Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00063 007600 20251880 na godz. na dobę w sumie
Na granicy epok. O literackich dyskursach lat 1914-1918 w stulecie wybuchu I wojny światowej - ebook/pdf
Na granicy epok. O literackich dyskursach lat 1914-1918 w stulecie wybuchu I wojny światowej - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 262
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3809-0072-1 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> literaturoznawstwo, językoznawstwo
Porównaj ceny (książka, ebook (-19%), audiobook).
Niniejsza publikacja to zbiór tekstów wygłoszonych podczas konferencji pt. Literackie dyskursy na granicy epok. O literaturze polskiej lat 1914–1918 w stulecie wybuchu I wojny światowej zorganizowanej na UKSW w maju 2015 roku. Autorzy prezentowanych szkiców przyjrzeli się różnym formom literackiego zapisu wojennych doświadczeń: dyskursowi fikcjonalnemu (Przerwa-Tetmajer, Żeromski, Augustynowicz), dokumentalnemu (kronika klasztorna w Jazłowcu), autobiograficznemu (pamiętniki żołnierzy, dziennik hrabiny Ehrenburg) oraz eseistycznemu (m.in. Chlebowski, Mazanowski, Kleiner, Dąbrowski).
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Spis treści Wprowadzenie I Dyskurs fikcjonalny – narracja o historii Joanna Lekan-Mrzewka Jan Augustynowicz wobec I wojny światowej. Uwagi na marginesie lektury Listów z tych czasów Marta Makowska Koniec epopei Kazimierza Przerwy-Tetmajera. Poszukiwanie ideału mocy w doświadczeniu historycznego przełomu Aleksandra Kiełczykowska „Groza widzianego”. Rzeź Ormian – między Choucas Zofii Nałkowskiej a Przedwiośniem Stefana Żeromskiego II Dyskurs dokumentalny i autobiograficzny – opowieść o wojennej codzienności s. Wiesława Tomaszewska CR Jazłowiecka kronika klasztorna z roku 1914: świadectwo – opowieść – dyskurs Maria Jolanta Olszewska Doświadczenie wojennej codzienności – W oblężonym Przemyślu. Kartki dziennika z czasów Wielkiej Wojny (1914–1915) hrabiny Ilki Künigl Ehrenburg Jacek Rozmus Antropologia uzbrojenia i oporządzenia w Pamiętniku żołnierskim sierżanta I-szej Brygady Józefa Piłsudskiego Adolfa Kotarby 7 15 27 41 53 71 101 5 Spis treści III Dyskurs eseistyczny – dyskurs o przemianach kulturowych Urszula Kowalczuk Wojna jako okoliczność lektury. Wokół Rozwoju kultury polskiej w treściwym zarysie przedstawionego Bronisława Chlebowskiego 119 Dorota Kielak Diagnoza wojennych przemian kulturowych w publicystyce literackiej Juliusza Kleinera i Tadeusza Dąbrowskiego 143 Paweł Kuciński Kultura narodowa i etyka. Dzieje doktryn i pojęć w przedwojennej i wojennej publicystyce Zygmunta Wasilewskiego 161 Joanna Niewiarowska O niektórych aspektach projektu literatury w czasie wojny – O nowe drogi dla naszej powieści Antoniego Mazanowskiego IV Biografia pisarza jako „dyskurs” etyczny Anna M. Szczepan-Wojnarska „Piłsudski crushes the enemy”. Kilka uwag o związkach Josepha Conrada z Polską w perspektywie I wojny światowej Agata Zalewska Wielka Wojna w myśli Stefana Żeromskiego. Prolegomena Indeks osób 183 203 225 255 6 Wprowadzenie Literatura polska powstająca w latach Wielkiej Wojny stała się w ciągu ostatnich kilkunastu lat przedmiotem wzmożonych badań, które integrują środowisko humanistów o różnych zainteresowaniach i kompetencjach naukowych. Twórczość literacka towarzysząca przełomowemu w historii Polski momentowi odzyskiwania niepodległości po ponadstuletniej niewoli politycznej, niezależnie od wartości artystycznych, z oczywistych względów wzbudza zainteresowanie tych, którzy chcą poszerzyć perspektywę patrze- nia na kształtowanie się odrodzonej w XX w. polskiej państwowości, ale także na fenomen polskiego doświadczenia nowoczesności. Literatura lat I wojny światowej – jako świadectwo „chwili osobliwej” – zarejestrowała bowiem to, co dla tegoż doświadczenia nowoczesności niezwykle ważne, by nie powiedzieć – fundamentalne, zarejestrowała przeżycie zmiany, i to szeroko rozumianej. Stała się świadectwem uczestnictwa w tych wszystkich przeobrażeniach mentalnych, narodowych, kulturowych i cywilizacyjnych, które – z jednej strony – dopełniały i w jakiś sposób finalizowały proces przemian dokonujących się na wielu poziomach europejskiej kultury od ostatniej dekady XIX w. i pozwalały je zobiektywizować, a z drugiej – były konsekwencją wojny światowej, konfliktu zbrojnego prowadzonego na nieznaną dotąd skalę i przynoszącego śmierć milionom ludzi. Czas wo- jennych przemian i przewartościowań wydaje się kluczowy dla określenia znamion nowoczesności, mimo że pojęcie nowoczesności bardzo wyraź- nie ujawniało się już przed wybuchem wojny, dając o sobie znać np. jako kategoria polskiego nacjonalizmu, ale także jako określenie najnowszych zdobyczy techniki i cywilizacji. Literatura zarówno oddająca te procesy, jak i wspomagająca je, tworzona czasem w geście świadomej konfrontacji z całą XIX-wieczną narodową imagologią, urasta do rangi niezwykle istotnego dokumentu pozwalającego na wniknięcie w meandry tejże kulturowej 7 Wprowadzenie nowoczesności. Umożliwia ona przy tym badanie skali ujawniających się w czasie wojny przeżyć nie tylko jako wiernie rejestrująca bieżące wyda- rzenia, ale przede wszystkim jako przetwarzająca je w różnych literackich dyskursach. Przekonanie o możliwości opisu tekstualnej natury wojennego doświadczenia, rozpatrywanego z perspektywy różnych form pisarstwa (w paradygmacie literatury nowoczesnej zaproponowanym przez Ryszarda Nycza), nie budzi wątpliwości i prowadzi do interesujących wniosków, nie- obecnych dotąd w refleksji na temat I wojny światowej. Różnego rodzaju dyskursy, które stały się swoistą „odpowiedzią” na wyzwania lat 1914–1918, stanowią wielogłosową tonację wojennego doświadczenia. Choć każdy z nich daje właściwy sobie obraz wojny, zgodnie z przyjętymi regułami wypowiedzi, to wszystkie one tworzą złożony akt odczytywania sensu i/lub bezsensu dziejowej burzy. Co więcej, różnorodność formalna tych dyskursów staje się w jakimś sensie także świadectwem potrzeby dialogu w poszukiwaniu właściwego wyrazu dla doświadczenia wojennej traumy; potwierdza, że nie da się jej w pełni oddać za pomocą wyłącznie jednego paradygmatu. Wielość struktur gatunkowych, mnogość sposobów narracji wyznaczają przestrzeń nieograniczoności i niesprawdzalności wojennego doświadczenia, otwierają na wiele kategorii porządkowania świata. Niniejsza książka jest plonem ogólnopolskiej konferencji naukowej zatytułowanej Literackie dyskursy na granicy epok. O literaturze polskiej lat 1914–1918 w stulecie wybuchu I wojny światowej, zorganizowanej przez Katedrę Modernizmu Polskiego na Wydziale Nauk Humanistycznych UKSW w Warszawie tuż przed setną rocznicą wybuchu I wojny światowej. Uczestników konferencji połączyło myślenie o wojnie lat 1914–1918 (na gruncie polskim trwającej praktycznie do roku 1921) jako tej, która w tak istotny sposób zaważyła na XX-wiecznej polskiej świadomości i której przeżycie miało swój tekstualny, niezwykle interesujący wyraz. Autorzy prezentowanych w tym tomie szkiców podejmują problematykę wojen- nego doświadczenia jako ujawniającego się nie tyle w skali literackiej eks- presji przeżyć – przeżyć, dla których w przedwojennym świecie trudno byłoby znaleźć właściwą miarę – ile poprzez specyfikę relacji o wojennych zdarzeniach, relacji zmierzającej jednocześnie do ich uporządkowania. Autorzy szkiców potraktowali temat konferencji, będący impulsem do naukowego spotkania, jako – z jednej strony – zachętę do przyjrzenia się różnym formom literackiego zapisu wojennych doświadczeń: dyskursowi fikcjonalnemu (np. powieści Kazimierza Przerwy-Tetmajera, Stefana Że- romskiego, Jana Augustynowicza), dokumentalnemu (kronika klasztorna 8 Wprowadzenie w Jazłowcu), autobiograficznemu (pamiętniki żołnierzy, dziennik hrabiny Ilki Künigl Ehrenburg) czy też eseistycznemu (synteza kultury autorstwa Bronisława Chlebowskiego, krytyka i publicystyka literacka Antoniego Ma- zanowskiego, Stefana Żeromskiego, Juliusza Kleinera, Tadeusza Dąbrow- skiego, eseistyka Zygmunta Wasilewskiego), uznając, że w samym wyborze sposobu prowadzenia dyskursu o wojennym doświadczeniu artykułuje się fenomen przeżyć tego czasu. Z drugiej zaś strony, w publikowanych w tej książce opracowaniach ujawnia się jeszcze inna perspektywa myśle- nia o tekstualnej naturze wojennego przeżycia – perspektywa, która we wszystkich tych wypowiedziach, bez względu na ich formę, każe dostrzec wyraźnie dający o sobie znać nurt refleksji porządkującej i uspójniającej obraz rzeczywistości. I tak oto okazuje się, że wszystkie te wojenne świa- dectwa, czy przyjmują one formę literatury wysokoartystycznej, kroniki klasztornej, pamiętnika, dziennika, eseju krytycznoliterackiego, rozprawy historycznoliterackiej lub publicystyki, kształtuje tak naprawdę dyskurs etyczny, w perspektywie którego próbuje się opisać zarówno przeżycia jednostkowe, jak i narodowe, a także w perspektywie którego tworzy się projekty literatury oraz kultury. Rozważania sprofilowane moralnie i etycznie (rozróżniwszy je za Kantem i Heglem) zdominowały omawiane w niniejszym zbiorze teksty, ujawniając przede wszystkim to, że wojenne doświadczenia stały się fun- damentem rekonstrukcji i/lub dekonstrukcji określonego zestawu wartości. Można powiedzieć, że ujawniły one fakt, iż doświadczenie wojny miało wymiar głęboko poznawczy, stało się okazją do poszukiwania kryteriów moralnych, ale też do ich aksjologicznej weryfikacji. Służyły procesowi ponownego rozpoznawania wartości w ich nowych kontekstach i przez to w jakiś sposób je projektowały. Pozwalały odpowiedzieć na wiele pytań o charakterze tożsamościowym, których istota sprowadza się do przy- wrócenia jednostce jej społecznego wymiaru, a co za tym idzie – poczucia współodpowiedzialności za wspólnotę duchową (naród). Wojenne wypo- wiedzi, które spotkały się z zainteresowaniem badaczy, jasno wskazują, że wojna wymaga konkretnych wyborów wartości i postaw przekładających się na kształt teraźniejszości i przyszłości. Świadectwem takiej komplekso- wej, ale i syntetycznej rekonstrukcji i dekonstrukcji wyobrażanego kanonu narodowej identyfikacji stały się w bardzo wyraźny sposób wypowiedzi eseistyczne, niezależnie od tego, czy poświęcone były historii literatury polskiej, krytyce literackiej, czy też należały do szeroko rozumianej publi- cystyki kulturowej i politycznej (wypowiedzi Bronisława Chlebowskiego, 9 Wprowadzenie Zygmunta Wasilewskiego, Juliusza Kleinera, Tadeusza Dąbrowskiego, An- toniego Mazanowskiego). W ich świetle okazało się, że krytyczne i etyczne spojrzenie na przeszłość jest jednym z głównych typów wojennej aktywno- ści intelektualnej, które różni jedynie stopień ich upolitycznienia. Wojenne doświadczenie – artykułowane czasem i po wojnie – pozwalało przy tym na odczucie paradoksalnej ambiwalencji między tym, co jednostkowe, a tym, co zbiorowe, i na poszukiwanie w koncepcji narodu swoistej ramy, która odpowiadałaby bieżącym potrzebom praktycznym, a więc przede wszyst- kim politycznym. Wojenne doświadczenie domagało się także nowych ujęć antropologicznych uwzględniających potrzebę realnej aktywności inte- lektualisty w czasie wojennego przełomu. Zaprezentowana w niniejszym tomie wojenna publicystyka kulturowa i literacka, ale również beletrystyka czy też wypowiedzi dokumentalne i biograficzne skłaniają do myślenia o wartościach w ich długim trwaniu, przede wszystkim ukierunkowanym na przyszłość, przy założeniu, że niezbędne jest zaangażowanie historyka, krytyka, pisarza w wojenną rzeczywistość, które to zaangażowanie od- bywa się również na poziomie wyboru określonej praktyki dyskursywnej posiadającej nacechowanie sytuacyjne. Lektura tekstów fikcjonalnych, do- kumentalnych i biograficznych dobitnie potwierdziła to, że samowiedza moralna jednostki w wojennych okolicznościach każdorazowo wymaga uwzględnienia perspektywy wspólnotowej (zarówno tej najbardziej lokalnej, jak i tej geopolitycznej), wskazując jednocześnie na największą doniosłość problemu uzgodnienia wartości, które ją utrwalą i/lub konstytuują (czy to odwołując się do przeszłości, „przepisując” historię, jak w przypadku Tetmajera, czy to opisując wojenną codzienność, jak w przypadku hrabiny Ilki Künigl Ehrenburg, autorów żołnierskich pamiętników czy kroniki klasztoru niepokalanek w Jazłowcu). Jako osobny „dyskurs” etyczny – jak przekonują Autorzy opraco- wań – można też potraktować w latach wojny biografię pisarza. Wybory artystyczne i polityczne, które dokonywane były w czasie wojny przez Stefana Żeromskiego czy Josepha Conrada, stanowią dla każdego z nich również osobisty epizod, jakim był udział w „wojnie ducha” (określenie „odświeżone” ostatnio przez Macieja Górnego). Określone deklaracje ide- owe, polityczne i artystyczne, niekiedy zaskakujące w świetle przedwojen- nych postaw poszczególnych pisarzy, stają się bardziej zrozumiałe, kiedy ich wojenna biografia zrekonstruowana zostaje w wyniku lektury kom- pleksowej, odsłaniającej to, co ukryte, co znajduje się pod powierzchnią różnych praktyk dyskursywnych. Musi być to – jak wynika z zawartych 10 Wprowadzenie w niniejszym tomie szkiców poświęconych dwóm szczególnym, ale i pod wieloma względami typowym biografiom pisarzy-intelektualistów – lek- tura uwzględniająca w możliwie szerokim zakresie konteksty: od emo- cjonalnych (rekonstruowanych na podstawie prywatnej korespondencji) po polityczne (teksty przemówień i wspomnień osób trzecich z wystąpień publicznych), które biografie te ukształtowały, a których nie da się oddzielić od skomplikowanych warunków, w jakich były artykułowane. Ufamy, że książka, którą oddajemy do rąk Czytelnika, będzie inspira- cją do dalszych badań literatury lat I wojny światowej. Wielość problemów wyłaniających się z połączenia różnych obszarów i perspektyw badawczych mobilizuje do stawiania kolejnych pytań i formułowania następnych zadań, które odsłaniają kolejne obszary naszej modernistycznej, ale także post- modernistycznej świadomości. Redaktorki 11
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Na granicy epok. O literackich dyskursach lat 1914-1918 w stulecie wybuchu I wojny światowej
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: