. Zdrobnienia (18), 12. Imiona względne (21), 13. Liczba mnoga imion rodzaju męskiego (25), 14. Liczba mnoga imion rodzaju żeńskiego (30), 15. Nieregularna (tzw. „łamana”) liczba mnoga (32), 16. Dualis (liczba podwójna) (36), 17. Zgodność rzeczownika z przymiotnikiem (40), 18. Związki podrzędności (status constructus) w libijskim dialekcie Cyrenajki (45), 19. Zaimki osobowe samodzielne (niesufigowane) (54), 20. Zaimki osobowe sufigowane (55), (a) Zaimki sufigowane z rzeczownikami (56), (b) Zaimki sufigowane z czasownikami (60), (c) Zaimki sufigowane z przyimkami (60), 21. Zaimki wskazujące (64), 22. Zaimki względne (71), 23. Zaimki pytajace (75), 24. Zaimki nieokreślone (77), 25. Liczebniki główne (84), 26. Liczebniki porządkowe (91), (a) Ułamki (94), 27. Stopniowanie przymiotników (95), (a). Stopień wyższy (95), (b). Wyrażanie stopnia niższości cechy w dialekcie (98), (c). Wyrażanie stopnia równości (tożsamości) cechy w dialekcie (99), (d) Tworzenie stopienia najwyższego absolutnego (100), (e). Tworzenie stopnia najwyższego względnego (100), 28. Czasownik (102), 29. Koniugacja regularnego i prostego czasownika 3-radykałowego - tzw. I Forma (104), 30. Czasowniki nieregularne (112), 31. Formy pochodne czasowników regularnych trójspółgloskowych (133), 32. Czasowniki 4-radykałowe (spółgłoskowe) (144), 33. Czasownik kân (ﻥﺎﻛ) - być (149), 34. Sposoby wyrażania czasownika „mieć” w dialekcie libijskim Cyrenajki (151), 35. Czasowniki używane w dialekcie w znaczeniu odmiennym od literackiego znaczenia ich rdzenia (154), 36. Forma przecząca i pytająca czasownika w dialekcie Cyrenajki (156), 37. Zgodność podmiotu z orzeczeniem (157), 38. Strona bierna czasownika w dialekcie arabskim Cyrenajki (158), 39. Zaimki osobowe sufigowane z czasownikami (161), 40. Uwagi na temat użycia trybów i czasów w dialekcie libijskim Cyrenajki (164), 41. Zdania warunkowe w dialekcie libijskim Cyrenajki (169), 42. Najczęściej używane przyimki (171), 43. Spójniki, wykrzykniki wyrażenia różne, etc. (177), CZĘŚĆ II: Przysłowia, sentencje i powiedzenia Beduinów Cyrenajki (179). CZĘŚĆ III: Słowniczek polsko-arabski - dialekt Cyrenajki (185). Część I: GRAMATYKA 1. Alfabet arabski (z transkrypcją) ﺀ - ’ hamza ﺡ - … ﺯ - z ﻃ - ù ﺏ - b ﺕ - t ﺙ - @ ﺥ - ∏ ﺩ - d ﺫ - ô ﺝ - ﺭ - Ñ r ﺱ - s ﺵ - š ﺹ - ^ ﺽ - ¬ ﻇ - ≤ ﻉ - ‘ ﻍ - ġ ﻑ - f 3 4 ﻙ - k ﻝ - l ﻡ - m ﻥ - n ﻭ - w ﻱ - j. ﻕ - q ﻩ - h 2. Wymowa Podane poniżej wskazówki wymowy mają charakter orientacyjny i sumaryczny, ponieważ właściwej wymowy arabskiego dialektu libijskiego Cyrenajki można jedynie nauczyć się drogą bezpośrednich kontaktów z mieszkańcami. Litery b, t, ∏(jak polskie „ch”), d, r, z, s, š, f, k, l, m, n, h (jak polskie samo „h”), w, j wymawia się jak po polsku. ’ hamza (ﺓﺰﻤﻫ) - w libijskim dialekcie Cyrenajki (tak jak w pozostałych dialektach arabskich) nie słychać już hamzy na początku słowa. Czasami jednak zamiast niej pojawia się w (ﻭ) lub j (ﻱ), np. wèôen (ﻥﺫﺃ) - ucho, jèbra (ﺓﺮﺑﺇ) igła. W środku słowa na ogół hamza wypada i powstaje długa samogłoska bądź też półsamogłoska, np.:rās (ﺱﺃﺭ) - głowa, bīr (ﺮﺌﺑ) - studnia, nâkel (ﻞﻛﺄﻧ) - (ja) jem, tâ∏eô (ﺬﺧﺄﺗ) - (ty) bierzesz, mûmen (ﻦﻣﺆﻣ) - wierzący, suwâl (ﻝﺍﺆﺳ) - pytanie, mejmûr [lub māmûr] (ﺭﻮﻣﺄﻣ) - urzędnik, funkcjonariusz. Po samogłosce długiej hamza zamienia się w półsamogłoskę j (ﻱ), np.: šâjeb (ﺐﺋﺎﺷ) - stary, ∏ùîja (ﺔﺌﻴﻄﺧ) - błąd, pomyłka. NB. rzadkim przypadkiem jest przejście hamzy środkowej w spółgłoskę h (ﻫ) jak w przykładzie mashûl (ﻝﻭﺆﺴﻣ) - odpowiedzialny. Występująca na końcu słowa hamza na ogół wypada oraz zastępuje ją samogłoska kompensacyjna, np.: grā (ﺃﺮﻗ) - (on) czytał, mlā (ﻸﻣ) - (on) napełnił. Z kolei wszędzie tam gdzie mamy do czynienia z grupą -ā’ (ﺀﺎ-), czyli sufiksem rodzaju żeńskiego gdzie hamza nie jest radykałem słowa najczęściej ulega ona redukcji do krótkiej samogłoski a, np.: bê¬a (ﺀﺎﻀﻴﺑ) - biała, ∏à¬ra (ﺀﺍﺮﻀﺧ) - zielona. Natomiast wszędzie tam gdzie hamza jest 4 5 radykałem słowa tworzy samogłoskę długą, np.: Ñā[lub žā] (ﺀﺎﺟ) - (on) przyszedł. Bywają jednak przypadki gdzie hamza końcowa przekształcając się w j (ﻱ) swoją drogą wokalizuje się, np.: bennâj (ﺀﺎﻨﺑ) - murarz. @ międzyzębowa podobna w wymowie do angielskiej spółgłoski th (w wyrazie with) np. ﻞﻴﻘﺛ (@eqîl) - ciężki, ﺭﻮﺛ (@ôr) - byk, ﺖﺒﺜﻣ (mà@bat) - palik namiotu (śledź). N.B. w Benġāzī, ’al-MarÑ ’al-µadīd, ’al-Bai¬ā’, Darna oraz ‡obruq spółgłoskę ﺙ - @ często wymawia się jednak jak polskie t. Ñ wymowa podobna do polskiego dż lub dź oraz ž jak w słowie „żaba” , np.: ﻢﻴﻠﺠﺗ (teÑlîm) - strzyżenie, ﺩﺮﺟ (Ñerd) - burnus (rodzaj płaszcza), ﻞﺒﺠﻟﺃ (eÑ-Ñbel) - góra, (Ñárba) ﺔﺑﺮﺟ- parszywa, nędzna … spółgłoska krtaniowa, szczelinowa i bezdźwięczna. Właściwa jej wymowa może być opanowana poprzez osłuchanie, np.: ﺲﺣ (…ess) - głos, dźwięk, ﺢﻤﺳ (sem…) - ładny, ﺮﺤﺑ (b…ar) - morze. ∏ wymawia się jak polskie ch w takich słowach jak chałupa, chłop, np.: ﺥﻮﺨﺒﻣ (mab∏û∏) - opryskany, ﺔﻠﺨﻧ (n∏àla) - palma, ﺮﻃﺎﺟ (∏âùer) - gość ô spółgłoska międzyzębowa, szczelinowa, dźwięczna jak w języku angielskim th w wyrazie those, np. ﺔﻟﺬﻣ (môàlla) - tchórzostwo, ﺐﻳﺫ (ôîb) - szakal, ﻝﻻﺫ (ôallâl) - bojaźliwy, lękliwy N.B. w Benġāzī, ’al-MarÑ ’al-µadīd, ’al-Bai¬ā’, Darna oraz ‡obruq spółgłoskę ﺫ - ô często z wymawia się jednak jak polskie d. wymawiana jak polskie z, np.: ﺯﺩ (dezz) - pchaj, ﺔﻴﻣﺰﻣﺯ (zamzamîjje) - manierka, 5 6 menażka, ﻦﻳﺯ (zên) - dobry s wymawiana jak polskie s, np.: ﻥﻮﻨﺳ (snûn) - zęby, ﺭﺍﺮﺳﺃ (asrâr) -tajemnice, ﻦﺴﺣ (…asàn) - ładny š wymawiana jak polskie sz lub ś, np.: ﻦﻴﺷ (šên) - brzydki, ﻥﻮﺷﺍﻭ (wāšûn) - rodzina, ﺮﻴﺸﺨﺷ (ša∏šîr) - (para) obuwia W dialekcie libijskim Cyrenajki funkcjonują cztery spółgłoski emfatyczne, mianowicie ^, ¬, ù oraz ≤, np.: ﻥﺎﺼﺣ (…^ân) - koń, ﺮﻴﺼﺣ (…a^îr) - mata, ﻝﻮﺼﺤﻣ (ma…^ûl) - zysk, zarobek, ﺽﻮﺣ (…ô¬) - zbiornik, poidło, wodopój, ﺀﻲﺿ (¬èj) - światło, ﻥﺎﺿ (¬ân) - woły, ﺓﺭﺎﻄﻗ (qaùùâra) - okapnik, ﺭﺎﻴﻃ (ùajjâr) - samolot, ﺮﻬﻅ (≤ohr) - południe (zegarowe), ﺮﻬﻅ (≤har) - plecy, krzyż, ﺐﻳﺎﻃ (ùâjb) - dojrzały (np. owoc), ﻞﻅ (≤ell) - cień ‘ (‘ain) - spółgłoska krtaniowa, szczelinowa, dźwięczna. Typowo semicka. Jej wymowy należy się uczyć przez osłuchanie u Arabów, np.: ﻦﻴﻋ (‘ên) - oko, ﺮﻤﻋ (‘Omàr) - Omar, ﻝﺎﻌﺗ tylnojęzykowa, szczelinowa, dźwięczna, przypomina paryskie r-grasseyé, np.: (ta‘âl) - chodź! ġ ﺐﻴﻏ (ġêb) - ropa (medyczne), ﺔﺑﺎﻏ (ġâba) - zarośla, krzaki, las, ﺓﺭﺍﺮﻏ (ġrâra) - duży worek wełniany na zboże q ﻞﻗ (qill) - potrzeba, ﻝﺎﻗ (qâl) - (on) powiedział, ﺔﻠﻴﻘﻋ (‘aqèila) - miasto w regionie Zat. Wielka Syrta h np.: ﺐﻫ (habb) - podmuch wiatru, ﺮﻬﺷ (šahàr) - miesiąc, ﺐﻴﻠﻬﻠﺗ (tlehlîb) - blask, łuna w ﺀﺍﻭﺩ (dwâ) - lekarstwo, ﺓﻮﻬﻗ (qàhwa) - kawa j wymawiać jak polskie j w wyrazie jajko, np.: ﻞﻛﺎﻳ (jâkel) - (on) je, ﻡﻮﻳ (jôm) - dzień, tylnojęzykowa, zwarta, bez dźwięczna. Należy wymawiać jak głębokie k, np.: gardłowa, szczelin owa, dźwięczna. Wymawiać jako polskie h w wyrazie herbata, wymawiać jak polskie niezgłoskotwórcze ł w wyrazie ładny, np.: ﻦﻳﻭ (wên) - gdzie, ﻩﺍﻮﻳﺇ (ejwâ) - tak, ﻪﻠﻟﺎﻳ ! (jallâh) - Chodźmy!, Jazda!, Naprzód!. 6 7 N.B. W arabskim dialekcie libijskim Cyrenajki istnieje jeszcze jedna litera ﺃ (’alif) traktowana tutaj jako wydłużenie dźwięku -a i z powyższego powodu w niniejszym podręczniku jest oddawana w transkrypcji przez ā. 3. Samogłoski krótkie Podstawowymi samogłoskami krótkimi w Cyrenajce są a, i, u. Ich brzmienie nie jest niezmienne, ale oscyluje głównie w zależności od natury sąsiadującej spółgłoski i może przybierać postać między a lub e bądź też i lub u. Omawiane samogłoski należy wymawiać bardzo krótko jedynie wówczas, kiedy noszą na sobie akcent toniczny. 4. Samogłoski długie Arabski dialekt Cyrenajki posiada następujące samogłoski długie: a, e, i, o, u. W przypadku, kiedy samogłoski długie poza iloczasem służą również do przekazania tonu wówczas w zastosowanej w tym podręczniku transkrypcji polskiej oddawane są przez -â, -ê, - î, -ô, -û. Długość samogłosek -a, -i, -u, jest wynikiem wydłużenia ich krótkich odpowiedników wskutek dodania spółgłoski ā (ﺃ - ’alif), j (ﻱ - jā’) oraz w (ﻭ - wāw), czyli -ā, -ij, uw. Pozostałe d wie samogłoski długie w dialekcie Cyrenajki, czyli ē oraz -ō to rezultat redukcji (ściągnięcia) odpowiednio dwugłosek -èj -ē oraz -òw (rzadziej -àj lub -àw). Dźwięki samogłosek długich ā, ī, ū nie ulegają zmianie w wymowie jednakże długa samogłoska ā dość często wykazuje skłonności w wymowie do lekkiego zbliżania się w brzmieniu do samogłoski e. Jeśli chodzi o samogłoski długie ē oraz ō obie wyróżnia brzmienie (wymowa) zamknięta. Stąd ich brzmienie przypomina wymowę zbliżoną do ich wyrazu oryginalnego powstania (pochodzenia). Oznacza to dalej, że faktycznie są one wymawiane w sposób taki jak gdyby występowała po nich jedna z półsamogłosek j (tzn. ē = èj) lub o (tzn. ō = òw). N.B. Każda samogłoska posiada swoje oparcie na poprzedzającej ją spółgłosce. Z kolei te spośród samogłosek występujących na początku wyrazu oraz podtrzymywane przez hamzę (ﺀ) są w niniejszym podręczniku zupełnie pomijane, ponieważ w dialekcie libijskim Cyrenajki utraciły one w wymowie swoje pierwotne znaczenie. W dialekcie Cyrenajki obserwuje się 7 8 częste zjawisko występowania obok siebie dwóch spółgłosek na początku wyrazu, przy czym ich łatwiejsza wymowę powoduje pojawienie się między nimi samogłoski protetycznej. 5. Sylaba W przypadku pojawienia się w wyrazie dwóch występujących po sobie spółgłosek wówczas pierwsza z tych spółgłosek należy do sylaby poprzedzającej a druga - do sylaby po niej następującej, np.: tas-ta-rî… (ﺢﻳﺮﺘﺴﺗ) - (ty) odpoczywasz, bàn-na (ﺔﻧﺎﺑ) - fetor, smród, jàm- ra¬ (ﺽﺮﻤﻳ) - (on) rozchoruje się, zachoruje. W dialekcie libijskim Cyrenajki sylaby dzielą się na otwarte (zakończone samogłoską) oraz zamknięte (zakończone spółgłoską). 6. Akcent toniczny 1. Ten typ akcentu spoczywa na sylabie ostatniej wyrazu, kiedy (a) jest ona zakończona samogłoską krótka, po której następują dwie spółgłoski, np. ^akkàrt (ﺕﺮﻜﺻ) - zamknąłem, amàrr (ﺮﻣﺃ) - bardziej gorzki, cierpki, j∏òšš (ﺶﺨﻳ) - (on) wchodzi (b) kończy się na samogłoskę długą, po której występuje spółgłoska, np.: fnēÑîl (ﻞﻴﺟﺎﻨﻓ) - filiżanki, aôjâb (ﺏﺎﻳﺫﺃ) - szakale, m…alûl (ﻝﻮﻠﺤﻣ) - otwarty, ‘e@mân (ﻥﺎﻤﺜﻋ) - Osman, (c) mamy wyraz dwusylabowy, w którym pierwsza sylaba jest spółgłoska z samogłoską krótką natomiast druga sylaba zakończona jest samogłoską długą bądź jest sylabą zamkniętą (zakończoną na spółgłoskę), np.: ma¬â (ﻰﻀﻣ) - minął (np. czas), ġalâ (ﻼﻏ) - drożyzna, ∏alâ (ﻼﺧ) - pustkowie, tiÑî (ﻲﺠﺗ) - (ty) przychodzisz, przybywasz, baqàr (ﺮﻘﺑ) - krowy, bydło, kalàn (ﻦﻠﻛ) - (one) jadły, mašòw (ﺍﻮﺸﻣ) - (oni) poszli, rabà… (ﺢﺑﺭ) - (oni) zarobili, zyskali. N.B. W wymowach lokalnych obserwuje się zjawisko powstawania z takich wyrazów dwusylabowych słów jednosylabowych (monosylabowych) będących rezultatem elizji (wypadnięcia) pierwszej z samogłosek pierwszej sylaby. W rzeczywistości słyszymy m¬â 8 9 ma¬â, ġlâ ġalâ, ∏lâ ∏alâ, tÑî tiÑî, bqar baqàr, klan kalàn, mšòw mašòw, rbà… rabà…. Oczywiście w podręczniku zastosowana została metoda transkrypcji wymowy pełnej niesprawiającej Polakowi kłopotu z ich wymową. 2. Akcent toniczny pojawia się na sylabie przedostatniej wówczas, kiedy (a) w sylabie takiej występuje samogłoska długa, np.: ġrâra (ﺓﺭﺍﺮﻏ) - worek, bdûwī (ﻱﻭﻭﺪﺑ) - Beduin, koczownik, bwâdī (ﻱﺩﺍﻮﺑ) - Beduini, koczownicy, ^abâjā (ﺎﻳﺎﺒﺻ) kobiety, qismîje (ﺔﻴﻤﺴﻗ) - szczęście, los, fakrûna (ﺔﻧﻭﺮﻜﻓ) - żółw, (b). sylaba jest sylaba zamkniętą, np.: ‘àddā (ﺍﺪﻋ) - (on) poszedł, sàjjab (ﺐﻴﺳ) - (on) zostawił, šebàrdaq (ﻕﺩﺮﺒﺷ) - siatka, zasieki, ^aqqìdnī (ﻲﻧﺪﻘﺻ) - obsłuż mnie, qrànfel (ﻞﻔﻧﺮﻗ) - goździk, jènzel (ﻝﺰﻨﻳ) - (on) schodzi (c) w wyrazach dwusylabowych (pierwotnie trójsylabowych) w sytuacji, kiedy pierwsza z sylab takiego wyrazu zaczyna się z dwóch spółgłosek, po których występuje samogłoska krótka, np.: bqàra (ﺓﺮﻘﺑ) - krowa, n∏àla (ﺔﻠﺨﻧ) - palma, šÑàra (ﺓﺮﺠﺷ) - drzewo, fqàrā (ﺀﺍﺮﻘﻓ) - biedacy, ġròbā (ﺀﺎﺑﺮﻏ) - cudzoziemcy, hlèbet (ﺖﺒﻠﻫ) - (ona) przeszła. W przypadkach innych od wymienionych powyżej, poza wyjątkami tolerowanymi przez uzusy (zwyczaje) lokalne, akcent pada na trzeciej sylabie wyrazu, np. ràwwa…an ( ﺭﻦﺣﻭ )- (one) przeszły się, przespacerowały się, ènsaraq (ﻕﺮﺴﻧﺇ) - skradziono, ‘àskarī (ﻱﺮﻜﺴﻋ) - żołnierz, jèltefet (ﺖﻔﺘﻠﻳ) - (on) obraca się, (on ) zwraca się, bàrġa@ī (ﻲﺜﻏﺮﺑ) - z plemienia Brâġ@a (ﺔﺜﻏﺍﺮﺑ). N.B. W podręczniku wyrazy arabskie mają w sylabie akcentowanej zawsze zaznaczony akcent, oczywiście poza przypadkami wyrazów jedno sylabowych posiadających taką w pierwotnej formie wyjściowej bądź powstałymi w takiej postaci w dialekcie libijskim Cyrenajki. 9 10 Jak już wyżej podano samogłoski długie akcentowane zostały opatrzone w podręczniku akcentem cyrkumfleksu ˆ. Z kolei występujący akcent nad samogłoskami krótkimi nie ma jakiegokolwiek wpływu na długość dźwięku samogłoski krótkiej, w dalszym ciągu zachowując jej krótkie brzmienie. Innymi słowy przycisk musi padać nie na samogłoskę akcentowaną, lecz na spółgłoskę poprzedzającą ta samogłoskę. 7. Rodzajnik W libijskim dialekcie Cyrenajki występuje jeden rodzajnik określony el- ( ﺃﻟ ) we wszystkich rodzajach oraz liczbach, np.: el-kawwâš ( ﺃﺵﺍﻮﻜﻟ ) - piekarz, el-kwaš ( ﺃﺵﻮﻜﻟ ) - piec, el-bêt ( ﺃﺖﻴﺒﻟ ) - dom, namiot, el-‘aÑâjiz ( ﺰﻳﺎﺠﻌﻟ ) - staruszki, el-∏âl ( ﺃ ﺃﻝﺎﺨﻟ ) - wuj, el-bànna ﺔﻨﺒﻟ ) - zapach, aromat, smród. ( ﺃ N.B. W przypadkach, kiedy słowo zaczyn a się na ‘(ﻉ), w (ﻭ) oraz j (ﻱ) na ogół opuszcza się samogłoskę rodzajnika, np. l-èbra ( ﺓﺮﺑﻹ ) -igła, l-jhûdī ( ﺃ ﻱﺩﻮﻬﻴﻟ ) - Żyd, l-wāšûn ( ﺃ ﻥﻮﺷﺍﻮﻟ ) - ﺃ rodzina l-amùār ( ﺭﺎﻄﻣﻷ ) - deszcze, l-‘ên ( ﺃ ﺃﻦﻴﻌﻟ ) - oko, l-àbja¬ ( ﺃﺾﻴﺑﻷ ) - biel, białko. Podobne zjawisko występuje także wówczas, kiedy wyraz zaczyna się z dwóch spółgłosek, przy czym pierwsza z nich jest spółgłoską przydechową bądź spółgłoską b, np.: …^ân (ﻥﺎﺼﺣ) - koń hnîje (ﺔﻴﻨﻫ) - rzecz (nieokreślona) bnèjja (ﺔﻴﻨﺑ) - dziewczyna bdûwī (ﻱﻭﺪﺑ) - Beduin l-e…^ân ( ﻥﺎﺼﺤﻟ - koń (z rodzajnikiem) ﺃ l-e hnîje ( ﺔﻴﻨﻬﻟ ) - rzecz, coś ﺃ l-e bnèjja ( ﺔﻴﻨﺒﻟ ) - dziewczyna ﺃ l-e bdûwī ( ﻱﻭﺪﺒﻟ ) - Beduin. ﺃ Spółgłoska -l- rodzajnika asymiluje się z początkowymi spółgłoskami wyrazu po nim następującego (tzw. litery „słoneczne”) oraz dodatkowo ze spółgłoską Ñ (ﺝ), np.: 10 11 ez-zarbûù ( ﻃﻮﺑﺭﺰﻟ ) - nabój ﺃ eš-šbâb ( ﺃﺏﺎﺒﺸﻟ ) - dziewczyna eš-šâjb ( ﺃﺐﺋﺎﺸﻟ ) - starzec er-r…â ( ﺎﺣﺮﻟ ) - młynek ﺃ e^-^ābûn ( ﻥﻮﺑﺎﺼﻟ ) - mydło ﺃ en-na^^âb ( ﺃﺏﺎﺼﻨﻟ ) - pasożyt es-sânja ( ﺔﻴﻧﺎﺴﻟ ) - ogród ﺃ et-tannûr ( ﺭﻮﻨﺘﻟ ) - piecyk ﺃ eù-ùmâùem ( ﻢﻃﺎﻤﻄﻟ ) - pomidory ﺃ ed-dîk ( ﺃﻚﻳﺪﻟ ) - kogut e¬-¬îq ( ﻖﻴﻀﻟ ) - ciasnota ﺃ eÑ-Ñbel ( ﺃﻞﺒﺠﻟ ) - góra, itp. Spółgłoska -l- rodzajnika określonego wypada, jeśli poprzedzona jest krótką lub długą samogłoską bądź też półsamogłoskami w albo j, np.: fi (ﻲﻓ) - w, wewnątrz fi š-šîša ( ﺔﺸﻴﺸﻟ ﺃ ﻲﻓ ) - w butelce eš-ša‘îr ( ﺮﻴﻌﺸﻟ ) - jęczmień ﺃ et-tānâka ( ﺔﻛﺎﻧﺎﺘﻟ ) - bańka ﺃ ^àbbow (ﺍﻮﺒﺻ) - (oni) nasypali ^àbbow š-ša‘îr fi t-tānâka ( ﺔﻛﺎﻧﺎﺘﻟ ﺃ ﻲﻓﺮﻴﻌﺸﻟ ﺍﻮﺒﺻﺃ ) - (Oni) nasypali jęczmienia do bańki. er-raÑÑâla ( ﺔﻟﺎﺟﺮﻟ ) - mężczyźni ﺃ e^-^abâjÇ ( ﺎﻳﺎﺒﺼﻟ ) - kobiety ﺃ er-raÑÑâla w ^-^abâjÇ ( ﺎﻳﺎﺒﺼﻟ ﺃ ﻭﺔﻟﺎﺟﺮﻟ ﺃ ) - mężczyźni i kobiety el-…akkîja ( ﺔﻴﻜﺤﻟ ) - słoik ﺃ šèrbow (ﺍﻮﺑﺮﺷ) - (oni) pili šrâb (ﺏﺍﺮﺷ) - woda šèrbow šrâb bi l-…akkîja (ﺔﻴﻜﺤﻟﺎﺑﺏﺍﺮﺷﺍﻮﺑﺮﺷ) - (oni) pili wodę słoikiem. N.B. W dialekcie libijskim Cyrenajki (tak jak we wszystkich dialektach arabskich) nie ma rodzajnika nieokreślonego często występującego w językach indo-europejskich. Zamiast tego 11 12 jako jego substytutu używa się liczebnika głównego wâ…ed (ﺪﺣﺍﻭ) - jeden, jakiś, pewien (r.m.) oraz wè…da (ﺓﺪﺣﺍﻭ) - jedna, jakaś, pewna, np.: Ñîb lī kèrsī (ﻲﺳﺮﻛﻲﻟﺐﻴﺟ) lub Ñîb lī wâ…ed kèrsī (ﻲﺳﺮﻛﺪﺣﺍﻭﻲﻟﺐﻴﺟ) - przynieś mi (jakieś) krzesło. mā rêtš bnêjja fi z-zànqa? ( ﺔﻘﻧﺰﻟﺃﻲﻓﺔﻳﺎﻨﺑﺶﺘﻳﺃﺭﺎﻣ ? ) lub mā rêtš wè…da bnêjja fi z-zànqa? ? ( ﺔﻘﻨﺰﻟﺃﻲﻓ ﺔﻳﺎﻨﺑﺓﺪﺣﺍﻭﺶﺘﻳﺃﺭﺎﻣ ) - Czy nie widziałeś jakiejś (jednej) dziewczyny w zaułku? 8. Rodzaj imion (rzeczowników) Imiona rodzaju żeńskiego w liczbie pojedynczej rozpoznaje się w dialekcie libijskim Cyrenajki po końcówce -a (lub -e). W status constructus - jak zobaczymy dalej - wymieniona końcówka przyjmuje postać -et, np.: nâqa (ﺔﻗﺎﻧ) - wielbłądzica Ôê…a (ﺔﺤﻴﻃ) - upadek qismîja (ﺔﻴﻤﺴﻗ) - los rùmma (ﺔﻣﺭ) - naciąg namiotu (kotew) kemmîja (ﺔﻴﻤﻛ) - sztylet sūrîja (ﺔﻳﺭﻮﺳ) - koszula imiona Niektóre liczbie pojedynczej maja końcówkę przekazywana w przyjętej w tym podręczniku transkrypcję -ât. Z uwagi na fakt, że również końcówki licznych imion rodzaju męskiego posiadają podobną końcówkę -â, dlatego rodzaju żeńskiego w imionom rodzaju żeńskiego dla ich wyraźniejszego rozróżnienia dodano jeszcze wyróżniające je od rzeczowników rodzaju męskiego w liczbie pojedynczej znak graficzny t, np.: mrât (ﺓﺃﺮﻣ) - kobieta ^alât (ﺓﻼﺻ) - modlitwa …ajât (ﺓﺎﻴﺣ) - życie ‘a^ât (ﺎﺼﻋ) - laska, kij brât (ﺓﺍﺮﺑ) - nóż zakât (ﺓﺎﻛﺯ) - dziesięcina, jałmużna 12 13 W status constructus t t. W libijskim dialekcie Cyrenajki występują również imiona rodzaju żeńskiego w liczbie pojedynczej niemające typowej końcówki -a. Do tej grupy zaliczyć wypada przede wszystkim (a) imiona określające ludzi bądź zwierzęta płci żeńskiej, np.: o∏t (ﺖﺧﺃ) - siostra, bent (ﺖﻨﺑ) - córka, omm (ﻡﺃ) - matka, …âmel (ﻞﻣﺎﺣ) - ciężarna, fras (ﺱﺮﻓ) - klacz, kobyła (b) wiele nazw własnych miast, regionów, wysp, itp., np.: slûq (ﻕﻮﻠﺳ) - Soluk (miasto na południe od Benġāzī), ùòbruq (ﻕﺮﺒﻃ) - Tobruk, l-abjâr (ﺭﺎﻴﺑﻷﺃ) - ’al-’Abjār (miasteczko na wschód od Benġāzī), ma^r (ﺮﺼﻣ) - Egipt, Ôrâbles (ﺲﻠﺑﺍﺮﻃ) - Trypolis, benġâzī (ﻱﺯﺎﻐﻨﺑ) - Bengazi, itp., (c) oraz niżej wymienione wyrazy: jd (ﺪﻳ) - ręka wèôn (ﻥﺫﻭ) - ucho ‘ên (ﻦﻴﻋ) - oko, źródło senn (ﻦﺳ) - ząb nafs (ﺲﻔﻧ) - duch, dusza rû… (ﺡﻭﺭ) - duch baùn (ﻦﻄﺑ) - brzuch dâr (ﺭﺍﺩ) - dom, mieszkanie, lokum blâd (ﺩﻼﺑ) - kraj, kraina mùar (ﺮﻄﻣ) - deszcz ar¬ (ﺽﺭﺃ) - ziemia, podłoga màrkab (ﺐﻛﺮﻣ) - statek, żaglowiec nâr (ﺭﺎﻧ) - ogień šams (ﺲﻤﺷ) - słońc e. N.B. Wszystkie pozostałe wyrazy w libijskim dialekcie Cyrenajki są rodzaju męskiego. Także rodzaju męskiego są takie wyrazy jak ∏alîfa (ﺔﻔﻴﻠﺧ) - kalif, ∏awâÑa (ﺔﺟﺍﻮﺧ) - bogacz i niektóre inne. 9. Tworzenie imion (rzeczowników) rodzaju żeńskiego 13 14 Rodzaj żeński imion w liczbie pojedynczej tworzymy dodając końcówkę -a (-ﺓ) do ich odpowiedników w rodzaju męskim, np.: qaùùûs (ﺱﻮﻄﻗ) - kot kelb (ﺐﻠﻛ) - pies mùslim (ﻢﻠﺴﻣ) - muzułmanin mrì¬ (ﺾﻳﺮﻣ) - chory ùwîl (ﻞﻳﻮﻃ) - długi wakwâk (ﻙﺍﻮﻛﻭ) - jąkała bakkûš (ﺵﻮﻜﺑ) - niemy …ammâq (ﻕﺎﻤﺣ) - nerwowy sem… (ﺢﻤﺳ) - ładny …èlw (ﻮﻠﺣ) - słodki fèlw (ﻮﻠﻓ) - źrebak (r.m.) ‘adûw (ﻭﺪﻋ) - wróg (r.m.) → → → → → → → → → → → → qaùùûsa (ﺔﺳﻮﻄﻗ) - kotka kèlba (ﺔﺒﻠﻛ) - suka mùslima (ﺔﻤﻠﺴﻣ) - muzułmanka mrì¬a (ﺔﻀﻳﺮﻣ) - chora ùwîla (ﺔﻠﻳﻮﻃ) - długa wakwâka (ﺔﻛﺍﻮﻛﻭ) - jąkała (r.ż.) bakkûša (ﺔﺷﻮﻜﺑ) - niema …ammâqa (ﺔﻗﺎﻤﺣ) - nerwowa sèm…a (ﺔﺤﻤﺳ) - ładna …èlwa (ﺓﻮﻠﺣ) - słodka fèlwa (ﺓﻮﻠﻓ) - źrebak (r.ż.) ‘adûwa (ﺓﻭﺪﻋ) - wróg (r.ż.). W dialekcie Cyrenajki funkcjonują także imiona posiadające różne formy zarówno w rodzaju męskim jak i rodzaju żeńskim, np.: Ñda‘ (ﻉﺪﺟ) - młodzieniec ‘arîs (ﺲﻳﺮﻋ) - pan młody râÑel (ﻞﺟﺍﺭ) - mężczyzna abb (ﺏﺃ) - ojciec → → → → šbâb (ﺏﺎﺒﺷ) - dziewczyna (niezamężna) ‘arû^ (ﺹﻭﺮﻋ) - panna młoda mrât (ﺓﺃﺮﻣ) - kobieta omm (ﻡﺃ)- matka 14 15 ebn (ﻦﺑﺇ) - syn a∏∏ (ﺥﺃ) - brat Ñmel (ﻞﻤﺟ) - wielbłąd …^ân (ﻥﺎﺼﺣ) - koń, ogier → → → → bent (ﺖﻨﺑ) - córka ò∏t (ﺖﺧﺃ) - siostra nâqa (ﺔﻗﺎﻧ) - wielbłądzica fras (ﺱﺮﻓ) - klacz, kobyła. Imiona określające kolory lub ułomności fizyczne tworzą rodzaj żeński drogą nieznacznej transformacji, mianowicie: …àmar (ﺮﻤﺣ) - czerwień à…mar (ﺮﻤﺣﺃ) - czerwony → …àmra (ﺓﺮﻤﺣ) (r.ż..) ∏a¬ar (ﺮﻀﺧ) - zieleń à∏¬ar (ﺮﻀﺧﺃ) - zielony → ∏à¬ra (ﺓﺮﻀﺧ) (r.ż.) …àdab (ﺏﺪﺣ) - garb à…d ab (ﺏﺪﺣﺃ) - garbaty → …àdba (ﺔﺑﺪﺣ) (r.ż.) ‘àraÑ (ﺝﺮﻋ) - chromość ’à‘raÑ (ﺝﺮﻋﺃ) - kulawy → ‘àrÑa (ﺔﺟﺮﻋ) (r.ż.) àbtar (ﺮﺘﺑﺃ) - bez ogona à^far (ﺮﻔﺻﺃ) - żółty àšhab (ﺐﻬﺷﺃ) - szary àùraš (ﺵﺮﻃﺃ) - głuchy àÑrab (ﺏﺮﺟﺃ) - parszywy → → → bàtra (ﺓﺮﺘﺑ) (r.ż.) ^àfra (ﺓﺮﻔﺻ) (r.ż.) šhàba šàhba (ﺔﺒﻬﺷ) (r.ż.) → ùàrša (ﺔﺷﺮﻃ) (r.ż.) → Ñàrba (ﺔﺑﺮﺟ) (.r.ż.)Zauważ przekształcenia niżej podanych imion podobnego typu do wyżej przytoczonych jednakże posiadające jako głoski radykałowe pół samogłoski w (ﻭ) lub j (ﻱ), np.: àbja¬ (ﺾﻴﺑﺃ) - biały ‘àwaÑ(ﺝﻮﻋﺃ) - koślawy àswad (ﺩﻮﺳﺃ) - czarny → bê¬a (ﺔﻀﻴﺑ) (r.ż.) → ‘ôÑa (ﺔﺟﻮﻋ) (r.ż.) → sòda (ﺓﺩﻮﺳ) (r.ż.) 15 16 …àwal (ﻝﻭﺎﺣ) - zezowaty → …ôla (ﺔﻟﻮﺣ) (r.ż.) Imiona zakończone na -ī (ﻲ) - są to głównie przymiotniki względne, podczas tworzenia formy rodzaju żeńskiego przyjmują końcówkę -îja (ﺔﻴﻳ), np.: zèqùī (ﻲﻄﻗﺯ) - przebiegły bdûwī (ﻱﻭﺪﺑ) - Beduin dernâwī (ﻱﻭﺎﻧﺭﺩ) - z miasta Derna bûlandī (ﻱﺪﻨﻟﻮﺑ) - Polak jhûdī (ﻱﺩﻮﻬﻳ) - Żyd jūnânī (ﻲﻧﺎﻧﻮﻳ) - Grek Drèsī ( ﺩﺭﻲﺳ ) - z plemienia Dòrsa → zeqùîja (ﺔﻴﻄﻗﺯ) (r.ż.) → bdūwîja (ﺔﻳﻭﺪﺑ) (r.ż.) → dernāwîja (ﺔﻳﻭﺎﻧﺭﺩ) (r.ż.) → būlandîja (ﺔﻳﺪﻨﻟﻮﺑ) (r.ż.) → jhūdîja (ﺔﻳﺩﻮﻬﻳ) (r.ż.) → jūnānîja (ﺔﻴﻧﺎﻧﻮﻳ) (r.ż.) → dersîja ( ﺔﻴﺳ ) (r.ż.) ﺩﺭ bàr‘a^ī (ﻲﺼﻋﺮﺑ) - z plemienia Brà‘a^a → bar‘a^îja (ﺔﻴﺼﻋﺮﺑ) (r.ż.). W innych przypadkach wymieniony sufiks przymiotników względnych w rodzaju męskim -ī na ogół otrzymuje w rodzaju żeński liczby pojedynczej sufiks -ija, np.: methànnī (ﻲﻨﻬﺘﻣ) - cichy, spokojny → methànnija (ﺔﻴﻨﻬﺘﻣ) (r.ż.) metràbbī (ﻲﺑﺮﺘﻣ) - wychowany ġâlī (ﻲﻟﺎﻏ) - drogi, kosztowny šârī (ﻱﺭﺎﺷ) - nabywca, kupujący nâÑī (ﻲﺟﺎﻧ) - uratowany → metràbbija (ﺔﻴﺑﺮﺘﻣ) (r.ż.) → ġâlija (ﺔﻴﻟﺎﻏ) (r.ż.) → šârija (ﺔﻳﺭﺎﺷ) (r.ż.) → nâÑija (ﺔﻴﺟﺎﻧ) (r.ż.). 10. Imiona zbiorowe 16 17 W dialekcie libijskim Cyrenajki do grupy imion zbiorowych zaliczamy te, co określają zbiorowości poszczególnych jednostek tego samego rodzaju (zwierzęta, rośliny, rzeczy), jak na przykład nâs (ﺱﺎﻧ) - ludzie rozz (ﺯﺭ) - ryż bqar (ﺮﻘﺑ) - bydło tamr (ﺮﻤﺗ) - daktyle świeże èbel (ﻞﺑﺇ) - wielbłądy karmûs (ﺱﻮﻣﺮﻛ - figi naml (ﻞﻤﻧ) - mrówki ^abâjā (ﺎﻳﺎﺒﺻ) - kobiety wràq (ﻕﺭﻭ) - liście, listowie ∏êl (ﻞﻴﺧ) - konie môz (ﺯﻮﻣ - banany …amâm (ﻡﺎﻤﺣ) - gołębie šÑar (ﺮﺠﺷ) - drzewa zētûn (ﻥﻮﺘﻳﺯ) - oliwki terîs (ﺲﻳﺮﺗ) piesi, przechodnie Ñerîd (ﺪﻳﺮﺟ) - gałęzie palmy dÑâÑ (ﺝﺎﺟﺩ) - drób n∏al (ﻞﺨﺗ) - palmy sebîb (ﺐﻴﺒﺳ) - konie ġanàm (ﻢﻨﻏ) lub ġalàm (ﻢﻠﻏ) - stado (np. owiec, itp.) dûd (ﺩﻭﺩ) - robaki rùab (ﺐﻃﺭ) - daktyle suszone š‘àr (ﺮﻌﺷ) - włosy …êù (ﻄﻴﺣ) - skała (-y). Aby wskazać jeden tylko egzemplarz z wymienionych wyżej imion zbiorowych należy dodać do nich sufiks -a (ﺓ), na przykład: dÑâÑ (ﺝﺎﺟﺩ) - drób tamr (ﺮﻤﺗ) - daktyle świeże rùab (ﺐﻃﺭ) - daktyle suszone n∏al (ﻞﺨﺗ) - palmy môz (ﺯﻮﻣ - banany š‘àr (ﺮﻌﺷ) - włosy Ñerîd (ﺪﻳﺮﺟ) - gałęzie palmy → dÑâÑa (ﺔﺟﺎﺟﺩ) - kurczak, kura → tàmra (ﺓﺮﻤﺗ) - jeden daktyl świeży → rtàba (ﺔﺒﻃﺭ) - jeden daktyl suszony → n∏ala (ﺔﻠﺨﻧ) - jedna palma → môza (ﺓﺯﻮﻣ) - jeden banan → š‘àra ( ﻌﺷﺓﺮ ) - jeden włos → Ñèrida (ﺓﺩﺮﺟ) - gałąź palmy 17 18 …êù (ﻄﻴﺣ) - skała (-y) → …êùa (ﺔﻄﻴﺣ) - jedna skała. Należy pamiętać, że jest spora ilość imion zbiorowych nietworzących imion jednostkowych z tego samego rdzenia, lecz od innego, na przykład: nâs (ﺱﺎﻧ) - ludzie ^abâjā (ﺎﻳﺎﺒﺻ) kobiety èbel (ﻞﺑﺇ) - wielbłądy ∏êl (ﻞﻴﺧ) lub sebîb (ﺐﻴﺒﺳ) - konie → râÑel (ﻞﺟﺍﺭ) - mężczyzna, człowiek → mrât (ﺓﺃﺮﻣ) - kobieta → Ñmel (ﻞﻤﺟ) - wielbłąd → ﻥﺎﺼﺣ (…^ân) - koń. Imiona zbiorowe roślin, owoców oraz materii występują najczęściej w liczbie pojedynczej rodzaju męskiego. Z kolei te imiona określające zwierzęta lub istoty ludzkie mogą występować - w zależności od płci oraz używania - zarówno w rodzaju męskim lub żeńskim jak też w liczbie pojedynczej lub mnogiej. Z kolei wszystkie imiona jednostkowe występują tylko w liczbie pojedynczej oraz w rodzaju żeńskim a tworząc od nich liczbę mnogą sufiks -a (ﺓ) zmienia się na -ât (ﺕﺍ-). 11. Zdrobnienia W libijskim dialekcie Cyrenajki zdrobnienia tworzy się w rodzaju męskim i żeńskim imion w liczbie pojedynczej wstawiając -ê- między drugą i trzecia spółgłoska radykałową, np.: qa^r (ﺮﺼﻗ) - zamek (budowla) → q^êr (ﺮﻴﺼﻗ) - zameczek qarn (ﻥﺮﻗ) - róg mùar (ﺮﻄﻣ) - deszcz …alq (ﻖﻠﺣ) - gardło b^àla (ﺔﻠﺼﺑ) - cebula …àbba (ﺔﺒﺣ) - całus, buziak → qrên (ﻦﻳﺮﻗ) - rożek → mùêr (ﺮﻴﻄﻣ) - deszczyk → …lêq (ﻖﻴﻠﺣ) - gardełko, gardziołko → b^êla (ﺔﻠﻴﺼﺑ) - cebulka → …bêba (ﺔﺒﻴﺒﺣ) - całusek, buziaczek 18 19 šàqra (ﺓﺮﻘﺷ) - blondyna sèlsela (ﺔﻠﺴﻠﺳ) - łańcuch → šqêra (ﺓﺮﻴﻘﺷ) - blondyneczka → slêsla (ﺔﻠﺴﻴﻠﺳ) - łańcuszek bèndeqa (ﺔﻗﺪﻨﺑ) - strzelba, fuzja → bnêdqa (ﺔﻗﺪﻴﻨﺑ) - strzelbka, fuzyjka. Jeśli po pierwszym radykale spółgłoskowym występuje samogłoska długa wówczas zamienia się ona na -w-, na przykład : ôêl (ﻞﻳﺫ) - ogon …ôlī (ﻲﻟﻮﺣ) - jagnię → ôwêl (ﻞﻳﻭﺫ) - ogonek → …wêlī (ﻲﻠﻳﻮﺣ) - jagniątko mâÑen (ﻦﺟﺎﻣ) - cysterna, zbiornik → mwêÑen (ﻦﺠﻳﻮﻣ) - zbiorniczek qâfla (ﺔﻠﻓﺎﻗ) - karawana sôda (ﺓﺩﻮﺳ) - czarna bê¬a (ﺔﻀﻴﺑ) - biała dûda (ﺓﺩﻭﺩ) - robak lîma (ﺔﻤﻴﻟ) - cytryna dîk (ﻚﻳﺩ) - kogut → qwêfla (ﺔﻠﻘﻳﻮﻗ) - karawanka → swêda (ﺓﺪﻳﻮﺳ) - czarniutka → bwê¬a (ﺔﻀﻳﻮﺑ) - bielutka → dwêda (ﺓﺪﻳﻭﺩ) - robaczek → lwêma (ﺔﻤﻳﻮﻟ) - cytrynka → dwêk (ﻚﻳﻭﺩ) - kogucik. Jeśli samogłoska długa występuje miedzy drugim i trzecim radykałem spółgłoskowym wówczas przyjmuje ona formę -je- (lub -ji-) natomiast głoska zdrobnienia -ê- otrzymuje formę -èj-, na przykład kbîr (ﺮﻴﺒﻛ) - duży ùwîl (ﻞﻳﻮﻃ) - długi rqîq (ﻖﻴﻗﺭ) - drobny smîn (ﻦﻴﻤﺳ) - tłusty → kbèjjir (ﺮﻴﻴﺒﻛ) - wielgachny → ùwèjjil (ﻞﻴﻳﻮﻃ) - długachny → rqèjjiq (ﻖﻴﻴﻗﺭ) - drobniutki → smèjjen (ﻦﻴﻴﻤﺳ) - tłuściutki 19 20 ∏afîf (ﻒﻴﻔﺧ) - lekki …^ân (ﻥﺎﺼﺣ) - koń šbâb (ﺏﺎﺒﺷ) - dziewczyna …mâr (ﺭﺎﻤﺣ) - osioł → ∏fèjjef (ﻒﻴﻴﻔﺧ) - leciutki → …^èjjen (ﻦﻴﻴﺼﺣ - konik → šbèjjeb ( ﺷﺐﻴﻴﺒ - dziewczynka, cizia → …mèjjer (ﺮﻴﻴﻤﺣ) - osiołek. Jeśli wyraz składa się z czterech spółgłosek radykałowych i samogłoska długa znajduje się między trzecia i czwartą spółgłoską wówczas przy tworzeniu zdrobnienia od takiego słowa samogłoska długa przekształca się w -î-, na przykład bakšîš (ﺶﻴﺸﻜﺑ) - napiwek ∏arrâz (ﺯﺍﺮﺧ) - szewc → bkēšîš (ﺶﻴﺸﻴﻜﺑ) - napiweczek → ∏rērîz (ﺯﻳﺮﻳﺮﺧ) - szewczyk …aÑÑâla (ﺔﻟﺎﺠﺣ) - tancerka (ludowa) → …ÑēÑÎl (ﻞﻴﺠﻴﺠﺣ) - tancereczka (ludowa) barrâka ( ﺔﻛﺍﺮ ) - barak, szopa ﺑ → brērîka (ﺔﻜﻳﺮﻳﺮﺑ) - baraczek, szopoka karmûsa (ﺔﺳﻮﻣﺮﻛ) - figa (owoc) → krēmîsa (ﺔﺴﻴﻤﻳﺮﻛ) - maleńka figa ‘attûqa (ﺔﻗﻮﺘﻋ) - pularda (kura) → …tētîqa ‘tētîqa (ﺔﻘﻴﺘﻴﺘﺣ) - pulardka dellâ‘a (ﺔﻋﻻﺩ) - arbuz sarrâq (ﻕﺍﺮﺳ) - złodziej → dlēlî‘a (ﺔﻌﻴﻠﻴﻟﺩ) -arbuzik → srērîq (ﻖﻳﺮﻳﺮﺳ) - złodziejaszek. W przypadku, kiedy po każdej z dwóch pierwszych spółgłosek radykałowych wyrazu pojawiają się długie samogłoski (jak na przykład w słowach mīrâd (ﺩﺍﺮﻴﻣ) - ścieżka, ^ābûn (ﻥﻮﺑﺎﺻ) - mydło, itp.) wówczas pierwsza z tych długich samogłosek przy tworzeniu wyrazu zdrobniałego zamieniana jest na -w- a druga przechodzi w -î-, na przykład: 20 21 mīrâd (ﺩﺍﺮﻴﻣ) - ścieżka ^ābûn (ﻥﻮﺑﺎﺻ) - mydło sūrîja (ﺔﻳﺭﻮﺳ) - koszula ùÇbûr (ﺭﻮﺑﺎﻃ) - batalion → mwērîd (ﺪﻳﺭﻮﻣ) - ścieżynka → ^wēbîn (ﻦﻴﺑﻮﺻ) - mydełko → swērîja (ﺔﻳﺭﻮﺳ) - koszulka → ùwēbîr (ﺮﻴﺑﻮﻃ - batalionik. Imiona rodzaju żeńskiego nieposiadające typowej końcówki żeńskiej -a (ﺓ) przybierają ja podczas tworzenia wyrazów zdrobniałych, na przykład: ‘ēn (ﻦﻴﻋ) - oko weôn (ﻥﺫﻭ) - ucho baùn (ﻦﻂﺑ) - brzuch senn (ﻦﺳ) - ząb nafs (ﺲﻔﻧ) - dusza, duch → ‘ awêna (ﺔﻨﻳﻮﻋ) - oczko → wôêna (ﺔﻨﻳﺫﻭ) - uszko → bùêna (ﺔﻨﻴﻂﺑ) - brzuszek → snêna (ﺔﻨﻴﻨﺳ) - ząbek → nfêsa (ﺔﺴﻴﻔﻧ) - duszyczka, duszka dār (ﺭﺍﺩ) - pokój, mieszkanie → dwêra (ﺓﺮﻳﻭﺩ) - pokoik, mieszkanko fra^ (ﺹﺮﻓ) - kobyła, klacz → frê^a (ﺔﺼﻳﺮﻓ) - kobyłeczka, kobyłka, itp. Zwróć uwagę na poniższe zdrobnienia jd (ﺪﻳ) - ręka, dłoń → dèjja (ﺔﻳﺩ) lub j dèjja (ﺔﻳﺪﻳ) - rączka 21
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Wstęp do arabskiego dialektu libijskiego Cyrenajki
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: