Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00301 008824 14652550 na godz. na dobę w sumie
Sędziowski stan spoczynku. Studium konstytucyjnoprawne - ebook/pdf
Sędziowski stan spoczynku. Studium konstytucyjnoprawne - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 350
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8158-451-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Monografia stanowi kompleksową analizę sędziowskiego stanu spoczynku na gruncie prawa konstytucyjnego. W pełny sposób omawia takie zagadnienia jak:

Książka porusza najistotniejsze zagadnienia związane z zakończeniem czynnej służby sędziowskiej. Materia ta stała się ostatnio, zwłaszcza w Polsce, jednym z bardziej interesujących dylematów prawnokonstytucyjnych.

Publikacja powinna zainteresować sędziów sądów powszechnych, wojewódzkich sądów administracyjnych, sądów wojskowych, Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego i Trybunału Konstytucyjnego, jest także wartościową lekturą dla teoretyków i praktyków prawa konstytucyjnego.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Wprowadzenie W dzisiejszych czasach, gdy zasady niezawisłości, niezależności i nie­ usuwalności sędziów obowiązują w  zasadzie we  wszystkich nowocze­ snych państwach1, zagadnienia związane z zakończeniem czynnej służby sędziowskiej stały się, zwłaszcza w Polsce, jednym z bardziej interesu­ jących dylematów prawnokonstytucyjnych. Brak jest bowiem jednolite­ go stanowiska co do tego, czy w ogóle powinno następować zakończe­ nie tej służby, a jeżeli tak, to w jaki sposób. Nie bez znaczenia jest przy tym możliwość ingerencji innych władz we władzę sądowniczą; wszak to na ogół legislatywa bądź egzekutywa decydują o okresie pełnienia przez sędziego jego urzędu. W tym zaś sensie, w kontekście ustrojowych gwa­ rancji odrębności władzy sądowniczej2, przyjmuje się na ogół, iż nieza­ leżność tej władzy może być zapewniona co najmniej na dwa sposoby: 1) poprzez mianowanie sędziów na stanowiska czynne dożywotnio, 2) poprzez mianowanie sędziów na stanowiska czynne do czasu osią­ gnięcia przez nich wieku emerytalnego lub wystąpienia innych zda­ rzeń uniemożliwiających służbę, ewentualnie poprzez mianowanie sę­ dziów na stanowiska czynne na okres stosownej kadencji3. Zasygnalizować trzeba, iż każda z tych opcji ma zagwarantować spra­ wowanie urzędu sędziowskiego z  poszanowaniem zasady trójpodzia­ łu władz, tj. bez ingerencji innych władz, których aktywność powinna zakończyć się z chwilą określenia zasad nawiązywania stosunku służbo­ wego i faktycznego jego nawiązania. Przyjęcie odmiennego rozwiązania mogłoby stwarzać niebezpieczeństwo uzależnienia władzy sądowniczej od innych władz, w tym od władzy politycznej, co w państwach demo­ kratycznych nie powinno być dopuszczalne4. 1 McNollgast, Conditions, s. 105 i n. 2 A. Seibert-Fohr, Richterbestellung im Verfassungswandel, s. 130–156. 3 F. van Dijk, F. van Tulder, Y. Lugten, Independence of Judges, s. 3 i n. 4 G. Canivet, La conception, s. 1 i n. 1 Wprowadzenie Należy zauważyć, iż z reguły wybierany jest drugi model wyznaczania ram służby sędziowskiej, polegający na zakończeniu pełnienia czynnej służby wraz z upływem określonego czasu bądź wystąpieniem przyszłe­ go zdarzenia. W  państwach demokratycznych zazwyczaj czas pełnie­ nia służby sędziowskiej jest limitowany wiekiem, po osiągnięciu którego sędzia zaprzestaje czynności orzeczniczych, bądź kadencyjnością spra­ wowania urzędu. W praktyce zdarza się, że występują oprócz nich in­ ne powody zakończenia służby, chociażby utrata możliwości zajmowania stanowiska sędziowskiego ze względów zdrowotnych5. Taki model służby sędziowskiej, choć nie jest to model obowiązujący wszędzie, i we wszyst­ kich organach władzy sądowniczej, zdaje się jednak obecnie odpowiadać panującym standardom i  oczekiwaniom. Doświadczenie życiowe pod­ powiada, iż po osiągnięciu określonego wieku (powszechnie uważanego za emerytalny) aktywność ludzka – co do zasady – staje się mniejsza niż w wieku produkcyjnym6. Okoliczność ta nie pozostaje bez znaczenia dla zakończenia czynnej kariery sędziowskiej i jest brana pod uwagę przez poszczególnych ustrojodawców, którzy muszą zdecydować, czy pozwolić sędziemu orzekać aż do śmierci, czy też ograniczyć taką możliwość, a je­ śli tak, to w jaki sposób? Innymi słowy, rozważenia wymaga to, czy po­ woływać sędziów na ich stanowiska dożywotnio, czy też do czasu osią­ gnięcia określonego wieku, upływu określonej kadencji bądź spełnienia innej przesłanki. Konsekwencją tych decyzji jest konieczność ustalenia, czy sędziowie niepełniący już obowiązków orzeczniczych mogą wyko­ nywać inne czynności w wymiarze sprawiedliwości (a jeśli tak, to jakie) i czy powinni mieć zagwarantowany odrębny od powszechnego system zabezpieczenia społecznego. Poszczególni ustawodawcy powinni wska­ zać nie tylko to, co przemawia za  przyjęciem tego rodzaju rozwiązań prawnych, ale także ustalić, czy odrębny rodzaj zabezpieczenia społecz­ nego może wpływać na niekwestionowane standardy sprawowania wła­ dzy sądowniczej, takie jak niezawisłość, niezależność i  nieusuwalność. Warto rozważyć, czy takie mechanizmy w dzisiejszych czasach są nie­ zbędne. Odnotowania wymaga, iż opisane powyżej kwestie stanowią tyl­ ko wybrane problemy, których rozwiązania powinien wskazać ustawo­ dawca, rozstrzygając powyższy dylemat prawnokonstytucyjny, zwłaszcza 5 I. Raczkowska, Stan spoczynku, s. 43 i n. 6 T.A. Judge, R.L. Klinger, L.S. Simon, Time Is on My Side, s. 92–107. 2 Wprowadzenie w przypadku zamiaru dokonania zmiany modelu sprawowania władzy sądowniczej. Dotychczasowe doświadczenia poszczególnych systemów prawnych zdają się wskazywać, iż przedmiotowy dylemat natury konstytucyjnej może zostać rozwiązany przy zastosowaniu kilku koncepcji. Tradycje prawnokonstytucyjne wielu państw ujawniają, że jednym ze  spotyka­ nych na tym tle rozwiązań jest tzw. „sędziowski stan spoczynku”, stano­ wiący specjalny rodzaj zabezpieczenia społecznego tej grupy zawodowej. Polega on na zaprzestaniu przez sędziego czynnej służby po osiągnięciu przez niego maksymalnego wieku orzeczniczego bądź ziszczeniu się in­ nych przesłanek, przy zachowaniu wielu elementów dotychczasowego statusu. Różni się on od powszechnego systemu zabezpieczenia społecz­ nego m.in. tym, iż przechodząc w ten stan, sędzia nie traci swojej do­ tychczasowej pozycji ekonomicznej i  społecznej – nadal pozostaje sę­ dzią, tylko że „w stanie spoczynku”. W państwach demokratycznych to podstawowa alternatywa dla rozwiązań przewidujących możliwość do­ żywotniego sprawowania czynnej służby sędziowskiej. Należy podnieść, iż takie ukształtowanie rozwiązań prawnych w usta­ wodawstwach wielu państw ma służyć w szczególności uniezależnieniu sędziego od innych władz już w trakcie pełnienia czynnej służby. Per­ spektywa stosownego zabezpieczenia materialnego, jak również możli­ wość korzystania z innych sędziowskich atrybutów po zakończeniu pod­ stawowej aktywności zawodowej – we wskazanym ujęciu – stanowić ma jedną z gwarancji nieusuwalności z urzędu, niezawisłości i niezależności w podejmowaniu decyzji co do rozstrzygnięcia konkretnych spraw, któ­ re toczą się przed sądem7. Z tej przyczyny paradygmat stanu spoczyn­ ku, który może występować w poszczególnych systemach prawnych pod różnymi nazwami, stosowany jest dzisiaj w większości państw demokra­ tycznych, co zdaje się być konsekwencją gwarancji niezależności władzy sądowniczej wyrażanej na  poziomie międzynarodowej ochrony praw człowieka i krajowych regulacji konstytucyjnych. Standard, który w tej mierze funkcjonuje, jest ważnym elementem należytego sprawowania władzy publicznej przez sędziów. 7 B. Stępień-Załucka, Niezawisłość sądownictwa, s. 135 i n. 3 Wprowadzenie Obecnie jednak należy się zastanowić, czy sędziowski stan spoczynku powinien nadal pozostać niezbędnym elementem sprawowania władzy sądowniczej, a także jakie są jego determinanty i możliwości ukształto­ wania. Zaznaczenia bowiem wymaga, iż od zaprojektowania pierwszych regulacji prawnych w tym zakresie nastąpiła istotna zmiana stosunków społecznych, której nie można zignorować. O ile obowiązujące na  świecie w  tym zakresie rozwiązania praw­ ne już prima facie zdają się wychodzić naprzeciw oczekiwaniom środo­ wisk sędziowskich i zabezpieczać sędziów na czas, gdy ci nie mogą bądź nie chcą czynnie sprawować swoich obowiązków jurysdykcyjnych, o ty­ le w odczuciu niektórych sędziowski stan spoczynku to instytucja, któ­ rą należy traktować jedynie jako przywilej – niekoniecznie niezbędny we współczesnych państwach demokratycznych. Należy zatem zadać so­ bie pytanie, czy sędziowski stan spoczynku to faktycznie tylko przywi­ lej, czy jednak niezbędny element nowoczesnych demokracji, opartych na standardzie nieusuwalności z urzędu, niezależności i niezawisłości? Zdaniem Autorki kwestia ta wymaga zbadania ze szczególnym uwzględ­ nieniem regulacji obowiązujących w Polsce. Na tym tle zarysowuje się bowiem potrzeba nowej, kompleksowej, krytycznej analizy naukowej, zwłaszcza że dotychczas dorobek nauki polskiej odnosił się do tej pro­ blematyki zaledwie w niewielkim zakresie. W obiegu wydawniczym po­ jawiają się zaś ostatnio przede wszystkim wypowiedzi publicystyczne, sygnalizujące różne niedoskonałości obecnego rozwiązania normatyw­ nego, które także inspirują do przemyśleń teoretycznoprawnych. Z tego względu podczas analizy zagadnienia problemowego brano pod uwagę to, że sędziowski stan spoczynku może rodzić skrajne od­ czucia społeczne oraz że nie zawsze przekonania społeczne muszą być odzwierciedlone w  przepisach prawa konstruujących zasady organiza­ cji wymiaru sprawiedliwości danego państwa8. O ile bowiem problemy sprawowania władzy sądowniczej to ciągłe dylematy przede wszystkim krajowe, o tyle członkostwo państw współczesnych w takich gremiach, jak Organizacja Narodów Zjednoczonych, Rada Europy czy wreszcie Unia Europejska, musi wymuszać i w praktyce wymusza ustandaryzo­ wane podejście do kluczowych zagadnień także i w tym obszarze. Z uwa­ 8 Zob. np. J. Jończyk, Prawo zabezpieczenia, s. 225 i n. 4 Wprowadzenie gi na to postanowiono ustalić w niniejszym opracowaniu, czy w zakresie sędziowskiego stanu spoczynku można mówić o takim standardzie, a je­ żeli okazałoby się że tak, to spróbować standard ten odtworzyć i odnieść do obowiązujących w prawie polskim przepisów prawa. Nie ulega wątpliwości, że w Polsce obowiązuje regulacja, wedle któ­ rej sędzia wraz z  osiągnięciem wieku uważanego przez ustawodawcę za emerytalny bądź na skutek innych okoliczności uniemożliwiających mu czynne sprawowanie urzędu, przechodzi w stan spoczynku. Jest to rozwiązanie, które skutkuje obowiązkiem zakończenia przez sędziego je­ go aktywności zawodowej, sędzia przestaje wówczas pełnić obowiązki judykacyjne. Instytucja ta powróciła do polskiego porządku prawnego wraz z uchwaleniem Konstytucji RP z 1997 r. i będących jej konsekwen­ cją zmian wprowadzonych do poszczególnych ustaw regulujących orga­ nizację władzy sądowniczej. Jej obowiązywanie oznacza więc – co do za­ sady – przymusową zmianę statusu sędziego ze stanu czynnego na stan spoczynku. Podobnie jak w innych systemach prawnych, sędzia nie prze­ staje przy tym być sędzią, jest nim nadal z tą różnicą, że „w stanie spo­ czynku”. Zmienia się zatem charakter stosunku prawnego, w jakim sę­ dzia pozostaje. Nie zmienia się natomiast to, że sędzia jest w dalszym ciągu elementem systemu sprawowania wymiaru sprawiedliwości. Instytucja ta, skutkująca m.in. pozbawieniem sędziów możliwo­ ści wykonywania funkcji orzeczniczych, a  jednocześnie przyznają­ ca im określone uprawnienia różnicujące ich od innych niepełniących już obowiązków zawodowych obywateli, nie była dotychczas – jak po­ wyżej wskazano – szeroko omawiana w rodzimej literaturze. Jedyne do­ stępne w  tej mierze opracowania mają charakter komentarzowy bądź podręcznikowy i w rezultacie nie analizują przyczyn wprowadzenia te­ go rozwiązania do prawa polskiego, jego zasadności czy jego znaczenia i funkcji. Nie wskazuje się także charakteru prawnego praw i obowiąz­ ków sędziego w stanie spoczynku, tak by ewentualnie możliwe było roz­ ważenie i ustalenie, czy sędzia w stanie spoczynku w jakikolwiek sposób może naruszać swoim zachowaniem dobro wymiaru sprawiedliwości i godzić w przyznaną mu pozycję, co mogłoby skutkować ewentualnym pozbawieniem sędziego tego stanu. To zaś wydaje się niezmiernie istotne z punktu widzenia dalszego obowiązywania tej podstawowej w organiza­ cji i funkcjonowaniu wymiaru sprawiedliwości instytucji. 5 Wprowadzenie Z powyższych powodów uznano za konieczne dokonanie analizy, czy obecne uregulowanie sędziowskiego stanu spoczynku w Polsce jest roz­ wiązaniem właściwym, pozwalającym na  efektywne funkcjonowanie władzy sądowniczej w naszym kraju. Z jednej bowiem strony stan spo­ czynku stanowi swoistą formę zabezpieczenia społecznego, która zapew­ niać ma godną egzystencję sędziego po osiągnięciu określonego wieku, albo po zrealizowaniu się innych okoliczności uzasadniających przejście sędziego w stan spoczynku. Istnienie tych gwarancji tworzy dla sędziego stan szczególnej ekspektatywy zachowania stanu majątkowego i finan­ sowego zbliżonego do tego, który mu przysługuje w  okresie pełnienia urzędu. Ma więc na celu ochronę osób piastujących ten urząd. Z drugiej zaś strony stan spoczynku stanowi przymusową rezygnację z wykonywa­ nia czynności orzeczniczych, uniemożliwiając sędziemu dalszą aktyw­ ność zawodową przede wszystkim z  uwagi na  osiągnięcie określonego wieku. Wiek ten, określony w Polsce w sposób niejednolity – w zależno­ ści od rodzaju sądu, w którym sędzia zajmuje stanowisko (ustawa okre­ śla wiek kobiety sędzi w sądzie powszechnym na 60 lat, w pozostałych wypadkach na 65 lat, przy czym wprowadza także możliwość wydłuże­ nia tego wieku maksymalnie do 70 lat oraz wcześniejsze przejście w stan spoczynku już w wieku 55 lat), staje się więc przeszkodą w dalszym pia­ stowaniu urzędu, nawet pomimo wyrażenia przez danego sędziego woli dalszego orzekania. W powyższym zakresie na świecie obowiązują rozmaite rozwiązania. Są wśród nich takie, które są analogiczne do regulacji polskiej, a także takie, które przykładowo pozwalają na wydłużenie kariery orzeczniczej nawet do czasu śmierci sędziego. Na takim tle zasadność obowiązywania polskiej regulacji – bez zbadania jej celowości i efektywności – zdaje się być co najmniej wątpliwa. Nie ulega zatem wątpliwości, że jest to inspi­ racja dla podstawowego celu pracy, polegającego na zbadaniu celowości i zasadności obowiązywania w Polsce regulacji prawnych kształtujących sędziowski stan spoczynku w ich aktualnym brzmieniu, ze wskazaniem wad i zalet obecnych konstrukcji, oraz poszukiwaniu rozwiązania opty­ malnego, z uwzględnieniem normatywnej postaci tej instytucji spotyka­ nej w innych państwach, w których władza sądownicza jest niezależna od innych władz. By tego dokonać konieczne stało się wskazanie mode­ lowych rozwiązań spotykanych na świecie na poziomie ustaw zasadni­ 6 Wprowadzenie czych i regulacji prawnomiędzynarodowych oraz odniesienie zauważo­ nych w tym zakresie koncepcji do prawa polskiego, co w konsekwencji pozwoliło na zidentyfikowanie kluczowych kontrowersji identyfikowal­ nych w perspektywie pożądanych regulacji. Realizacja tak określonego podstawowego zadania badawczego zezwala przy tym na krytyczną oce­ nę instrumentów prawnych kształtujących sędziowski stan spoczynku w Polsce i uprawnia do teoretycznego wyjaśnienia wyzwań stawianych przez zmieniającą się rzeczywistość wymiarowi sprawiedliwości. Na tym tle możliwe jest też postawienie nowych tez i hipotez w kontekście moż­ liwości wykorzystania sędziów osiągających określony wiek (uważany na ogół za emerytalny) dla celów służących należytemu funkcjonowaniu i sprawowaniu władzy sądowniczej. W tym kontekście w niniejszym opracowaniu podjęto próbę wyka­ zania, iż sędziowski stan spoczynku jest niezbędnym elementem syste­ mu prawnego w państwach, w których władza sądownicza jest niezależ­ na od innych władz, w tym także i w Polsce. Szczególny status władzy sądowniczej wymaga bowiem gwarancji nieusuwalności sędziów oraz ich niezależności i niezawisłości w rozstrzyganiu spraw i wymierzaniu sprawiedliwości. Tylko wówczas, gdy sędzia ma gwarancję, iż po podję­ ciu stosownej decyzji procesowej nie zostanie złożony z urzędu, a urząd ten będzie mógł pełnić zasadniczo do czasu, gdy ze  względu na  stan zdrowia, utratę sił czy zaawansowany wiek nie będzie to już możliwe, po czym zapewni się mu porównywalne atrybuty życia jak za czasów, gdy pozostawał w  czynnej służbie, władza sądownicza funkcjonuje należy­ cie. W przeciwnym bowiem razie władza sądownicza może być poddana nieuzasadnionej ingerencji innych władz, co w prosty sposób prowadzić może do jej uzależnienia i przez to niewypełnienia jej podstawowego za­ dania w  państwie demokratycznym, którym jest rzetelne sprawowanie wymiaru sprawiedliwości. Dla zrealizowania tak określonego zadania badawczego i zweryfiko­ wania postawionej tezy głównej niniejszej rozprawy, niezbędne było się­ gnięcie do ustawodawstwa obcego i  prawa międzynarodowego, które kształtują konstytucyjnoprawny status sprawowania władzy sądowniczej i wyznaczają ważne wzorce dla poszczególnych ustawodawców. Z tego względu eksploracji poddano przede wszystkim wytyczne funkcjonują­ ce na tle przyjętej przez ONZ Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka 7 Wprowadzenie oraz postanowień MPPOP i EKPCz, której stronami są państwa człon­ kowskie Rady Europy, czy regulacje prawne obowiązujące w prawie UE. Wszystkie te rozwiązania kreują standardy niezbędne dla uzyskania sta­ tusu niezależnego i bezstronnego sądu, wpływając w ten sposób na prze­ strzeganie praw człowieka, w tym prawa do sądu, w państwach demo­ kratycznych9. To zaś było punktem wyjścia dla prowadzenia poszukiwań naukowych dotyczących sędziowskiego stanu spoczynku w prawie kon­ stytucyjnym państw obcych. Poszukiwania te miały na celu ustalenie, czy i jak standard międzynarodowy wynikający z aktów prawnych dotyczą­ cych ochrony praw człowieka jest realizowany w porządkach prawnych państw trzecich, tj. Stanów Zjednoczonych Ameryki, Australii, Niemiec, Francji i Węgier. Rozwiązania prawne przyjęte w tych państwach oraz w Polsce zostały poddane analizie porównawczej. Zaznaczenia wymaga, iż wybór tych państw nie był przypadkowy. Stany Zjednoczone Amery­ ki i Australia to systemy anglosaskie, których standardy funkcjonowania państwa i sprawowania władzy publicznej są niezmiernie często wskazy­ wane jako wzór godny naśladowania. Należało więc zweryfikować, w ja­ ki sposób systemy te podchodzą do współczesnych zasad sprawowania wymiaru sprawiedliwości, w tym nieusuwalności, niezależności i nieza­ wisłości sędziów. Konieczne stało się ustalenie, czy rozwiązania prawne występujące w omawianym zakresie w Stanach Zjednoczonych Ameryki i Australii mogą służyć za wzór dla innych państw, w tym także dla pol­ skiego ustawodawcy. W odniesieniu do Niemiec i Francji należy mieć na uwadze, że są to wiodące państwa Unii Europejskiej oraz członkowie Rady Europy, których wpływ na polski system prawny, w tym w zakresie prawa konstytucyjnego, jest niekwestionowany. Z  tego względu zasad­ ne było dokonanie analizy przepisów porządków prawnych obowiązu­ jących w tych państwach przez pryzmat podstawowych zasad sprawowa­ nia władzy sądowniczej, ich postrzegania oraz roli sędziowskiego stanu spoczynku w  tych demokracjach. Szczególną uwagę należało również poświęcić – z uwagi na gruntowną, szeroko komentowaną na arenie mię­ dzynarodowej reformę organizacji władzy sądowniczej (dotyczącą m.in. sędziowskiego stanu spoczynku) – porządkowi prawnemu przyjęte­ 9 Por. A. Seibert-Fohr, European Standards, s. 161–169; L. Müller, Judicial Indepen­ dence, s. 461–486. 8 Wprowadzenie mu na Węgrzech, będących członkiem UE i Rady Europy10. Odnotowa­ nia wymaga, iż wprowadzone w ostatnich latach węgierskie rozwiązania prawne były przedmiotem orzeczeń wydanych przez organy międzyna­ rodowe, w tym ETPC i TSUE11. Zdaje się, iż komparystyczne zaprezen­ towanie przedmiotowej problematyki jest niezbędne do podjęcia próby stworzenia optymalnego teoretycznoprawnego modelu sędziowskiego stanu spoczynku i  jego determinantów, a  także próby dokonania oce­ ny konkretnych rozwiązań krajowych i rozważenia, czy sędziowski stan spoczynku jest obligatoryjnym elementem systemu prawnego w  pań­ stwach, w których władza sądownicza jest niezależna od innych władz. Z funkcjonowaniem sędziowskiego stanu spoczynku wiążą się rów­ nież inne problemy prawnokonstytucyjne. Jednym z  nich jest choć­ by automatyzm działania regulacji ustawowej i w rezultacie pozbawia­ nia sędziów funkcji orzeczniczych. Zmiana stosunku służbowego może bowiem w pewnych przypadkach stanowić rodzaj ingerencji w sprawo­ wanie władzy sądowniczej przez przedstawicieli innych władz. Usta­ wodawca zawsze może dokonać zmiany przepisów prawa i wprowadzić stosowne modyfikacje do sędziowskiego stosunku służbowego, w szcze­ gólności poprzez określenie na nowo zasad przechodzenia w stan nie­ czynny czy pozbawienia funkcji orzeczniczych oraz powierzenie w tym celu władzy wykonawczej odpowiednich instrumentów prawnych, co zresztą w ostatnim czasie miało miejsce także i w Polsce. Nie ulega zatem wątpliwości, iż konieczne jest zbadanie charakteru prawnego stosunku określanego mianem sędziowskiego stanu spoczynku (ze  wskazaniem głównych jego elementów oraz ich wpływu na ustrojową pozycję sędzie­ go pozostającego w tym stanie), jak też ustalenie, czy i na jakich zasadach przenoszenie sędziów w ten stan może być dokonywane przez przedsta­ wicieli innych władz, tak by było to zgodne z obowiązującymi standarda­ mi, zwłaszcza zaś wspomnianymi zasadami nieusuwalności, niezależno­ ści i niezawisłości sędziów. Prowadzone w tym zakresie rozważania mają na  celu potwierdzenie kolejnej tezy, tj.  że ustrojowa pozycja sędziow­ skiego stanu spoczynku może stanowić gwarancję nieusuwalności, nie­ zależności i niezawisłości piastowania urzędu sędziego, będąc istotnym atrybutem osób zajmujących ten urząd, ale tylko pod warunkiem od­ 10 Por. A. Sadecki, In a State of Necessity, s. 10 i n. 11 D. Kosar, K. Sipulova, The Strasbourg Court, s. 83–110. 9 Wprowadzenie powiedniego ukształtowania przepisów ustawowych w kierunku wska­ zania konkretnych przesłanek przechodzenia sędziów w stan spoczyn­ ku i uwzględniania woli dalszego zajmowania urzędu wyrażanej przez sędziego, a nie funkcjonowania na tym tle rozwiązań prawnych umożl­ wiających dowolne, arbitralne podejście. Tezie tej towarzyszą dwie pod­ stawowe hipotezy badawcze odnoszące się do prawa polskiego. Pierwsza z nich związana jest z twierdzeniem, iż przyjęcie przez ustawodawcę no­ wych rozwiązań w kontekście regulacji sędziowskiego stanu spoczynku jest w prawie polskim niezbędne, gdyż obecna konstrukcja nie odpowia­ da potrzebom władzy sądowniczej i nie realizuje w odpowiedni sposób zasad nieusuwalności, niezależności i niezawisłości sędziowskiej, odbie­ gając przy tym od regulacji konstytucyjnych i ustawowych spotykanych także w innych państwach, jak również od dającego się zrekonstruować standardu międzynarodowego. Z  kolei druga z  hipotez swoje źródło znajduje w stanowisku, wedle którego należyte zapewnienie przestrzega­ nia zasad nieusuwalności, niezależności i niezawisłości sędziów w Polsce nastąpiłoby właśnie m.in. na skutek wprowadzenia do przepisów ustaw regulujących organizację sprawowania władzy sądowniczej zasad prze­ chodzenia w stan spoczynku precyzyjnie regulujących przesłanki takiego przechodzenia, z poszanowaniem woli osób piastujących urząd sędziego i kryteriów obiektywnych. W celu realizacji powyższych zamierzeń niniejsze opracowanie po­ dzielono na kilka rozdziałów. Wskazane założenia ukształtowały układ pracy w  taki sposób, by można było dokonać prawidłowej weryfikacji sformułowanych tez i hipotez badawczych. W rozdziale pierwszym zaprezentowano aktualny model funkcjo­ nowania władzy sądowniczej w systemie trójpodziału władzy. W szcze­ gólności wskazano, jak model ten ewoluował, jaka jest współczesna ro­ la sądów i sędziów oraz, czy istnieją dla obecnego systemu sprawowania wymiaru sprawiedliwości jakieś alternatywy i jak wyglądają obecne gwa­ rancje należytego sprawowania przez sędziów władzy publicznej w pań­ stwach demokratycznych. Omówiono również współczesną strukturę sądownictwa w wybranych systemach prawnych w celu zobrazowania, że współczesna rola sądów i sędziów, w zależności od szczebla sądownictwa i rodzaju sądu, może być różna, przez co i uprawnienia sędziów – w tym sędziowski stan spoczynku – mogą być zróżnicowane. Taki układ tej jed­ 10 Wprowadzenie nostki redakcyjnej ma jednocześnie na celu: po pierwsze – wprowadze­ nie w problematykę sprawowania władzy sądowniczej przez sędziów, po drugie – określenie, dlaczego zasady nieusuwalności, niezależności i nie­ zawisłości sędziów to dzisiaj niekwestionowane paradygmaty tej władzy, po trzecie – ustalenie, czy sędziowski stan spoczynku to element, który może wpływać na postrzeganie realizacji tych zasad w konkretnym sys­ temie państwowym. Rozdział drugi pracy poświęcono problemowi konstytucjonaliza­ cji sędziowskiego stanu spoczynku. Odniesiono się w tym zakresie do ustaw zasadniczych wybranych państw obcych i Konstytucji RP. Na tym tle określono determinanty, które wpływają na przyjęcie konkretnej kon­ cepcji sędziowskiego stanu spoczynku w  ustawodawstwie zwykłym, przy jednoczesnym uwzględnieniu standardów wynikających z  aktów prawnych odnoszących się do tego problemu w  obrębie działalności ONZ, Rady Europy i UE. Są to bowiem wzorce, z których powinni czer­ pać legislatorzy, kształtując wewnętrzny porządek prawny swoich syste­ mów prawnych. O ile bowiem sprawowanie władzy sędziowskiej na te­ rytorium poszczególnych państw jest ich autonomicznym przywilejem, a żadne państwo obce w to sprawowanie władzy nie powinno ingerować, o tyle niektóre międzynarodowe zobowiązania poszczególnych państw, związane przede wszystkim z przynależnością do organizacji międzyna­ rodowych i współistnieniem oraz współdecydowaniem o wielu istotnych sprawach w polityce międzynarodowej, niejako wymuszają podporząd­ kowanie się standardom kształtującym sprawowanie władzy sądowni­ czej także w wymiarze krajowym. Mając na uwadze, że sędziowski stan spoczynku to element sprawowania przez sędziów władzy sądowniczej, w  rozdziale tym przedstawiono te międzynarodowe standardy, które w największym zakresie mogą wpływać i wpływają na kształt krajowych regulacji prawnych konstruujących sędziowski stan spoczynku. Pozwo­ liło to na podjęcie próby wskazania określonego paradygmatu regulacji ustawowych z zakresu sędziowskiego stanu spoczynku w oparciu o zre­ konstruowany konstytucyjny i prawnomiędzynarodowy standard. Kon­ sekwencją tego było wskazanie ewentualnej ścieżki poszukiwań opty­ malnego rozwiązania sędziowskiego stanu spoczynku dla ustawodawcy, który chciałby w tym zakresie dokonać zmian własnego stanu prawnego. W rozdziale tym dokonano także prezentacji wyników przeprowadzo­ 11 Wprowadzenie nych na potrzeby niniejszej pracy badań społecznych dotyczących ocze­ kiwań obywatelskich względem ustawowej regulacji sędziowskiego stanu spoczynku12. Opinia społeczna powinna pełnić ważną rolę przy kształto­ waniu tego rodzaju regulacji prawnych13. Stąd w rozdziale tym zamiesz­ czono stosunkowo obszerne rozważania z tego obszaru. Co istotne, do wyników niniejszych badań odniesiono się w dalszych częściach pracy w celu obiektywizacji dokonanych obserwacji co do aktualnego kształtu normatywnego sędziowskiego stanu spoczynku w Polsce. Rozdział trzeci pracy to z kolei eksploracja dróg dojścia do urzędu sędziego w  wybranych państwach, w  tym w  ustawodawstwie polskim. W  szczególności określono charakter prawny nawiązywanego stosun­ ku służbowego, w tym zwrócono uwagę na czas trwania czynnej służ­ by w kontekście sędziowskiego stanu spoczynku. Analiza ta – ze względu na  niejednolitość rozwiązań obowiązujących w  poszczególnych pań­ stwach i w obrębie poszczególnych sądów – pozwala bowiem na ustale­ nie, czy sędziowski stan spoczynku to atrybut odnoszący się do wszyst­ kich sędziów, czy też tylko do niektórych. Z niniejszą jednostką redakcyjną ściśle powiązany jest kolejny roz­ dział pracy, który poświęcony jest prezentacji obszaru przesłanek prze­ chodzenia przez sędziów w  stan nieczynny, a  zatem zmiany czynnego stosunku służbowego w stan spoczynku. Przedmiotem badań w rozdzia­ le czwartym są szczegółowe rozwiązania dotyczące przyczyn zezwalają­ cych w analizowanych systemach prawnych na dokonanie zmiany sto­ sunku służbowego sędziego, w tym przejście sędziego w stan spoczynku, podstaw normatywnych i trybu takich decyzji, z uwzględnieniem roz­ wiązań fakultatywnych i obligatoryjnych, jak też ogólnym określeniem możliwych skutków prawnych takiego przejścia. Prezentacja tych za­ gadnień pozwala na odniesienie powodów przenoszenia sędziów w stan spoczynku do konstytucyjnych zasad nieusuwalności, niezależności i  niezawisłości sędziów, a  w  rezultacie na  dokonanie oceny rozwiązań funkcjonujących w praktyce. 12 Tego rodzaju badania prowadzone pod kątem analizy przeobrażeń organizacji wy­ miaru sprawiedliwości zdają się nabierać w Polsce szerszego znaczenia. Zob. A. Machni- kowska, O niezawisłości sędziów, s. 431 i n. Zob. także B. Kociołowicz-Wiśniewska, B. Pi- litowski, S. Burdziej, Ocena polskiego sądownictwa, s. 5 i n. 13 Por. A. Machnikowska, W krzywym zwierciadle?, s. 165–209. 12
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Sędziowski stan spoczynku. Studium konstytucyjnoprawne
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: