Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
01416 025391 21112678 na godz. na dobę w sumie
Konstytucja Stanów Zjednoczonych Ameryki. Przewodnik - ebook/pdf
Konstytucja Stanów Zjednoczonych Ameryki. Przewodnik - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 194
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-233-8107-5 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> politologia
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Mija 220 lat od podpisania amerykańskiej ustawy zasadniczej. Konstytucja Stanów Zjednoczonych jest z jednej strony pierwszą pisana ustawą zasadnicza na świecie, a z drugiej najstarszym dokumentem o tej randze współcześnie obowiązującym. O jej wyjątkowym charakterze świadczy również jej niewielka objętość i fakt, że od ponad dwustu lat liczba jej adresatów zwiększyła się siedemdziesięciopięciokrotnie. Każda osoba zainteresowana tematyką amerykanistyczną powinna sięgnąć do lektury dokumentu, który ustanawia podstawowe zasady ustroju politycznego, gospodarczego i społecznego Stanów Zjednoczonych. Jednak nie wszystkie fragmenty amerykańskiej ustawy zasadniczej są w równym stopniu zrozumiałe dla każdego czytelnika, stąd konieczność „rozłożenia na czynniki pierwsze” zasad i norm konstytucji, które mogą w przyszłości stać się podstawą bardziej szczegółowej analizy. Celem niniejszego opracowania jest zatem przedstawienie treści konstytucji Stanów Zjednoczonych na podstawie analizy konkretnych jej artykułów, sekcji i klauzul, dlatego poszczególne fragmenty ustawy zasadniczej opatrzono krótkimi komentarzami.

Paweł Laidler – doktor nauk politycznych, absolwent Wydziału prawa i Administracji UJ, adiunkt w Instytucie Amerykanistyki i Studiów Polonijnych UJ, autor książek Prokurator Generalny Stanów Zjednoczonych. Konflikt kompetencji (2004) oraz Basic Documents in U.S. Constitutional Law (2005), współautor kilku opracowań naukowych dotyczących amerykańskiej demokracji; opublikował także liczne artykuły w języku polskim i angielskim poświęcone amerykańskiemu systemowi polityczno-prawnemu oraz stosunkom transatlantyckim.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

SPIS TREŚCI Wprowadzenie ................................................................................................. Konwencja konstytucyjna .............................................................................. 7 11 Konstytucja Stanów Zjednoczonych Ameryki Preambuła ......................................................................................................... Artykuł I ........................................................................................................... Artykuł II .......................................................................................................... Artykuł III ........................................................................................................ Artykuł IV ........................................................................................................ Artykuł V .......................................................................................................... Artykuł VI ........................................................................................................ Artykuł VII ....................................................................................................... Karta Praw ........................................................................................................ Poprawka I ........................................................................................................ Poprawka II ...................................................................................................... Poprawka III ..................................................................................................... Poprawka IV ..................................................................................................... Poprawka V ...................................................................................................... Poprawka VI ..................................................................................................... Poprawka VII ................................................................................................... Poprawka VIII .................................................................................................. Poprawka IX ..................................................................................................... Poprawka X ...................................................................................................... Pozostałe poprawki ......................................................................................... Poprawka XI ..................................................................................................... Poprawka XII ................................................................................................... Poprawka XIII .................................................................................................. Poprawka XIV .................................................................................................. Poprawka XV ................................................................................................... Poprawka XVI .................................................................................................. 17 19 72 89 96 102 104 106 108 109 117 119 119 122 127 129 131 132 134 136 136 137 140 141 148 149 6 • SPIS TREŚCI Poprawka XVII ................................................................................................ Poprawka XVIII ............................................................................................... Poprawka XIX .................................................................................................. Poprawka XX ................................................................................................... Poprawka XXI .................................................................................................. Poprawka XXII ................................................................................................ Poprawka XXIII ............................................................................................... Poprawka XXIV ............................................................................................... Poprawka XXV ................................................................................................ Poprawka XXVI ............................................................................................... Poprawka XXVII ............................................................................................. Tabela nr 1: Konstytucja federalna z 1787 roku wraz z poprawkami ....... Tabela nr 2: Sygnatariusze konstytucji federalnej (17 września 1787) ..... Tabela nr 3: System kontroli i równowagi (od 1803 roku) ......................... Tabela nr 4: Źródła prawa amerykańskiego ................................................. Tabela nr 5: Proces legislacyjny w Kongresie – ustawa zwykła ................. Tabela nr 6: Prezydenci i wiceprezydenci Stanów Zjednoczonych (1789–2007) ............................................................................................... Tabela nr 7: Sukcesja państwowa ................................................................... Tabela nr 8: Departamenty wykonawcze rządu federalnego ..................... Tabela nr 9: Przewodniczący Sądu Najwyższego Stanów Zjednoczonych .......................................................................................... Tabela nr 10: Struktura sądownictwa federalnego ...................................... Tabela nr 11: Zastosowanie procedury impeachment w historii ............... Tabela nr 12: Amerykańskie stany – ratyfi kacja konstytucji i reprezentacja w Kongresie ..................................................................... Literatura .......................................................................................................... Orzecznictwo Sądu Najwyższego USA ......................................................... Publikacje pracowników Katedry Amerykanistyki IAiSP UJ, które ukazały się nakładem Wydawnictwa Uniwersytetu Jagiellońskiego .. 150 152 153 155 158 159 160 161 163 165 166 167 169 171 172 173 174 176 177 178 179 180 181 183 189 192 WPROWADZENIE Współcześnie konstytucje odgrywają rolę najważniejszych doku- mentów prawnych w państwach demokratycznych. Będąc najwyższym źródłem prawa, wpływają bezpośrednio na kształt, charakter i treść wszystkich norm prawa wewnętrznego wchodzących w skład systemu prawnego danego państwa. Wszystkie inne akty prawne muszą być zgodne z konstytucją w tym sensie, że nie mogą naruszać zasad i war- tości, jakie ona wprowadza i chroni, i dlatego w razie konfl iktu norm prawnych prawa wewnętrznego z konstytucją, zwycięża ta ostatnia. Choć zdarza się, że w danym państwie nie występuje jeden zbiór norm o charakterze konstytucyjnym (np. Wielka Brytania), to jednak zdecy- dowana większość państw posiada jeden pisany dokument określany mianem „ustawy zasadniczej”. Konstytucje normują fundamentalne kwestie związane z funkcjonowaniem państwa, określają podstawowe zasady ustroju politycznego, społecznego i gospodarczego oraz wyzna- czają pozycję jednostki w państwie. Ich szczególny charakter wynika również z faktu, że uchwala się je i zmienia w specjalnym trybie, od- miennym niż w wypadku pozostałych aktów prawnych. Każdy badacz systemu polityczno-prawnego na świecie powinien zatem rozpocząć swoją analizę od sięgnięcia do treści ustawy zasadniczej danego pań- stwa, będącej niejako elementarzem w kwestiach ustrojowych. Wzrastające z roku na rok zainteresowanie społeczeństwa polskiego Stanami Zjednoczonymi przekłada się również na szczebel edukacyjny. Coraz więcej jest w Polsce studiów o profi lu amerykanistycznym, które stanowią odrębny kierunek studiów lub specjalizację w ramach stosun- ków międzynarodowych. Bez względu na to, czy profi l studiów ame- rykanistycznych jest bardziej kulturoznawczy czy politologiczny, każdy student powinien zacząć poznawanie Ameryki od lektury Konstytucji Stanów Zjednoczonych. Jest to bowiem dokument, który wyraźnie wy- znacza charakter państwa, pośrednio wpływając również na sferę relacji 8 • WPROWADZENIE społecznych, gospodarczych i kulturowych, nie wspominając o kwe- stiach polityczno-prawnych. Choć na pierwszy rzut oka wydaje się, że nauka podstawowych zasad i przepisów Konstytucji Stanów Zjednoczonych nie powinna stanowić dużego problemu, ze względu na zwięzłą formę dokumentu, to jednak jego głębsza analiza pokazuje, że jest inaczej. Mimo iż amerykańska ustawa zasadnicza składa się „jedynie” z siedmiu artykułów i dwudzie- stu siedmiu poprawek, to żeby zrozumieć poszczególne jej fragmen- ty, należałoby zagłębić się w przepisy prawa konstytucyjnego Stanów Zjednoczonych składającego się przede wszystkim z ogromnej liczby precedensów Sądu Najwyższego – instytucji odpowiedzialnej za inter- pretowanie i wykładnię norm o charakterze konstytucyjnym. To właśnie Sąd Najwyższy, dzięki własnej decyzji z roku 1803 (Marbury v. Madison), uzyskał kompetencję kontroli zgodności z konstytucją aktów prawnych wydawanych przez władzę wykonawczą i ustawodawczą. W rezultacie w ciągu kolejnych dwustu lat władza sądownicza wielokrotnie dokonała interpretacji różnych klauzul ustawy zasadniczej. Dlatego też całkowite poznanie znaczenia zapisów Konstytucji Stanów Zjednoczonych wyma- gałoby od badaczy sięgnięcia do konkretnych decyzji Sądu Najwyższego, których na szczeblu konstytucyjnym jest przynajmniej kilkaset... Żeby jednak nie zniechęcać nikogo do lektury amerykańskiej ustawy zasad- niczej, warto na początek poznać jej rzeczywisty charakter dzięki anali- zie podstawowych zasad i norm zapisanych w dokumencie przez Ojców Założycieli (Founding Fathers) i ich potomków. Celem niniejszego opracowania jest zatem przedstawienie treści Konstytucji Stanów Zjednoczonych na podstawie analizy konkretnych jej artykułów, sekcji i klauzul, co oznacza konieczność krótkiego komen- tarza do poszczególnych fragmentów ustawy zasadniczej. Dostosowując się jednak do zwięzłego charakteru dokumentu, pozwalam sobie jedynie na zaznaczenie problematyki poruszanej przez daną klauzulę konsty- tucyjną (zarówno pod kątem teorii, jak i praktyki), bez szczegółowego charakteryzowania problemu. Wszystkie wyjaśnienia zawarte w analizie sumują dotychczasową wiedzę konstytucyjną, przetwarzając ją w spo- sób właściwy dla niniejszego opracowania. W zamierzeniu chciałbym zaprezentować tekst Konstytucji Stanów Zjednoczonych wraz z prze- wodnikiem mającym na celu ułatwienie zrozumienia podstawowych zasad i reguł, jakimi kieruje się system polityczno-prawny tego państwa, WPROWADZENIE • 9 oraz objaśnienie niektórych pojęć i zwrotów, jakimi konstytucja się po- sługuje, a których znajomość jest dla amerykanistów konieczna. Innymi słowy: zrozumieć konstytucję, znaczy zrozumieć Amerykę. Niniejsze opracowanie przeznaczone jest głównie dla studentów, którzy w toku studiów podejmują tematykę amerykanistyczną, ale również dla wszystkich osób zainteresowanych problematyką związa- ną ze Stanami Zjednoczonymi. Pomimo wielu opracowań historyczno- -politologicz nych zajmujących się konkretnymi zagadnieniami funkcjo- nowania państwa amerykańskiego, nieliczne polskie opracowania nie poświęcają uwagi wszystkim sekcjom i klauzulom amerykańskiej usta- wy zasadniczej. Stąd pomysł „rozłożenia na czynniki pierwsze” zasad i norm Konstytucji Stanów Zjednoczonych, które mogą w przyszłości stać się podstawą bardziej szczegółowej analizy. O konieczności opraco- wania takiego przewodnika przekonały mnie doświadczenia dydaktycz- ne w Instytucie Amerykanistyki i Studiów Polonijnych Uniwersytetu Jagiellońskiego, a szczególnie zajęcia z przedmiotu „System prawa ame- rykańskiego”. Będąc świadomym bogatej literatury anglojęzycznej poświęconej amerykańskiemu konstytucjonalizmowi, jak również kilku cennych pozycji na rynku polskim, pozwalam sobie na odesłanie osób zain- teresowanych do konkretnych monografi i i artykułów, które zostały wymienione na końcu opracowania. Tam również znajduje się kilka- naście tabel porządkujących, a niekiedy rozwijających kwestie zwią- zane z działalnością określonych instytucji i urzędów, których funk- cjonowanie wynika z dokumentu. Wszystkie klauzule, sekcje lub inne fragmenty dokumentu, które przestały obowiązywać, zostały zazna- czone przez ich podkreślenie. Jeżeli analizowane zjawisko, pojęcie czy instytucja występuje w konstytucji więcej niż jeden raz, w tekście znaj- duje się odesłanie do odpowiedniego fragmentu ustawy zasadniczej. Natomiast te pojęcia, które wymagały wprowadzenia ich oryginalnego brzmienia, zostały przywołane w języku angielskim i polskim równo- cześnie. Chciałbym w tym miejscu podziękować Panu Profesorowi Andrze- jowi Mani oraz wszystkim pracownikom Instytutu Amerykanistyki i Studiów Polonijnych za życzliwą pomoc i cenne wskazówki, bez któ- rych nie udałoby się stworzyć niniejszego opracowania. 10 • WPROWADZENIE * W tym roku mija 220 lat od podpisania dokumentu konstytucyjnego przez Ojców Założycieli. Konstytucja Stanów Zjednoczonych jest z jed- nej strony pierwszą pisaną ustawą zasadniczą na świecie, a z drugiej jest najstarszym dokumentem o tej randze współcześnie obowiązującym. O jej wyjątkowym charakterze świadczy również jej niewielka objętość (tylko cztery tysiące czterysta słów) i fakt, że od ponad dwustu lat liczba jej adresatów zwiększyła się siedemdziesięciopięciokrotnie (od prawie czterech milionów obywateli do około trzystu milionów). Co ciekawe, większość Ojców Założycieli nie dawała konstytucji dużych szans na przetrwanie (jak choćby George Washington czy Alexander Hamilton), jednak po wprowadzeniu stosunkowo niewielu poprawek (dwadzieścia siedem z ponad dziesięciu tysięcy zaproponowanych w historii), okaza- ło się, że ten sam dokument może służyć społeczeństwu amerykańskie- mu nawet w XXI wieku. Jeżeliby spróbować pokusić się o znalezienie jednego słowa mogącego w pełni oddać charakter Konstytucji Stanów Zjednoczonych, to byłoby to pojęcie wolności (freedom). Nie tylko dla- tego, że występuje dosyć często w treści dokumentu (przede wszystkim w Karcie Praw), ale dlatego, że wolność była podstawowym dążeniem Ojców Założycieli, chcących stworzyć konstytucję w hołdzie najwyż- szych wartości państwa demokratycznego. Zobaczmy zatem, w  jaki sposób przełożyło się to na treść amerykańskiej ustawy zasadniczej i czy rzeczywiście pojęcie wolności od samego początku towarzyszyło suwe- renowi, czyli narodowi amerykańskiemu. Paweł Laidler Kraków, 17 września 2007 r. KONWENCJA KONSTYTUCYJNA • 11 KONWENCJA KONSTYTUCYJNA Konstytucja Stanów Zjednoczonych była rezultatem decyzji podję- tych podczas konwencji, jaka odbyła się w Filadelfi i w 1787 roku z udzia- łem pięćdziesięciu pięciu delegatów dwunastu ówczesnych amerykań- skich stanów (z wyjątkiem stanu Rhode Island). Konwencja konstytu- cyjna miała być reakcją na Artykuły Konfederacji, pierwszą nieudaną próbę sformułowania zasad ustrojowych dla nowego tworu państwowe- go. Po zwycięstwie w wojnie o niepodległość spod zależności Wielkiej Brytanii i ogłoszeniu Deklaracji Niepodległości w roku 1776, zdecydo- wano się na stworzenie konfederacji stanów, oddając niewielkie upraw- nienia w ręce nowo utworzonego Kongresu Kontynentalnego. Słabość obowiązujących od 1781 roku Artykułów Konfederacji wynikała przede wszystkim właśnie z niewłaściwego rozłożenia kompetencji (jedyna in- stytucja centralna, Kongres, nie miała możliwości egzekwowania two- rzonego przez siebie prawa; co więcej, stany mogły wpływać na treść tworzonego ustawodawstwa centralnego), ale również ze złej sytuacji ekonomicznej państwa (ogromne zadłużenie, brak możliwości prowa- dzenia polityki podatkowej przez Kongres) oraz z konfl iktów pomiędzy stanami (dominacja stanów większych nad mniejszymi i brak jedno- litej władzy sądowniczej mogącej rozstrzygać spory między stanami). Można zatem stwierdzić, że uczestnicy konwencji konstytucyjnej stanęli przed zadaniem ułożenia nowych zasad funkcjonowania państwa, bio- rąc za podstawę istniejące stany. Negatywne doświadczenia Artykułów Konfederacji miały im tylko pomóc w kształtowaniu relacji między wła- dzą centralną a władzami stanowymi. Podczas obrad w Filadelfi i okazało się, że większość delegatów prze- jawiała obawy związane z kształtem przyszłego rządu, właściwą kon- strukcją podziału władzy, udziałem społeczeństwa w sprawowaniu wła- dzy oraz sprawiedliwą dystrybucją kompetencji między stanami. Choć delegaci zdecydowanie opowiadali się przeciwko brytyjskiemu modelo- 12 • KONWENCJA KONSTYTUCYJNA wi systemu politycznego, trudno było osiągnąć kompromis co do naj- właściwszych rozwiązań, jakie miały być zastosowane w nowym pań- stwie. Niektórzy delegaci obawiali się zbyt silnej władzy wykonawczej, inni natomiast dominacji władzy ustawodawczej. Mniejsze stany nie chciały zostać zdominowane przez większe; zastanawiano się również, jaką formę powinno przybrać nowe państwo, tak aby stany nie utraci- ły istotnej roli w strukturze władzy. Na dodatek, podczas konwencji co chwilę dochodziło do sporów między zwolennikami nowo tworzonego dokumentu (federalistami) i jego przeciwnikami (antyfederalistami). Niektórzy delegaci przybyli na konwencję z przygotowanymi wcześniej projektami dotyczącymi przyszłej konstrukcji ustrojowej państwa lub uprawnień poszczególnych instytucji państwowych. Warto w tym za- kresie wyróżnić: − plan Wirginii – postulujący między innymi dwuizbowy parlament oparty na reprezentacji na zasadzie proporcjonalności ludności, funkcjonowanie trójpodziału władzy, kontrolę władzy wykonaw- czej przez władzę ustawodawczą, istnienie systemu wzajemnej kontroli i równowagi między gałęziami władzy; − plan New Jersey – zakładający jednoizbowy parlament, w którym stany miałyby po jednym głosie, oraz większą ochronę stanów mniejszych względem większych. Rezultatem powyższych dyskusji i obaw było wiele kompromisów, a  wśród nich najważniejszym okazał się „wielki kompromis” (Great Compromise lub Connecticut Compromise), na podstawie którego utwo- rzono dwie izby parlamentu oparte na różnych zasadach reprezentacji: proporcjonalności ludności w izbie niższej oraz stałej reprezentacji sta- nowej w izbie wyższej. Duże rozbieżności między delegatami dotyczyły również konstrukcji władzy wykonawczej, na której czele mogła stać jedna osoba lub wie- le osób, wybieranych w głosowaniu powszechnym, albo mianowanych przez Kongres lub stany. Ostatecznie zdecydowano się na jednoosobo- wy urząd prezydenta, który miał być wybierany w wyborach pośred- nich przez tzw. Kolegium Elektorów. Dopełniając strukturę trójpodziału władzy, stworzono Sąd Najwyższy, którego członkowie, choć mianowa- ni przez szefa egzekutywy, mieli uzyskać pełną niezależność w orzeka- niu. Potwierdzeniem trudności w osiąganiu przez delegatów kompro- misów było odrzucenie pierwotnej wersji konstytucji przygotowanej KONWENCJA KONSTYTUCYJNA • 13 przez specjalnie w tym celu wybraną pięcioosobową komisję. Okazało się, że zaproponowany dokument, składający się ze wstępu i dwudziestu trzech artykułów, nie rozwiązywał najważniejszych kwestii spornych. Ostatecznie, po zredagowaniu pierwszej wersji dokumentu, zdecydo- wano się na stworzenie ustawy zasadniczej składającej się z preambuły i siedmiu artykułów. Konstytucja została podpisana przez trzydziestu dziewięciu z czterdziestu dwóch pozostałych na konwencji przedstawi- cieli stanów, dnia 17 września 1787 roku1.2. Warto zauważyć, że podczas procesu ratyfi kacyjnego ogromną rolę odegrały tzw. Federalist Papers, czyli artykuły napisane przez trzech przedstawicieli frakcji federalistów (Alexandra Hamiltona, Jamesa Madisona i Johna Jaya), stanowiące teoretyczną podstawę funkcjono- wania nowego dokumentu. Nie wszystkie legislatury stanowe były za- dowolone z wynegocjowanych warunków, szczególnie gorąco krytyko- wano brak katalogu praw i wolności obywatelskich, przez co – zdaniem antyfederalistów – konstytucja była dokumentem niekompletnym. Jednak zapewnienia zwolenników przyjęcia ustawy zasadniczej co do jej przyszłej nowelizacji w rzeczonym zakresie przekonały sceptyków i w ten sposób owoc konwencji fi ladelfi jskiej stał się najwyższym pra- wem w nowym państwie, Stanach Zjednoczonych. W historii amerykańskiego konstytucjonalizmu niezwykle istot- ny okazał się rok 1789, kiedy to formalnie rozpoczął obrady pierwszy Kongres, kiedy odbyły się pierwsze wybory prezydenckie i kiedy zde- cydowano się wzbogacić konstytucję o pierwszą znaczącą nowelizację. Spośród projektu dwunastu poprawek złożonego w Kongresie w 1789 roku przez Jamesa Madisona, dziesięć zostało ratyfi kowanych dwa lata później jako istotny element konstytucji, powszechnie znany jako Karta Praw (Bill of Rights). Poprawki te dotyczyły głównie podstawowych praw i wolności obywatelskich oraz gwarancji procesowych, a także kwestii podziału kompetencji między władzę federalną i władze stanowe. Tymczasem po uchwaleniu Karty Praw, w ciągu kolejnych dwustu lat amerykańskiej państwowości ratyfi kowano jedynie siedemnaście 21 Aby konstytucja mogła wejść w życie, musiała zostać ratyfi kowana przez wła- dze ustawodawcze dziewięciu z trzynastu ówcześnie istniejących stanów, co nastąpiło w czerwcu 1788 roku. Jednak za ofi cjalną datę wejścia w życie dokumentu uznaje się 26 lipca 1788 roku, a więc moment ratyfi kacji ustawy zasadniczej przez stan Nowy Jork, bez którego nie wyobrażano sobie przyszłego państwa. 14 • KONWENCJA KONSTYTUCYJNA dodatkowych poprawek zmieniających lub modyfi kujących uprzednie postanowienia konstytucyjne. Świadczy to niewątpliwie o skompliko- wanym procesie nowelizacji ustawy zasadniczej, co nadaje jej jeszcze bardziej wyjątkowego charakteru. Współcześnie wszystkie poprawki są nieodłączną częścią ustawy zasadniczej i występują jako zbiór o wspól- nej nazwie: „Artykuły uzupełniające lub zmieniające Konstytucję Sta- nów Zjednoczonych, zaproponowane przez Kongres i ratyfi kowane przez zgromadzenia poszczególnych stanów, na podstawie artykułu V Konstytucji”.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Konstytucja Stanów Zjednoczonych Ameryki. Przewodnik
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: