Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00081 011486 20237395 na godz. na dobę w sumie
Nic na pokaz. Fenomen Brata Alberta - ebook/epub
Nic na pokaz. Fenomen Brata Alberta - ebook/epub
Autor: Liczba stron: 200
Wydawca: W drodze Język publikacji: polski
ISBN: 9788379061563 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> religia i rozwój duchowy
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Książka Nic na pokaz. Fenomen Brata Alberta pokazuje artystę, który po okresie poszukiwań, zwątpienia i utraty nadziei doświadczył bezwarunkowej miłości Boga. W efekcie zrezygnował ze sławy i kariery, poświęcając całe swe późniejsze życie ludziom potrzebującym. Poszedł tam, gdzie nikt nie chciał iść – nie dlatego, że pomaganie danej grupie osób wykluczonych społecznie było „modne”, tylko z miłości do Boga-Człowieka, który objawił mu się w obrazie Ecce Homo. Dzięki temu umarł dla świata malarz, a narodził się wielki święty…

Autorka o bohaterze swojej książki pisze z pasją i przekonaniem. Maluje wizerunek Brata Alberta z pomocą ludzi, którzy, choć nigdy się z nim nie spotkali, znają go najlepiej. Krzysztof Zanussi, Anna Dymna, Jan Mela, bp Grzegorz Ryś, Marek Piekarczyk, br. Paweł Flis, Julia Wygnańska, s. Agnieszka Koteja, Dariusz Kiesz, ks. Mirosław Tosza, Maria Dobrowolska, dr hab. Hubert Kaszyński w rozmowach z Małgorzatą Bilską odkrywają przed czytelnikami kolejne fragmenty portretu niezwykłego świętego.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:



Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...w e c d o r o g e ż i N a n y z r a t a K . t o F Małgorzata Bilska Małgorzata Bilska Dziennikarka, publicystka, absolwentka stu- diów doktoranckich w Instytucie Socjologii UJ. Stale współpracuje z portalem Aleteia Polska; publikowała m.in. w „Tygodniku Powszech- nym”, „Wprost”, „Rzeczpospolitej”, „Znaku”, „Przeglądzie Powszechnym”, „Życiu Ducho- wym”, „Więzi”, „Zeszytach Karmelitańskich”, magazynie „W Punkt” i w czasopismach na- ukowych; prowadzi bloga na portalu rmf24.pl. Autorka książek Kochaj i walcz (2013) oraz Światło z Libanu (2016). Wolontariuszka Fun- dacji „Po pierwsze CZŁOWIEK” sióstr alber- tynek, która pomaga osobom bezdomnym. Mieszka w Krakowie. Książka Nic na pokaz. Fenomen Brata Alberta pokazuje artystę, który po okresie poszukiwań, zwątpienia i utraty nadziei do- świadczył bezwarunkowej miłości Boga. W efekcie zrezygnował ze sławy i kariery, poświęcając całe swe późniejsze życie ludziom potrzebującym. Poszedł tam, dokąd nikt nie chciał iść – nie dla- tego, że pomaganie danej grupie osób wykluczonych społecznie było „modne”, tylko z miłości do Boga-Człowieka, który objawił mu się w obrazie Ecce Homo. Dzięki temu umarł dla świata ma- larz, a narodził się wielki święty… Autorka o bohaterze swojej książki pisze z pasją i przekonaniem. Maluje przed nami wizerunek Brata Alberta z pomocą ludzi, któ- rzy, choć nigdy się z nim nie spotkali, znają go najlepiej. W roz- mowach z Krzysztofem Zanussim, Anną Dymną, Janem Melą, bp. Grzegorzem Rysiem, Markiem Piekarczykiem i innymi od- najduje kolejne fragmenty portretu niezwykłego świętego. M M a a ł ł g g o o r r z z a a t t a a B B i i l l s s k k a a N c c i i n n a a p p o o k k a a z z Patronat medialny Cena det. 29,90 zł ISBN 978-83-7906-154-9 e BOOK Małgorzata Bilska Małgorzata Bilska Nicic nana pok az pok az Fenomen brata Alberta Fenomen brata Alberta Janusz Poniewierski Anna Dymna Anna Dymna Stanisław Rodziński Paweł Tomasz Flis Dariusz Kiesz Marek Piekarczyk Marek Piekarczyk Hubert Kaszyński Agnieszka Koteja Krzysztof Zanussi Krzysztof Zanussi Mirosław Tosza Julia Wygnańska Jan Mela Jan Mela Maria Dobrowolska Konrad Krajewski Konrad Krajewski Grzegorz Ryś Grzegorz Ryś Brat Albert był zagadkową postacią. Jego roz- stanie ze sztuką mnie smuci. Chciałbym, żeby dalej malował. O biednych dawno bym już zapomniał, a obrazy by mi zostały. Ale to jest bardzo egoistyczny sąd. Taki brzydko ludzki. Dobro, które człowiek czyni, jest o wiele więk- sze niż wszelka sztuka, którą tworzy. Krzysztof Zanussi Krzysztof Zanussi Gdy nie boimy się inności, zbliżamy się do in- nych, nasz świat nieprawdopodobnie się roz- szerza, staje piękniejszy. Myślę, że Brat Albert miał tak samo. Anna Dymna Anna Dymna Brat Albert mógłby być wzorem także dla mło- dych ludzi, tylko trzeba by go wypromować jako zwyczajnego kolesia. Pokazać, że święty to konkreciarz. Jan Mela Jan Mela Nicic nana pok az pok az Małgorzata Bilska Małgorzata Bilska Nic c nana pok az pok az Fenomen brata Alberta Fenomen brata Alberta © Copyright for the text by Małgorzata Bilska, 2017 © Copyright for this edition by Wydawnictwo W drodze, 2017 Redaktor prowadzący Karolina Lisek Redakcja Paulina jeske-Choińska Korekta Agnieszka Czapczyk, Paulina Jeske-Choińska Redakcja techniczna, projekt okładki Justyna Nowaczyk Fotografi a obrazu na okładce Janusz Kozina Wykorzystane w książce fotografi e obrazów Adama Chmielowskiego pochodzą ze zbiorów: Muzeum Narodowego w Krakowie (Zachód słońca, Cmentarz włoski o zmroku, Szara godzina – Pracownia Fotografi czna Muzeum Narodowego w Kra- kowie; Park krakowski – fot. Paweł Czernicki; Zawale – fot. Karol Kowalik); Muzeum Narodowego w Warszawie (Opuszczona plebania – fot. Piotr Ligier, Ogród miłości – fot. Krzysztof Wilczyński); Zgromadzenia Braci Albertynów w Krakowie (Wizja św. Małgorzaty, Kameduła w celi, Amazonka, Dama z listem – fot. Janusz Kozina); Zgromadzenia Sióstr Albertynek (Ecce Homo, Niepokalana); Krzysztofa Górskiego (Dziewczynka – fot. Wacław Laba). Zdjęcie Adama Chmielowskiego wykorzystano za zgodą Zgromadzenia Sióstr Albertynek w Krakowie. ISBN 978-83-7906-156-3 Wydawnictwo Polskiej Prowincji Dominikanów W drodze sp. z o.o. Wydanie I, 2017 ul. Kościuszki 99, 61-716 Poznań tel. 61 852 39 62, faks 61 850 17 82 sprzedaz@wdrodze.pl www.wdrodze.pl I gdybym rozdał na jałmużnę całą majętność moją, a ciało wystawił na spalenie, lecz miłości bym nie miał, nic bym nie zyskał. Miłość cierpliwa jest , łaskawa jest. Miłość nie zazdrości, nie szuka poklasku, nie unosi się pychą. św. Paweł, Hymn o miłości (1 Kor 13,3–4) Wstęp stęp P od koniec sierpnia 2016 roku kolega zobaczył mnie w jednej ze stacji telewizyjnych, kiedy komentowa- łam na żywo toczący się we Francji spór o prawo mu- zułmanek do noszenia na plaży specjalnego, zasłaniającego cia- ło stroju. Nie pamiętam nawet dokładnie tego, co mówiłam. Medialny szum wokół prawa do burkini wygasł tak szybko, jak się zaczął. Program miał natomiast inne, nieprzewidziane kon- sekwencje. Kolega zadzwonił do mnie po emisji i odbyliśmy dłuższą rozmowę, po dwóch, trzech latach mijania się gdzieś na ulicach Krakowa. W pewnym momencie rzucił: – Jak ja mam dość tej rutyny w pracy, ciągle to samo, nie mogę już wytrzy- mać! Albertynki założyły fundację i prowadzą jadłodajnię dla bezdomnych. Idę pomagać. Od razu wypytałam, co, jak i gdzie, bo sama od dłuższego czasu szukałam pomysłu na wartościo- wy wolontariat. Gdyby nie splot okoliczności, książka o Bracie Albercie chyba by nie powstała. Zarzekałam się bowiem, że ni- gdy więcej nie napiszę książki o świętym. Po dwóch solidnych poznawczo i objętościowo pozycjach wydanych na przestrzeni trzech lat (2013–2016) autentycznie byłam zmęczona odkłamy- waniem hagiografi cznych mitów. Hagiografi a jest nurtem litera- tury, który zajmuje się żywotami świętych – przez stulecia były one jednak kształtowane głównie przez przekaz ustny, co dopro- wadziło do wymieszania pobożnych legend dla potrzeb ludu z naukowymi faktami historycznymi. 7 Nic na pokaz To zarazem pierwsza książka, która została napisana z we- wnętrznej potrzeby. Poprzednie propozycje tematów po- chodziły od zainteresowanego masowym targetem wydaw- cy. Skorzystałam wtedy z danej mi szansy, podchodząc do zadania z naukową wręcz rzetelnością, przekraczając niekie- dy zastane i wygodne standardy. W tym przypadku o wybo- rze tematu zadecydowało osobiste doświadczenie zetknięcia z  miłosierdziem albertyńskim, praktyka wolontaryjna i  za- chwyt nad… obrazami Adama Chmielowskiego, św. Brata Alberta. Przy czym z początku sugerowałam się powielanymi w łatwo dostępnych źródłach opiniami, że był on prekurso- rem impresjonizmu w polskim malarstwie. Uwielbiam od lat francuski impresjonizm. Tymczasem Adam Chmielowski był – według historyków sztuki – symbolistą. Brat Albert założył habit tercjarski w Krakowie w 1887 roku, z malarstwem rozsta- wał się stopniowo. Potrzebował środków dla swoich ubogich, więc (jak miał czas) malował płótna i szybko je sprzedawał, co pokazuje zmianę hierarchii wartości. Malowanie, granie, pisa- nie dla pieniędzy dziś nazwalibyśmy komercją, a on sztuki nie traktował użytkowo. Należał do artystycznej cyganerii, pocho- dził ze zubożałej szlachty. Jego postawa może dziś wydawać się niezrozumiała osobom nastawionym na zysk i karierę w kapita- lizmie, pracownikom korporacji, walczącym raczej o „mieć” niż o „być”. Był jednym z ludzi wielkiego formatu, a jego świętość ma smak poszukiwań, przygody i niebanalności. Wracając do początków: ucieszona wzięłam od kolegi nu- mer telefonu siostry Samueli, czyli Ilony Samueli Wal, alber- tynki szefującej wolontariuszom. Kilka dni później, w  nie- dzielę wieczorem 4 września, poszłam z kolegą na spotkanie 8 Wstęp wolontariuszy Fundacji „Po pierwsze CZŁOWIEK” inaugu- rujące nowy rok wolontaryjny. Od początku „chwyciło” dzię- ki ciepłu i prostocie siostry Samueli. Na spotkaniu usłyszałam między innymi, że 25 grudnia minie setna rocznica śmierci świętego. I to niestety „chwyciło” równie mocno, bo jak tu minąć obojętnie postać świetnego artysty, patrioty, który bez powodu rzuca sławę, towarzystwo i karierę? Fundacja mieści się przy ulicy Woronicza w Krakowie, obok sanktuarium Ecce Homo, w którego ołtarzu głównym wisi obraz Ecce Homo (Oto Człowiek) Adama Chmielowskiego. Została za- łożona w marcu 2015 roku przez Zgromadzenie Sióstr Albertynek Posługujących Ubogim, w odpowiedzi na posługę i wezwanie pa- pieża Franciszka. Siostry prowadzą wiele dzieł pomocy w Polsce i za granicą. Tym razem przebudowały duży dom rekolekcyjny dla potrzeb osób ubogich. Remont zakończył się w czerwcu 2016 roku, choć jadłodajnia ruszyła wcześniej. Wolontariat opiera się na wyznaczonych na dany miesiąc dyżurach w stołówce, ale jest też wydawana żywność, ubrania, na święta pakuje się paczki; są grille, wycieczki. Wolontariuszki prowadzą warsztaty manualne. Dzięki nim nauczyłam się ozdabiać szkło techniką zwaną decou- page. Albertynki oferują też mieszkania treningowe dla bezdom- nych kobiet – przeznaczyły na nie pomieszczenia służące wcze- śniej siostrom spoza klasztoru, które przyjeżdżały na rekolekcje. Ofi ara godna naśladowania przez inne zgromadzenia. Fundacja ma skromną stronę internetową, nie rywalizuje w mediach o zainteresowanie, choć mogłaby. Co nie znaczy, że nie przy- chodzi tam młodzież. Pomagają ludzie w różnym wieku. Temat „Brat Albert” pojawił się z zaskoczenia, chociaż cho- dził za mną jak cień od trzech lat. Najpierw pisałam książkę 9 Nic na pokaz o libańskim pustelniku i szukając w Polsce pustelni franciszkań- skich, odkryłam tę Brata Alberta w Tatrach, na Kalatówkach. Wtedy poznałam brata Pawła Flisa. Z okazji Roku Jana Pawła II (2015) zajmowałam się twórczością poetycką Karola Wojtyły, w tym dramatem Brat naszego Boga o Bracie Albercie. W roku 2016, kiedy pracowałam nad życiorysem krakowskiego fi lan- tropa, Erazma Jerzmanowskiego, znów wpadłam na Alberta. Chodzili do dwóch tych samych szkół, obaj byli w powstaniu styczniowym itd. Jerzmanowski po okresie emigracji osiadł pod Krakowem we wsi Prokocim, dziś to dzielnica Krakowa. Szukając dowodów na ich przyjaźń (wspomina o niej kilku auto- rów, ale bez sprawdzania źródeł), udałam się po pomoc do brata Flisa – i za jego radą do archiwum albertynek. Prawdopodobnie wielcy Polacy się znali, nie ma jednak śladów bliskich więzi. Brat podarował mi ważne Pisma Adama Chmielowskiego, św. Brata Alberta. Do książki udzielił mi wywiadu w 2017 roku już jako przełożony generalny zgromadzenia albertynów. Ogłoszony w Polsce Rok Świętego Brata Alberta stanowi kontynuację Roku Miłosierdzia w  Kościele powszechnym. Jeśli świat katolicki zna Chmielowskiego słabo, to tylko dlate- go, że – jak to ujął Brat Starszy – niczego nie robił na pokaz, nie dbają też o to jego duchowe dzieci. Lans był mu z grun- tu obcy, co widać między innymi w  zachowanych listach. Analiza życiowych wyborów mówi to samo. Taka jest trady- cja albertyńskiej szkoły miłosierdzia, duchowej i  czynnego działania. W 1880 roku próbował ratować duszę przed ułudą sławy ziemskiej, jakiej ulegali koledzy artyści. Na pieniądzach mu nie zależało, na sławie jednak – do pewnego momentu na pewno. Wielu z nich było bardzo sławnych już za życia, 10 Wstęp czytelnicy znają ich nazwiska: bracia Gierymscy, Chełmoński, Witkiewicz, Wyczółkowski; aktorka Helena Modrzejewska itd. Wstąpił do zakonu jezuitów. Szybko popadł w depresję, trafi ł do szpitala psychiatrycznego. Pamiętajmy, że medycyna, a zwłaszcza psychiatria, były na zupełnie innym poziomie niż teraz. Uzdrowiło go Miłosierdzie i tercjarstwo św. Franciszka z Asyżu. Kwestia choroby budzi pewną konsternację u osób lękowo podchodzących do prawdy o człowieku; w tym przy- padku została dokładnie zbadana – między innymi na potrze- by procesu kanonizacyjnego. Być może książka da nadzieję osobom zmagającym się współcześnie z depresją. Choroba ta znajduje się na czwartym miejscu, po bólach kręgosłupa, anemii i chorobach płuc, wśród najbardziej powszechnych dolegliwości na Ziemi, a liczba chorych stale rośnie! Według Światowej Organizacji Zdrowia w 2013 roku na świecie z de- presją zmagało się 350 mln ludzi, w Polsce – aż 1,5 mln1. Wiele osób wciąż się nie leczy, gdyż wstydzi się szukać pomocy. Brat Albert był niepełnosprawny od osiemnastego roku życia, leczył się przez półtora roku psychiatrycznie, ponie- kąd był bezdomny, nałogowo palił papierosy i nosił okula- ry (wtedy zwane binoklami). Był zwyczajnym człowiekiem. Równocześnie jest to bohater powstania styczniowego, wielki patriota, znakomity artysta malarz, założyciel dwóch zgroma- dzeń zakonnych i – jak twierdzą socjologowie – mądry prekur- sor współczesnej pracy socjalnej. Artystą ludzkich serc nigdy być nie przestał. Tworzył przytuliska, kwestował na ulicach, a znakomite domy poczytywały sobie za honor obdarowywać 1 Za: http://www.medonet.pl/zdrowie/zdrowie-dla-kazdego,350-mln- osob-choruje-na-depresje--statystyka,artykul,1722319.html. 11 Nic na pokaz go datkami dla ubogich. Co ciekawe, siostrom albertynkom zabraniał kwestować – uważał, że kobietom „nie uchodzi”.  Rok Brata Alberta wypadł w czasie pontyfi katu jezuity, pierw- szego w historii papieża Franciszka, co pokazuje, jak zaskaku- jące potrafi ą być zwroty akcji Ducha Świętego. Kościół staje się dzięki temu bliższy albertyńskiej wrażliwości. Bardziej mi- łosierny na co dzień. Na książkę składają się głównie wywiady z ludźmi, którzy autentycznością, pokorą, odwagą, niebanalnością i (sic!) od- pornością na presję otoczenia przybliżają współczesnemu od- biorcy serce i elementy życiorysu Brata Alberta. Wizerunek świętego jakby zdominowała zgrzebność. Kojarzy się on ze starszym, siwym panem w brązowej pelerynie, przytulającym smutne dziecko. Leon Wyczółkowski, jego przyjaciel malarz, tak oddał postać już po nieformalnym rozpoczęciu starań o be- atyfikację – na podstawie wspomnień sprzed dwóch dekad lub więcej, a przede wszystkim… fotografi i. Według Elżbiety Cherezińskiej, historyczki sztuki, ten najbardziej znany por- tret nosi tytuł Brat Albert jako opiekun opuszczonych dzieci (Miłosierdzie). Słowo „opiekun” łączy Alberta ze św. Józefem. Może w epoce „rewolucji czułości” papieża Franciszka powin- no się bardziej eksponować obraz męża Maryi czule tulącego Jezusa? Takich wizerunków jest dużo, a mężczyznom byłoby raźniej, bo męska czułość w niektórych środowiskach nadal pozostaje tabu – i to nie mniejszym od chorób psychicznych. Adam Chmielowski był żołnierzem, patriotą, ale i  wzorem czułości. 12 Wstęp Jeszcze jedno. Chciałabym bardzo, aby książka trafi ła do lu- dzi młodych, spragnionych motywacji po Światowych Dniach Młodzieży w Krakowie. Adam Chmielowski, zanim przybrał imię Brat Albert, był młodym, przystojnym i utalentowanym chłopakiem, gwiazdą towarzystwa i salonów. Malarzem kolo- rystą, który słynął z nastrojowych, zupełnie świeckich, a nie sa- kralnych obrazów. Nie znając jego sztuki, nie doceniamy tego, z czego zrezygnował. Obraz Ecce Homo jest uważany za naj- bardziej wybitny w całej twórczości świętego. Czy byłoby tak jednak, gdyby artysta nie został wyniesiony na ołtarze? To ob- raz częściowo mistyczny, świadek i towarzysz jego duchowej przemiany. Niezwykły, wielokrotnie już jednak opisany, po- cząwszy od historyków sztuki po bp. Grzegorza Rysia, autora książki-medytacji Ecce Homo. Do moich ulubionych obrazów Chmielowskiego należą: Opuszczona plebania, Dziewczynka i Wizja św. Małgorzaty. Ten ostatni ma chłodny, nietypowy klimat, był stylizowany na dzieła malarza dominikanina Fra Angelico, dlatego z początku uważałam go za mało autentycz- ny. Jest jednak genialnym świadectwem ludzkiego wymiaru świętego, bo ukazuje jego największy życiowy błąd! Gdyby nie chęć naśladowania Fra Angelico za wszelką cenę, potrze- ba stania się równie doskonałym, nie poszedłby do jezuitów (aż dziwne, że nie został dominikaninem). Obraz powstał dla nich, ukazuje wizję św. Małgorzaty Alacoque, której prywat- ne objawienie zapoczątkowało kult Najświętszego Serca Jezu- sa w  Kościele katolickim. Chmielowski namalował go we Lwowie w 1879 roku. W tym samym roku i miejscu zaczął ma- lować Ecce Homo. Zestawienie obrazów pokazuje, jak bardzo urosło serce Jezusa (jest na obu) w oczach Brata Alberta przez 13 Nic na pokaz kilkanaście lat – tyle pracował nad swoim arcydziełem. Jestem przekonana, że w tym samym rytmie rosło bijące, realne serce artysty. To odtrutka na legendy hagiografi i. Do miłosierdzia, a tym bardziej do świętości, człowiek dojrzewa nie tylko dzięki łasce, ale poprzez pracę nad sobą. Sursum corda, jak mówił św. Jan Paweł II. Zwykły śmiertelnik może spotkać Boga, pokochać bliźnich i trafi ć do nieba. Tylko trzeba się trochę napracować, nie czekać, aż gwiazdka spadnie stamtąd sama. Bóg jest nam tkliwym Ojcem, ale znamy z Ewangelii również metaforę królestwa niebieskiego – pracodawcy w winnicy (Mt 20,1–16). Zanim uznamy Brata Alberta za kolejnego świętego pełnego cnót, jak ludzie pobożni, lub damy sobie spokój z wiarą, bo „z Kościołem i księżmi trudno wytrzymać”, spróbujmy może przemyśleć, co możemy wpisać na już, a co dodamy w tym roku, w swoim własnym curriculum vitae Miłosierdzia? Odnieść histo- rię Chmielowskiego do siebie. Nieważne, „co ludzie powiedzą”. Liczy się Boski Pracodawca i jakaś relacja z Nim. Osoby wierzą- ce mogą nagle dojść do wniosku, że w rubrykach mają głównie odmawianie koronki do Miłosierdzia Bożego lub raz w życiu wizytę w sanktuarium w Łagiewnikach. Osoby niewierzące – że mają dużo uczynków miłosierdzia wobec bliźniego, choć się nie modlą… Nawrócenie jest procesem, codziennym otwieraniem i wzrastaniem serca. Katolicy też wciąż się nawracają… Mam nadzieję, że książka posłuży za nasercowe drożdże. Jeśli Brat Albert wyda się komuś niedościgłym wzorem bo- hatera, to już wspomniany św. Józef był prosty, skromny i nie- pozorny. Patron robotników. Rozdział I CV CV świętego bohatera świętego bohatera Na fotografi i Adam Chmielowski – student (ok. 1862 r., miał wtedy 17 lat)1 1 Dla porównania – jeden z najpopularniejszych portretów Brata Alberta autorstwa Leona Wyczółkowskiego powstał na podstawie zdjęcia do legityma- cji wykonanego w 1915 roku. Święty ma na nim lat siedemdziesiąt. Ubrany jest w brązową opończę z kapturem zapiętą na kołek, nałożoną na habit. 17 CV świętego bohatera B ardzo żałuję, że Adam Chmielowski nie stwo- rzył autobiografii. Czytając jego listy, zwłaszcza z  okresu mniej pobożnego, zanim został tercja- rzem franciszkańskim w zgrzebnym, workowatym habicie, wi- dać poczucie humoru, ironię i dystans wobec świata. W cza- sie studiów w Monachium pisał do Lucjana Siemieńskiego, mecenasa swego talentu: „na czas malowania obrazka wy- prowadziłem się do najętego na ten cel mieszkania i  tam się morduję. Już się – chwała Bogu – kończy i  za jakie 10 dni mam nadzieję wysłać, a zacznie się strach, jak się i czy się Panu spodoba, bo co do gustów szanownej publiczności, to te mnie bardzo mało obchodzą” (6 marca 1870)2. Autoportret zachował się jeden, choć może stworzył ich więcej. Dzieła niszczył, gdy nie był z nich zadowolony. Jest to rysunek, prawie w ogóle nieznany3, ma charakter satyryczny. A wręcz karykaturalny – nie przystaje do kultu postaci ze sfe- ry sacrum. Brat Albert był otoczony czcią już pod koniec życia, czcigodne są oczywiście przedstawiające go pobożne wizerun- ki. Tymczasem według pamiętającej Alberta z (jej) dzieciństwa hrabianki Celiny Dębickiej, mawiał: „Wszystkiego można wy- magać od człowieka dla zbawienia duszy, oprócz nudzenia się”. Nie chciałby, by ktoś odczuwał nudę, obcując z jego świętą oso- bą. Sam zrobił wszystko, by się w życiu nie nudzić. Wypełnił je przygodą, sztuką, pasją poznawczą, miłością i pracą. 2 Pisma Adama Chmielowskiego, św. Brata Alberta, red. s. Assumpta Faron, Kraków 2004, s. 35. 3 Znajduje się co prawda w muzeum ss. albertynek na terenie sanktuarium Ecce Homo, nie trafi a jednak raczej do publikacji, w galerii prac artysty na stro- nie albertynki.pl również go nie ma. 18 Wolny od hipokryzji… Przypomina ono trochę chleb przełamany w połowie, z ja- kim Brat Albert występuje na obrazach w kościołach. Jego bio- grafi a przełamała się podobnie, w wieku trzydziestu pięciu lat, kiedy doświadczył kryzysu. Potem całego siebie, zgromadze- nia i wszystkie sprawy ubogich zawierzył Bożej Opatrzności. Taka postawa wyklucza nudę z defi nicji, ponieważ wierność deklaracji „nie moja wola, lecz Twoja niech się stanie” jest dość ryzykowna. Trudno nie czuć podziwu – nie dał się zła- mać najtrudniejszym okolicznościom, a  do świętości miał „pod górkę”. Facet z żelaznym wręcz charakterem. Wolny od hipokryzji… Chmielowski był romantykiem. Chciał dokonać wielkich rzeczy i wysoko stawiał sobie poprzeczkę. Nie uznawał pół- środków, kompromisów… Kierował się zasadą „wszystko albo nic”, „zwyciężaj albo giń”, a nawet poniekąd „Bóg albo diabeł”. Kiedy Pia Górska4 zapytała go oburzona, jak mógł przestać malować, odpowiedział z  prostotą, że gdyby miał dwie dusze, mógłby robić to i to, ponieważ ma jedną, wybrał przytuliska. Z racjonalnego punktu widzenia nie da się jego fenomenu wytłumaczyć. Tak się bowiem składa, że dokonał rzeczy niemożliwej. Prawdziwe sukcesy osiągnął w dziedzi- nie, na której z początku w ogóle się nie znał, nie zajmował się nią przez większość życia. Wyobraźmy sobie dzisiejszego 4 Malarka, poetka, pisarka, działaczka społeczna; uczennica Józefa Cheł- mońskiego, kuzynka Górskich – właścicieli obrazu Chmielowskiego Dziewczynka. 19 CV świętego bohatera czterdziestolatka, który szuka pomysłu na siebie, nie ma pracy i rodziny. Próbuje napisać curriculum vitae. Wpisuje do rubry- ki aż sześć szkół – żadnej nie ukończył5, podobnie jak części obrazów. Namalował ich przez piętnaście lat sporo (zacho- wało się kilkadziesiąt). Jedne przyjęto na wystawy, niektóre sprzedał, część podarował lub zniszczył. Jest ubogi, szlachet- nie urodzony, cieszy się dobrą opinią w tak zwanym towa- rzystwie. Z punktu widzenia pracodawcy jest… za stary, nie- pełnosprawny, brak mu dyplomu, nie ma stałego miejsca zamieszkania. Gdzie miał szukać nadziei? Dużo w życiu przeszedł, były upadki i wzloty. Załamał się po ostatniej porażce, w zakonie. Ale potem z dnia na dzień nabrał tyle energii i wiary w siebie, że mógłby Himalaje prze- nosić. W pewnym sensie rzeczywiście je przeniósł, wbrew ra- chubom i zdrowemu rozsądkowi, co jest jawnym dowodem na działanie Boga Miłosiernego. Był konsekwentny i uparty. Brał Ewangelię dosłownie. Sko- ro jest napisane: „Proście, a  będzie wam dane; szukajcie, a znajdziecie; kołaczcie, a otworzą wam. Albowiem każdy, kto prosi, otrzymuje; kto szuka, znajduje; a kołaczącemu otworzą. Gdy którego z was syn prosi o chleb, czy jest taki, który poda mu kamień? Albo gdy prosi o rybę, czy poda mu węża? Jeśli więc wy, choć źli jesteście, umiecie dawać dobre dary swoim dzieciom, o ileż bardziej Ojciec wasz, który jest w niebie, da 5 1. szkoła kadecka w Persburgu; 2. warszawskie Gimnazjum Realne; 3. Instytut Politechniczny i Rolniczo-Leśny w Puławach; 4. wydział inżynierski Uniwersytetu w Gandawie; 5. Klasa Rysunkowa w Warszawie; 6. Akademia Sztuk Pięknych w Monachium, za: A. Różycki, Święty Brat Albert, Kraków 2003, s. 222. 20 Wolny od hipokryzji… to, co dobre, tym, którzy Go proszą”6 (Mt 7,7–11) – to szukał. Musiał przeraźliwie głośno kołatać, skoro Bóg przeprowadził go bezpiecznie na drugą stronę ciemnej doliny, w którą wpadł jak w studnię przez splot wypadków i bezkompromisowość. Miał wielką wiarę. Był odważny aż do przesady. Za brawurę na polu powstańczej walki zapłacił utratą nogi. Tego, co przeżywał, nigdy się w pełni nie dowiemy. Wesoły i koleżeński Adam bywał do bólu skryty. Ze wspomnień wy- nika, że się nie skarżył, nie żalił. Prawie nic nie mówił o uczu- ciach do kobiet. Pozostały domysły na temat miłości do Lucyny Siemieńskiej i niezgody jej ojca na ślub z ubogim ma- larzem, grożący brakiem stabilizacji. To więc człowiek pełen sprzeczności – zahartowany twardziel, bohater powstania, arbiter sztuki, aktywny mistyk, założyciel zgromadzeń, a za- razem mężczyzna wrażliwy, artysta, brat ubogich. Wcielenie czułego serca Jezusa, które namalował na obrazie Ecce Homo. To być może najlepszy niedokończony obraz świata. Znajduje się na nim dokładnie to, co jest najważniejsze. Arcybiskup Andrzej Szeptycki7, który pierwszy wpadł w za- chwyt nad Ecce Homo i wyprosił go u autora, postrzegał go następująco: „Ta dusza dziwnie była daleką od wszystkiego tego, co można nazwać wykrętem, udawaniem, hipokryzją, fałszem czy nieprawdą, była dziwnie szczerą – jak – jak szcze- re złoto. Prawie bym powiedział przezroczystą. Można było w nim wszystko zobaczyć. On nic nie krył, nic nie zasłaniał; 6 Wszystkie cytaty biblijne za: Biblia Tysiąclecia, wersja online, wyd. IV, Poznań 2003. 7 Duchowny greckokatolicki, w latach 1900–1944 arcybiskup metropolita lwowski i halicki, wnuk (ze strony matki) komediopisarza Aleksandra Fredry. 21 CV świętego bohatera chyba cnoty swoje”8. Skrywał zalety, ale i wiele emocji. Może nie chciał sprawiać innym kłopotu? Wcześnie stracił rodzi- ców, był najstarszy z rodzeństwa, mógł się czuć osamotniony. Z kolei po przemianie w wieku trzydziestu ośmiu lat szybko dojrzał do odpowiedzialnego ojcostwa. Ojcowie nie okazują słabości, jeśli wokół mają samych potrzebujących i duchowe dzieci. Był bratem tercjarzem, synem Boga, ale i ojcem. Lektura jego listów do bł. Bernardyny Jabłońskiej (Marii), przełożonej generalnej Zgromadzenia Albertynek (od 1902), robi wrażenie czułej troski Tatki – jak siebie sam określał. Spotkał ją pierwszy raz, gdy miała lat osiemnaście. Po dwóch miesiącach od spotkania z  nim uciekła z  domu na wsi do Krakowa (przez pustelnię albertyńską w Bruśnie), żeby mu pomagać. Siostrą Starszą została po sześciu latach. Ich bardzo szczególne relacje oddaje choćby fragment z jego Notatnika rekolekcyjnego: „Bernardyna źle się chowa, a to jest kara za moje nieposłuszeństwo, umysł i sumienie zamieszane”9. Pomagał jej przezwyciężać straszliwe męki skrupulanc- twa. Rozumiał ją, bo skrupuły wpędziły go kiedyś w kłopoty. Uformował mądrą kobietę, która miała rozum i serce w rów- nowadze. Ku zdumieniu współbraci sam często zasięgał jej rady, nawet jak nie musiał. Rys ojcowski jest wart uwagi. Po pierwsze dlatego, że dla niektórych duchowych córek do dziś pozostaje „Tatką”. Ma to swoje lepsze i gorsze strony. Dzieło „Tatki” ciężko chyba 8 Cyt. za: 365 dni z Bratem Albertem, oprac. s. Agnieszka Koteja, Kraków 2017, 14 lipca. Wyróżnienie – MB. 9 Tamże. 22 Wolny od hipokryzji… modyfikować do potrzeb dynamicznej współczesności. To zrozumiałe, skoro my Polacy nie potrafi my krytycznie (kon- struktywnie) dyskutować na przykład o sukcesji Jana Pawła II. Tak go kochaliśmy. Dziedzictwo obu świętych jest jednak po- nadczasowe, uniwersalne i nawet ze względu na ich twórczy stosunek do rzeczywistości (obaj byli artystami) winno stać się obszarem pełnej szacunku, lecz nie bezkrytycznej, pracy twórczej oraz intelektualnej. Po drugie, w przypadku Alberta dominuje raczej motyw braterski, a był intrygującym przy- kładem ojcostwa duchowego. W epoce kryzysu ojcostwa to temat bardziej aktualny niż kiedykolwiek. Po trzecie, Karol Wojtyła wiele zawdzięczał Bratu Albertowi jeśli chodzi o wy- bór powołania. Poświęcił mu dramat Brat naszego Boga. Rodzi się pytanie: Czy model ojcostwa księdza, biskupa, a potem pa- pieża, bliskiego zwykłemu wiernemu, był jakoś zainspirowany „stylem”10 Brata Alberta? Mają cechy wspólne… Siła autoryte- tu została oparta na autentyczności i trosce, a nie na instytu- cjonalnej władzy. Miłość do konkretnego człowieka – stopio- na z wymaganiami, choć stawiali je przede wszystkim sobie, co czyniło ich wiarygodnymi. Obaj uważali wolność osoby i samostanowienie za warunek godności dziecka Bożego, jed- nostki stworzonej na obraz i podobieństwo Boga. Byli ojcami duchowymi według serca, w duchu miłosierdzia. Pamiętając o papieżu występującym publicznie mimo obja- wów choroby Parkinsona, na wózku inwalidzkim, mam przed oczami Brata Alberta utykającego na protezie. On ponad sto lat temu udowodnił światu, że niepełnosprawni są równie 10 Określenie z dramatu Brat naszego Boga. 23 CV świętego bohatera wartościowi jak zdrowi, nie muszą się wstydzić słabości. Nie zdajemy sobie sprawy z tego, czym było jego kalectwo pod koniec XIX wieku! On sam zakładał Domy Kalek, taka nazwa normalnie funkcjonowała. Nie istniało słowo niepełnospraw- ność czy „bariera architektoniczna”. Mnie Brat Albert kojarzy się z  przypowieścią o  trzcinie nadłamanej i dogasającym knotku (Mt 12,18–20). Jego ra- dykalizm nie miał nic wspólnego z używaniem siły fi zycznej, narzucaniem woli. Nie osądzał, nie oceniał, nie potępiał. Był delikatny, choć współbraci czasem rugał. Wydarzenia życiowe zginały go wiele razy jak trzcinę. Kiedy już wszystkim się wy- dawało, że został przyparty do ziemi, zadziałał Bóg. Z wyczu- ciem postawił do pionu. Po doświadczeniu i odkryciu daru Miłosierdzia Boga po- stanowił być sługą najbardziej niewidzialnych i „niedotykal- nych” w swoim otoczeniu. Tworzył dla nich przytuliska, chciał ich dotknąć, przytulić… To jest najbardziej szokujące do dziś. Stawia go obok św. Franciszka z Asyżu dotykającego trędo- watych czy św. Matki Teresy w Kalkuty. Nie zawsze taki był. Zmieniał się przez lata, między innymi wraz z pracą nad Ecce Homo. Jezus na tym obrazie jest bardziej Człowiekiem niż Bogiem. Bogowie nie chodzą drogą krzyżową, nigdy tak nie wyglądają. Ma nie tylko krwawe rany, szyderczą koronę z cier- ni wokół skroni, lecz i trzcinę zamiast berła. Może dzięki niej nadłamane trzciny nie upadają na duchu. Szkarłatny płaszcz artysta zmienił w serce. Po czym sam zaczął się umniejszać, by serce mogło rosnąć i w nim. Adam Chmielowski nie zapowiadał się wcale na kogoś świętego. Co prawda hagiografowie zadbali o  to, żeby „do 24 Rodzina i szkoła chrztu trzymali go zaproszeni żebracy”, a zakonny habit ubrał po raz pierwszy w wieku lat sześciu, doznawszy cudownego uzdrowienia… Ale to urok hagiografi i. Jego świętość jest kon- sekwencją przyjęcia miłości Stwórcy, choć na nią – w swoim mniemaniu – nie zasługiwał, a potem dzielenia się z innymi. Naharował się i namęczył, żeby osiągnąć cel. Pracował ciężko nad obrazami, potrzebującymi, przytuliskami, zgromadzeniami i… sobą. Nie możemy skopiować jego życia, jego CV, bo każ- dy z nas jest wyjątkowy. Zupełnie wystarczy, jeśli jego przykład poruszy tu i teraz wyobraźnię miłosierdzia. Jemu nie zależało przecież na podziwie dla heroizmu Adama Chmielowskiego, ale na codziennych miłosiernych czynach. Skoro „ubogich zawsze mieć będziemy”, to w każdym czasie i pokoleniu potrzebujemy braci Albertów – a i sióstr Jabłońskich. Oto jego podstawowa biografi a. Czytelnikom, którzy po- czują niedosyt, polecam szeroki wybór lektur z bibliografi i na końcu książki. Rodzina i szkoła Adam Hilary Bernard Chmielowski urodził się 20 sierpnia 1845 roku w Igołomi. Obecnie jest to wieś pod Krakowem, w tam- tym czasie znajdowała się na granicy Królestwa Polskiego (Kongresówka, zabór rosyjski) i Rzeczpospolitej Krakowskiej (zabór austriacki od jesieni 1846 roku). Rodzicami byli Wojciech i Józefa z Borzysławskich. Ojciec pracował jako urzędnik, był naczelnikiem rosyjskiej komory celnej w Igołomi, co po utra- cie majątku ziemskiego przez rodzinę było uważane za posa- 25 CV świętego bohatera dę zapewniającą byt materialny. Chłopiec został ochrzczony „z wody” 26 sierpnia w miejscowym kościele, co stanowiło powszechną praktykę i miało związek z obawą o życie dziec- ka przy dużej – nieporównywalnej z dzisiejszą – śmiertelności niemowląt. Chrzest uroczysty odbył się w Warszawie 17 czerw- ca 1847 roku. Data ta wyznacza wspomnienie Brata Alberta w kalendarzu liturgicznym (została przeniesiona z 25 grudnia, zmarł w pierwszy dzień Bożego Narodzenia). W Roku Brata Alberta wypada więc okrągła, 170. rocznica chrztu. W ciągu pierwszych ośmiu lat życia Adama rodzina prze- prowadzała się cztery razy: do Słupcy, Szczypiorna, Czernic i Warszawy. Urodzili się jeszcze synowie Stanisław i Marian oraz córka Jadwiga. Kiedy pierworodny skończył osiem lat, zmarł Wojciech Chmielowski. W opiece nad dziećmi poma- gała matce siostra ojca, Petronela. W 1859 roku zmarła mama, Józefa (dwa miesiące wcześniej – babcia ze strony mamy). Mieszkająca w Warszawie niezamężna ciocia stała się głów- nym opiekunem. W 1855 roku, w wieku dziesięciu lat, chłopiec został wy- słany do korpusu kadetów w Petersburgu. Jako syn rosyjskie- go urzędnika był zwolniony z czesnego. Spędził tam dziesięć miesięcy, płacząc za domem, narażony na szybką rusyfika- cję. Po wakacjach, na mocy decyzji matki, już tam nie wró- cił. Rozpoczął naukę w Gimnazjum Realnym (mieściło się w  Pałacu Kazimierzowskim, dziś siedziba Uniwersytetu Warszawskiego). Po likwidacji szkoły przez carskie władze w czerwcu 1862 roku, na jesieni – jak wielu innych uczniów – rozpoczął studia w Instytucie Politechnicznym i Rolniczo- -Leśnym w  Puławach. Tam zastał go wybuch powstania 26 Powstanie styczniowe styczniowego. Poszedł walczyć razem z innymi. Powstańcami byli Maksymilian Gierymski, znakomity malarz, a także Erazm Jerzmanowski, człowiek sukcesu w biznesie, wynalazca i fi lantrop nazwany „polskim Noblem” (z Maksymilianem Adam przyjaź- nił się aż do przedwczesnej śmierci malarza w 1874 roku, któ- ra była kolejną utratą dla trzydziestoletniego człowieka, Maks był o rok młodszy). Instytut został oczywiście zamknięty. Powstanie styczniowe Chmielowski najpierw należał do oddziału „Puławiaków” dowodzonego przez kolegę, Leona Frankowskiego, z  któ- rym napadł na pocztę rosyjską, zdobywając cenne dla kiep- sko uzbrojonych żołnierzy ruble. Po rozbiciu oddziału w efek- cie starcia pod Słupczą dostał się pod komendę gen. Mariana Langiewicza. Po przegranej bitwie pod Grochowiskami tra- fili na wojsko austriackie, zostali rozbrojeni i  przewiezieni do miejsca internowania w Ołomuńcu. W czerwcu, trzecim miesiącu niewoli, Chmielowski uciekł i wrócił do powstania. Walczył konno w kawalerii. We wrześniu 1863 roku został ranny w stopę w bitwie pod Mełchowem. Ponieważ w warun- kach polowych wdała się gangrena, aby ratować mu życie, do- konano amputacji lewej nogi, do kolana. W wiejskiej chacie, bez sterylnych narzędzi i znieczulenia. Jedyne, co otrzymał od pilnujących go carskich żołnierzy, to zapalony papieros-skręt11, 11 Informacja pochodzi od siostry Michaeli, albertynki, przewodniczki po muzeum. 27 CV świętego bohatera który połknął z bólu w czasie „operacji”. Nie było to cygaro, jak mówi większość źródeł. Warunki powstańcze w niczym nie przypominały eleganckiego salonu pełnego dymu z cygar. Ból był tak straszny, że podczas zabiegu stracił przytomność. Prawdopodobnie palił już wtedy papierosy. Palaczem był później w okresie artystycznym. Nikotyna – co daje o świę- tym do myślenia – pojawia się w momentach granicznych. Amputacji towarzyszył skręt, bezpośrednim skutkiem depresji stało się zapalenie znalezionego niedopałka papierosa, które- mu nie umiał się oprzeć… O papierosa niespodziewanie po- prosił też na łożu śmierci, w nocy z 24 na 25 grudnia 1916 roku. Trzy znaczące przypadki. Chyba nic bardziej nie wyrywa go z nimbu aureoli niż zażarta, niewolna od klęsk, walka z uza- leżnieniem. Podobno palenie nikotyny zalecił Bratu Albertowi lekarz, kiedy wykryto u niego nowotwór. Do dziś zdarza się słyszeć pogląd, że stanowi ona panaceum na ból. Na jednym ze zdjęć Brat Albert w habicie i kapeluszu wyglądającym jak kowbojski trzyma w dłoni papieros (zaciągał się górskim po- wietrzem na… Kalatówkach?). Ranny, po amputacji, został jeńcem rosyjskim. Rodzina go wykupiła, ale musiał uciekać za granicę, gdyż za udział w po- wstaniu groziła mu zsyłka na Sybir. Na podróż nie zostało pra- wie pieniędzy, nie wiadomo nawet, w jaki sposób chłopak bez nogi dostał się do Paryża. Dopiero tam kupił protezę, dzięki wsparciu w kwocie 50 franków, jakie otrzymał od Komitetu Francusko-Polskiego. Proteza była z gutaperki, wtedy chy- ba najlepsza z możliwych – lekka. W stolicy Francji spędził rok, lecz o tym pobycie niewiele wiadomo, choć z pewnością miał on wpływ na zainteresowanie sztuką. Dużo mówiło się 28 Powstanie styczniowe na przykład wtedy w Paryżu o wystawie z 1863 roku zwanej Salonem Odrzuconych, gdzie swoje nowatorskie prace po- kazali m.in. francuscy impresjoniści. Chmielowski chodził do muzeów i na wystawy, korzystał z bibliotek. Po częściowej amnestii wrócił do Warszawy. W lipcu 1865 roku zaczął uczęszczać do Klasy Rysunkowej12, gdzie poznawał tajniki sztuki wraz z Maksymilianem Gierymskim i Ludomirem Benedyktowiczem. Rodzina (Rada Familijna) uznała to za fa- naberię i marzycielstwo. Zdecydowała, że mężczyzna musi mieć konkretny zawód, który da mu utrzymanie. Zaciągnęła dług i wysłała go na studia inżynierskie do Gandawy w Belgii. Na uniwersytecie się nudził, nie przystąpił do żadnego egzaminu. W 1868 roku był już w Paryżu i uczył się malarstwa w pracow- ni Karla Goetza. O dalszej drodze artysty zadecydowała bliska przyjaźń z ro- dziną Siemieńskich z Krakowa. Profesor Lucjan Siemieński miał znakomite kontakty towarzyskie. Był poetą, pisarzem, krytykiem literackim i tłumaczem, cenionym autorytetem. Brał udział w po- wstaniu listopadowym, w styczniowym stracili z żoną jedynego syna, szesnastoletniego Seweryna (mieli też córki). Dzięki re- komendacji żony profesora, Ludwiki z Potockich Siemieńskiej, Chmielowski otrzymał roczne (i potem jeszcze kolejne, mu- 12 Podaję za A. Różyckim (por. przyp. 5). W źródłach można spotkać różne nazwy. Alfons Schletz CM we wstępie do Pism Adama Chmielowskiego wspo- mina o Szkole Rysunków. Marek Ballon zaś pisze w książce Święty Brat Albert (Kraków 2016) na s. 21, że w 1862 roku władze szkolne zawiesiły zajęcia we wszystkich uczelniach w Warszawie z powodu zaangażowania patriotycznego młodzieży, a na s. 26, że Chmielowski studiował w klasie rysunku i szkicowania Akademii Sztuk Pięknych, którą zamknięto w roku 1866. 29 CV świętego bohatera siał robić postępy) stypendium od hrabiego Włodzimierza Dzieduszyckiego na studia w Akademii Sztuk Pięknych w Mona- chium. Rozpoczął je w 1869 roku. Zawód: artysta malarz Uczelnia w  Monachium była bardzo ceniona, studiowa- ło tam wielu młodych ludzi z innych krajów, w tym Polacy. Chmielowski razem z Maksymilianem Gierymskim i Józefem Brandtem tworzyli tzw. „Sztab”. Przyjaźnił się też z Józefem Chełmońskim, Stanisławem Witkiewiczem, Aleksandrem Gierymskim (bratem Maksa) i innymi. W Monachium prze- bywał też choćby Juliusz Kossak. Ten okres życia świętego jest dobrze znany, głównie z listów do Lucjana Siemieńskiego (zachowało się dwadzieścia jeden, jeden do jego żony). Monachijczycy stanowili punkt odniesienia dla innych arty- stów. Mieszkał ubogo, dużo uczył się i pracował, a przy tym wiódł życie towarzyskie. Nie mógł natomiast znaleźć swoje- go stylu w malarstwie. Do dziś krytycy piszą o nim: prekur- sor polskiego impresjonizmu, prekursor polskiego symboli- zmu, symbolista. Najczęściej podkreśla się chyba jego związki z malarstwem stimmungowym (z niem. Stimmung – nastrój). Był kolorystą, co kontrastuje z jego kościelnymi wizerunkami w brązach i innych mało energetycznych, ponurych barwach. Napisał i opublikował rozprawę O istocie sztuki (1876). Miał do malarstwa podejście nieco fi lozofi czne. Sztukę uważał za środek do celu, jakim jest wyrażenie pewnej prawdy, ludz- kiej duszy. Zarzucał artystom bałwochwalstwo, imponował mu Fra Angelico, szukał w sztuce sedna i sensu. O twórczość 30 Zawód: artysta malarz Chmielowskiego spytałam prof. Stanisława Rodzińskiego, by- łego rektora Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, cenione- go malarza współczesnego. Panie profesorze, jakim malarzem i studentem był – według pana – Adam Chmielowski? Był świetnym malarzem i studentem. Przypuszczam, że już wtedy dojrzewały w nim wątpliwości dotyczące miejsca, jakie w jego życiu będzie zajmował proces twórczy. Miał inne za- interesowania, które z czasem to życie zdominowały. Można powiedzieć, że malarstwo nie było dla niego ważne, bo je po- rzucił dla biednych… Właśnie przyszło mi do głowy, że sztuka mogła być dla niego tak ważna, że nie mógł jej godzić z niczym. I było wręcz odwrotnie. Proces twórczy, obserwowanie ludzi, krajobrazów, świata, wprowadzało go w życie duchowe – własne i otoczenia. Tego, co w pewnym momencie stało się istotą jego życia, nie moż- na było już pogodzić z regularnym malowaniem. „Dzisiaj nie będę się spotykał z biednymi, bo kończę martwą naturę…” (śmiech). On z jednej strony miał zbyt duże poczucie humo- ru, z drugiej – był zbyt świadomy tego, co robił dla biednych. Traktował to jako metafi zyczny proces twórczy. Proces zmie- rzający do świętości nie własnej, ale ludzi, którym pomagał. To rzuca nowe światło na jego stwierdzenie, że gdyby miał dwie dusze, mógłby nadal malować, lecz ma jedną, więc dokonał wy- boru. Nie miał jednak lekko jako artysta. Przez współczesnych był chyba nierozumiany, co widać po recenzjach. 31 Spis treści pis treści Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 Rozdział I CV świętego bohatera . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 Wolny od hipokryzji… . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 Rodzina i szkoła . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25 Powstanie styczniowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27 Zawód: artysta malarz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30 Spotkanie z Miłosierdziem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34 Rewolucja społeczna bez przemocy . . . . . . . . . . . . . . . . . 37 Ostatni będą pierwszymi! . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40 Rozdział II Ludzie, którzy „znają Alberta” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45 Nic na pokaz! Rozmowa z bratem Pawłem Tomaszem Flisem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54 Oto Bezdomny. Rozmowa z Julią Wygnańską . . . . . . . 66 Idący po śladach. Rozmowa z ks. bp. Grzegorzem Rysiem. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 74 Człowiek świętej pamięci Brat kardynał. Janusz Poniewierski o kard. Franciszku Macharskim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 85 197 Nic na pokaz Dramat dwóch świętych. Rozmowa z Krzysztofem Zanussim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 92 Kwestia wiarygodności. Rozmowa z siostrą Agnieszką Koteją . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 101 Cienka czerwona linia. Rozmowa z Dariuszem Kieszem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 113 Podziwiam jego radykalizm. Rozmowa z ks. Mirosławem Toszą . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 118 Niezły kosmos. Rozmowa z Janem Melą . . . . . . . . . . . . 130 Patron na dotyk? Rozmowa z Marią Dobrowolską . . . 142 Farmacja duchowa. Rozmowa z dr. hab. Hubertem Kaszyńskim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 150 Głos Boga... Rozmowa z Anną Dymną . . . . . . . . . . . . . . 160 Schody do zbawienia. Rozmowa z Markiem Piekarczykiem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 171 Zakończenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 183 Podziękowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 191 Bibliografi a . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 193
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Nic na pokaz. Fenomen Brata Alberta
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: