Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00369 008780 21042803 na godz. na dobę w sumie
Dopuszczalność pomocy publicznej Uregulowania wspólnotowe i krajowe - ebook/pdf
Dopuszczalność pomocy publicznej Uregulowania wspólnotowe i krajowe - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 178
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-0487-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> inne
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Obowiązkowa lektura dla podmiotów udzielających pomocy finansowanej z funduszy unijnych, budżetu państwa lub ze środków samorządu terytorialnego albo zainteresowanych jej otrzymaniem.

W publikacji zaprezentowano zasady udzielania pomocy publicznej obowiązujące w Unii Europejskiej. Pomoc publiczna co do zasady jest zakazana, jednak prawo wspólnotowe ustanawia liczne wyjątki od tej zasady. Materia ta jest uregulowana w dziesiątkach aktów różnej rangi.

W książce dokonano systematycznego przeglądu tych wszystkich regulacji. Opisano system oceny dopuszczalności pomocy publicznej, a także wykazano, że system ten, mimo znacznego skomplikowania, posiada spójną logikę wewnętrzną, ułatwiającą jego bezpieczne stosowanie, czyli legalne udzielanie pomocy publicznej i legalne z niej korzystanie.

Autorzy poświęcili szczególne uwagę zagadnieniu stosowania przepisów o pomocy publicznej przy korzystaniu z funduszy strukturalnych UE. Jest to szczególnie ważne w warunkach polskich, gdzie corocznie zawiera się tysiące umów o dofinansowaniu projektów środkami unijnymi, a duża ich część wiąże się z wystąpieniem pomocy publicznej.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

DopuszczalnoÊç pomocy publicznej Uregulowania wspólnotowe i krajowe DopuszczalnoÊç pomocy publicznej Uregulowania wspólnotowe i krajowe Agnieszka Jankowska Miros∏aw Marek Warszawa 2009 DopuszczalnoÊç pomocy publicznej Uregulowania wspólnotowe i krajowe Agnieszka Jankowska Miros∏aw Marek Warszawa 2009 Wydawca: Anna Chojnacka Redakcja merytoryczna: Ewdokia Cydejko Projekt okładki i stron tytułowych: Gra(cid:359)yna Faltyn Ilustracje na okładce: © iStockphoto.com/Patryk Galka © iStockphoto.com/John Bloor Seria: Unia Europejska Podseria: Przedsi(cid:277)biorczo(cid:331)ć © Wydawnictwo C.H. Beck 2009 Wydawnictwo C.H. Beck Sp. z o.o., ul. Bonifraterska 17 00-203 Warszawa, tel. (22) 33 77 600 Skład i łamanie: Studio Graficzne MIMO, Michał Moczarski, tel. (22) 642 01 18 Druk i oprawa: Cyfrowe Centrum Druku, Bydgoszcz ISBN 978-83-255-0487-8 Spis tre(cid:331)ci Wst(cid:277)p . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 Rozdział 1. Poj(cid:277)cie pomocy publicznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 Rozdział 2. Odst(cid:277)pstwa od zakazu udzielania pomocy publicznej przewidziane w Traktacie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20 Rozdział 3. Wspólnotowe przepisy proceduralne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27 3.1. Definicje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28 3.2. Procedura notyfikacyjna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29 3.3. Post(cid:277)powanie w sprawie pomocy udzielonej bez dopełnienia obowi(cid:263)zku notyfikacji oraz pomocy wykorzystywanej niezgodnie z przeznaczeniem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37 3.4. Formularze notyfikacyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39 3.5. Podstawy prawne stosowania wył(cid:263)cze(cid:312) grupowych . . . . . . . . . . . . . . . . 40 Rozdział 4. Wspólne zasady stosowane przy ocenie dopuszczalno(cid:331)ci pomocy publicznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44 4.1. Ekwiwalent dotacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44 4.2. Kumulacja pomocy publicznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45 4.3. Efekt zach(cid:277)ty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48 4.4. Definicja małego i (cid:331)redniego przedsi(cid:277)biorstwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48 Rozdział 5. Ogólne warunki dopuszczalno(cid:331)ci pomocy publicznej udzielanej na poszczególne cele . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51 5.1. Pomoc regionalna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52 5.1.1. Pomoc inwestycyjna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56 5.1.2. Pomoc operacyjna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 61 5.2. Pomoc horyzontalna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 62 5.2.1. Pomoc na rozwój małych i (cid:331)rednich przedsi(cid:277)biorstw . . . . . . . . . . . 62 5.2.2. Pomoc na szkolenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 62 5 Spis tre(cid:331)ci 5.2.3. Pomoc na zatrudnienie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 63 5.2.4. Pomoc na badania i rozwój . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 63 5.2.5. Pomoc na ratowanie i restrukturyzacj(cid:277) przedsi(cid:277)biorstw znajduj(cid:263)cych si(cid:277) w trudnej sytuacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73 5.2.6. Pomoc na ochron(cid:277) (cid:331)rodowiska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 76 5.3. Generalne rozporz(cid:263)dzenie Komisji Europejskiej w sprawie wył(cid:263)cze(cid:312) grupowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 85 5.3.1. Regionalna pomoc inwestycyjna i na zatrudnienie . . . . . . . . . . . . . 88 5.3.2. Pomoc inwestycyjna i na zatrudnienie dla MSP . . . . . . . . . . . . . . . . 90 5.3.3. Pomoc na zakładanie małych przedsi(cid:277)biorstw przez kobiety . . . . 92 5.3.4. Pomoc na ochron(cid:277) (cid:331)rodowiska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 92 5.3.5. Pomoc dla MSP na usługi doradcze oraz udział w targach . . . . . . . 97 5.3.6. Pomoc w formie kapitału podwy(cid:359)szonego ryzyka . . . . . . . . . . . . . . 97 5.3.7. Pomoc na działalno(cid:331)ć badawczo-rozwojow(cid:263) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 98 5.3.8. Pomoc na szkolenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 104 5.3.9. Pomoc na zatrudnienie pracowników znajduj(cid:263)cych si(cid:277) w niekorzystnej sytuacji lub pracowników niepełnosprawnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 105 5.4. Rekompensaty z tytułu (cid:331)wiadczenia usług publicznych . . . . . . . . . . . . . 111 5.5. Pomoc de minimis . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 115 Rozdział 6. Szczególne zasady udzielania pomocy publicznej w niektórych sektorach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 117 6.1. Hutnictwo, produkcja włókien syntetycznych oraz przemysł motoryzacyjny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 117 6.2. Górnictwo w(cid:277)gla . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 118 6.3. Przemysł stoczniowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 118 6.4. Energetyka – tzw. koszty osierocone . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120 6.5. Usługi pocztowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 121 6.6. Nadawcy publiczni . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 122 6.7. Produkcja filmowa i inna produkcja audiowizualna . . . . . . . . . . . . . . . . . 123 6.8. Transport kolejowy, drogowy i (cid:331)ródl(cid:263)dowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 124 6.9. Transport lotniczy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 126 6.10. Transport morski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 128 6.11. Sektor rolny i le(cid:331)ny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 129 6.12. Rybołówstwo i akwakultura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 134 Rozdział 7. Regulacje szczególne dotycz(cid:263)ce udzielania pomocy publicznej w niektórych formach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 137 7.1. Pomoc udzielana w formie gwarancji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 137 7.2. Inwestycje kapitałowe władz publicznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 140 7.3. Kapitał wysokiego ryzyka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 142 7.4. Bezpo(cid:331)rednie opodatkowanie przedsi(cid:277)biorstw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 146 7.5. Ubezpieczenia kredytów eksportowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 148 7.6. Sprzeda(cid:359) nieruchomo(cid:331)ci publicznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 149 6 Spis tre(cid:331)ci Rozdział 8. Polskie prawo w zakresie pomocy publicznej . . . . . . . . . . . . . . 151 Rozdział 9. Wyst(cid:277)powanie pomocy publicznej w programach operacyjnych finansowanych z funduszy unijnych w latach 2007–2013 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 157 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 165 Zał(cid:263)cznik 1. Produkty wymienione w Zał(cid:263)czniku I do Traktatu . . . . . . . . 166 Zał(cid:263)cznik 2. Intensywno(cid:331)ci pomocy regionalnej w Polsce w latach 2007–2013 zgodnie z map(cid:263) pomocy regionalnej (w ) . . . . . . 169 Indeks . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 171 Wykaz artykułów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 176 7 Wst(cid:277)p Problematyka dopuszczalno(cid:331)ci pomocy publicznej jest w Polsce obecna ju(cid:359) od kilku lat. Pierwsza regulacja prawna w tym zakresie została wydana w 2000 r. i stanowiła przejaw harmonizacji prawa polskiego z prawem wspólnotowym w okresie przedakcesyjnym. Wraz z przyst(cid:263)pieniem Polski do Unii Europejskiej nast(cid:263)piły w tym obszarze zasadnicze zmiany, jako (cid:359)e du(cid:359)a cz(cid:277)(cid:331)ć norm prawa polskiego została zast(cid:263)piona przez obowi(cid:263)zuj(cid:263)ce bezpo(cid:331)rednio unormowania wspólnotowe. Jednak w pierwszych latach członkostwa przedsi(cid:277)biorcy i inne podmioty działaj(cid:263)ce w naszym kraju nie w pełni odczuwały rygory wynikaj(cid:263)- ce z ich obowi(cid:263)zywania, poniewa(cid:359) w okresie przej(cid:331)ciowym utrzymywana była cz(cid:277)(cid:331)ć instrumentów pomocy publicznej wprowadzonych w (cid:359)ycie jeszcze przed akcesj(cid:263), a wi(cid:277)c w łagodniejszym re(cid:359)imie prawnym. W praktyce zatem wspólno- towe prawo dotycz(cid:263)ce pomocy publicznej działa w pełnej rozci(cid:263)gło(cid:331)ci dopiero od kilkunastu miesi(cid:277)cy. Z drugiej strony prawo to podlega w ostatnich latach szybkiej ewolucji. Komisja Europejska przedstawiła w czerwcu 2005 r. dokument pt. Plan działa(cid:312) w zakresie pomocy publicznej: Mniejsza i lepiej ukierunkowana pomoc publiczna: mapa drogowa reformy pomocy publicznej w latach 2005–2009. Dokument ten okre(cid:331)lił kie- runki gł(cid:277)bokiej modernizacji wspólnotowego systemu oceny dopuszczalno(cid:331)ci pomocy publicznej, która jest od tego czasu konsekwentnie realizowana. W re- zultacie w ostatnich latach zostały zmienione niemal wszystkie wspólnotowe akty prawa wtórnego oraz akty ni(cid:359)szego rz(cid:277)du (wytyczne, zasady ramowe) do- tycz(cid:263)ce tej problematyki. Wszystkie te czynniki powoduj(cid:263), (cid:359)e stopie(cid:312) (cid:331)wiadomo(cid:331)ci podmiotów podlegaj(cid:263)cych przepisom o pomocy publicznej, co do rzeczywistej tre(cid:331)ci tych przepisów oraz ich interpretacji, jest niewielki; dotyczy to w równym stopniu tych, którzy jej udzielaj(cid:263), jak i tych, którzy z niej korzystaj(cid:263). Ci(cid:263)gle jeszcze roz- powszechnione s(cid:263) fundamentalnie bł(cid:277)dne pogl(cid:263)dy, jak choćby ten, (cid:359)e pomoc publiczna wyst(cid:277)puje wył(cid:263)cznie w relacjach pa(cid:312)stwo – przedsi(cid:277)biorca. Dlatego warto podj(cid:263)ć prób(cid:277) syntetycznego przybli(cid:359)enia zainteresowanym czytelnikom cało(cid:331)ci uregulowa(cid:312) prawa wspólnotowego i krajowego, składaj(cid:263)cych si(cid:277) na sys- tem oceny dopuszczalno(cid:331)ci pomocy publicznej. 9 Wst(cid:277)p Niniejsza publikacja jest tak(cid:263) wła(cid:331)nie prób(cid:263). Ze wzgl(cid:277)du na obszerno(cid:331)ć i skomplikowanie materii, opisanej wieloma setkami stron aktów prawnych i quasi-prawnych, trudno byłoby w publikacji tego rodzaju przedstawić dogł(cid:277)b- nie wszystkie regulacje, dokumenty i precedensowe orzeczenia s(cid:263)dowe. Nie takie jest te(cid:359) zamierzenie autorów. Chodzi raczej o opisanie całego systemu, na(cid:331)wietlenie wyst(cid:277)puj(cid:263)cych w nim mechanizmów i współzale(cid:359)no(cid:331)ci i wreszcie wykazanie, (cid:359)e system ten, mimo znacznego skomplikowania, cechuje spójna lo- gika wewn(cid:277)trzna, ułatwiaj(cid:263)ca jego bezpieczne stosowanie, czyli legalne udziela- nie pomocy publicznej i legalne z niej korzystanie. Pewne w(cid:263)tki szczegółowe (cid:331)wiadomie pomini(cid:277)to. Dotyczy to na przykład problematyki przejrzysto(cid:331)ci w relacjach finansowych mi(cid:277)dzy władzami pu- blicznymi a przedsi(cid:277)biorstwami publicznymi, czy te(cid:359) sposobu ustalania wyso- ko(cid:331)ci zwrotu pomocy udzielonej niezgodnie z zasadami wspólnego rynku lub wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem. Niejednokrotnie te(cid:359), omawiaj(cid:263)c akty prawne, dokonano pewnych uproszcze(cid:312), polegaj(cid:263)cych na pomini(cid:277)ciu nie- których niuansów regulacyjnych b(cid:263)d(cid:357) interpretacyjnych. W ka(cid:359)dym jednak przypadku wskazano pełne odesłanie do tre(cid:331)ci danego aktu, tak aby Czytelnik mógł samodzielnie zapoznać si(cid:277) z cało(cid:331)ci(cid:263) interesuj(cid:263)cej go szczegółowej proble- matyki. Autorzy nie polecaj(cid:263) przy tym posługiwania si(cid:277) oficjalnymi wersjami wspólnotowych aktów prawnych w j(cid:277)zyku polskim, publikowanymi w wydaw- nictwach promulgacyjnych UE. Wersje te zawieraj(cid:263) niestety liczne bł(cid:277)dy wyni- kaj(cid:263)ce z niewła(cid:331)ciwego przetłumaczenia, które czasami wr(cid:277)cz wypaczaj(cid:263) sens danej normy prawnej. 10 Rozdział 1 Poj(cid:277)cie pomocy publicznej Jednym z celów istnienia Unii Europejskiej, okre(cid:331)lonych w Traktacie ustana- wiaj(cid:263)cym Wspólnot(cid:277) Europejsk(cid:263) (TWE), jest wspólny rynek, na którym b(cid:277)dzie panowała niezakłócona konkurencja. Dlatego te(cid:359) Traktat okre(cid:331)la wspólne re- guły w zakresie konkurencji, a w(cid:331)ród nich – reguły dotycz(cid:263)ce udzielania przez pa(cid:312)stwa członkowskie pomocy na przedsi(cid:277)wzi(cid:277)cia gospodarcze. W tym obsza- rze kluczowym przepisem reguluj(cid:263)cym omawian(cid:263) tematyk(cid:277) jest art. 87, ust. 1 Traktatu. Artykuł 87, ust(cid:266)p 1 TWE Z wyj(cid:261)tkiem sytuacji opisanych w niniejszym traktacie, wszelka pomoc udzielona przez Pa(cid:276)stwo Członkowskie lub z u(cid:298)yciem zasobów pa(cid:276)stwowych w jakiejkolwiek formie, która zakłóca lub mo(cid:298)e zakłócić konkurencj(cid:266) poprzez faworyzowanie okre(cid:286)lonych podmiotów lub wytwarzania okre(cid:286)lonych dóbr, jest niezgodna ze wspólnym rynkiem, o ile wpływa na handel mi(cid:266)dzy Pa(cid:276)stwami Członkowskimi1. Przepis ten zawiera równocze(cid:331)nie kilka tre(cid:331)ci. Po pierwsze, definiuje on, chocia(cid:359) nie wprost, poj(cid:277)cie pomocy publicznej. Po drugie, stwierdza, (cid:359)e co do zasady pomoc taka jest niezgodna ze wspólnym rynkiem, a wi(cid:277)c niedopusz- czalna. Po trzecie wreszcie wskazuje, (cid:359)e inne przepisy Traktatu mog(cid:263) zawierać wyj(cid:263)tki od tej ogólnej zasady. Ze wzgl(cid:277)du na pewn(cid:263) niedookre(cid:331)lono(cid:331)ć definicji pomocy publicznej za- wartej w art. 87, ust. 1 Traktatu kwestia ta była przedmiotem orzecznictwa Europejskiego Trybunału Sprawiedliwo(cid:331)ci (ETS). W rezultacie ugruntowana została wykładnia, która ju(cid:359) bezpo(cid:331)rednio definiuje pomoc publiczn(cid:263). Zgodnie z ni(cid:263) pomoc(cid:263) publiczn(cid:263) jest transfer zasobów przypisywalny władzy publicz- nej, który spełnia ł(cid:263)cznie nast(cid:277)puj(cid:263)ce warunki: 1 Przytoczone tu brzmienie przepisu nieco si(cid:277) ró(cid:359)ni od jego oficjalnego tłumaczenia, jednak traf- niej oddaje jego sens. 11 Poj(cid:277)cie pomocy publicznej • • transfer ten skutkuje przysporzeniem na rzecz okre(cid:331)lonego podmiotu, na warunkach korzystniejszych ni(cid:359) rynkowe; jest selektywny – uprzywilejowuje okre(cid:331)lone podmioty lub wytwarza- nie okre(cid:331)lonych dóbr; w jego efekcie wyst(cid:277)puje lub mo(cid:359)e wyst(cid:263)pić zakłócenie konkurencji; wpływa na wymian(cid:277) gospodarcz(cid:263) mi(cid:277)dzy krajami członkowskimi. • • Analizuj(cid:263)c powy(cid:359)sz(cid:263) definicj(cid:277), nale(cid:359)y przede wszystkim zauwa(cid:359)yć, (cid:359)e ma ona charakter przedmiotowy, nie podmiotowy. Ocenie pod k(cid:263)tem wyst(cid:277)powa- nia pomocy publicznej nie podlegaj(cid:263) podmioty, lecz zawierane mi(cid:277)dzy nimi transakcje. Je(cid:359)eli transakcja skutkuje transferem okre(cid:331)lonych zasobów, ten za(cid:331) spełnia wszystkie wymienione warunki, to transakcja taka stanowi udzielenie pomocy publicznej. Traktat w (cid:359)aden sposób nie ogranicza zakresu podmiotowe- go stosowania przepisów o pomocy publicznej. W konsekwencji w my(cid:331)l Traktatu ka(cid:359)dy podmiot, tak publiczny jak i prywatny, mo(cid:359)e być zarówno dawc(cid:263), jak i biorc(cid:263) pomocy publicznej, o ile zaanga(cid:359)uje si(cid:277) w transakcj(cid:277) o takim wła(cid:331)nie charakterze. Ustalenie, czy w okre(cid:331)lonej transakcji wyst(cid:277)puje pomoc publiczna, polega na zbadaniu, czy jednocze(cid:331)nie wyst(cid:277)puj(cid:263) wszystkie wskazane wy(cid:359)ej przesłan- ki. Tak(cid:263) metodologi(cid:263), zwan(cid:263) testem pomocy publicznej, posługuje si(cid:277) Komisja Europejska, która obok ETS jest jedynym organem uprawnionym do wydania wi(cid:263)(cid:359)(cid:263)cego rozstrzygni(cid:277)cia w tej materii. Oczywi(cid:331)cie ka(cid:359)da zainteresowana in- stytucja czy osoba równie(cid:359) mo(cid:359)e na własne potrzeby przeprowadzić test pomo- cy publicznej. Warto wskazać, (cid:359)e niejednokrotnie mimo stosowania tej samej metodologii do tego samego stanu faktycznego ró(cid:359)ne podmioty dochodziły do ró(cid:359)nych konkluzji. Komisja Europejska w licznych sprawach uznawała, (cid:359)e dany instrument stanowi pomoc publiczn(cid:263), mimo (cid:359)e pa(cid:312)stwo członkowskie było przeciwnego zdania. Działo si(cid:277) tak ze wzgl(cid:277)du na ogólnikowy charakter prze- słanek wyst(cid:263)pienia pomocy publicznej. Przesłanki te zostan(cid:263) w tym miejscu szerzej omówione. Transfer zasobów to przepływ zasobów mi(cid:277)dzy dwoma podmiotami. Zasobami mog(cid:263) być w szczególno(cid:331)ci (cid:331)rodki pieni(cid:277)(cid:359)ne, rzeczowe składniki ma- j(cid:263)tku oraz prawa maj(cid:263)tkowe. Przykładowo władze gminne mogłyby udzielić ja- kiemu(cid:331) podmiotowi pomocy publicznej poprzez: udzielenie dotacji z bud(cid:359)etu gminy (transfer (cid:331)rodków pieni(cid:277)(cid:359)nych), zbycie po obni(cid:359)onej cenie nieruchomo(cid:331)ci gminnej (transfer rzeczowych składników maj(cid:263)tku) lub nieodpłatne udost(cid:277)pnie- nie pomieszcze(cid:312) w budynku stanowi(cid:263)cym ich własno(cid:331)ć (transfer praw maj(cid:263)tko- wych). W my(cid:331)l orzecznictwa ETS pomoc(cid:263) publiczn(cid:263) mo(cid:359)e być nie tylko faktycz- ne dokonanie transferu zasobów, ale nawet przyrzeczenie dokonania takiego transferu w okre(cid:331)lonych okoliczno(cid:331)ciach. W konsekwencji pomoc(cid:263) publiczn(cid:263) mo(cid:359)e być np. udzielenie por(cid:277)czenia spłaty kredytu (gdzie zabezpieczenie sta- nowi(cid:263) (cid:331)rodki publiczne) – nawet w sytuacji, gdy por(cid:277)czenie to nie zostanie wy- konane, gdy(cid:359) dłu(cid:359)nik nale(cid:359)ycie spłaca kredyt. Transfer zasobów mo(cid:359)e zatem przyj(cid:263)ć form(cid:277): bezzwrotnego przekazania danemu podmiotowi (cid:331)rodków finansowych (np. dotacji); • 12 Poj(cid:277)cie pomocy publicznej • • obni(cid:359)enia obci(cid:263)(cid:359)e(cid:312) podatkowych i parafiskalnych (ulga podatkowa, umorzenie lub odroczenie płatno(cid:331)ci podatku b(cid:263)d(cid:357) innej daniny publicz- nej); przeniesienia własno(cid:331)ci składników maj(cid:263)tkowych (np. poprzez sprzeda(cid:359) lub wniesienie aportem do spółki) lub oddania takich składników maj(cid:263)t- kowych w u(cid:359)ytkowanie (np. poprzez zawarcie umowy dzier(cid:359)awy albo najmu); udzielenia po(cid:359)yczki lub innej formy finansowania zwrotnego; udzielenia gwarancji lub por(cid:277)czenia (np. gwarancji Skarbu Pa(cid:312)stwa); obj(cid:277)cia akcji/udziałów w spółce prawa handlowego. • • • Transfer zasobów b(cid:277)dzie stanowił pomoc publiczn(cid:263) tylko wtedy, je(cid:331)li jest on przypisywalny władzy publicznej. Przez „władz(cid:277) publiczn(cid:263)” nale(cid:359)y rozumieć wszelkie podmioty wykonuj(cid:263)ce władcze funkcje pa(cid:312)stwa, zarówno na szczeblu centralnym, jak i na szczeblu samorz(cid:263)dowym. S(cid:263) to przede wszystkim: organy władzy publicznej, jednostki samorz(cid:263)du terytorialnego i ich zwi(cid:263)zki, jednost- ki bud(cid:359)etowe, zakłady bud(cid:359)etowe i gospodarstwa pomocnicze, pa(cid:312)stwowe i samorz(cid:263)dowe fundusze celowe, ZUS, KRUS i zarz(cid:263)dzane przez nie fundusze, Narodowy Fundusz Zdrowia, a tak(cid:359)e pa(cid:312)stwowe i samorz(cid:263)dowe osoby prawne, utworzone na podstawie ustaw w celu realizacji zada(cid:312) publicznych (przykładem tej kategorii s(cid:263) agencje rz(cid:263)dowe, np. Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa). Je(cid:359)eli taki podmiot jest stron(cid:263) transakcji dokonuj(cid:263)c(cid:263) transferu zaso- bów, to w oczywisty sposób transfer ten jest przypisywalny władzy publicznej. Jednak poj(cid:277)cie „przypisywalno(cid:331)ci” jest szersze. Obejmuje ono bowiem i takie sytuacje, w których władza publiczna nie jest wprawdzie bezpo(cid:331)rednio zaanga- (cid:359)owana w transakcj(cid:277), lecz po(cid:331)rednio wywiera istotny wpływ b(cid:263)d(cid:357) to na samo zawarcie transakcji, b(cid:263)d(cid:357) to na warunki jej przeprowadzenia. Je(cid:359)eli np. izba go- spodarcza organizuje zagraniczn(cid:263) misj(cid:277) gospodarcz(cid:263), której koszty s(cid:263) cz(cid:277)(cid:331)ciowo pokrywane z bud(cid:359)etu pa(cid:312)stwa, to umowa mi(cid:277)dzy izb(cid:263) gospodarcz(cid:263) a przedsi(cid:277)- biorc(cid:263) uczestnicz(cid:263)cym w tej misji jest przypisywalna władzy publicznej, chocia(cid:359) władza ta nie jest bezpo(cid:331)rednio stron(cid:263) umowy. Izba gospodarcza, zawieraj(cid:263)c umow(cid:277) z uczestnikiem misji, nie działa wówczas w pełni autonomicznie, lecz w granicach okre(cid:331)lonych jej zobowi(cid:263)zaniami wobec organu władzy publicznej, który udzielił dofinansowania na t(cid:277) misj(cid:277). Poj(cid:277)cie „władzy publicznej” nie obejmuje natomiast jednostek gospodar- czych posiadaj(cid:263)cych osobowo(cid:331)ć prawn(cid:263), nawet gdy jednostki te pozostaj(cid:263) pod kontrol(cid:263) wła(cid:331)cicielsk(cid:263) władz publicznych (np. przedsi(cid:277)biorstwa pa(cid:312)stwowe, spółki skarbu pa(cid:312)stwa, spółki komunalne). Transakcje dokonywane przez ta- kie podmioty w ramach normalnego obrotu gospodarczego nie wi(cid:263)(cid:359)(cid:263) si(cid:277) zatem z udzielaniem pomocy publicznej. Jednak(cid:359)e tego rodzaju podmioty, ze wzgl(cid:277)du na sw(cid:263) struktur(cid:277) wła(cid:331)cicielsk(cid:263), s(cid:263) szczególnie „nara(cid:359)one” na anga(cid:359)owanie si(cid:277) w transakcje przypisywalne władzy publicznej. Je(cid:359)eli komunalna spółka dopro- wadzi sieć wodno-kanalizacyjn(cid:263) do nowo powstaj(cid:263)cego zakładu przemysłowe- go, kieruj(cid:263)c si(cid:277) wył(cid:263)cznie rachunkiem ekonomicznym, to takie działanie spółki nie stanowi pomocy publicznej. Je(cid:331)li jednak taka sama inwestycja spółki komu- nalnej w rozbudow(cid:277) sieci nast(cid:277)puje mimo przeciwwskaza(cid:312) ekonomicznych (np. 13 Poj(cid:277)cie pomocy publicznej nadmiernie długi, spodziewany okres zwrotu z inwestycji), ale pod wpływem władz lokalnych (którym zale(cid:359)y na powstaniu zakładu przemysłowego, choćby z tego powodu, (cid:359)e powstan(cid:263) nowe miejsca pracy dla mieszka(cid:312)ców), to przesłan- ka przypisywalno(cid:331)ci transakcji władzy publicznej jest spełniona, a sama trans- akcja mo(cid:359)e zostać uznana za pomoc publiczn(cid:263). Drugim warunkiem, który musi być spełniony, aby transfer zasobów sta- nowił pomoc publiczn(cid:263), jest wyst(cid:277)powanie przysporzenia po stronie odbiorcy transferu. Przez „przysporzenie” nale(cid:359)y rozumieć wszelk(cid:263) korzy(cid:331)ć ekonomicz- n(cid:263), poj(cid:277)cie „przysporzenia” jest wi(cid:277)c szersze ni(cid:359) poj(cid:277)cia „przychód” czy „zysk”. Przykładowo, udzielenie przez bud(cid:359)et pa(cid:312)stwa gwarancji kredytowej danemu przedsi(cid:277)biorcy nie skutkuje powstaniem u niego przychodu ani tym bardziej zysku, jednak(cid:359)e gwarancja ta stanowi dla przedsi(cid:277)biorcy korzy(cid:331)ć ekonomiczn(cid:263) – dzi(cid:277)ki niej mo(cid:359)e on bowiem otrzymać kredyt, którego w przeciwnym wypad- ku by nie otrzymał. Wbrew pozorom nie zawsze transfer zasobów na rzecz okre(cid:331)lonego pod- miotu skutkuje przysporzeniem. Transfer ten mo(cid:359)e być przecie(cid:359) obwarowany takimi rygorami, (cid:359)e korzy(cid:331)ć ekonomiczna po stronie odbiorcy wcale nie wyst(cid:263)- pi. Je(cid:359)eli np. władze publiczne nakładaj(cid:263) na przedsi(cid:277)biorstwo obowi(cid:263)zek utrzy- mywania dodatkowych mocy produkcyjnych, które s(cid:263) niepotrzebne, lecz stano- wi(cid:263) rezerw(cid:277) na uruchomienie produkcji zbrojeniowej w razie wojny, to mo(cid:359)e si(cid:277) okazać, (cid:359)e kwoty dofinansowania bud(cid:359)etowego wypłacane przedsi(cid:277)biorstwu z tego tytułu s(cid:263) ni(cid:359)sze od dodatkowych kosztów ponoszonych przez przedsi(cid:277)- biorstwo. W rezultacie transfer (cid:331)rodków pieni(cid:277)(cid:359)nych (dofinansowania płatnego z bud(cid:359)etu pa(cid:312)stwa) nie skutkuje przysporzeniem, a przez to nie stanowi pomo- cy publicznej. Z drugiej strony sytuacje, w których okre(cid:331)lony podmiot osi(cid:263)ga korzy(cid:331)ć eko- nomiczn(cid:263) wskutek transakcji zawieranych z władz(cid:263) publiczn(cid:263) (lub jej przypi- sywalnych), s(cid:263) bardzo cz(cid:277)ste. Z tak(cid:263) sytuacj(cid:263) mamy bowiem do czynienia przy realizacji niemal(cid:359)e ka(cid:359)dego zamówienia publicznego. Zapłata dokonywana na rzecz podmiotu realizuj(cid:263)cego to zamówienie niew(cid:263)tpliwie stanowi transfer za- sobów przypisywalny władzy publicznej. Co wi(cid:277)cej, podmiot otrzymuj(cid:263)cy za- płat(cid:277) zazwyczaj tak kalkuluje propozycj(cid:277) cenow(cid:263) przedstawion(cid:263) w ofercie reali- zacji zamówienia publicznego, aby kontrakt był dla(cid:312) zyskowny (innymi słowy – aby otrzymać przysporzenie). Jednak(cid:359)e przesłank(cid:263) wyst(cid:263)pienia pomocy publicznej nie jest jakiekolwiek przysporzenie, lecz jedynie takie, które nast(cid:277)puje na warunkach korzystniej- szych ni(cid:359) rynkowe. W przypadku gdy okre(cid:331)lonemu podmiotowi zostało udzie- lone zamówienie publiczne, przy czym zastosowany został tryb zapewniaj(cid:263)cy ka(cid:359)demu zainteresowanemu podmiotowi mo(cid:359)liwo(cid:331)ć ubiegania si(cid:277) o zamówie- nie na równych i niedyskryminuj(cid:263)cych warunkach, nale(cid:359)y uznać, (cid:359)e transakcja mi(cid:277)dzy stronami (zamawiaj(cid:263)cym i wykonawc(cid:263) zamówienia) została zawarta na warunkach rynkowych, nawet je(cid:331)li wykonawca osi(cid:263)gn(cid:263)ł na tym zamówieniu wysoki zysk. Istot(cid:263) warunków rynkowych jest bowiem mo(cid:359)liwo(cid:331)ć swobodnego – i na równych, konkurencyjnych prawach – oferowania towarów i usług przez wszystkie zainteresowane podmioty. Wi(cid:277)kszo(cid:331)ć trybów udzielania zamówie(cid:312) 14 Poj(cid:277)cie pomocy publicznej publicznych, okre(cid:331)lonych w przepisach Prawa zamówie(cid:312) publicznych, zapewnia dochowanie takich warunków. Zamówienia publiczne udzielone w tych trybach i z poszanowaniem pozostałych przepisów Pzp (zwłaszcza tych, które dotycz(cid:263) sposobu wyboru dostawcy lub wykonawcy) nie stanowi(cid:263) pomocy publicznej. Nie dotyczy to zamówie(cid:312) udzielanych w trybie: negocjacji bez ogłoszenia, za- mówienia z wolnej r(cid:277)ki oraz zapytania o cen(cid:277). Przy zastosowaniu tych trybów o udzielenie zamówienia nie mog(cid:263) si(cid:277) bowiem ubiegać wszystkie zainteresowa- ne podmioty, a jedynie te, do których si(cid:277) zwrócił zamawiaj(cid:263)cy. Warto te(cid:359) podkre(cid:331)lić, (cid:359)e zlecanie zada(cid:312) publicznych w trybie innym ni(cid:359) udzielenie zamówienia publicznego mo(cid:359)e stanowić pomoc publiczn(cid:263) nawet wtedy, gdy taki sposób dokonania zlecenia wynika wprost z przepisów prawa. Dotyczy to w szczególno(cid:331)ci udzielania przez podmioty publiczne dotacji na re- alizacj(cid:277) zada(cid:312) publicznych, np. w my(cid:331)l przepisów o działalno(cid:331)ci po(cid:359)ytku pu- blicznego i wolontariacie. O udzielenie takiej dotacji nie mo(cid:359)e ubiegać si(cid:277) ka(cid:359)dy podmiot zainteresowany wykonywaniem danej działalno(cid:331)ci, a jedynie stosun- kowo w(cid:263)ski kr(cid:263)g podmiotów (organizacji pozarz(cid:263)dowych), spełniaj(cid:263)cych wa- runki ustawy. Nie mo(cid:359)na zatem a priori uznać, (cid:359)e warunki ustalone w umowie mi(cid:277)dzy dawc(cid:263) dotacji a organizacj(cid:263) pozarz(cid:263)dow(cid:263) s(cid:263) rzeczywi(cid:331)cie warunkami rynkowymi – być mo(cid:359)e podmiot komercyjny zaproponowałby inne warunki re- alizacji zadania, korzystniejsze dla zleceniodawcy. Rozumowanie powy(cid:359)sze odnosi si(cid:277) nie tylko do zamówie(cid:312) publicznych, ale i do wszelkich innych transakcji skutkuj(cid:263)cych transferem zasobów. W praktyce działalno(cid:331)ci jednostek samorz(cid:263)du terytorialnego (a w mniejszym stopniu tak- (cid:359)e innych podmiotów publicznych) cz(cid:277)sto wyst(cid:277)puje sytuacja, w której mienie publiczne jest zbywane lub oddawane do korzystania przedsi(cid:277)biorcy lub inne- mu podmiotowi w celu wykonywania działalno(cid:331)ci gospodarczej. Je(cid:359)eli podmiot otrzymuj(cid:263)cy to mienie został wyłoniony w drodze otwartego post(cid:277)powania przetargowego, to z definicji transfer zasobów został dokonany na warunkach rynkowych i nie stanowił pomocy publicznej. Oczywi(cid:331)cie dla uznania, (cid:359)e zachowane zostały warunki rynkowe, nie za- wsze konieczne jest przeprowadzanie otwartego przetargu. W niektórych przy- padkach rynki s(cid:263) na tyle rozwini(cid:277)te i przejrzyste, (cid:359)e ustalenie, jakie warunki realizacji danej transakcji s(cid:263) warunkami rynkowymi, nie wymaga formalnych post(cid:277)powa(cid:312) przetargowych. Dzieje si(cid:277) tak np. w przypadku obrotu aktywami notowanymi na giełdzie papierów warto(cid:331)ciowych. Transakcja ich nabycia lub zbycia po cenie giełdowej jest z definicji dokonywana na warunkach rynkowych (bo „rynkiem” jest wła(cid:331)nie giełda papierów warto(cid:331)ciowych). Gdyby zatem inwe- stor nabył od Ministerstwa Skarbu Pa(cid:312)stwa akcje po cenie giełdowej i uzyskał w ten sposób korzy(cid:331)ć ekonomiczn(cid:263) (wynikaj(cid:263)c(cid:263) np. z pó(cid:357)niejszego wzrostu ich kursu), to nie mo(cid:359)na uznać, (cid:359)e Ministerstwo udzieliło inwestorowi w ten sposób pomocy publicznej. Podobna sytuacja wyst(cid:277)puje w przypadku sprzeda(cid:359)y nie- ruchomo(cid:331)ci. Warto(cid:331)ć rynkowa nieruchomo(cid:331)ci mo(cid:359)e bowiem zostać stosunkowo łatwo ustalona w drodze wyceny sporz(cid:263)dzonej przez niezale(cid:359)nego, uprawnio- nego rzeczoznawc(cid:277). Sprzeda(cid:359) nieruchomo(cid:331)ci po cenie odpowiadaj(cid:263)cej tak usta- 15 Poj(cid:277)cie pomocy publicznej lonej warto(cid:331)ci rynkowej nie b(cid:277)dzie obarczona ryzykiem wyst(cid:263)pienia pomocy publicznej dla nabywcy. Kolejnym warunkiem, który musi być spełniony, aby transfer zasobów sta- nowił pomoc publiczn(cid:263), jest selektywno(cid:331)ć tego transferu. Selektywno(cid:331)ć polega na tym, (cid:359)e nie wszystkie podmioty potencjalnie zainteresowane otrzymaniem transferu mog(cid:263) go w rzeczywisto(cid:331)ci otrzymać. Z tej wła(cid:331)nie przyczyny pomoc(cid:263) publiczn(cid:263) nie jest powszechne obni(cid:359)enie stawek podatku dochodowego, mo(cid:359)e ni(cid:263) być natomiast udzielenie ulgi w tym podatku okre(cid:331)lonemu podmiotowi lub grupie podmiotów. Selektywno(cid:331)ć mo(cid:359)e mieć wymiar podmiotowy (beneficjen- tami transferu jest dany podmiot lub grupa podmiotów o okre(cid:331)lonych cechach, np. wszystkie przedsi(cid:277)biorstwa zlokalizowane w specjalnej strefie ekonomicz- nej) lub przedmiotowy (np. transfery adresowane do wszystkich producentów biopaliw). Kolejnym z warunków uznania transferu zasobów za pomoc publiczn(cid:263) jest powodowanie przez ni(cid:263) rzeczywistego lub przynajmniej potencjalnego za- kłócenia konkurencji. Warunek ten nale(cid:359)y uznać za szczególnie istotny, gdy(cid:359) nadrz(cid:277)dnym celem przepisów o pomocy publicznej jest wła(cid:331)nie ochrona konku- rencji na jednolitym rynku europejskim. Jak wskazano wy(cid:359)ej, zakres podmio- towy przepisów o pomocy publicznej jest nieograniczony (przepisy te dotycz(cid:263) wszystkich podmiotów, niezale(cid:359)nie od ich cech). Natomiast ich zakres przed- miotowy obejmuje wszelk(cid:263) działalno(cid:331)ć zdefiniowan(cid:263) w orzecznictwie ETS jako „oferowanie dóbr i usług na okre(cid:331)lonym rynku”; niezale(cid:359)nie od tego, czy owo „oferowanie” nast(cid:277)puje w celu zarobkowym. Warto zauwa(cid:359)yć, (cid:359)e ta wspólnoto- wa definicja działalno(cid:331)ci gospodarczej jest o wiele szersza ni(cid:359) definicja obowi(cid:263)- zuj(cid:263)ca na gruncie prawa polskiego. Art. 2 Ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalno(cid:331)ci gospodarczej (Dz.U. z 2007 r., Nr 155, poz. 1095) w(cid:331)ród jej cech wskazu- je prowadzenie w celu zarobkowym, w sposób zorganizowany i ci(cid:263)gły. Dlatego aktywno(cid:331)ć gospodarcza wykonywana w sposób okazjonalny albo w celu innym ni(cid:359) zarobkowy nie jest działalno(cid:331)ci(cid:263) gospodarcz(cid:263) w (cid:331)wietle prawa polskiego, stanowi jednak tak(cid:263) działalno(cid:331)ć na gruncie prawa wspólnotowego. Jak widać, w prawie polskim działalno(cid:331)ć gospodarcz(cid:263) postrzega si(cid:277) przede wszystkim przez pryzmat jej zarobkowego celu, podczas gdy w prawie wspólnotowym wyró(cid:359)nikiem działalno(cid:331)ci gospodarczej jest uczestniczenie w grze rynkowej. W konsekwencji działalno(cid:331)ci(cid:263) gospodarcz(cid:263) w rozumieniu prawa wspólnotowe- go jest np. oferowanie przez filharmoni(cid:277) okazjonalnego wynajmu pomieszcze(cid:312) na potrzeby organizacji imprez okoliczno(cid:331)ciowych, (cid:331)wiadczenie usług zdrowot- nych przez zakład opieki zdrowotnej, prowadzenie odpłatnej edukacji przez szkoł(cid:277) wy(cid:359)sz(cid:263), (cid:331)wiadczenie usług odbioru odpadów komunalnych przez zakład bud(cid:359)etowy gminy, organizacja szkole(cid:312) dla bezrobotnych przez organizacj(cid:277) po- zarz(cid:263)dow(cid:263) itd. – gdy(cid:359) w ka(cid:359)dym z tych przypadków istnieje rynek, na którym podmioty te oferuj(cid:263) swe dobra lub usługi (odpowiednio: rynek wynajmu po- mieszcze(cid:312), rynek usług zdrowotnych, rynek usług transportowych, rynek usług szkoleniowych). Fakt, (cid:359)e poj(cid:277)cie działalno(cid:331)ci gospodarczej jest na gruncie prawa polskiego znacznie w(cid:277)(cid:359)sze ni(cid:359) w prawie wspólnotowym, stanowi przyczyn(cid:277) 16 Poj(cid:277)cie pomocy publicznej licznych nieporozumie(cid:312) co do rzeczywistego zakresu stosowania przepisów o pomocy publicznej2. Je(cid:359)eli zatem transfer zasobów przypisywalny władzy publicznej powoduje zmian(cid:277) warunków konkurowania podmiotów działaj(cid:263)cych na okre(cid:331)lonym ryn- ku, to spełniona jest omawiana tu przesłanka wyst(cid:263)pienia pomocy publicznej. Zmiana taka zazwyczaj polega na wzmocnieniu pozycji konkurencyjnej odbior- cy transferu wzgl(cid:277)dem pozostałych uczestników rynku. Nale(cid:359)y zauwa(cid:359)yć, (cid:359)e dla uznania tej przesłanki za spełnion(cid:263) wystarczy potencjalne zakłócenie konkuren- cji. Pomoc publiczna mo(cid:359)e zatem odnosić si(cid:277) nie tylko do rynku, na którym w da- nym momencie wyst(cid:277)puje konkurencja, ale tak(cid:359)e do rynku, na którym konkuren- cja faktycznie nie ma miejsca, ale potencjalnie mo(cid:359)e wyst(cid:263)pić. Przykładowo fakt, (cid:359)e w danym regionie istnieje tylko jedno lotnisko pasa(cid:359)erskie (nie ma konku- rencji na regionalnym rynku usług obsługi pasa(cid:359)erskich przewozów lotniczych), nie oznacza, (cid:359)e dofinansowanie działalno(cid:331)ci tego lotniska (cid:331)rodkami publicznymi nie stanowi pomocy publicznej. W ka(cid:359)dym bowiem momencie mo(cid:359)e pojawić si(cid:277) inny podmiot, zainteresowany uruchomieniem konkurencyjnego lotniska i pod- miot taki byłby poprzez interwencj(cid:277) publiczn(cid:263) postawiony w gorszej pozycji kon- kurencyjnej wzgl(cid:277)dem operatora lotniska ju(cid:359) istniej(cid:263)cego. Z drugiej jednak strony nale(cid:359)y stwierdzić, (cid:359)e stosowanie przepisów o po- mocy publicznej jest ograniczone w odniesieniu do tych dziedzin działalno(cid:331)ci, które nie s(cid:263) wykonywane w warunkach konkurencyjnych, nawet je(cid:331)li jest to działalno(cid:331)ć zarobkowa (działalno(cid:331)ć gospodarcza w rozumieniu prawa polskie- go). W takim bowiem przypadku transfer zasobów nie mo(cid:359)e skutkować zakłó- ceniem konkurencji, gdy(cid:359) konkurencja nie jest mo(cid:359)liwa. Sytuacja taka wyst(cid:277)puje wówczas, gdy okre(cid:331)lona działalno(cid:331)ć jest wykonywana w warunkach monopolu naturalnego lub monopolu prawnego. W my(cid:331)l art. 86 ust. 2 Traktatu przedsi(cid:277)- biorstwa zobowi(cid:263)zane do zarz(cid:263)dzania usługami (cid:331)wiadczonymi w ogólnym in- teresie gospodarczym lub maj(cid:263)ce charakter monopolu generuj(cid:263)cego przychody podlegaj(cid:263) regułom konkurencji ustanowionym w Traktacie tylko w takich gra- nicach, w jakich ich stosowanie nie stanowi prawnej lub faktycznej przeszkody w wykonywaniu poszczególnych zada(cid:312) im powierzonych. Udowodnienie faktu, (cid:359)e dany rodzaj działalno(cid:331)ci jest zmonopolizowany z mocy prawa nie stanowi zazwyczaj problemu. Jednak(cid:359)e taka sytuacja doty- czy niewielu rodzajów działalno(cid:331)ci, przy czym wraz z post(cid:277)puj(cid:263)c(cid:263) liberalizacj(cid:263) ró(cid:359)nych obszarów aktywno(cid:331)ci ekonomicznej liczba dziedzin obj(cid:277)tych prawnym monopolem stale si(cid:277) zmniejsza (co obserwowali(cid:331)my w warunkach polskich cho- cia(cid:359)by na przykładzie usług telekomunikacyjnych, które jeszcze nie tak dawno były (cid:331)wiadczone przez jedynego operatora). Niemniej, monopole ustanowione prawem nadal wyst(cid:277)puj(cid:263), np. Poczta Polska posiada w naszym kraju monopol na (cid:331)wiadczenie usług pocztowych dotycz(cid:263)cych przesyłek listowych o wadze do 50 gramów. 2 W dalszej cz(cid:277)(cid:331)ci opracowania poj(cid:277)cie „działalno(cid:331)ci gospodarczej w rozumieniu prawa wspól- notowego” jest stosowane zamiennie z poj(cid:277)ciem „działalno(cid:331)ci wykonywanej w warunkach konku- rencji”. 17 Poj(cid:277)cie pomocy publicznej Zdecydowanie trudniejsze jest wykazanie wyst(cid:277)powania w danym rodzaju działalno(cid:331)ci tzw. monopolu naturalnego. Zgodnie z teori(cid:263) ekonomii monopol naturalny wyst(cid:277)puje wówczas, gdy ze wzgl(cid:277)du na natur(cid:277) procesu wytwarzania danego towaru lub (cid:331)wiadczenia danej usługi konkurencja wielu podmiotów jest niemo(cid:359)liwa. Dzieje si(cid:277) tak m.in. dlatego, (cid:359)e dokonanie inwestycji niezb(cid:277)dnych do wykonywania działalno(cid:331)ci przez pierwszy podmiot (rozpoczynaj(cid:263)cy tak(cid:263) działalno(cid:331)ć) wyklucza mo(cid:359)liwo(cid:331)ć dokonania analogicznej, ekonomicznie uza- sadnionej i rentownej inwestycji przez ka(cid:359)dy kolejny zainteresowany podmiot. Do dziedzin, w których wyst(cid:277)puje monopol naturalny, nale(cid:359)y np. zarz(cid:263)dzanie sieciami wodoci(cid:263)gowymi, kanalizacyjnymi i ciepłowniczymi. Przez „zarz(cid:263)dza- nie” tak(cid:263) infrastruktur(cid:263) nale(cid:359)y rozumieć jej utrzymywanie oraz udost(cid:277)pnianie podmiotom wykorzystuj(cid:263)cym j(cid:263) do (cid:331)wiadczenia dostaw lub usług odbiorcom. Natomiast jej tworzenie nie jest działalno(cid:331)ci(cid:263) wykonywan(cid:263) w warunkach mo- nopolu naturalnego – np. wybudowaniem i eksploatacj(cid:263) sieci ciepłowniczej na obszarze, gdzie taka sieć dotychczas nie istnieje, mogłoby być potencjalnie zain- teresowanych wiele firm. Nale(cid:359)y te(cid:359) zauwa(cid:359)yć, (cid:359)e wyst(cid:277)powanie monopolu naturalnego dotyczy dys- ponowania infrastruktur(cid:263) niezb(cid:277)dn(cid:263) do prowadzenia działalno(cid:331)ci okre(cid:331)lonego rodzaju, ale ju(cid:359) nie samego wykonywania tej działalno(cid:331)ci. Monopolist(cid:263) jest za- tem operator (zarz(cid:263)dca) infrastruktury, nie jest nim natomiast podmiot wyko- rzystuj(cid:263)cy t(cid:277) infrastruktur(cid:277) do (cid:331)wiadczenia dostaw lub usług. O ile mo(cid:359)na np. uznać, (cid:359)e działalno(cid:331)ć polegaj(cid:263)ca na zarz(cid:263)dzaniu sieci(cid:263) gazow(cid:263) jest wykonywa- na w warunkach monopolu naturalnego, to nie mo(cid:359)na tego samego powiedzieć o działalno(cid:331)ci polegaj(cid:263)cej na (cid:331)wiadczeniu dostaw gazu przez tak(cid:263) sieć. Nie ma bowiem (cid:359)adnych przeszkód, aby dostawy gazu za po(cid:331)rednictwem tej samej sieci (cid:331)wiadczyli tym samym odbiorcom ró(cid:359)ni dostawcy. Sama koncepcja istnienia monopoli naturalnych budzi coraz wi(cid:277)ksze kontro- wersje. Z jednej strony post(cid:277)p technologiczny powoduje pojawianie si(cid:277) konku- rencji w sektorach, w których tradycyjnie uznawano wyst(cid:277)powanie monopolu naturalnego (np. do czasu pojawienia si(cid:277) technologii bezprzewodowych przyj- mowano, (cid:359)e w obszarze zarz(cid:263)dzania sieciami telefonicznymi wyst(cid:277)puje mono- pol naturalny). Z drugiej strony w wielu przypadkach wyst(cid:277)puje konkurencja mi(cid:277)dzysektorowa – np. energia do ogrzania domu jednorodzinnego mo(cid:359)e być dostarczana jako: energia elektryczna (sieci(cid:263) energetyczn(cid:263)), gaz ziemny (sieci(cid:263) gazow(cid:263)), gaz LPG (dostarczany cysternami), energia cieplna (sieci(cid:263) ciepłowni- cz(cid:263)) albo w postaci paliw stałych (w(cid:277)gla, koksu itp.). W tym przypadku mo(cid:359)na twierdzić, (cid:359)e zarz(cid:263)dca sieci gazowej konkuruje m.in. z zarz(cid:263)dc(cid:263) sieci ciepłowni- czej i zarz(cid:263)dc(cid:263) sieci energetycznej. St(cid:263)d praktyka decyzyjna Komisji Europejskiej ewoluuje w kierunku coraz rzadszego uznawania niewyst(cid:277)powania pomocy pu- blicznej ze wzgl(cid:277)du na istnienie monopolu naturalnego. Ostatni(cid:263) z przesłanek niezb(cid:277)dnych do wyst(cid:263)pienia pomocy publicznej jest wpływ dokonywanego transferu zasobów na handel mi(cid:277)dzy krajami człon- kowskimi. Poj(cid:277)cie „handlu” nale(cid:359)y tu rozumieć szeroko: jako wszelkie aspekty mi(cid:277)dzynarodowej wymiany gospodarczej, w tym przepływy kapitału. W wa- runkach jednolitego rynku europejskiego rzadko wyst(cid:277)puj(cid:263) sytuacje, w któ- 18 Poj(cid:277)cie pomocy publicznej rych publiczne wsparcie udzielone podmiotowi, wykonuj(cid:263)cemu działalno(cid:331)ć w warunkach konkurencji, nie wywierałoby w ogóle takiego wpływu. W my(cid:331)l orzecznictwa ETS kryterium wpływu na handel jest spełnione, je(cid:359)eli firma otrzymuj(cid:263)ca transfer zasobów prowadzi działalno(cid:331)ć gospodarcz(cid:263) zwi(cid:263)zan(cid:263) z handlem pomi(cid:277)dzy pa(cid:312)stwami członkowskimi. Sam fakt, (cid:359)e pomoc wzmac- nia pozycj(cid:277) firmy w porównaniu z pozycj(cid:263) innych firm b(cid:277)d(cid:263)cych konkurentami w wewn(cid:263)trzwspólnotowym handlu, jest wystarczaj(cid:263)cy do wyci(cid:263)gni(cid:277)cia wnio- sku, (cid:359)e pomoc ta ma wpływ na handel wewn(cid:263)trzwspólnotowy. Na zmian(cid:277) tego wniosku nie wpływa ani to, (cid:359)e pomoc jest stosunkowo małej warto(cid:331)ci, ani to, (cid:359)e odbiorca pomocy jest niewielkim przedsi(cid:277)biorstwem lub jego udział na rynku wspólnotowym jest bardzo mały, ani równie(cid:359) to, (cid:359)e odbiorca nie eksportuje lub eksportuje prawie wszystkie swoje produkty poza obszar Wspólnoty. W prak- tyce zatem nale(cid:359)y domniemywać, (cid:359)e omawiana tu przesłanka jest spełniona, a ci(cid:277)(cid:359)ar udowodnienia tezy przeciwnej spoczywałby na podmiocie ubiegaj(cid:263)cym si(cid:277) o uznanie takiej tezy. Argumentem mógłby być np. udokumentowany, (cid:331)ci(cid:331)le lokalny charakter prowadzonej działalno(cid:331)ci, albo te(cid:359) jej adresowanie wył(cid:263)cznie do odbiorców z danego kraju członkowskiego. Przykładowo usługi zdrowot- ne (cid:331)wiadczone w ramach kontraktów z Narodowym Funduszem Zdrowia s(cid:263) adresowane do obywateli polskich (obywatele innych krajów UE mog(cid:263) z nich korzystać jedynie w nagłych przypadkach), mo(cid:359)na zatem uznać, (cid:359)e wspieranie (cid:331)rodkami publicznymi podmiotów (cid:331)wiadcz(cid:263)cych wył(cid:263)cznie takie usługi nie wpływa na wymian(cid:277) handlow(cid:263) mi(cid:277)dzy krajami członkowskimi, a przez to nie stanowi pomocy publicznej. 19
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Dopuszczalność pomocy publicznej Uregulowania wspólnotowe i krajowe
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: