Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00080 011482 20237401 na godz. na dobę w sumie
Inkwizytor też człowiek. Intrygujące karty Kościoła - ebook/epub
Inkwizytor też człowiek. Intrygujące karty Kościoła - ebook/epub
Autor: , Liczba stron: 292
Wydawca: W drodze Język publikacji: polski
ISBN: 9788379060955 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> religia i rozwój duchowy
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Czy krzyżowców można porównać do terrorystów z Państwa Islamskiego?

Czy wielki mistyk Mistrz Eckhart odradzał chodzenie do kościoła?

Dlaczego król Francji postanowił zniszczyć zakon templariuszy?

Czym była „przeklęta trójca” i jak Kościół sobie z nią poradził?

Dlaczego heretykowi lepiej było wpaść w ręce inkwizycji niż świeckiego wymiaru sprawiedliwości?

Który papież śmiertelnie bał się czarów i co z tego wynikło?

Czy Savonarola mógłby zostać patronem Roku Miłosierdzia?

Historia nie jest zbiorem faktów i dat. To przede wszystkim fascynująca opowieść, której nieraz blisko do kryminału. Tomasz Gałuszka OP okiem wytrawnego badacza przygląda się najtrudniejszym kartom dziejów Kościoła i podważa tradycyjne ujęcia. A jego opowieść wciąga bardziej niż „Gra o tron”.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:



Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej...
Czytaj dalej... © Copyright by Tomasz Gałuszka OP, 2016 © Copyright for this edition by Wydawnictwo W drodze, 2016 Redaktor: Maciej Müller Opracowanie grafi czne, skład i łamanie: Joanna Dąbrowska Redaktor techniczny: Justyna Nowaczyk Projekt okładki i stron tytułowych: Krzysztof Lorczyk OP Fotografi a na okładce: Andrzej Banaś Na okładce wykorzystano fragment obrazu Triumf śmierci Petera Breughela Starszego ISBN 978-83-7906-095-5 Wydawnictwo Polskiej Prowincji Dominikanów W drodze sp. z o.o. Wydanie I, 2016 ul. Kościuszki 99, 61-716 Poznań tel. 61 852 39 62, faks 61 850 17 82 sprzedaz@wdrodze.pl www.wdrodze.pl I Rozmowy JOANNA UWODZICIELKA czyli kobieta papieżem Joanna, jak głosi legenda, zasiadała na papieskim tronie ponad dwa lata. Zmarła podczas procesji z Watykanu na Lateran, w trakcie której podobno urodziła syna. MICHAŁ OSEK OP: Czy w historii Kościoła zdarzyło się, żeby kobieta została papieżem? Powiedzmy od razu: żadnej papieżycy nigdy, ale to nigdy nie było. Czy aby na pewno? A kto był papieżem między pontyfi katami Leona IV i Benedykta III (855–858)? Dziewiąty wiek jest dobrze przebadany w  historii Koś- cioła, przede wszystkim ze względu na spór papieża Miko- łaja I Wielkiego z patriarchą Konstantynopola Focjuszem I. Jest to wątek całkowicie poboczny, ale korespondencja do- tycząca tego konfl iktu jest dziś dla nas najważniejszym źródłem, na podstawie którego możemy odpowiedzieć na pytanie, kto był papieżem po Leonie IV. Z  zachowanej JOANNA UWODZICIELK A 7 korespondencji między arcybiskupem Reims a  papieżem Mikołajem I wynika, że legat przekazał listy zaadresowane do zmarłego w tym czasie papieża Leona IV nowo wybra- nemu Benedyktowi III. Wiemy zatem, że bardzo szybko po śmierci Leona IV papieżem został Benedykt III. Innym potwierdzeniem tej tezy są zachowane monety, na których przedstawiono Benedykta III z cesarzem Lotarem I, zmar- łym 29 września 855 roku Benedykt III musiał więc zostać papieżem przed tą datą. W związku z tym nie ma możliwo- ści, aby w tym czasie był jeszcze jakiś inny pontyfi kat. Legenda głosi, że był jeszcze pontyfi kat papieża Jana VIII, czy- li papieżycy Joanny. Kto zatem wymyślił papieżycę? Papieżyca Joanna – i nie mówię tego dlatego, że jestem dominikańskim historykiem – to dzieło dominikańskie. Jesteśmy tymi, którzy wydobyli z mroków pewną legendę, nadali jej elegancką formę i stali się tubą, przez którą rozpo- wszechniła się opowieść o papieżycy. Średniowieczny dominikanin po prostu wymyślił legendę? Niezupełnie, ta historia funkcjonowała przede wszystkim w środowisku dominikanów. Opowieść ta mogła intereso- wać braci z dwóch powodów. Albo była użyteczna, albo na tyle znana w społeczeństwie, że nie można jej było pomi- nąć. Kaznodzieje używali jej jako exemplum – przykład ka- znodziejski, który miał zobrazować jakąś trudniejszą naukę. W tym wypadku – jak przypuszczamy – chodziło o potwier- dzenie powszechnie uznawanej tezy: „Nie jest dobrze, gdy kobieta ubiera się w ornat i staje za ołtarzem”. 8 JOANNA UWODZICIELK A PAPIEŻYCA JOANNA TO DZIEŁO DOMINIKAŃSKIE. JESTEŚMY TYMI, KTÓRZY WYDOBYLI Z MROKÓW PEWNĄ LEGENDĘ, NADALI JEJ ELEGANCKĄ FORMĘ I STALI SIĘ TUBĄ, PRZEZ KTÓRĄ ROZPOWSZECHNIŁA SIĘ OPOWIEŚĆ O PAPIEŻYCY. Czyżby już w XIII wieku toczyła się dyskusja na temat udzielania kobietom święceń kapłańskich? Nic podobnego. W  epoce rodzą- cych się gotyckich katedr i  uniwer- sytetów, nowych zakonów i gorących debat, na próżno szukać traktatów, choćby krytycznych, które nosiłyby tytuł De ordinatione mulierum. Kwe- stia ta bowiem – jak sądzili ówcześni luminarze – była na tyle jasno wyłożona przez ojców Kościoła, że zarówno pa- pieże (Innocenty III), prawnicy (Gracjan), jak i teologowie (Tomasz z  Akwinu) ograniczali się wyłącznie do krótkich wzmianek na ten temat. Elity intelektualne wypracowały zatem subtelną teorię, a do jej zwieńczenia brakowało tylko konkretnego obrazu. Wyzwanie to podjęli nie franciszkanie czy księża diecezjalni, lecz kaznodzieje par excellence – domi- nikanie. Bracia zaangażowali się na całego i skutki ich działań – co potwierdza choćby ten wywiad – są odczuwalne do dziś. Czego dowiadujemy się o papieżycy z najwcześniejszych źródeł? Legendę o Joannie z Anglii, która przebrana za mężczyznę udała się do Bizancjum, a potem do Rzymu i została wy- brana na papieża, jako pierwszy spisał najprawdopodobniej w  XII wieku Otton z  Fryzyngi. Opowieść tę rozbudował francuski dominikanin Jean de Mailly, autor Chronica uni- versalis Mettensis, czyli kroniki miasta Metz. Opisał historię kobiety pochodzenia angielskiego, która zakochawszy się w zakonniku, wyjechała z nim, aby studiować w Atenach, JOANNA UWODZICIELK A 9 potem ze swoim umiłowanym udała się do Rzymu, a tam – nadal w przebraniu mężczyzny – pięła się po szczeblach kariery kościelnej, została kardynałem, a wkrótce papieżem. Już sama wzmianka o funkcji kardynała pokazuje, że opo- wieść ta nie mogła powstać przed XI wiekiem, gdyż dopiero za Mikołaja II wybór papieża został zawężony do kardyna- łów. W wieku IX wyglądało to trochę inaczej. Joanna, jak głosi legenda, zasiadała na papieskim tronie ponad dwa lata. Zmarła podczas procesji z Watykanu na La- teran, w trakcie której podobno urodziła syna. Działo się to niedaleko bazyliki św. Klemensa, a jak pisze Jean de Mail- ly, dowodem na to miał być starożytny pomnik, na którym były wyryte litery P.P.P.P.P.P., co miałoby oznaczać: Petre, Pater Patrum, papisse prodite patrum („Nie dozwól, Ojcze Ojców [Boże], dokonać porodu papieżycy” albo „Piotrze, ojcze ojców, ujawnij poród papieżycy”). Inny dominikanin, doradca króla francuskiego Ludwika IX Wincenty z Beau- vais, w swoim dziele encyklopedycznym z 1240 roku także umieścił podobną legendę. To wystarczyło, żeby papieżyca Joanna znana była dziś w lite- raturze i kinie? Prawdziwy przełom nastąpił w drugiej połowie XIII wie- ku, gdy polski dominikanin Marcin z Opawy, zwany też Po- lakiem, zamieścił tę legendę w trzeciej edycji swojego dzieła Kronika papieży i cesarzy. Gdyby nie to, legenda o papieżycy zginęłaby wśród wielu innych. Tak bardzo znane było w średniowieczu dzieło polskiego do- minikanina? 10 JOANNA UWODZICIELK A Marcin z Opawy postawił sobie za cel zrekonstruowanie dziejów świata od samego początku, podał bardzo dokładnie chronologię papieży i cesarzy, dodawał także krótkie noty biografi czne. Ten polski dominikanin jest przykładem wy- bitnego zakonnika tamtych czasów, wyrastał w tym samym dominikańskim środowisku co Wincenty z Kielczy (autor Gaude Mater Polonia), św. Jacek Odrowąż i Hieronim z Mo- raw. Jego dzieło stało się podstawowym dokumentem na setki lat, miało wiele wydań, zachowało się sporo rękopisów. To sprawiło, że ten wątek rozprzestrzenił się na nowo w całej Europie. Marcin z Opawy postawił sobie zuchwałe zadanie napisania dziejów świata od stworzenia? Tak, i to wymagające ogromnej pracy. Do dziś zachowały się trzy redakcje tej kroniki i w tzw. redakcji „C” pojawia się opowieść o papieżycy. Marcin zaznacza, że napotkał taką opowiastkę i postanowił umieścić ją w swoim dziele – tak podpowiadała mu jego uczciwość intelektualna. Dla histo- ryków ważne jest, że nie dokonał selekcji faktów, ale czuł się w obowiązku, aby umieścić wszystko, co znalazł. Jednak tę historię, podobnie jak inne opowieści, rozpoczyna od słów: „Jak powiadają”. Zapewne nie spodziewał się, że późniejsi czytelnicy zwrócą uwagę akurat na ten fragment. Wygląda na to, że dominikanie wiele zrobili dla papieżycy Joanny. Trzeba też uczciwie przyznać, że niektórzy bracia brnęli jeszcze dalej w analizowaniu postaci Joanny. Sławny kazno- dzieja i autor Złotej legendy Jakub z Voragine, opierając się JOANNA UWODZICIELK A 11 między innymi na opowieści o tragicznej papieżycy, przed- stawił sugestywny opis zakamarków kobiecej natury. Pisał tak: „Papieżyca Joanna powzięła dufny zamiar, trwała w nim głupio i z przewrotnością, a skończyła w niesławie. Taka jest bowiem natura niewiasty, która wobec powziętego zadania z początku okazuje zarozumialstwo i zuchwałość, w środku głupotę, a na końcu ściąga na siebie wstyd”. Złota legenda była dziełem niezwykle popularnym, znajdowała się niemal w każdej klasztornej bibliotece. Inny dominikanin, Ptolemeusz z Luki, uczeń św. Toma- sza z Akwinu, jako pierwszy umieścił cyfrę „VIII” przy ofi - cjalnym imieniu Joanny i od XIV wieku papieżyca Joanna jest znana jako Jan VIII. Tu oczywiście pojawia się problem, bo mamy już późniejszego papieża Jana VIII. Ale od tej pory uznawano istnienie papieżycy Joanny za fakt. Dopiero przy okazji badania tekstów kościelnych fran- cuski protestant Dawid Blondel udowodnił w  swojej roz- prawie z 1647 roku, że historia o papieżycy Joannie jest od początku do końca wymyślona. Ciekawe, że był to dla niego dowód na nieautentyczność dokumentów Kościoła. Czy ludziom średniowiecza wypadało powtarzać legendę o papieżycy? Średniowiecze miało stosunkowo niewiele tematów tabu. Zresztą kiedyś inaczej interpretowano legendę o papieżycy. Był to przykład, że kobieta powinna być skromna, trzymać się z  dala od władzy, bo w  przeciwnym razie – podobnie jak papieżyca – ściągnie na siebie wstyd i stanie się pośmie- wiskiem dla wszystkich. Exemplum nigdy nie miało ośmie- szać papieża, ale pokazywać, do czego prowadzi kłamstwo 12 JOANNA UWODZICIELK A i przewrotność. Ludzie średniowiecza nie bali się tej legendy, wszyscy w koń- cu byli częścią jednego Kościoła i nie sądzili, że ktoś mógłby wykorzystać ją przeciwko papieżowi. SŁAWNY KAZNODZIEJA I AUTOR ZŁOTEJ LEGENDY JAKUB Z VORAGINE, OPIERAJĄC SIĘ MIĘDZY INNYMI NA OPOWIEŚCI O TRAGICZNEJ PAPIEŻYCY, PRZEDSTAWIŁ SUGESTYWNY OPIS ZAKAMARKÓW KOBIECEJ NATURY. Przykład jest bardzo dosadny. Takich potrzebowali ówcześni ludzie? Z pewnością tak, ale jest jeszcze jedna rzecz dotycząca ge- nezy legendy o papieżycy, o której należy powiedzieć. Śred- niowiecze było epoką śmiechu i dużego dystansu do siebie. Ludzie głęboko wierzyli, ale nie wykluczało to ich otwartości na zabawę. Trudno nam to sobie wyobrazić, ale średniowie- cze znało wiele obrzędów, które służyły zabawie. Na przy- kład episcopellus – uczniowie szkół katedralnych przebierali się za biskupa i kanoników, siadali na tronie biskupim w ka- tedrze, następnie wygłaszano specjalnie przygotowane kaza- nie, a nawet był specjalny obrzęd wjazdu takiego „biskupka” na ośle do katedry. Odbywała się też missa assinorum (ośla msza) na cześć wjazdu Jezusa i Maryi na osiołku do Egiptu. Poza tym organizowano otrzęsiny dla studentów, a w zako- nach na Święto Młodzianków zamieniano role i urzędy, żeby odwrócić rzeczywistość. Czasem przygotowywano parodie kazań, na przykład o św. Nemo (św. Nikt). Znane są także parodie obrzędu koronacji papieskiej, które mogły występo- wać już w IX wieku. Zatem średniowiecze miało przestrzeń także na kulturę karnawałową, jarmarczną. Ludzie mieli w życiu momenty w pełni poważne, ale także wesołe, kiedy wyrażano radość i zabawę. Jeśli jakiś badacz nie zna kon- tekstu tych prześmiewczych zabaw, mógłby zinterpretować JOANNA UWODZICIELK A 13 LUDZIE ŚREDNIOWIECZA NIE BALI SIĘ TEJ LEGENDY, WSZYSCY W KOŃCU BYLI CZĘŚCIĄ JEDNEGO KOŚCIOŁA I NIE SĄDZILI, ŻE KTOŚ MÓGŁBY WYKORZYSTAĆ JĄ PRZECIWKO PAPIEŻOWI. je jako profanacje pod okiem bisku- pa, a  parodia wyjęta z  naturalnego środowiska zaczęłaby żyć własnym życiem. Czy imię Jan, które nosiła legendarna papieżyca, miało jakieś znaczenie? W historii Kościoła mamy ponad dwudziestu papieży o  imieniu Jan, wielu papieży przybierało to właśnie imię, zwłaszcza w pierwszym tysiącleciu. Tyle, że w tamtych cza- sach imię Jan funkcjonowało trochę tak jak dziś skrót NN (nieznany). Za imieniem Jan mógł się kryć ktokolwiek. Przypuszcza się jednak, że pod imieniem Joanny kryje się kilku papieży Janów z X wieku, których życie i obyczaje zna- cząco odbiegały od wizerunku dzisiejszych papieży. W legendzie pojawia się wątek edukacji Joanny w Bizancjum. Czy to znaczy, że kobiety w średniowieczu miały dostęp do edukacji? W średniowieczu role społeczne były jasno ustalone, ale nie wykluczało to edukacji kobiet. Mogły podejmować naukę, lecz zawsze była to edukacja indywidualna. W taki właśnie sposób uczyła się na przykład nasza królowa Ja- dwiga. Najmowano nauczycieli, przygotowywano napisane specjalnie dla niej dzieła, takie jak traktat Vita contempla- tiva et activa, autorstwa polskiego dominikanina Henryka z  Brzegu. Także mniszka Hildegarda z  Bingen otrzymała staranne wykształcenie i sama dawała nauki zarówno co do mistyki, jak i gotowania. Cóż, wszechstronna średniowiecz- na kobieta. 14 JOANNA UWODZICIELK A Podobno w Muzeach Watykańskich zachowało się tzw. krze- sło gnojne, które miało służyć do sprawdzania płci nowo wybranego papieża. Czy to prawda, że po konklawe oprócz Habemus papam rozlegał się okrzyk Mas nobis numinus est (Nasz kandydat jest mężczyzną)? Szesnastowieczny ceremoniarz papieski nazwał to bajdu- rzeniem plebsu, który sam nie był przyzwyczajony do ko- rzystania z  toalety. W  średniowieczu papież nie korzystał z  wychodka usytuowanego na tyłach bazyliki św. Jana na Lateranie, lecz ze specjalnego krzesła, które mu przygoto- wano, żeby mógł spokojnie chadzać do locum secretum, czyli toalety. Mówiłeś, że w XVII wieku odrzucono istnienie papieżycy Jo- anny. Kiedy legenda ożyła na nowo? Stało się to za sprawą greckiego pisarza Emmanuela Ro- idisa, który w  1865 roku wydał powieść Papież Joanna. Opisuje w niej historię Joanny, ale dodaje także nowe wąt- ki, między innymi o jej kochanku, wywodzącym się z zako- nu benedyktyńskiego, i o synu, którego, jak wspomniałem wcześniej, miała urodzić podczas procesji. Dopiero od tej chwili legenda jest obecna w środowisku popkultury. Wygląda na to, że dziś legenda o papieżycy Joannie żyje włas- nym życiem. To prawda, żyje własnym życiem zupełnie oderwanym od swojego historycznego kontekstu. Co więcej, wyzna- cza współczesne myślenie o papiestwie w średniowiecznym Kościele, podobnie jak Imię róży Umberta Eco wyznacza naszą wizję inkwizycji, a  nasze wyobrażenie o  wyprawach JOANNA UWODZICIELK A 15 krzyżowych zbudowane jest na podstawie powieści Wal- tera Scotta Talizman. Czytając pojawiające się co pewien czas w mediach sensacyjne informacje o „ukrywanej przez Kościół prawdzie o papieżycy Joannie”, mogę jedynie po- wiedzieć, że Joanna, choć zupełnie fi kcyjna, wciąż rozbudza i omamia wyobraźnię wielu. Taka Joanna uwodzicielka. SPIS TREŚCI I. ROZMOWY Joanna uwodzicielka, czyli kobieta papieżem Zabić biskupa. Biskup Stanisław i Bolesław Szczodry Krucjaty. Chrześcijański dżihad? Inkwizytor też człowiek Rycerze, których zniszczył pieniądz Bóg nie jest krową, czyli o procesie Mistrza Eckharta Teolożki-heretyczki? O procesie beginek świdnickich z 1332 roku Przeklęta trójca, czyli gdy Kościół miał trzech papieży Hejter w habicie. Spór Jana Falkenberga OP z Polakami Kościół a latanie na miotle Po co nam grzeszni papieże? Stos w mieście kwiatów. Przypadek Hieronima Savonaroli OP Niebo za jedyne 9,99, czyli o iskrze, która wywołała reformację Męczennik nauki? Przypadek Giordana Bruna 7 17 32 45 58 74 87 97 109 124 138 149 168 182 SPIS TREŚCI 289 II. OPOWIEŚCI Kryminologia dominikańska Zamiast fi ranek ciężkie kraty Najgorszy prowincjał Dominikański? Morderstwo w czasie komunii Czy dożywocie to nie za krótko? Dominikańsko-franciszkański pakt o nieagresji Tajemnicza śmierć trzech zakonników Próba zamachu na Pawła II Kara śmierci dla leniwych księży Niech drżą złodzieje książek OPowieści z krypty O czym marzy archeolog Gryf z krypty Fajka nie-pokoju Pokoik na cmentarzu Pobite gary Na braterskim pogrzebie Zanim powstały fl uorescencyjne różańce Brat i jego gruźlica Kopernik w Krakowie Małe krnąbrne szkieleciki Poszukiwacze zaginionej trumienki O św. Dominiku z innej strony Co św. Dominik robił po zmroku Najważniejszy news z 22 grudnia 1216 roku 197 200 203 206 209 212 215 219 223 227 230 233 235 238 241 244 247 250 253 257 261 264 290 SPIS TREŚCI Po co powstali dominikanie Kim nie był św. Dominik Św. Dominik i misja krwi Nota bibliografi czna Indeks osobowy 267 271 275 279 281
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Inkwizytor też człowiek. Intrygujące karty Kościoła
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: