Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00040 005738 20267596 na godz. na dobę w sumie
Gatunki mowy i ich ewolucja. T. 4: Gatunek a komunikacja społeczna - ebook/pdf
Gatunki mowy i ich ewolucja. T. 4: Gatunek a komunikacja społeczna - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 552
Wydawca: Uniwersytet Śląski Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3801-2493-6 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> media i dziennikarstwo
Porównaj ceny (książka, ebook (-17%), audiobook).
Tom IV kontynuuje genologiczną tradycję badań, tym razem ze szczególnym uwzględnieniem związków, jakie istnieją między gatunkowym zróżnicowaniem uniwersum mowy a formami komunikacji społecznej – dziś i w dawnej Polsce. Autorzy koncentrują się na zagadnieniu komunikacji jako szeroko pojętej transmisji informacji i jej gatunkowych „wcieleń”. Rozważania teoretyczne – im poświęcone są artykuły zamieszczone w części pierwszej pracy – znajdują dopełnienie w analizach i interpretacjach, zarówno gatunków użytkowych, jak i artystycznych, składających się na część drugą tomu. Publikacje te wzbogaca forma dyskusji panelowej, w której badacze starali się uchwycić wykładniki sytuacji poznawczej oraz podstawowych tendencji w tekstologii polskiej, niemieckiej i francuskiej.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

978-83-8012-493-6 Gatunki mowy i ich ewolucja Tom IV Gatunek a komunikacja społeczna NR 2845 Gatunki mowy i ich ewolucja Tom IV Gatunek a komunikacja społeczna pod redakcją Danuty Ostaszewskiej przy współudziale Joanny Przyklenk Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego Katowice 2011 Redaktor serii: Językoznawstwo Polonistyczne Olga Wolińska Recenzenci Stanisław Borawski Władysława Bryła Redaktor: Olga Nowak Projektant okładki i redaktor techniczny: Małgorzata Pleśniar Korektor: Lidia Szumigała Copyright © 2011 by Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego Wszelkie prawa zastrzeżone ISSN 0208-6336 ISBN 978-83-226-1992-8 (wersja drukowana) ISBN 978-83-8012-493-6 (wersja elektroniczna) Wydawca Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego ul. Bankowa 12B, 40-007 Katowice www.wydawnictwo.us.edu.pl e-mail: wydawus@us.edu.pl Wydanie I. Ark. druk. 34,5. Ark. wyd. 42,0. Papier offset. kl. III, 90 g Cena 50 zł (+ VAT) Łamanie: Pracownia Składu Komputerowego Wydawnictwa Uniwersytetu Śląskiego Druk i oprawa: EXPOL, P. Rybiński, J. Dąbek, Spółka Jawna ul. Brzeska 4, 87-800 Włocławek Spis treści Kszta³towanie siê systemu transferu informacji w formê dyskursów i ga- . tunków zamkniête (Danuta Ostaszewska) . . . . . . . . 9 Część pierwsza Rozważania teoretyczne Aleksander Wilkoñ O gatunkach niemaj¹cych nazwy. Komunikat . . . . . . . . 19 Bo¿ena Witosz Interakcyjny model relacji gatunku i dyskursu w przestrzeni komunika- . cyjnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . Halina Grzmil-Tylutki Gatunek jako kategoria spo³ecznojêzykowa . . . . . . . . . Maria Wojtak Osobliwe byty gatunkowe i tekstowe w ich uwik³aniach komunikacyjnych Romuald Cudak Genologiczne pogranicza i ekwiwalencje . Aldona Skudrzyk Rudymenty gatunków . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Jacek Warchala Gatunek jako zamys³ perswazyjny. Rozwa¿ania nie tylko o reklamie . . . Ewa S³awkowa Miejsce i rola gatunku mowy w komunikacji miêdzykulturowej (perspek- . tywa translatologiczna) . . . . . . . . . . . . . 23 33 44 57 67 75 86 6 Spis treœci Część druga Analizy i interpretacje Ewa Bi³as-Pleszak, Katarzyna Sujkowska-Sobisz Strategiczne gry gatunkami — blog i recenzja w witrynach internetowych . perfumerii . . . . . . . . . . . . . . . . . Jerzy Biniewicz Rodzenie siê polskiego dyskursu naukowego. Pragmatyka, struktura i jê- zyk traktatu Olbrychta Strumieñskiego O sprawie, sypaniu, wymie- . rzaniu y rybieniu stawów . . . . . . . . . . . . 97 111 Ewa B³achowicz, Jadwiga Lizak Funkcje pamiêtnika w komunikacji spo³ecznej (rekonesans badawczy) . 123 Stanis³aw Borawski Dwie XVII-wieczne nowiny. O propagandowym u¿yciu listu prywat- . nego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 135 Ma³gorzata Dawidziak-K³adoczna Wielofunkcyjnoœæ komentarzy w diariuszach Sejmu Wielkiego . . . 147 Ewa Ficek Zaczarowana, inspiruj¹ca, pouczaj¹ca... Jaka jest bajka terapeutyczna? . 159 Beata Grochala Ten sam gatunek w dwóch odmianach — o telewizyjnej i internetowej . relacji sportowej na ¿ywo . . . . . . . . . . . . Magdalena Hawrysz Rozmowy chrystyjañskie Marcina Czechowica jako komunikat kszta³tuj¹- . cy wspólnotê arian . . . . . . . . . . . . . . Maciej Kawka Internet jako Ÿród³o plotki . . . . . . . . Ma³gorzata Kita Œmieræ wywiadu? Gatunek w ponowoczesnej Polsce . . . . . . . . . . . . Maria Krauz Wzorzec strukturalny dedykacji drukowanej a model relacji miêdzy adre- . satem i autorem . . . . . . . . . . . . . . . 169 181 194 201 214 Iwona Loewe Globalny gatunek w lokalnej ods³onie. Teleecho Ireny Dziedzic . . . 231 Spis treœci Ewa Malinowska Komunikowanie w³adzy ze spo³eczeñstwem . . . . . Anna Matuszewska Laudacje polskie i niemieckie — podobieñstwa i ró¿nice . Ma³gorzata Nowak-Barciñska Drugie ¿ycie gatunku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Danuta Ostaszewska Reporta¿ — wspó³istnienie kodów: werbalnego i ikonicznego (na mate- . riale tekstów w National Geographic Polska) . . . . . . Iwona Pa³ucka-Czerniak Funkcje czasowników pierwszoosobowych w pos³owiach do wspó³czes- . nych polskich publikacji naukowych . . . . . . . . . Edyta Pa³uszyñska Zró¿nicowanie zachowañ komunikacyjnych rozmówców w gatunkowych . realizacjach rozmowy (dyskusja, debata a talk show) . . . . Magdalena Pietrzak „Pozytywnienie” felietonu w drugiej po³owie XIX wieku . Romualda Piêtkowa Dialog w œwiecie tekstów naukowych . . . . . . . . . . . . . . . Olga Przybyla Gatunek listu a kompetencja lingwistyczna i komunikacyjna dzieci upo- . œledzonych umys³owo . . . . . . . . . . . . . Magdalena Steci¹g Jak wiele zale¿y od gatunku, czyli obraz ekologa w wiadomoœci i repor- . ta¿u informacyjnym . . . . . . . . . . . . . . Agnieszka Szczaus Instrukcja jako forma komunikacji (na przyk³adzie Informacyi matema- . tycznej Wojciecha Bystrzonowskiego z 1749 roku) . . . . . Ewa Szkudlarek-Œmiechowicz Modu³y makrosytuacyjne w radiowej i telewizyjnej debacie publicznej . Wies³awa Troszczyñska-Nakonieczna Komunikacja pracodawców z pracobiorcami w ofertach pracy Marzanna UŸdzicka Notatki z wyk³adu w perspektywie komunikacyjnej . . . . . . . . . . 7 241 251 266 285 297 309 321 332 343 356 369 383 397 409 8 Spis treœci Anna Wojciechowska Protoko³y jako œwiadectwo komunikacji spo³ecznej (rekonesans badaw- . czy) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Olga Woliñska Oœwiadczenia i deklaracje w komunikacji spo³ecznej A.D. 2007 . Katarzyna Wyrwas Reklama typu homeshopping jako wzorzec dla reklamy wyborczej Miros³awa Ampel-Rudolf Schemat informacyjny gawêdy szlacheckiej . . . . . . W³adys³awa Ksi¹¿ek-Bry³owa Elementy „nowiniarskie” w wierszach Wac³awa Potockiego . . . . . . . . . . . Joanna Przyklenk Poznawczy aspekt gatunku — o œlepcu, niedowidz¹cym i jednookim (na . przyk³adzie epigramatu i gatunków pokrewnych) . . . . . Artur Rejter Przeobra¿enia gatunków literackich w kontekœcie komunikacji spo³ecznej . (na przyk³adzie noweli) . . . . . . . . . . . . . 425 439 446 456 469 477 493 Teresa Wilkoñ Genologiczne aspekty poematów Ga³czyñskiego . . . . . . . . 504 Część trzecia Panel dyskusyjny Moderatorzy dyskusji: Maria Wojtak, Zofia Bilut-Homplewicz, Halina Grzmil-Tylutki, . Waldemar Czachur . . . . . . . . . . . . . 515 . . Kształtowanie się systemu transferu informacji w formę dyskursów i gatunków zamknięte Tom niniejszy jest kolejn¹ — czwart¹ — publikacj¹, która prezentuje doro- bek katowickich spotkañ, podejmuj¹cych aktualne ci¹gle zagadnienia gatunku. Referaty wyg³oszone na poprzednich konferencjach, gromadz¹cych uczonych z najwa¿niejszych oœrodków w Polsce, tak¿e z zagranicy, z³o¿y³y siê na trzy tomy: T. I: Mowy piêkno wielorakie (Katowice 2000); T. II: Tekst a gatunek (Katowice 2004); T. III: Gatunek a odmiany funkcjonalne (Katowice 2007). Tom IV kontynuuje genologiczn¹ tradycjê badañ, tym razem ze szczegól- nym uwzglêdnieniem zwi¹zków, jakie istniej¹ miêdzy gatunkowym zró¿nico- waniem uniwersum mowy a formami komunikacji spo³ecznej — dziœ i w daw- nej Polsce. Podtytu³ czwartej konferencji (i tomu): Gatunek a komunikacja spo³eczna pozwoli³ jej uczestnikom przedyskutowaæ wiele problemów do- tycz¹cych kszta³towania siê systemu transferu informacji. Ów transfer wymaga wielu gruntownych studiów, zw³aszcza jeœli w centrum uwagi pozostaj¹ po- szczególne okresy rozwoju komunikacji miêdzyludzkiej — od czasów staro- polszczyzny po komunikacjê wspó³czesn¹, pojmowan¹ jako jeden z g³ównych wyk³adników nowoczesnej historii, kultury i mentalnoœci. * * * Artyku³y zgromadzone w tomie zawieraj¹ wiele cennych teoretycznych wnio- sków i rozwi¹zañ. Badacze odnieœli siê m.in. do wspó³czesnej teorii tekstu, akcen- tuj¹c z³o¿onoœæ i wieloaspektowoœæ ocen formu³owanych w badaniach nad tek- stem. Podkreœlano, ¿e w ogl¹dzie historycznie zmiennego sposobu profilowania tego obiektu w centrum zainteresowania pozostaj¹ wspó³czeœnie dwa nadrzêdne modele: gatunek oraz dyskurs — kategorie wa¿ne dla teoretycznych ustaleñ. 10 Kszta³towanie siê systemu transferu... Pojêcie dyskursu i zagadnienie miejsca tekstu w tej przestrzeni epistemolo- giczno-metodologicznej znalaz³y odzwierciedlenie w szerszym wymiarze — jako prezentacja stanowisk badawczych zwi¹zanych z rozumieniem tych kate- gorii w genologii polskiej, francuskiej, niemieckiej i anglosaskiej. Obiektem zainteresowañ badaczy genologów pozostawa³o równie¿ zagad- nienie komunikacji jako szeroko pojêtej transmisji informacji i jej gatunkowych „wcieleñ”. I tak, spostrze¿enia na temat przeobra¿eñ kompetencji komunikacyj- nej, wpisane w szersze, wieloaspektowe rozwa¿ania na temat zmian kulturo- wych we wspó³czesnym spo³eczeñstwie, ³¹czono z rozwojem narzêdzi komu- nikacji — mass mediów, zw³aszcza Internetu. Obserwacja innorodnych stylistycznie formu³ jêzykowych w wypowiedziach najm³odszego pokolenia Polaków nie tylko ka¿e w zjawisku tym widzieæ akcydentalny wp³yw jêzyka mediów, ale wymaga równie¿ potraktowania tego zagadnienia jako sygna³u obecnoœci ró¿nych gatunków / dyskursów w œwiadomoœci wspó³czesnych u¿yt- kowników jêzyka. Tak sformu³owane wnioski upowa¿ni³y do postawienia pyta- nia o rudymenty gatunkowej œwiadomoœci. W rozwa¿aniach uwzglêdniaj¹cych ró¿norodnoœæ typów komunikacji spo- ³ecznej, wpisuj¹cych siê w najnowsz¹ sferê kulturowych przemian, badacze podnosili problematykê œwiadomoœci gatunkowej, wi¹¿¹c j¹ z zagadnieniem ga- tunków nowych, czêsto nie do koñca rozpoznanych, które — z jednej strony — jako byty innowacyjne istniej¹ in potentia, bez nazwy i bez opisu czy te¿ — z drugiej strony — akcentuj¹ wspó³czesn¹ transgresjê norm ró¿nych gatunków, co znajduje uzasadnienie m.in. w kierunkach genologicznych otwaræ literatury. Na marginesie rozwa¿añ o gatunkach wspó³czesnej reklamy, akcentowano równie¿ problematykê zasadnoœci teorii gatunków. Uzasadnieniem s¹ takie cha- rakterystyki gatunku, jak jego rozmytoœæ, brak granic ostro dyferencjuj¹cych poszczególne gatunki i ogólnie ich polimorficznoœæ. W¹tpliwoœci budz¹ zw³asz- cza gatunki nieliterackie — mówione. Inny obszar zwi¹zków miêdzy gatunkiem a komunikacj¹ spo³eczn¹ odzwier- ciedlaj¹ obserwacje gatunków, które postrzegane s¹ jako formy osobliwe — in- teresuj¹co przedstawia siê interpretacja gatunku w formie kolekcji — sk³adaj¹- cego siê wprawdzie z ró¿norodnych gatunków, ale trwale ze sob¹ wspó³wystê- puj¹cych i maj¹cych kompozycyjne (strukturalne) zwieñczenie. Te wyk³adniki pozwoli³y zaklasyfikowaæ kolekcjê do odrêbnego bytu gatunkowego. Rozwa¿ania teoretyczne zamkniête zosta³y uwagami na temat przydatnoœci nauki o gatunkach w praktyce translatologicznej. * * * W tomie znalaz³y siê równie¿ rezultaty szczegó³owych opracowañ wielu ga- tunków, reprezentuj¹cych poszczególne odmiany dyskursu. Badania dotyczy³y Kszta³towanie siê systemu transferu... 11 — z jednej strony — gatunków u¿ytkowych (odmiana naukowa, religijna, kan- celaryjno-urzêdowa, publicystyczna, masowa, potoczna), z drugiej — artystycz- nych. Badano zarówno gatunki wspó³czesne, jak i reprezentuj¹ce epoki dawne. W wielu artyku³ach zaprezentowane zosta³y rezultaty badañ nad ewolucj¹ ga- tunków. Problematyka gatunków naukowych koncentrowa³a siê m.in. na takich za- gadnieniach, jak: dialogowy charakter tekstu naukowego, problematyka tekstu jeszcze nierozpoznanego typologicznie, jakim jest notatka z wyk³adu, analiza pocz¹tkowych etapów kszta³towania siê gatunku naukowego w œwietle jego dyskursywnych kwalifikacji. To pozwoli³o spojrzeæ na analizowany gatunek jak na dynamiczny obiekt, zorganizowany tak, by móg³ wype³niaæ komunikacyjne zadania adekwatnie do etapu rozwoju cywilizacji. Czêœæ artyku³ów poœwiêcona zosta³a komunikatom reprezentuj¹cym odmia- nê kancelaryjno-urzêdow¹. Badacze opisuj¹ gatunki najnowsze, takie jak: usta- wa lustracyjna, deklaracje podatkowe, wspó³czesna oferta pracy. Przedstawiono ich gatunkowe wyznaczniki na tle pozajêzykowych kontekstów, w jakich teksty pojawiaj¹ siê i funkcjonuj¹. Pokazano model strukturalny i jego sytuacyjne przeobra¿enia, o których decyduje przede wszystkim sytuacja komunikacyjna, np. czêste zmiany na rynku pracy. Zwrócono uwagê na inn¹ funkcjê konteksto- wych (spo³ecznych) uwarunkowañ, które — jak w przypadku protoko³u — wa- runkuj¹ wysoki stopieñ konwencjonalizacji zachowañ jêzykowych. Stanowisko diachronii odzwierciedlaj¹ m.in. analizy dyskursu prawnoustro- jowego. Badacze obserwuj¹ — z jednej strony — gatunek w aspekcie jego ewolucji, jak w przypadku polskiej konstytucji, gdzie odnotowuje siê zmien- noœæ relacji nadawczo-odbiorczych w badanych tekstach, a tak¿e ustala strate- gie dyskursywne realizuj¹ce siê w poszczególnych etapach rozwoju spo³e- czeñstwa polskiego, przyjmuj¹c jako nadrzêdny czynnik obserwacjê zmian w komunikowaniu siê w³adzy ze spo³eczeñstwem. Konstatacja — z drugiej strony — dotyczy specyfiki gatunku historycznego, jak w odniesieniu do dia- riusza sejmowego (rejestruj¹cego obrady sejmu w latach 1788—1789), prezen- tuj¹cego siê jako gatunek heterogeniczny, zbudowany z wielu tekstów pozo- staj¹cych ze sob¹ w ró¿norakich korelacjach. Propozycje wspó³czesnej genologii pozwoli³y omówiæ ich funkcjê oraz miejsce w diariuszu — obserwa- cja i analiza da³y podstawê typologii badanych tekstów. Odwo³ania do wspó³czesnej genologii pozwoli³y zaprezentowaæ w sposób wieloaspektowy tak¿e inny gatunek — badaniami objêta zosta³a w tym przypadku p³aszczyzna strukturalna, pragmatyczna, poznawcza i stylistyczna XVIII-wiecznych tekstów instrukcji z ró¿nych dziedzin nauki, zamieszczonych w encyklopedii z 1749 roku. Wielu autorów tomu podnosi problematykê przeobra¿eñ gatunków praso- wych i medialnych. Obserwacj¹ objêto ró¿ne gatunki, prezentuj¹c rozmaite 12 Kszta³towanie siê systemu transferu... podejœcia badawcze. Rzadziej obiektem zainteresowañ by³y teksty historyczne, czêœciej natomiast badacze koncentrowali uwagê na wspó³czesnym dyskursie medialnym, œciœle warunkuj¹c jego rozwój i przemiany kontekstem funkcjono- wania. Tak jest m.in. z felietonem pozytywistycznym (poddanym ogl¹dowi zarówno w planie treœci, jak i formy), którego rozwój motywuje przede wszystkim postawa felietonisty — nie tylko jego œwiatopogl¹d, ale równie¿ zrozumienie potrzeb spo³ecznych. To idea upowszechnienia hase³ pozytywi- stycznych mia³a wp³yw na „pozytywnienie” felietonu. Z kolei problematykê z zakresu wspó³czesnej publicystyki ujawnia m.in. opis wzajemnych zale¿- noœci obrazu i s³owa w reporta¿ach zamieszczonych w magazynie „Nationale Geographic Polska”. Na tym etapie rozwoju gatunku wa¿n¹ funkcjê pe³ni fotografia, która wspó³uczestniczy w budowaniu ikonosfery tej odmiany re- porta¿u. W kilku publikacjach podejmowana jest problematyka dyskursu medialnego zogniskowana wokó³ rozwa¿añ na temat struktury i funkcjonowania najnow- szych gatunków, emitowanych za pomoc¹ elektronicznych œrodków przekazu. I tak, obserwacje pewnej odmiany wywiadu telewizyjnego pozwoli³y sfor- mu³owaæ myœl, ¿e w przestrzeni nowoczesnej komunikacji spo³ecznej konstela- cja gatunków nie zmienia siê tak bardzo, jak style tekstów. Inne badania roz- wia³y w¹tpliwoœci sformu³owane w konwencji postmodernistycznej „metafory œmierci” gatunków. Tu obserwacja dzisiejszej przestrzeni medialnej — wsparta odniesieniami do wspó³czesnej komunikacyjnej przestrzeni wirtualnej — po- zwoli³a sformu³owaæ konkluzjê o trwa³oœci gatunku wywiadu, a jednoczeœnie odnotowaæ zmiany bêd¹ce wynikiem nieuchronnego procesu, tak jak nieuchron- nie zmieni³ siê w czasach ostatnich kontekst funkcjonowania tego gatunku. Zjawisko debaty publicznej potraktowane zosta³o jako ca³oœciowo ujête ko- munikaty, zorganizowane w formie audycji. Ze wzglêdu na medium wyró¿nio- no dwie odmiany tego komunikatu — audycjê radiow¹ i audycjê telewizyjn¹. W artykule zwrócono uwagê na podobieñstwa i ró¿nice kompozycji, opisuj¹c segmenty (modu³y) tekstów — emitowanych zarówno przez medium radiowe, jak i przez medium telewizyjne. Podjêto tak¿e problematykê zró¿nicowania za- chowañ komunikacyjnych we wspó³czesnych gatunkach reprezentuj¹cych dwie przeciwstawne konwencje: dyskurs / debata — talk show. Analiz¹ objêta zo- sta³a struktura komunikatów — przede wszystkim sygna³y inicjalne ramy tek- stów. Pozosta³e elementy gatunku potraktowano jedynie pomocniczo. Jeszcze innej problematyce poœwiêcony zosta³ artyku³, w którym œledzi siê potencja³ kognitywny dwu gatunków reprezentuj¹cych dyskurs medialny: wia- domoœci i reporta¿u informacyjnego. W charakterystyce konkretnych aspektów obu gatunków (uwzglêdniono aspekt strukturalny, stylistyczny, pragmatyczny i kognitywny) wziêto pod uwagê jedynie cechy typowe, one bowiem w sposób wyrazisty wyznaczaj¹ kierunek projektowania rzeczywistoœci (zarówno w nar- racji obiektywnej, jak i jednostkowej). Kszta³towanie siê systemu transferu... 13 Kolejny artyku³ dotyczy udzia³u gatunku reklamy w sprzeda¿y telewizyjnej, przede wszystkim kontekstowych (telezakupy) uwarunkowañ tego typu wypo- wiedzi oraz ich wp³ywu na organizacjê kompozycji. Najnowszy etap rozwoju komunikacji reprezentuj¹ gatunki internetowe. Z przedstawionych badañ wynika, ¿e ich specyfikê wyznaczaj¹ równie¿ — na skutek braku kontaktu face to face — gry gatunkiem, a nie tylko s³owem. Ten zakres problematyki odzwierciedla te¿ artyku³ podejmuj¹cy opis s³abo jeszcze rozpoznanego przez genologiê gatunku plotki internetowej. Podkreœleniu specy- fiki i ustaleniu cech gatunkowych tego przekazu towarzyszy konstatacja, ¿e najwa¿niejszym wyznacznikiem plotki internetowej — jak ka¿dej plotki — jest jej wariantywnoœæ, zarówno formalna, jak i treœciowa. Podobne konstatacje niesie artyku³, w którym rozwa¿a siê problem odmian tego samego gatunku — relacji sportowej, zró¿nicowanego jedynie ze wzglêdu na medium: przekaz telewizyjny i internetowy. Z analizy wynika, ¿e medium wymusza zmianê sposobu relacjonowania wydarzeñ, ale zasadniczy kszta³t tek- stu zostaje zachowany. Jest to zatem ten sam gatunek w dwu odmianach. Spoœród innych gatunków u¿ytkowych w tomie omówiono: — zagadnienie listu — poœwiêcone s¹ mu dwa artyku³y: jeden dotyczy proble- mu zachowania cech gatunkowoœci w komunikacji (formu³owanie tekstów) dzieci w ró¿nym stopniu upoœledzonych umys³owo, z kolei drugi nie tylko wprowadza do obiegu naukowego dwa XVII-wieczne listy, ale te¿ — co jest szczególnie cenne — zawiera sugestie odnoœnie do idei poznawczej, argumentuj¹cej ów zabieg; w artykule okreœla siê, w jaki sposób ta forma przekazu, w istocie prywatna, spe³nia niezwykle wa¿ne cele pragmatyczne i perswazyjne; zawarte w listach meldunki wojenne i dyplomatyczne dziêki mo¿liwoœciom szerokiego kolporta¿u listów (ich powielanie i rozsy³anie) mia³y bowiem szanse uwiarygodnionej (gwarantowa³y to listy prywatne) i skutecznej realizacji; i — religijny traktat jêzykowe dzia³ania komunikacyjne s³u¿¹ce budowaniu oraz umacnianiu wiêzi w XVI-wiecznej wspólnocie wyznaniowej (arian), wyekscerpowane na podstawie tego¿ konkretnego dokumentu; tekst ów po- s³u¿y³ jako szeroki kontekst argumentuj¹cy istotê i zasadnoœæ owych wiêzi; — retoryczny gatunek laudacji, „osadzony” w dwu wspó³czesnych kulturach: polskiej i niemieckiej; artyku³ jest prób¹ nie tylko prezentacji wzorca gatun- kowego, ale tak¿e odpowiedzi na pytanie: czy jest to ten sam gatunek, czy te¿ dwa odrêbne sposoby komunikowania? — odpowiedzi dostarczy³y ty- powe sytuacje u¿ycia mowy pochwalnej w obu kulturach; analiza elemen- tów kompozycji, stylu, eksponowanych w tekstach wartoœci pozwoli³a na konkluzjê, ¿e gatunek ten jest obecny w skonwencjonalizowanej postaci w œwiadomoœci obu kultur jako œwiadectwo wspólnych grecko-³aciñskich korzeni; mówiæ zatem trzeba o internacjonalizacji gatunków poprzez ³ama- nie granic jêzykowych, narodowych, kulturowych; 14 Kszta³towanie siê systemu transferu... — problematykê „drugiego ¿ycia” gatunku, czyli sekundarnej, niestandardowej realizacji wzorca gatunkowego, jak w przypadku analizowanego w artykule u¿ycia gatunku zawiadomienia pocztowego (awizo) w nowej roli tekstu re- klamy; celem artyku³u jest ocena wtórnego zastosowania wzorca z perspek- tywy komunikacyjnej oraz ocena skutecznoœci takich dzia³añ. W tomie znajduje siê równie¿ kilka artyku³ów poœwiêconych problematyce gatunków artystycznych. Badacze zaprezentowali rezultaty obserwacji zarówno tekstów wspó³czesnych, jak i tekstów historycznych. W odwo³aniu do twórczo- œci artystycznej: — podjêta zosta³a problematyka relacji, jaka istnieje miêdzy gatunkiem a spo- sobem widzenia œwiata; — zaprezentowano charakterystykê konkretnych gatunków, do których nale¿y m.in. bajka terapeutyczna; usytuowanie tego gatunku w obszarze dyskursu ekspertyzy pozwoli³o sformu³owaæ konkluzjê, ¿e wypowiedŸ spe³nia wszystkie warunki gatunkowoœci, przy szczególnie uprzywilejowanej po- zycji odbiorcy, który staje siê niejako przyczyn¹ sprawcz¹ oraz punktem odniesienia wszystkich w³aœciwoœci tekstu: formalno-jêzykowych, seman- tycznych, pragmatycznych, poznawczych i œwiatopogl¹dowych; — omówiono organizacjê gatunkow¹, m.in. gawêdy szlacheckiej — propozycja analizy obejmuje schemat informacyjny tego gatunku; przedstawione zo- sta³y typy tematów, obraz œwiata; sposoby hierarchizacji wyodrêbnionych elementów oraz ich organizacja; — zwrócono uwagê na pewne aspekty gatunkowe, w tym przypadku pamiêtni- ka, jako odpowiedŸ na postawione pytanie o to, czy pamiêtnik — gatunek paraliteracki — mo¿e byæ przydatny w komunikacji spo³ecznej; przyjêty kierunek pragmalingwistycznej analizy pozwoli³ zaakcentowaæ te genolo- giczne kwalifikacje, które ujmuj¹ pamiêtnik jako znak kultury okreœlonego etapu jej rozwoju. Zajêto siê tak¿e problemami dyskursu artystycznego ujmowanego w per- spektywie historycznogenologicznej. Zamieszczone uwagi dotycz¹ okreœlonych wyznaczników wzorca gatunkowego, w tym przypadku noweli. Taka perspekty- wa ogl¹du pozwoli³a spojrzeæ na nowelê jako gatunek usytuowany w szerokim kontekœcie komunikacji spo³ecznej, odzwierciedlaj¹cy zwi¹zki z innymi forma- mi, które gatunek noweli wspó³kszta³towa³y — ró¿nie w zale¿noœci od okresu ewolucji. Badaczy interesowa³o nadto kszta³towanie jêzykowego obrazu œwiata, który zak³ada³a poetyka staropolskich tekstów. W szczegó³ach relacje te przebadane zosta³y na przyk³adzie XVII-wiecznych gatunków epigramatycznych. W polu obserwacji znalaz³a siê tak¿e ewolucja gatunku dedykacji. Perspektywa historycznojêzykowa upowa¿ni³a do obserwacji konkretnych utworów pisarzy, wa¿nych z genologicznego punktu widzenia. W tym przypad- Kszta³towanie siê systemu transferu... 15 ku zanalizowano teksty Wac³awa Potockiego, maj¹ce charakter „nowinkarski”. Opisano je, podkreœlaj¹c fakt, i¿ w³asnej, niebanalnej wizji prezentowanych wydarzeñ politycznych i wojennych towarzyszy tu oryginalna kreatywnoœæ gatunkowa pisarza — niektóre utwory nawi¹zuj¹ bezpoœrednio do gatunku nowina. * * * Publikacje zamieszczone w niniejszym tomie wzbogaca forma dyskusji pa- nelowej. Dyskusja zamierzona zosta³a jako próba bilansuj¹cej charakterystyki badañ tekstologicznych trzech oœrodków: polskiego, niemieckiego i francu- skiego. * * * Podkreœliæ wypada — reasumuj¹c — i¿ konferencja wnios³a do poznania zagadnieñ genologicznych nie tylko istotne ustalenia teoretyczne, ale równie¿ empiryczne dane, które potwierdzaj¹ s³usznoœæ hipotez interpretacyjnych oraz akceptowanych za³o¿eñ metodologicznych — w tym tomie w pe³ni realizu- j¹cych podstawowe za³o¿enie: zwi¹zek, jaki istnieje miêdzy gatunkiem a komu- nikacj¹ spo³eczn¹. W szczegó³ach zaakcentowanych zosta³o kilka zagadnieñ: — komunikacja jako szeroko pojêta transmisja informacji jej gatunkowa „werbalizacja” — a¿ do wspó³czesnej transgresji norm ró¿nych gatunków; — komunikowanie jako kszta³towanie okreœlonej wspólnoty obejmuj¹cej sze- i roki kontekst: ludzie (nadawcy i odbiorcy), instytucje, œrodki przekazu; — spoœród elementów tworz¹cych kontekst kognitywistyczny te kategorie, któ- re „buduj¹” to¿samoœæ i odmiennoœæ wiedzy interlokutorów; — schematy poznawcze le¿¹ce u podstaw podmiotowego interpretowania œwia- ta i wyra¿ania ocen w poszczególnych typach gatunkowych. W aspekcie diachronicznym podniesione zosta³o interesuj¹ce zagadnienie: W jaki sposób ró¿ne gatunki „reagowa³y” na wyobra¿enia wytwarzane w ci¹gu dziejów przez ró¿ne grupy spo³eczne, ró¿ne narody, ró¿ne wspólnoty religijne — a¿ po wypowiedzi bliskie wspó³czesnej propagandzie. Danuta Ostaszewska 978-83-8012-493-6
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Gatunki mowy i ich ewolucja. T. 4: Gatunek a komunikacja społeczna
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: