Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00141 003717 22425429 na godz. na dobę w sumie
Infografika w prasie i Internecie - ebook/pdf
Infografika w prasie i Internecie - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 198
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8142-738-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> media i dziennikarstwo
Porównaj ceny (książka, ebook (-15%), audiobook).

Publikacja dotyczy komunikacji wizualnej w mediach na przykładzie infografiki w prasie i Internecie. Na podstawie przykładów zaczerpniętych z miesięcznika „PRESS”, dwóch gazet codziennych – „Faktu” i „Gazety Wyborczej” – oraz z wybranych realizacji internetowych (dwóch czołowych portali internetowych i serwisu specjalizującego się w dziennikarstwie danych) autor zwraca uwagę m.in. na: ruchomość infografik, ewentualne przejawy manipulacji, błędy i odchylenia konstrukcyjne, efektywność przekazu, rodzaj grafiki, użyte środki wyrazu, wiarygodność, elementy budowy, a także powiązania między blokami i informacjami. Ocenia również spójność, wypełnianie podstawowych celów infografiki oraz zaspokajanie potrzeb informacyjnych odbiorcy z uwzględnieniem jego kompetencji wizualnych.

*

Książka może służyć jako podręcznik dla studentów dziennikarstwa i samych dziennikarzy zajmujących się przekazem wizualnym i tworzeniem infografik. [...\ Analizy przykładów dobrych i nietrafionych infografik są jednym z bardziej znaczących atutów publikacji. [...\ Monografia jest bogato ilustrowana przykładami infografik, przez co stanowi bardzo dobry materiał poglądowy, m.in. dla studentów i wykładowców dziennikarstwa oraz dziennikarzy chcących wzbogacić swój warsztat.

Z recenzji prof. dr. hab. Andrzeja Adamskiego

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Przemysław Szews – Uniwersytet Łódzki, Wydział Filologiczny Katedra Dziennikarstwa i Komunikacji Społecznej 90-236 Łódź, ul. Pomorska 171/173 RECENZENT Andrzej Adamski REDAKTOR INICJUJĄCY Urszula Dzieciątkowska OPRACOWANIE REDAKCYJNE Aneta Tkaczyk SKŁAD I ŁAMANIE Munda – Maciej Torz KOREKTA TECHNICZNA Anna Sońta PROJEKT OKŁADKI Sebastian Buzar © Copyright by Przemysław Szews, Łódź 2020 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2020 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.08965.18.0.M Ark. wyd. 7,0; ark. druk. 12,375 ISBN 978-83-8142-737-1 e-ISBN 978-83-8142-738-8 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 SPIS TREŚCI Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 ROZDZIAŁ 1. Komunikacja wizualna w mediach Role obrazu i tekstu w komunikatach i informacji . . . 13 1.1. Pojęcie komunikacji wizualnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.2. Komunikacja wizualna jako część kultury wizualnej . . . . . . . . . . 1.3. Rola i funkcje obrazu w komunikacji wizualnej. . . . . . . . . . . . . . . 1.4. Interaktywność jako kolejny etap projektowania mediów . . . . . 1.5. Tekst i obraz w mediach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.6. Tekst jako obraz – funkcja wizualna tekstu. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 18 20 25 28 30 ROZDZIAŁ 2. Infografika jako sposób wizualizowania informacji i danych w prasie oraz w Internecie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 33 2.1. Pojęcie infografii. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2. Geneza infografiki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.3. Wizualizowanie informacji w dziennikarstwie. . . . . . . . . . . . . . . . 2.4. Infografika jako forma wizualizacji przekazu – historia . . . . . . . . 2.5. Infografika współcześnie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.6. Infografika jako gatunek angażujący . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Spis treści 34 35 40 41 46 49 5 2.7. Rodzaje i odmiany infografiki. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.8. Infografika internetowa i gatunki interaktywne . . . . . . . . . . . . . . . 2.9. Infografika dynamiczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.10. Infografika dynamiczna a hipertekst . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.11. Infografika dynamiczna jako gatunek angażujący. . . . . . . . . . . . 2.12. Infografika jako informacyjny gatunek dziennikarski . . . . . . . . 2.13. Infografika a kompetencje odbiorcy. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.14. Budowa infografiki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.15. Podstawowe elementy udanej infografiki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57 63 65 68 71 72 77 78 82 ROZDZIAŁ 3. Wizualizacja informacji w prasie i Internecie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87 3.1. Wykresy w prasie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 90 3.1.1. Wykresy kolumnowe i słupkowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 90 3.1.2. Wykresy kołowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95 3.1.3. Wykresy liniowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 100 3.2. Infografiki w prasie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 106 3.2.1. Infografiki oparte na mapach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 106 3.2.2. Infografiki wieloelementowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 115 3.2.3. Infografiki o charakterze poradnikowym . . . . . . . . . . . . . . . 120 3.3. Infografiki w Internecie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 124 3.3.1. BIQdata.pl . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 124 3.3.1.1. O serwisie BIQdata.pl . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 124 3.3.1.2. BIQdata.pl – analiza wybranych materiałów . . . . 128 3.3.2. Onet.pl – Analiza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 148 3.3.2.1. O portalu Onet.pl . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 148 3.3.2.2. Onet.pl – analiza wybranych materiałów . . . . . . . 149 3.3.3. Wirtualna Polska. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 162 3.3.3.1. O portalu Wirtualna Polska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 162 3.3.3.2. Wirtualna Polska – analiza wybranych mate- riałów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 164 Zakończenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 175 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 181 Spis rysunków i tabel . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 195 WSTĘP Wciąż nowym i inspirującym polem badawczym pozostają „nowe nowe media”1, zwłaszcza internetowe adaptacje gatunków, procesy konwergencji czy postępujące zmiany w komunikacji internetowej, których efektem jest powstawanie nowych form przekazu. Obser- wacje naukowców różnych dziedzin i specjalizacji prowadzą do jed- nego wniosku – zauważalnego, dynamicznego rozwoju komunika- cji wizualnej w Internecie, prowokującego do pytań o zagrożenie czy wręcz wykluczenie tekstu na rzecz multimediów, grafik, zdjęć i innych komunikatów wizualnych jako sposobów przekazywania informacji w Internecie oraz prasie. Próba odpowiedzi na pytanie, czy istotnie obraz wypiera słowo, a także czy komunikaty wizual- ne wpływają wyłącznie na estetykę przekazu, czy może również na efektywność odbioru, wymagała badań i obserwacji nowego gatun- ku dziennikarskiego, za jaki uważam infografikę. Książka podejmuje problematykę komunikacji wizualnej w me- diach na przykładzie infografiki jako gatunku dziennikarskie- go, obecnego tak w prasie, jak i w Internecie. W kontekście głów- nych rozważań uwzględniono też takie zagadnienia, jak związki 1 P.  Levinson, Nowe nowe media, przeł. M.  Zawadzka, Wydawnictwo WAM, Kraków 2010, s. 11. Wstęp 7 dziennikarstwa prasowego z internetowym, konwergencja mediów, współwystępowanie tekstu i obrazu w Internecie. Pierwszy rozdział ma charakter teoretyczny i służy usystematy- zowaniu dotychczasowej wiedzy na omawiany temat. Traktuje o ko- munikacji wizualnej w mediach, a także o funkcji obrazu i tekstu. Istnieje obszerna bibliografia z tego zakresu, tyle że poszczególne prace są bardzo zróżnicowane metodologicznie, zatem sporym wy- zwaniem okazało się wyodrębnienie definicji komunikacji i komu- nikatów wizualnych ze względu na odmienne podejścia badawcze autorów. Pojęcie komunikacji wizualnej po raz pierwszy pojawi- ło się już w ostatniej dekadzie XX wieku. Jego rodowód wiąże się przede wszystkim z nowymi mediami, a także ze sposobem prze- kazywania informacji za pomocą obrazu. Ze względu na specyfikę niniejszej pracy najbliższe wydaje się spojrzenie na komunikację wizualną jako część kultury wizualnej, w której ramach można ana- lizować rolę i funkcje samego obrazu. W uważanej za prekursorską2 publikacji Mieczysława Poręb- skiego3 autor już w 1972 roku użył terminu „informacja wizualna” zamiast zapożyczonej z angielskiego „komunikacji wizualnej”. Porębski pisał, że „w obrębie samych już technik informacyjnych ekspansja środków masowego przekazu nie tylko uruchomiła nowe dziedziny informacji wizualnej, takie jak prasa i ilustrowane magazyny, komiksy, plakat, reklama i wystawiennictwo, nie tylko wprowadziła współczesnego grafika, animatora, scenografa w świat kina i telewizji, ale nie pozostawała też bez wpływu na słownictwo i »składnię« dyscyplin tradycyjnych: malarstwa, rzeźby i grafiki”4. Wraz z rozwojem mediów, sposobów komunikacji i możliwości technologicznych zmieniały się również techniki informacyjne 2 Takiego sformułowania użył M. Kawka w artykule Komunikowanie wi- zualne a nauka o mediach – współczesność i perspektywy, „Media i Społe- czeństwo” 2015, nr 5, s. 17. 3 M. Porębski, Ikonosfera, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1972. 4 Za: M. Kawka, dz. cyt., s. 17. 8 Wstęp wykorzystywane w dziedzinie informacji wizualnej. To właśnie ten termin uznano za właściwy i przyjęto w dysertacji, gdyż celniej precyzuje obszar badań i obserwacji skupiających się na dziennikar- stwie danych i infografice. Mimo obecności niemal w każdej dziedzinie życia piktogra- mów, map, infografik, operowania obrazem w różnych mediach i na różnych poziomach, aby prawidłowo odczytać tego rodzaju komunikaty, odbiorcy muszą posiadać odpowiednie kompetencje. Podobnie jak lektura tekstu w jego warstwie podstawowej i ukry- tej – interpretacyjnej, graficzna prezentacja informacji również często jest dwuwarstwowa, wielopoziomowa, pozostawia więc pole do dalszego poznawania w miarę łączenia poszczególnych części infografiki. Popularyzacja i rozwój wizualizacji informacyjnej wią- żą się bezpośrednio z jej nagromadzeniem w mediach i łatwym do niej dostępem, również dzięki mediom społecznościowym. Infor- macyjny przesyt, z jakim obecnie mamy do czynienia, szczególnie w Internecie, powoduje, że rodzi się zapotrzebowanie na przed- stawienie danych w formie skondensowanej i zrozumiałej dla od- biorcy. By wskazać trendy i zjawiska właściwie niezauważalne przy pobieżnej lekturze, niniejsza książka przedstawia grafiki o różnym rozmiarze, charakterze i pochodzeniu. Pomocna w badaniu infografiki okazała się stosowana od nie- dawna analiza ramowa, która ma jednak dość długą historię, samo pojęcie zostało bowiem ukute przez Ervinga Goffmana na początku lat 70. XX wieku5. Janina Fras zaznacza, że mimo szerokiego zakresu znaczeniowego i pojemności tego terminu analiza ramowa jest przy- datna w eksplikacji istotności kulturowej gatunku. Autorka wymie- nia dwa rozumienia pojęcia ramy – jako „ramy obrazu” i jako pew- nej struktury6. Oba znaczenia można wykorzystać w badaniu info- grafiki. W pierwszym rama wydziela dany obiekt od reszty, służąc delimitacji i uważnej analizie tego, co znajduje się wewnątrz ramy, 5 Za: J. Fras, O typologii wypowiedzi medialnych i dziennikarskich, Wydaw- nictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2013, s. 50. 6 Tamże. Wstęp 9 a co poza nią. Drugie znaczenie – czyli rama jako pewna struktura, szkielet konstrukcji (od ang. frame) – ma umożliwić odczytanie zna- czenia z relacji pomiędzy elementami. Drugi rozdział książki stanowi wielowątkową charakterystykę infografiki, a także interpretację z zakresu genologii dziennikar- skiej, zawierającą opis i definicję nowego gatunku. Przywołane zo- stały zatem ramy teoretyczne, w tym wyznaczniki gatunku dzienni- karskiego, a następnie podjęto próbę udowodnienia, że infografika je spełnia i może zostać uznana za samodzielny gatunek. Pomocne w tym wypadku były analizy wybranych tytułów prasowych i in- ternetowych przeprowadzone pod kątem występowania w nich wizualizacji danych i infografik. W rozdziale drugim zwrócono także uwagę na aspekt kompetencji odbiorcy tego nowego gatunku, zanalizowano budowę infografik oraz wyodrębniono dominujące rodzaje i odmiany infografik w celu uporządkowania tego zjawiska i jego umiejscowienia w mediach. W tej części pracy skoncentro- wano się na rozważaniach terminologicznych, budując fundament dla uargumentowania tezy o gatunkowej odrębności infografiki. Pojawia się w niej zatem polemika definicyjna, przywołano też po- jęcia bliskoznaczne, takie jak „infografia” i „infografika” czy „obraz” i „wizualizacja danych”. Analizując wybrane numery miesięcznika „Press”, a także dwóch gazet codziennych – „Faktu” oraz „Gazety Wyborczej” – i konkretne realizacje internetowe pochodzące z dwóch czo- łowych portali internetowych oraz serwisu specjalizującego się w dziennikarstwie danych, zwrócono uwagę między innymi na: ruchomość infografik, ewentualne przejawy manipulacji, błędy i odchylenia konstrukcyjne, efektywność przekazu, rodzaj grafiki, użyte środki wyrazu, wiarygodność, elementy budowy, powiąza- nia między blokami i informacjami. Ocenie podlegały też spójność, wypełnianie podstawowych celów infografiki i potrzeb informacyj- nych odbiorcy z uwzględnieniem jego kompetencji wizualnych. Niniejsza publikacja przynosi autorskie wyodrębnienie info- grafiki jako gatunku, ale też stanowi zebranie sądów dotyczących tej formy komunikacji, rozproszonych po różnych opracowaniach, 10 Wstęp uwzględniające dwa różne podejścia badawcze – tendencję do uj- mowania infografiki jako gatunku samodzielnego oraz klasyfi- kujące ją jako gatunek towarzyszący. Wierzę, że książka okaże się pomocna w dalszych badaniach infografiki, szczególnie biorąc pod uwagę dynamiczny rozwój tej formy wyrazu. ROZDZIAŁ 1 Komunikacja wizualna w mediach Role obrazu i tekstu w komunikatach i informacji 1.1. Pojęcie komunikacji wizualnej Termin „komunikacja wizualna” pojawił się między ostatnią deka- dą XX a pierwszą dekadą XXI wieku, kiedy powstały takie opraco- wania, jak Komunikacja wizualna Bo Bergströma1 czy Światło obrazu Rolanda Barthes’a2. Wśród polskich publikacji często wskazuje się jako fundamentalną pracę Ikonosfera Mieczysława Porębskiego3. Rodowód pojęcia związany jest przede wszystkim z nowymi me- diami, a także ze sposobami przekazywania informacji za pomocą obrazu. Komunikacja wizualna jest powszechnym i wciąż dynamicz- nie rozwijającym się procesem nie tylko w mediach, ale też w co- dziennym życiu. Rafał Polak twierdzi nawet, że jest to obecnie jedna z podstawowych form komunikowania – „coraz częściej 1 B. Bergström, Komunikacja wizualna, przeł. J. Tarnawska, Wydawnic- two Naukowe PWN, Warszawa 2009. 2 R. Barthes, Światło obrazu. Uwagi o fotografii, przeł. J. Trznadel, Wydaw- nictwo KR, Warszawa 2008. 3 M.  Porębski, Ikonosfera, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1972. Komunikacja wizualna w mediach. Role obrazu i tekstu... 13 otrzymujemy i przekazujemy informacje w postaci rysunku, ilu- stracji, fotografii, infografiki, filmu […] specjaliści różnych dziedzin (antropolodzy, kulturoznawcy, ale też socjolodzy czy pedagodzy) twierdzą, że społeczności współczesne odchodzą od komunikacji opartej na słowie do komunikowania się poprzez obraz”4. Można ją traktować również jako „powrót do korzeni”, bowiem wciąż nie wiadomo, czy pierwszym narzędziem porozumiewania się było słowo, czy obraz, a obrazowa forma porozumiewania się ludzi jest znana niemal od początku świata5. Posługiwanie się językiem ob- razkowym (ikoniczność) zdaniem Pawła Przywary jest tak stare jak pismo, którego początki łączą się z użyciem przez ludzi obrazów (znaków ikonicznych) jako jednostek językowych schematyzują- cych mowę6. Wszechobecność symboli, piktogramów, infografik, map, a tak- że zmieniające się media (w tym przede wszystkim media społecz- nościowe) wymuszają niejako operowanie obrazem oraz rozwijanie kompetencji komunikacyjnych opartych na sprawnym posługiwa- niu się tą formą. To oczywiste, że „bez słów nie ma komunikacji międzyludzkiej, ale wiemy też, że obraz wspomaga słowo, a nawet urzeczywistnia jego percepcję, słowo natomiast dookreśla obraz”7. „Komunikacja wizualna” jest pojęciem złożonym, interdyscy- plinarnym, wybiegającym poza prostą definicję. W niniejszym roz- dziale zostaną zatem zaprezentowane różne definicje i perspektywy komunikacji wizualnej. „Język, jak wiemy, istnieje w dwóch podstawowych postaciach: mowy i pisma” – pisze Paweł Przywara8, i dodaje, że pismo przyjęło 4 Oblicza komunikowania wizualnego, red. R. Polak, Konsorcjum Akade- mickie – Wydawnictwo WSE w Krakowie, WSIiZ w Rzeszowie i WSZiA w Zamościu, Kraków–Rzeszów–Zamość 2011, s. 7. 5 Zob. Komunikacja wizualna w  prasie i  mediach elektronicznych, red. K. Wolny-Zmorzyński i in., Wydawnictwo Poltext, Warszawa 2013, s. 7. 6 Zob. P. Przywara, Ikoniczność w komunikowaniu, [w:] Oblicza komuniko- wania wizualnego, s. 201. 7 Komunikacja wizualna w prasie…, s. 7. 8 P. Przywara, dz. cyt., s. 202. 14 Infografika w prasie i Internecie w toku swojej ewolucji kilka form, przez co można mówić o piś- mie rzeczowym, ikonicznym, piktograficznym czy fonetycznym. W najprostszym rozumieniu komunikacja to intencjonalny proces przekazywania informacji, w którym biorą udział nadawca i odbior- ca. Z kolei w szerszym znaczeniu, na przykład z perspektywy języ- koznawczej, komunikowanie może być definiowane jako „wszelka forma wymiany informacji za pomocą znaków między istotami ży- jącymi […], a także między ludźmi i maszynami oraz […] porozu- miewanie się ludzi za pomocą środków językowych lub niejęzyko- wych”9. W komunikacji wizualnej natomiast „proces ten odbywa się w sferze percepcji wzrokowej”10. Schemat takiego komunikowania najprostszy jest w komunikacji interpersonalnej – nadawcy i odbior- cy. Nośnikami znaczeń stają się wtedy gest, rysunek, słowo pisane, będące obiektami pośredniczącymi, zwanymi znakami. Użycie zna- ków jest intencjonalne – „jest to kolejny, niezwykle istotny czynnik w procesie komunikacji. Istotą wszelkiej komunikacji jest swoista wspólnota nadawcy i odbiorcy – wspólnota stosowanych konwen- cji”11. Sam znak zaś można definiować jako „przedmiot spostrze- galny zmysłowo, utworzony lub używany przez pewnego nadawcę po to, by dzięki pewnym swym własnościom wywołał w pewnym odbiorcy myśl – wyobrażenie, pojęcie, sąd lub pewne ich połącze- nie – o przedmiocie innym niż on sam”12. Obraz, którego istotą jest znak, pełni określone funkcje (m.in. informacyjną, impresywną, estetyczną czy ekspresywną). Istotą znaku jest przekazywana in- formacja, która ma określoną wartość dla odbiorców. Termin „komunikowanie” wydaje się bardzo pojemny, po- nieważ obejmuje niemal każdą dziedzinę działalności człowieka 9 Ch. Baylon, X.  Mignot, Komunikacja, przeł. M.  Sowa, Wydawnictwo Flair, Kraków 2008, s. 18. zualnego, s. 33. 10 J. Nuckowski, O komunikacji wizualnej, [w:] Oblicza komunikowania wi- 11 Tamże. 12 M. Wallis, Sztuki i znaki – pisma semiotyczne, Państwowy Instytut Wy- dawniczy, Warszawa 1983, s. 31. Komunikacja wizualna w mediach. Role obrazu i tekstu... 15 związaną z procesami przekazywania informacji, wiadomości, my- śli, uczuć z użyciem nie tylko gestów czy języka, ale też za pomocą obrazu czy poprzez obraz. Aby proces komunikacji wizualnej mógł zaistnieć, nadawca musi mieć coś do przekazania odbiorcy. „Podsta- wą wszelkiej komunikacji jest fakt, że ktoś ma coś do powiedzenia. Nadawca, może nim być osoba prywatna, gazeta, kanał telewizyj- ny, organizacja lub agencja użytku publicznego, układa i kształtuje przekaz adresowany do odbiorcy”13. Dążenie nadawcy do wywie- rania wpływu na odbiorcę (np. w postaci dostarczenia komunika- tu – powiadamiania) nie jest możliwe bez środka przekazu, jakim w niniejszej dysertacji są gazety i witryny internetowe. W odniesie- niu do tych mediów Bo Bergström wyróżnił trzy dziedziny, które obejmuje komunikacja wizualna, a które muszą być skoordynowa- ne w celu osiągnięcia odpowiednich rezultatów: typografię (gra- ficzne kształtowanie tekstu), grafikę oraz łamanie (ułożenie tekstu i grafiki w atrakcyjną, spójną całość)14. Siła wizualnych przekazów medialnych została zauważona już przez Rodolphe’a Töpffera, prekursora komiksu, który stwierdził, że „opowiadania obrazkowe we wszystkich czasach wywierały wielki wpływ, większy niż słowo pisane”15, a ponad pół wieku temu Be- renice Abbott w swoim eseju przyznała, że „obraz stał się jednym z podstawowych mediów interpretacyjnych i jego ważność wzra- sta bardziej niż kiedykolwiek”16. Znaczenie komunikacji wizualnej i obrazu widoczne jest przede wszystkim w mediach elektronicz- nych, ale nie można w tym kontekście pominąć i tradycyjnej prasy – „nawet bastion słowa drukowanego, gazeta, poddał się całkowicie obrazkom, a pod koniec XX wieku kolorowym obrazkom, po to, aby przyciągnąć czytelników i uwypuklić znaczenie opowiadanych 13 B. Bergström, dz. cyt., s. 30. 14 Zob. tamże, s. 30–31. 15 E.H. Gombrich, Sztuka i złudzenie, przeł. J. Zarański, Państwowy In- stytut Wydawniczy, Warszawa 1981, s. 324. 16 Za: A. Kozieł, Publicystyka wizualna w prasie: karykatura, rysunek saty- ryczny, fotomontaż, [w:] Komunikacja wizualna w prasie…, s. 36. 16 Infografika w prasie i Internecie historii”17. Metamorfoza prasy powodowana była nie tylko rozwo- jem technik drukarskich i poligraficznych, ale też zmianą oczeki- wań i przyzwyczajeń czytelników. Aby zachować przystępność i atrakcyjność, gazety sukcesywnie modyfikowały design i layout. Jacek Utko, projektant prasowy, twierdzi, że „tylko dobry design prasy drukowanej może wpłynąć na jej czytelnictwo”18. Udział elementów wizualnych w komunikacji medialnej wciąż rośnie. „Za rozwój komunikowania wizualnego w Internecie od- powiedzialne wydają się performatywne aspekty zachowań inter- nautów, wizualne elementy reprezentacji awatarowych i wszelkie inne możliwości łączenia obrazu z tekstem w procesie komunikacji internetowej”19. Sama zaś komunikacja wizualna obejmuje szero- kie spektrum zagadnień związanych z wytwarzaniem, przetwarza- niem, przekazywaniem i odbiorem informacji z użyciem mediów dostępnych wzrokowi. Choć można odnaleźć pewne podobieństwa komunikacji wizu- alnej i na przykład werbalnej, to widoczne są także różnice między nimi – przede wszystkim, w przeciwieństwie do językowej, komu- nikacja wizualna jest zazwyczaj jednokierunkowa, bez wymienia- jących się ról. Różnicę stanowi także struktura – znaki ikoniczne są jednoklasowe, a język ma strukturę dwuklasową (gramatyka i słownik)20. Według Adama Heinza „budowa dwuklasowa systemu językowego powoduje, że język jest urządzeniem znakowym o cha- rakterze uniwersalnym, tzn. zdolnym do tworzenia praktycznie nieskończonej ilości znaków, a tym samym do wyrażania wszelkiej 17 P. Sztompka, Socjologia wizualna, Wydawnictwo Naukowe PWN, War- szawa 2005, s. 14. 18 P.  Olechowska, Wizualizacja treści na przykładzie jedynek wybranych dzienników z całego świata, [w:] Komunikacja wizualna w prasie…, s. 58. 19 K. Chmielecki, Tekst w sieci obrazów. Internet jako medium zapośredni- czonej komunikacji wizualnej, [w:] Komunikowanie (się) w mediach elek- tronicznych. Język, edukacja, semiotyka, red. M. Filiciak, G. Ptaszek, Wy- dawnictwa Akademickie i Profesjonalne, Warszawa 2009, s. 298. 20 Zob. M. Kawka, Komunikowanie wizualne a nauka o mediach – współ- czesność i perspektywy, „Media i Społeczeństwo” 2015, nr 5, s. 16. Komunikacja wizualna w mediach. Role obrazu i tekstu... 17 żądanej treści w przeciwieństwie do systemów znaków jednokla- sowych, które są układami zamkniętymi, zdolnymi do wyrażania tylko tych i takich treści, które są zawarte bezpośrednio w ich in- wentarzu znaków”21. 1.2. Komunikacja wizualna jako część kultury wizualnej Kultura wizualna może być definiowana jako ogół widzialnych aspektów świata społecznego, częściowo zobiektywizowa- nych w postaci obrazów oraz reguł określających ich produkcję, analizę, interpretację i ocenę. Jest nią także sposób patrzenia, a ponadto strategie wytwarzania widzialności i reżimów widze- nia, np.: „Co może być obiektem utrwalonym w przedstawieniu i przedmiotem spojrzenia?”, „Jak patrzeć na obiekt?”, „Jak inter- pretować obraz?”, „Jakie spojrzenia są zawarte w obrazie?”, „Jaka jest relacja między obrazem i rzeczywistością?”22. Pytania te do- tyczą aspektów wizualności oraz kontekstów interpretacyjnych i prezentacyjnych związanych z obrazem. Według badaczy sam obraz (a co za tym idzie – również kultura wizualna) może być rozumiany antropocentrycznie, co tłumaczy między innymi wy- twarzanie przez człowieka obrazów, a następnie odnajdowanie 21 A. Heinz, Językoznawstwo ogólne, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Kraków 1969, s. 13. 22 Zob. A. Ogonowska, Kultura, komunikacja i kompetencja wizualna w kon- tekście wybranych zagadnień współczesnej humanistyki, [w:] Komunikologia. Teoria i praktyka komunikacji, red. E. Kulczycki, M. Wendland, Wydawnic- two Naukowe Instytutu Filozofii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Poznań 2012, Repozytorium Uniwersytetu im. Adama Mic- kiewicza, https://repozytorium.amu.edu.pl/bitstream/10593/2851/1/ Agnieszka 20Ogonowska 20- 20Kultura 2C 20komunikacja 20 i 20kompetencja 20wizualna 20w 20kontek C5 9Bcie 20wy- branych 20zagadnie C5 84 20wsp C3 B3 C5 82czesnej 20 humanistyki.pdf (dostęp: 30.08.2017). 18 Infografika w prasie i Internecie
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Infografika w prasie i Internecie
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: